https://virgool.ir/feed/@m_52584320یک زیست‌شناس که مجذوب پیچیدگی طبیعته.fa2026-11-11 09:29:14https://files.virgool.ir/upload/users/1334737/avatar/MGWPxh.jpghttps://virgool.ir/@m_52584320https://virgool.ir/@m_52584320/گرگ­های-ناجی-nbt5x5atjf1tمدتی است که بحث حفاظت از تنوع زیستی در رسانه­ ها داغ شده است. از این­ سو و آن­ سو می­ شنویم که تنها چند صد عدد از فلان جانور باقی مانده و به ­شدت تحت خطر انقراض است. دولت­ها و سازمان­ های مردم نهاد تلاش می­ کنند تا یک گونه را نجات دهند. اما حذف یک گونه چقدر می­تواند مهم باشد که این همه هزینه برای احیای آن انجام می­شود؟ اگر یوزپلنگ­­ها،کرگدن­ها یا کوسه­ ها منقرض شوند چه خواهد­شد؟برای پاسخ به این سوال باید چند مفهوم ساده­ی علم بوم­ شناسی را با هم مرور کنیم. در یک بوم­ سازگان (اکوسیستم) مجموعه ­ای از گونه ­های گیاهی و جانوری در کنار هم و در ارتباط با یکدیگر زندگی می ­کنند که به این مجموعه، جامعه­ ی بوم­شناختی (ecological community) می ­گوییم. این گونه­ ها به طور مستقیم با یکدیگر در ارتباط هستند. برای مثال رابطه ­ی شکار و شکارچی (یوزپلنگی را تصور کنید که در علفزارهای آفریقا یک آهوی زبان بسته را شکار کرده است) و یا رقابت بر سر منابع یکسان (در همان هنگام که یوزپلنگ در حال نوش جان کردن آهو است یک گله کفتار سر می­رسند و غذایش را یا قلدری می­گیرند). به این طریق جانوران و گیاهان در یک جامعه ­ی اکولوژیکی بر جمعیت یکدیگر اثر می­ گذارند. یوزپلنگی که آهو شکار می­ کند جمعیت آهو را کنترل می­کند و چون کفتارها غذای یوزپلنگ را دزدیده­ اند او و بچه ­هایش گرسنه می­ مانند و در این بین ممکن است تعدادی از بچه­ ها تلف شوند.اما ساختار جوامع اکولوژیکی تنها محدود به ارتباطات مستقیم بین گونه­ ها نیست، بلکه گونه­ ها به طور غیر مستقیم نیز بر جمعیت یکدیگر اثر می­ گذارند. اگر یوزپلنگ­ ها کم شوند آهوهای کمتری شکار می­ شوند و جمعیت آن­ها زیاد می­شود، با زیاد شدن آهوها تغذیه از علف­ ها و برگ و نهال درختان زیاد می­ شود، که در نتیجه ­ی آن درختان و علفزارها کم می ­شوند. شاید این مطلب بسیار ساده و حتی بدیهی به نظر برسد ، اما این ارتباطات باعث ایجاد پیچیدگی­ هایی در ساختار اکوسیستم ­ها می­شود، به شکلی که یک تغییر کوچک می­تواند مانند یک دومینو عمل کرده و بر کل بوم­سازگان اثر بگذارد. در علم بوم­شناسی به این پدیده آبشار تغذیه ­ای (trophic cascade) گفته می­ شود. این پیچیدگی­ ها باعث شده تا پیش­بینی اثر برخی از تغییرات به ظاهر کوچک در یک اکوسیستم برای دانشمندان دشوار شود.در مواردی حذف تنها یک گونه به واسطه ­ی آبشار تغذیه­ ای باعث دگرگونی کامل یک بوم­سازگان می ­شود. یک مثال بسیار خوب مربوط به گرگ­های "پارک ملی یلو استون" (Yellowstone national park) در آمریکا است. در اوایل قرن 20 ام در ایالات متحده هنوز قانونی برای محافظت از گرگ­ها وجود نداشت. این جانوران که از نظر مردم خطرناک و مضر بودند به صورت بیرویه تا فرت نابودی شکار ­شدند. حذف گرگ­ها باعث شد تا جمعیت گوزن­های این منطقه افزایش شدیدی پیدا کنند. به دنبال آن در طی چند سال در اثر چرای بیش از حد گوزن­ها پوشش گیاهی منطقه به شدت کاهش یافت و این موضوع بر دیگر جانوران منطقه نیز اثر گذاشت. همچنین در نتیجه­ ی کاهش پوشش گیاهی فرسایش خاک به شدت افزایش پیدا­ کرد. اوضاع به حدی وخیم شده ­بود که دولت برای حفظ پارک ملی از نابودی مجبور شد سالیانه هزینه­ های هنگفتی متقبل شود تا با انتقال گوزن­ها به جایی دیگر و یا با کشتن آن­ها بتواند جمعیتشان را کنترل کند. اما این روش­ها نتوانست اوضاع را به منوال گذشته برگرداند و تنها از بدتر شدن آن جلوگیری می ­کرد.تا این که در دهه 90 میلادی دولت تصمیم گرفت تا بار دیگر گرگ­ها را به پارک ملی یلواستون برگرداند. جمعیت کوچکی از گرگ­ها که به پارک معرفی شد در طی چند سال تغییرات شگرفی در این بوم­سازگان ایجاد کرد. گرگ­ها با شکار گوزن­ ها توانستند تا حدی جمعیت آن­ها را کنترل کنند. اما شاید اثر مهم­تری که حضور این شکارچیان ایجاد کرده ­بود تغییر در رفتار گوزن­ها بود. گوزن­ها تحت تاثیر حضور گرگ­ها در منطقه، محتاط ­تر شده ­بودند و از ترس جان خود از چرا کردن در بخش­ باز، بدون گیاه و دره ­ها پرهیز می ­کردند. همین تغییرات در طی چند سال سبب شد تا گیاهان در این مناطق دوباره رشد­ کنند و تکثیر یابند و دره ­های بایر تبدیل به جنگل­های انبوه شدند. با رشد درختان جمعیت پرندگان و سگ­های آبی نیز افزایش پیدا کرد. سگ­های آبی با سد سازی بر مسیر رودخانه­ ها زیستگاه­ های جدیدی برای دیگر جانوران مانند سمورهای آبی، اردک­ها، ماهی­ها و قورباغه­ ها ایجاد کردند. در نبود گرگ­ ها، کایوت ­ها که از خرگوش­ و موش­ تغذیه می­ کردند به شدت زیاد شده بودند، اما گرگ­ های تازه وارد آن­ها را شکار کردند و جمعیت موش­ ها و خرگوش ­ها نیز افزایش یافت، که در نتیجه­ ی آن رقبای کایوت­ ها یعنی روباه­ ها، بازها و راسوها افزایش یافتند. بدین شکل بار دیگر تنوع زیستی پارک یلواستون به دوران اوج خود بازگشته­ بود. بازگشت گرگ­ ها حتی بر مسیر رودخانه­ ها نیز اثر گذاشت، علت این بود که با افزایش پوشش گیاهی فرسایش خاک بسیار کم و کرانه رودخانه ­ها پایدار شده بود.وقایعی که در پارک یلواستون در یک قرن اخیر رخ داد به خوبی نشان می­دهد که جهان زنده یک سیستم پیچیده است که تک تک اجزای آن به شکل یک شبکه­ ی درهم تنیده با هم در ارتباط هستند و مستقیم یا غیر مستقیم بر یکدیگر اثر می­ گذارند. شناختن تمامی این ارتباطات بسیار دشوار و حتی غیر ممکن است، اما مثال­ هایی از این قبیل به ما گوش­زد می­ کند که نجات تنها یک گونه هم می­ تواند تاثیر بسیاری در حفظ تنوع زیستی کره ­ی زمین ،که بزرگترین سرمایه برای ساکنین آن است، داشته باشد.Orcinus orcaOrcinus orcaFri, 10 Feb 2023 15:36:49 +0330https://virgool.ir/@m_52584320/ایده-آل-نباش-tanx9d869w9kنمیدانم برای که می نویسم، حتی نمیدانم درباره چه بنویسم. فعلا هر چه به ذهنم میرسد را بر روی کاغذ می آورم تا ببینم در آخر به کجا می رسد.شاید همین در لحظه بودن راه خوبی برای مقابله با ایده آل گرایی باشد که گریبان بسیاری از ما را گرفته و باعث می شود از ترس بی نقص نبودن خروجی کارمان دست به هیچ اقدامی نزنیم. ترس از شکست و نه شنیدن از کودکی در ضمیر ناخودآگاه ما وارد شده و در اعماق آن پنهان شده است. نوشتن در لحظه و بدون فکر کردن به نتیجه راه خوبی برای مقابله با این ترس هاست که مانند یک سد ما را از برقراری ارتباط با دیگران و نشان دادن استعدادها و شکوفایی خلاقیتمان باز میدارد. شاید برای شما هم مانند من نوشتن به این صورت بسیار دشوار باشد. در واقع نوشتن به هر صورتی برای من دشوار است زیرا در اثر ترس از مورد تمسخر قرار گرفتن به دلیل غلط املایی اشتباه نگارشی بی معنی بودن یا سطحی بودن محتوا و بسیاری از دیگر دلایل تمرین نوشتن نکرده ام.در دنیای امروز بهترین رویکرد آزمون و خطا است. ما باید عملگرا باشیم و هر چه بیشتر تکرار کنیم و از اشتباهاتمان درس بگیریم. مانند یک سیستم یادگیری ماشین یا مانند یک هشت پا که یک جانور کاملا غیر اجتماعی اما باهوش است و بسیاری از رفتار هایش را به صورت تجربی و با آزمون خطا فرا میگیرد. یک نقاش اگر از ترس بی نقص نبودن هنرش دست به نقاشی نزند یا یک موسیقی دان از ترس اشتباه در نواختن سازش تمرین نکند هرگز نتیجه نمیگیرد.بنابراین به شما نیز توصیه میکنم نترسید و شروع به نوشتن کنید بدون این که به مقصد فکر کنید یا نگران استفاده از کلمات نا مناسب و سطحی باشید. لازم نیست از همین ابتدا نقل قول هایی از افراد صاحب نظر یا ارجاع به مو‌لفان دیگر داشته باشید تا دانا تر به نظر برسید. تکرار تکرار و باز هم تکرار... این بهترین راه یاد گیریست.Orcinus orcaOrcinus orcaThu, 17 Nov 2022 17:39:54 +0330