https://virgool.ir/feed/@m_62508246fa2026-11-12 15:20:50https://virgool.ir/images/default-avatar.jpghttps://virgool.ir/@m_62508246https://virgool.ir/@m_62508246/اتوبوسِ-بارانِ-آتش-z8ymeoktp7wf  #دنده عقب با اتو ابزارنویسنده :مهدی روزبهانیباد گرم و پر از گرد و غبار ماهشهر، با بوی نمک و نفت می‌آمد و به شیشه‌های اتوبوس کهنه «مرسدس بنز ۳۰۳» می‌خورد. جلال، پشت فرمان، دست‌های پینه‌بسته‌اش را محکم بر روی غربیلک چرمی فرسوده گرفته بود. چشمانش را برای لحظه‌ای به روی هم گذاشت و خود را در ایستگاه اتوبوس‌های بین‌شهری تهران تصور کرد؛ همان روزی که این اتوبوسِ طوسی‌رنگِ پر زرق و برقِ جدید را برای اولین بار تحویل گرفته بود. آن روزها، اتوبوس برای او یعنی جاده‌های شمال، بوی جنگل و دریای مازندران، شور سفرهای خانوادگی و صدای خنده مسافران. اما حالا... صدای انفجار مهیبی در دوردست، او را به واقعیت کوبید. واقعیتی به نام جنگ. واقعیتی به نام «خطِّ تماس». اتوبوس او، دیگر یک وسیله نقلیه معمولی نبود. آن طوسی‌رنگ، زیر گرد و غبار و گل جاده‌های جنوب، به رنگ خاک درآمده بود. روی شیشه‌هایش را برای جلوگیری از ترکش، نوارهای چسبانده بودند. صندلی‌های مخملیش، حالا بوی عرق، خون و ترس می‌داد. این اتوبوس، حالا یک «کمپ متحرک» بود، یک «پناهگاه چرخدار»، یک «ستونِ حیات» در دل جغرافیای مرگ. مأموریت امروز: انتقال خانواده‌های جنگ‌زده از حومه آبادان به اردوگاه اسکان موقت در اهواز. جادّه ای که به «جاده مرگ» معروف شده بود. درب اتوبوس با صدای خشنی بسته شد. جلال آینه را تنظیم کرد. چشمانِ ترسیده زنی جوان که کودکش را محکم در آغوش گرفته بود، در آینه دید. چشمان مرد پیری که عصایش را بین پاهایش گذاشته و به پنجره خیره شده بود. چشمان نوجوانی که با دندان‌های به هم فشرده، به مشت‌های گره کرده‌اش نگاه می‌کرد. او بارها این نگاه‌ها را دیده بود. نگاه از دست دادن، نگاه ترک خانه و کاشانه، نگاه بلاتکلیفی. دنده را عقب کشید. اتوبوس به آرامی به حرکت درآمد. حرکت در دل یک کابوس. فصل یک: سرویسِ مدرسه تا سرویسِ جنگ جلال راه را می‌دانست. این همان جاده‌ای نبود که سال‌ها با شور و شوق در آن رانندگی می‌کرد؟ همان جاده‌ای که مسافرانش با سبدهای پر از خرما و مرکبات، شادمانه از شمال به جنوب سفر می‌کردند؟ حالا این جاده، شریانِ حیات شده بود. شریانی که هر لحظه ممکن بود به رگ مرگ تبدیل شود. ناگهان، هواپیماهای دشمن در آسمان ظاهر شدند. غرشی مهیب که پرده گوش را می‌درید.- «خم شو! همه خودتون رو به زمین بچسبونین!»فریاد جلال، بلند و رسا در اتوبوس پیچید. همه خود را به کف اتوبوس انداختند. کودک گریه می‌کرد. زنی دعا می‌خواند. جلال، بدون اینکه سرعتش را کم کند، با چشمانی ریزبین به آسمان و جاده نگاه می‌کرد. او دیگر یک راننده نبود؛ یک ناخدای کارکشته در اقیانوس طوفان‌زده خطر بود. اتوبوس با سرعت به حرکتش ادامه داد. هواپیماها گذر کردند و در دوردست ناپدید شدند. آرامشِ موقتی برقرار شد. جلال با خود فکر کرد: «این اتوبوس، حالا کلاسِ درسِ دیگری شده. کلاسِ درسِ بقا.» خاطره اولین روزی که به عنوان راننده سرویس مدرسه استخدام شده بود، به ذهنش خطور کرد. همان روز که با دقت و وسواس، بچه‌های شیطون مدرسه «شهید چمران» را سرویس می‌کرد. مادرها با لبخند به او می‌گفتند: «آقا جلال، بچه‌مون رو به شما سپردیم.» حالا، مادرهای دیگری، جان و زندگی خانواده‌شان را به او می‌سپردند. این بار نه با لبخند، که با چشمانی پر از اشک و دلهره. فصل دو: مسافرانِ سکوت پس از چند کیلومتر، در میان بیابان، گروهی از رزمندگان را دیدند که برای انتقال به خط مقدم، منتظر بودند. جلال توقف کرد. سرباز جوانی با چهره‌ای کودکانه و تفنگی بزرگتر از خودش، سوار شد. نگاهش به جلال افتاد و آرام گفت:- «خداقوت، عمو.»جلال فقط سر تکان داد. چه می‌توانست بگوید؟ این نوجوان، به جای کیف مدرسه، تفنگ به دوش داشت. مسیر ادامه داشت. رزمندگان در سکوت نشسته بودند. تنها صدای موتور اتوبوس و خش‌خش چرخ‌ها بر روی شن‌های جاده به گوش می‌رسید. ناگهان، یکی از آنان شروع به خواندن دعای کمیل کرد. صدایش لرزان اما پر از ایمان بود. دیگران هم به آرامی به او پیوستند. فضای اتوبوس از ترس محض، به آرامشی معنوی تغییر کرد. جلال با خود اندیشید: «این اتوبوس، حالا نمازخانه سیّار شده. من نه راننده، که امام جماعت این مسجد چرخدارم.» او یاد پدرش افتاد که همیشه در سفرهای طولانی، در اتوبوس اذان می‌گفت و قرآن می‌خواند. حالا این سنت، در میدان جنگ و در میان باران آتش، به شکل دیگری زنده شده بود. فصل سه: توقف اجباری ناگهان، چند کیلومتر مانده به مقصد، اتوبوس دچار مشکل فنی شد. موتور سرفه می‌زد و قدرت خود را از دست می‌داد. جلال مجبور به توقف شد. در میان بیابان بی‌درخت، تنها بودند. ترس دوباره به اتوبوس بازگشت. جلال با آرامش ظاهری گفت:- «نگران نباشین. مشکل کوچیکیه.»او پیاده شد و درحالی که دست‌هایش می‌لرزید، شروع به بررسی موتور کرد. مشکل از پمپ بنزین بود. کاری که در گاراژ و با ابزار مناسب، نیم ساعت بیشتر طول نمی‌کشید، اینجا در دل بیابان و زیر آفتاب سوزان و با ترس از حمله هوایی، به یک عملیات خطرناک تبدیل شده بود. رزمنده جوانی که تخصص مکانیک داشت، به او کمک کرد. درحالی که جلال مشغول کار بود، بقیه مسافران، دایره‌وار دور اتوبوس ایستاده بودند و مراقب آسمان بودند. اینجا، هر مسافر، یک پاسدار بود. اتوبوس، دژ آنها شده بود. پس از دو ساعت تلاش طاقت‌فرسا، مشکل رفع شد. وقتی موتور دوباره روشن شد، گویی جان تازه‌ای در کالبد همه دمیده شد. کودک حتی لبخند زد. فصل چهار: رسیدن به مقصد وقتی روشنایی شهر اهواز در دور دست نمایان شد، گویی همه مسافران، نفسی راحت کشیدند. وقتی اتوبوس به دروازه اردوگاه رسید و در باز شد، گویی دروازه بهشت گشوده شده بود. خانواده‌ها یکی یکی پیاده می‌شدند. زن جوان، وقتی از اتوبوس پایین می‌پرید، به جلال نگاه کرد و با چشمانی پر از اشکِ شوق گفت:- «خدا خیرت بده داداش. جونمون رو نجات دادی.»مرد پیر، دست جلال را گرفت و بوسید. رزمنده جوان، با او خداحافظی کرد و به خط مقدم اعزام شد. جلال، تنها در اتوبوس، به صندلی‌های خالی نگاه کرد. جای کودک، جای آن زن، جای آن رزمندگان... هر کدام قصه‌ای بودند. قصه رنج و امید. او این بار نه مسافر، که «خاطره» جابه‌جا کرده بود. فصل پنج: میراث چرخ‌های خاموش امروز، سال‌ها پس از پایان جنگ، اتوبوس کهنه مرسدس بنز جلال، در گوشه گاراژی قدیمی در اصفهان، در کنار اتوبوس‌های بازنشسته دیگر، آرام گرفته است. رنگش پریده، چرخ‌هایش پنچر، و موتورش خاموش برای همیشه. اما جلال، که اکنون مردی سالخورده است، هر چند وقت یکبار به دیدن آن می‌رود. وقتی دست بر بدنه گردگرفته و زخمی آن می‌کشد، نه یک وسیله نقلیه، که یک یار قدیمی، یک قهرمان خاموش را نوازش می‌کند. نوه‌اش از او می‌پرسد:- «بابابزرگ، این همون اتوبوس قهرمانه؟»و جلال با چشمانی نمناک، خاطرات آن روزها را تعریف می‌کند. از رانندگانی مثل خودش که بسیاری از آنها در همین مأموریت‌ها به شهادت رسیدند. از اتوبوس‌هایی که به خاکستر نشستند. از دلیری و از جان‌گذشتگی افرادی که نام و نشانی از آنها در کتاب‌ها نیست. اتوبوس جلال، اکنون فقط یک تکه آهن کهنه نیست. او یک «کتاب» است. کتابی که هر زخم و خطشی بر بدنه‌اش، فصل‌هایی از رشادت، ایثار و امید را روایت می‌کند. قصه‌هایی از روزهایی که چرخ‌های اتوبوس‌ها، نه برای پول و مسافرت، که برای نجات جان‌ها و حفظ شرافت یک ملت می‌چرخید. و این داستان، داستان تمام آن اتوبوس‌ها و رانندگان گمنامی است که در دل تاریکی جنگ، چراغ زندگی را روشن نگه داشتند. قهرمانانی که فرمان را رها نکردند، حتی وقتی که باران آتش می‌بارید. #دنده عقب با اتو ابزارm_62508246m_62508246Mon, 03 Nov 2025 09:41:45 +0330