https://virgool.ir/feed/@m_51720019fa2026-11-12 22:56:26https://files.virgool.ir/upload/users/1056341/avatar/GsWKm2.pnghttps://virgool.ir/@m_51720019https://virgool.ir/@m_51720019/آیا-جبر-تکامل-فقط-برای-ماست-hljk3bzbjr6dپس از متن قبلی، دوستانی پرسیدند اگر مسیر تکامل جوامع، جبر است و همه با آزمون و خطا رشد می‌کنند، پس چرا وضعیت امروز جوامع اینقدر متفاوت است؟ این متن پاسخی است به آن پرسش.تفاوت شرایط یادگیری، مهم‌ترین دلیل اختلاف وضعیت بین جوامع مختلفدلیل تفاوت در سرعت تکامل و وضعیت فعلی جوامع مختلف، تفاوت شرایط آزمون و خطا، و هم‌چنین یادگیری در مکان‌ها و زمان‌های مختلف است.حتی زمان تشکیل جوامع و کشورها نیز متفاوت است و لحظه‌ی صفر شروع یادگیری و تکامل در همه دنیا یکسان نیست. برای مثال، موضوعی چون حکومت تمامیت‌خواه دینی که در افغانستان تازه در حال آزمون است،‌ در اروپا صدها سال پیش آزموده شده. فهم مصیبت این مدل حکم‌رانی در اروپا چند صد سال به طول انجامید ولی در افغانستان به زور چند دهه طول خواهد کشید. چرا که یادگیری در دنیای امروز سریع‌تر است. تمام جوامع در حال طی این مسیر هستند، تفاوت در زمان شروع و سرعت پیمودن است که به عوامل بسیاری وابسته است. وجود تفاوت در وضعیت امروز کره‌ی شمالی و سوئیس به این دلیل است که کره‌ی شمالی با محدودسازی‌های بسیار، یادگیری را کند کرده است ولی در سوییس یادگیری آزاد و سریع است. از سوی دیگر در کره‌ی شمالی به دلیل مقاومت بسیار حکومت، ( با فرض بالا رفتن سطح شناخت و آگاهی که منجر به بروز اعتراض شود)، فشار جامعه دیر و سخت موجب تغییر و اصلاح خواهد شد. به بیانی دیگر چرخ آزمون و خطا در کره‌ی شمالی، به عکس سوییس، کند می‌چرخد و مسیر نادرست حتی با علم جامعه به نادرستی اش تا مدتها ادامه می یابد. در نتیجه، کره‌ی شمالی در عین طی مسیر تکامل، از سوییس عقب مانده است.عوامل موثر بر یادگیری اجتماعیشاید مهم‌ترین عوامل موثر بر نرخ یادگیری به شرح زیر باشند:1. انباشت تجربه و مستندسازی: جوامع زمانی از دور باطل آزمون و خطای تکراری خارج می‌شوند که تجربیات گذشته، تحلیل شده و نتیجه به نسل‌های بعد انتقال یابد. اختراع خط و صنعت چاپ دو اتفاق سرنوشت ساز بودند که جهشی بزرگ در رشد جوامع ایجاد کردند ولی قابل قیاس با اینترنت نیستند. اینترنت بستری را فراهم کرده است تا با بهبود تجربه کاربری، آموختن تجربه‌ی پیشینیان و همچنین تجربه‌ی سایر ملل سهل و دلنشین گردد. صنعت محتوا زندگی را دگرگون کرده و بیشتر نیز خواهد کرد. اگر در گذشته انگشت شمار تاریخ می‌خواندند، امروز بی‌شمار تاریخ می‌بینند.2. توزیع سنی جامعه: ظرفیت و توان یادگیری و تغییر در افراد با سن آنها رابطه‌ی معکوس دارد. حداکثر توان یادگیری و به روز شدن در جوانان دیده می‌شود، در حالی‌که افراد مسن با بروز رفتارهای محافظه‌کارانه، مقاومت بیشتری در برابر یادگیری و تغییر دارند. هرچه جامعه جوان‌تر باشد، یادگیری بیشتر بروز می‌کند و تغییر و تحولات سریع‌تر رخ می‌دهد.3. ارتباطات بین المللی: مقایسه با بهتر از خود، ریشه‌ی پرسش‌گری است و پرسش، آغاز تفکر و یادگیری. رضایت به وضع موجود ناشی از نبودن مشاهده‌های متنوع و الگوهای مناسب و باعث سکون است. سکون و ایستایی نتیجه‌ی قطعی جامعه‌ی منزوی از دنیاست. این وضعیت در گروه‌های بسته و محدود نیز دیده می‌شود. تنوع و گستردگی ارتباطات تاثیر زیادی در یادگیری و پیشرفت جوامع و افراد دارد.4. سطح سواد عمومی: همه‌ی ما در حوزه‌ی تخصص‌مان بر اساس فرآیندها و راه حل‌ها قضاوت می‌کنیم و در اموری که تخصصی نداریم برا اساس نتایج، یا برداشت‌مان از نتایج. اقتصاددانان با راه حل‌های پوپولیست‌ها مخالفت می‌کنند چون نتیجه‌ی دهشتناک آنها را می‌دانند. ولی جامعه از آنها استقبال می‌کند چون توان پیش بینی نتیجه‌ی واقعی را ندارد و نتیجه‌ی وعده داده شده دلرباست. اقتصاددانان با چاپ و توزیع پول مخالفند چون تورم را نتیجه‌ی بدیهی آن می‌دانند. حال آنکه جامعه زمانی به چاپ پول معترض خواهد شد که تورم افسارگسیخته‌ی حاصل از چاپ بی حساب پول، سفره را کوچک کرده باشد. همان اقتصاددانان، جراح را بر اساس نتیجه‌ی عملکردش قضاوت می‌کنند نه نحوه‌ی جراحیش. طبیعی است جامعه پشت سر فردی راه بیفتد که وعده‌ی بهشت می‌دهد، تنها زمانی جامعه مسیر را کج می‌کند که متوجه شود آن راه به ترکستان است. از این رو، توسعه‌ی پایدار نیازمند آن است که جامعه حداقلی از اطلاعات اولیه و اصولی در زمینه‌های مختلفی چون مدل حکم‌رانی، اصول اقتصاد، تاریخ و … را در قالب اطلاعات عمومی داشته باشد تا سحر پوپولیست‌ها باطل شود. این مهم تنها زمانی میسر می‌گردد که جامعه تجربه کرده باشد و یا با مهارت‌هایی چون پرسش‌گری، تفکر نقادانه، تحلیل منطقی، مطالعه و گفت‌وگو دانش لازم را کسب نماید. جامعه‌ی با سواد، جامعه ای است که از یقین به شک و ابهام عزیمت کرده و در جست و جوی دانستن است.در همه‌ی کشورها، پوپولیست‌های نادان ظهور می‌کنند. اما تنها زمانی حضورشان تهدید نیست و امکان رشد ندارند که حرفهایشان در تناقض با اطلاعات عمومی جامعه باشد. بگذارید با یک مثال موضوع را کمی شفاف‌تر کنم، در سوییس هر پیشنهاد یا ایده ای با ۵۰هزار امضا به رفراندوم گذاشته می‌شود. (برگزاری رفراندوم برای تغییرات قانون اساسی نیازمند ۱۰۰ هزار امضاست)، در خرداد ۹۵طرحی به رفراندوم گذاشته شد که به موجب آن به هر شهروند ماهانه ۲۲۰۰یورو پرداخت شود( البته نه لزوما این ایده نادرست است و نه طراحش پوپولیست). ۷۸درصد مردم با رای منفی در رفراندوم، با این طرح مخالفت کردند چون در تناقض با سواد عمومی جامعه بود. توسعه‌ی پایدار سوییس ناشی از ظهور سیاستمدارانی فرهیخته، وطن پرست و سالم نیست. حاصل انتخاب‌های آزاد جامعه‌ای است که در پی آزادی انتخاب، آگاه و بالغ گشته‌اند. آزادی انتخاب و مدل حکم‌رانی توسعه یافته‌ی آنها نیز مدیون آگاهی جامعه است. رشد پایدار سوییس حاصل حلقه‌ی مثبت یادگیری-آگاهی- آزادی انتخاب است نه عواملی چون شانس و... . توسعه‌ی پایدار حاصل انتخاب‌های ملتی با سواد است.5. آزادی رسانه: رسانه‌ها ابزار قدرت احزاب وگروهها هستند. احزاب در رقابت برای سهم خواهی از قدرت، هم داوطلبانه راه‌کارهای رقیب را پیش از اجرا نقد می‌کنند و هم نتایج راه‌کارهای اجرا شده‌ی امروز را اطلاع‌رسانی و تحلیل می‌کنند. هر دوی این دو مورد نقشی اساسی در یادگیری جامعه دارند. رقابت و آزادی نهفته در دموکراسی، مکانیزم طبیعی و قطعی رشد است.6. وجود طبقه‌ی نخبه: مهم‌ترین کارکرد طبقه‌ی نخبه، تحلیل آزموده‌ها و ارائه‌ی راه حل‌های جدید است. جامعه‌ی بی نخبه، ناتوان از تحلیل وضع موجود و ارائه‌ی راه‌کاری جدید، معتاد غر زدن‌های مدام است. در نتیجه اگر در چرخه‌ی شوم خشونت یا همان چرخه‌ی معروف هرج و مرج- استبداد نیفتد در خوش‌بینانه‌ترین حالت به سکون و سرخوردگی مبتلا می‌گردد. جامعه‌ی گرفتار به مصیبت و بحران که راه حلی نداشته باشد، ناامید می‌شود. جامعه‌ی ناامید مستاصل و حیران به هر ریسمان پوسیده‌ای چنگ می‌زند. هر چه هست را مسبب وضع موجود می‌داند و با سعی در تخریب آن، بی توجه به آنچه جایگزینش بسازد، گرفتار هرج و مرج و خشونت بی حاصل می‌گردد. یا ناچار و افسرده به تماشای آن‌چه می‌گذرد می‌نشیند. دوگانه‌ی رای به همتی یا رئیسی، فرار از ایران به هر قیمت و به هر شکل و به هر کجا، و هواداری از ولی‌عهد پهلوی تنها مثال‌هایی اندک از استیصال جامعه‌ی بدون نخبه است. جامعه‌ای که در جستجوی راه حل است، اما نمی‌تواند راهکاری پیدا کند. جامعه نیازمند نخبگان رشیدی است که بحران را تحلیل کرده و راه حل‌های واقعی و ثمربخش ارائه کنند تا با پذیرش آن راه حل‌ها از سوی جامعه، راه حل به خواست عمومی بدل گشته و اراده‌ی سیاسی برای اصلاح و تغییر را شکل دهد. جلب اعتماد جامعه از سوی نخبگان و وجود زبان مشترک بین جامعه و نخبه شرط لازم شکل گیری گفت و گو و اجماع بر سر راه حلهاست. سرمایه‌های واقعی یک جامعه نخبگانی هستند که دامن خویش نیالودند و به زبان جامعه صحبت می کنند. جامعه‌ی بی نخبه، مسحور شعارهای پوپولیست‌هایی است که وعده‌ی رسیدن یک شبه به بهشت می‌دهند.7. شفافیت در آمار و گردش آزاد اطلاعات: یادگیری با آزمون و خطا مبتنی بر وجود و تحلیل داده‌های نتایج راه حل‌های اجرا شده است. نبود آمار یا مخدوش‌سازی آن شرط کافی برای ممانعت از یادگیری است. شفافیت، چشم اسفندیار پوپولیست‌ها است.عوامل موثر بر سرعت آزمون و خطا در جامعه1. ارتباط حکومت با کشورها: کشورهای غیردموکراتیک، در کوتاه مدت برای انجام اقداماتشان نیازمند جلب نظر جامعه‌ی خود نیستند و با فراغ بال آزادند تا از هر کسی به هر روشی حمایت کنند. ارتباط و حمایت حاکمان کشورهای غیردموکراتیک با حکومت نامحبوب، توان مقاومت آن در برابر اعتراض‌های ناشی از بحران را افزایش می‌دهد و این تاب آوری، چرخ آزمون و خطا را کند می‌کند. برعکس، رهبران کشورهای دموکراتیک تنها از فردی می‌توانند حمایت کنند که در کشور خودش خواسته‌ی مردمش باشد.اسد و مادورو ماندند چون روسیه و ایران حامی‌شان بودند و این حمایت در کوتاه مدت برای رهبران در داخل کشور خودشان بی هزینه یا کم هزینه بود. شاه و غنی رفتند چون دموکرات‌های آمریکا نمی‌توانستند پشت مستبد جنایتکار قرار بگیرند و با اعتراض هوادارانشان در داخل آمریکا روبرو می‌شدند. ارتباط با حکومت‌های دموکراتیک عامل رشد است و ارتباط با حکومت‌های مستبد، مانع رشد. پوپولیست‌ها یاران یکدیگرند.2. نفرین منابع: درآمدهای حاصله از فروش منابع، فرصتی بی نظیر را در اختیار پوپولیست‌ها قرار می‌دهد تا بتوانند بر نتیجه‌ی راه حل‌های غلط سرپوش بگذارند و بروز بحران را تعویق بیندازند. درآمدهای بادآورده هم‌چون مسکنی مانع بروز درد و البته درمان اساسی بیماری‌ها می‌شوند و عامل تعویق و تعمیق بحران هستند. فروش نفت و منابع خدادادی، فرصت خریدن رضایت جامعه‌ ای است که از بنیان ویران است.جامعه‌ی راضی یا بی‌بحران، یادگیرنده نیست و چرخ آزمون و خطا اصلا نمی‌گردد. کشورهای نفتی شاید رفاهی موقتی را تجربه کردند، ولی توسعه‌ی پایدار نصیب کشورهایی با منابع طبیعی کم‌تر شد. پوپولیست با تکیه بر این درآمدهای هنگفت، هم رفاه می‌آورد و هم سرخوش از این درآمدها، وعده های شیرین داده و پی فتح جهان می‌رود. نفت، شراب پوپولیست‌هاست.3. جنگ و تحریم: وجود دشمن یا جنگ و تحریم بهانه‌ای فوق‌العاده برای توجیه تمام بحران‌های ناشی از ناکارآمدی و راه حل‌های اشتباه است. همه‌ی ضعف‌ها و کمبودها به جنگ و تحریم حواله می‌شود و فرار از پاسخ‌گویی، ساده‌تر از آب خوردن. جنگ و تحریم، آستانه‌ی تحمل جامعه را نیز افزایش می‌دهد و همه در برابر هدفی مقدس، فداکار می‌شوند. چه بسا حتی سوالی هم نپرسند که اصلا نیاز به فرار از پاسخ‌گویی باشد. جنگ و تحریم موجب کندی یا وقفه در آزمون و خطا می شوند. جنگ و تحریم آرزوی پوپولیست‌هاست.4. سیاست ورزی حکومت: حکومت های دموکراتیک و غیردموکراتیک خود داخل طیفی قرار گرفته و سطحی از دموکراسی در آن‌ها دیده می‌شود. هر چه ساختارها و فرآیندهای دموکراتیک تکامل‌یافته‌ترباشند، چرخه‌های آزمون و خطا سریع‌تر و کم هزینه‌تر طی می‌گردند و برعکس. در نتیجه آزمون و خطا، یادگیری و تکامل در کشورهای دموکراتیک سریع‌تر است.5. آستانه‌ی تحمل جامعه و شکل گیری اعتراض: لازمه‌ی اصلاح و تغییر، اعتراض است و اعتراض در پی نارضایتی رخ می‌دهد. نارضایتی حاصل فاصله گرفتن سطح شناخت و آگاهی جامعه (انتظارات) با سطح تصمیم و اجرا یا نتایج حاصل (وضعیت موجود)است. ولی زمانی جامعه اعتراض می‌کند که این فاصله را غیرقابل تحمل یا توجیه ببیند. عملا میزان خرابی تعیین‌کننده‌ی زمان و شدت اعتراض نیست، برداشت جامعه از خرابی و فاصله‌اش با سطح شناخت و آگاهی( انتظارات) تعیین کننده‌ی شکل گیری اعتراض است. یک ساعت قطع برق در ژاپن، اعتراضی را شکل می‌دهد که یک روز قطع برق در ایران یا یک هفته در افغانستان ممکن است شکل ندهد. به بیانی دیگر با بالا رفتن سطح شناخت و آگاهی جامعه، حساسیت به فاصله زیاد شده و با وجود فاصله‌ای کمتر، اعتراضی بیشتر رخ می‌دهد. به اجبار ماسک در کشورهای توسعه یافته اعتراض بسیار شد در حالی که هیچ اعتراضی به این اجبار در ایران دیده نشد. چون حساسیت آن جوامع به آزادی های فردی بیشتر است یا به عبارتی دیگر، بالا رفتن سطح شناخت و آگاهی آن جوامع نسبت به حقوق فردی موجب افزایش حساسیت آن جوامع شده است. مثال واضح دیگر، تفاوت رفتار متولدین دهه‌ی ۴۰، ۶۰ و ۸۰در مواجهه با دخالت والدین یا بزرگترهاست. هر چه جلوتر آمده، فردیت بیشتر درک شده و دخالتی کمتر با اعتراضی بیشتر مواجه شده است.ملت و حکومت در ارتباطی ناگسستنی در حال آزمون و خطا و یادگیری هستند. روایت‌هایی که جامعه و حکومت را دو موجود جدا از هم می‌بینند، تعریف کاملی از مساله ارائه نمی‌کنند. تصویرسازی‌های سیاه مطلق از حکومت و سفید مطلق از جامعه نیز با تعریف نادرست و غیر واقعی از مساله، کمکی به حل مساله نمی کنند. هر دوگانه‌ی حکومت و جامعه در دهه‌های پیشین خاکستری بودند و به سمت سفیدی حرکت کرده‌اند ولی سرعت حرکت جامعه بسیار بیشتر بوده و این حرکت شتاب گرفته است. اما حکومت به دلایل متعدد نتوانسته است همگام با جامعه رو به جلو حرکت کند و این فاصله مدام افزایش یافته است. به گونه‌ای که دیگر اصلاحات جزئی جبران کننده‌ی این فاصله نیست.زمان اخذ تصمیمات سخت یا اصلاحات اساسی رسیده است.حاشیه ای بر متن:· فروش نفت و وجود تحریم هر دو مانع رشد هستند ولی این پارادوکس حل شدنی است. راه حل آن نفت ارزان یا قطع دسترسی حکومت به تمام درآمدهای حاصله از فروش نفت است. صندوق ذخیره‌ی نسل‌ها، توزیع تمام درآمدها به طور یکسان بین مردم یا حتی گل گرفتن کل چاه‌های نفت، راه رشد پایدار ایران است. رشد دوره‌ی رضا شاه نمونه‌ی خوبی از رشد بدون نفت و رشد در دهه‌ی چهل شمسی یا دوره‌ی دولت خاتمی نمونه‌های خوبی از رشد با درآمدهای محدود نفتی است. نروژ نیز نمونه‌ی خوبی از کشورهای نفت خیز است که دست شر دولت را از درآمدهای نفتی دور نگه داشته است. تصمیمات و رفتارهای مسئولین، بیش از آنکه وابسته به شخصیت افراد باشد، ناشی از شرایط آن‌هاست. به عبارت دیگر، افراد متفاوت، در شرایط یکسان، یکسان رفتار می‌کنند و یک فرد، در شرایط متفاوت، متفاوت رفتار می‌کند. رفتار شاه در دهه چهل با در‌آمدهای محدود نفتی به هیچ عنوان قابل مقایسه با رفتارهای او در دهه پنجاه با درآمدهای هنگفت نیست. تفاوت رفتارهای دولت‌های مختلف چهل ساله اخیر نیز بیش از آنکه ناشی از تفاوت دولت مردان باشد، نتیجه‌ی شرایط متفاوت آن‌هاست. دولت روحانی شاید بارزترین آن باشد. دوره‌ی نخستش شرایط مشابه دوره‌ی خاتمی بود، همان راهی را رفت که خاتمی رفت. دوره‌ی دومش شبیه دوره‌ی تحریم‌ها در دولت احمدی نژاد بود، او نیز دلار ۴۲۰۰ تومانی را تصویب کرد در حالی که سراپا منتقد سیاست‌های ارزی احمدی نژاد از جمله دلار ۱۲۲۶ تومانی بود! راه اصلاح تصمیم‌ها و رفتارها، تغییر افراد یا یافتن شخصیت مناسب نیست. اصلاح شرایط، همه را مجبور به اخذ تصمیمات درست می‌کند.· ارتباط با دنیا عامل رشد و قطع آن مانع رشد است. رفتارهای غیرمتمدنانه‌ی امروز نیروهای طالبان ریشه در گذشته‌ی آنها و قطع ارتباطشان با جامعه و دنیا دارد. طالب عمیقا باور دارد که آزادی زنان فساد به بار می‌آورد و از نتیجه‌ی این آزادی واهمه دارد. او دنیا را ندیده است که زن و مرد در کنار هم زندگی می‌کنند و همدیگر را نمی‌خورند. رفتار عقب مانده‌ی او، ناشی از تجربه‌ی زیسته‌اش هست. او نیز -احتمالا- صادقانه خواهان خوشبختی خود و همنوعان خود است. درکش از هم‌زیستی انسان متفاوت است. اگر صحبت از تقصیر باشد شاید تقصیر از جانب کسانی است که ۲۰ سال غافل از اینکه طالب کجاست و چه می‌کند به پیش می‌تاختند. غافل از این‌که تنها نمی‌توان این مسیر را پیمود و بالاخره جاماندگان روزی افسار را به عقب خواهند کشید تا با هم به جلو بروند. دوری‌گزینی طالبان از ارتباط با جامعه و طرد طالبان از سوی جامعه دو روی یک سکه‌اند. ای کاش تحول خواهان، طالبان را می‌دیدند، وجودش را می‌پذیرفتند، او را به بازی راه می‌دادند تا هر چند کندتر ولی پایدارتر این راه را با هم می‌پیمودند. اندیشه را نمی‌توان کشت ولی می‌توان در بستری از زمان، تعامل و آزمایش آن را اصلاح کرد. در ایران نیز اگر گروه‌هایی با تفکرات متفاوت وجود دارند، دلیلش عدم پذیرش آن‌ها توسط باقی جامعه است. این نادیدن‌ها یا تلاش‌ها به حذف و سرکوب، راه حل نیست. با راه خود را جدا کردن نیز کسی به مقصد نمی‌رسد. تفکر اشتباه گلیم خود را از آب کشیدن بارها آزموده شده است. نه تنها در یک کشور یا منطقه، بلکه در کل دنیا سرنوشت انسان‌ها به هم وابسته است. هر کسی در هر جای دنیا تنها زمانی می‌تواند به صورت پایدار در رفاه، امنیت و آزادی زندگی کند که همه‌ی مردم دنیا در این شرایط باشند. وگرنه دیر یا زود عقب‌ماندگی دیگران، یقه‌ی او هم را خواهد گرفت. از سر خودخواهی یا فردگرایی هم که هست، باید به دیگری و جمع اندیشید. همه در یک کشتی هستیم و فارغ از اینکه کجای آن نشسته‌ایم یک مسیر را طی می‌کنیم و به یک مقصد می‌رسیم. فراموش کردن طالبان در افغانستان نتیجه‌ای جز کشتار در میان نیویورک نداشت.· استراتژی ها نیز از قانون تکامل مستثنی نبودند و نیستند. در ایران ما نیز به عنوان کشوری که در تکامل از غرب عقب مانده بودیم، استراتژی برد - باخت ( حذف یا نبودی رقیب) سالها بر افکار و رفتار همه ی ما حاکم بود. این روش بازی در سطوح مختلف سیاست خارجی، سیاست داخلی، اقتصاد و … در بین بازیگران دیده می شد. رقابتها همه مخرب بودند و رقابت سازنده فانتزی خوانده می شد. ولی به مرور زمان وقتی تمام منابع بازیگران صرف نابودی رقیب شد و دستاوردی نداشت. زمان یادگیری و بازنگری در استراتژی می رسد و آن همان لحظه ی شکوهمند فهم استراتژی برد - برد خواهد بود. تغییر بازی به بازی برد - برد موجب شکل گیری فضای همکاری و نتیجه ی آن صلح و رشد پایدار خواهد بود.هر چند در ظاهر سطح تنشها در سطوح مختلف به اوج رسیده است ولی منابع بازیگران نیز ته کشیده و توان ادامه ندارند. زمان اصلاحات اساسی در تصمیمات و رفتارها رسیده است.برندگان شرایط جدید کسانی هستند که زودتر از سایرین دست از تخاصم کشیده و روی به بازی برد - برد آورند. معدود بازیگرانی که تا لحظه ی آخر استراتژی تخاصم را ادامه می دهند با توافق همه بازیگران از بازی حذف خواهند شد و تخاصم یقه ی آنها را خواهد گرفت. همکاری استراتژیک و سرمایه گذاری مشترک رفتاری است که در آینده ی ایران در سطوح مختلف داخلی و بین المللی( سیاست و اقتصاد) بسیار خواهیم دید.(جنگ جهانی دوم و تصمیمات رهبران و منافعی که در آینده بردند یا باختند مثال خوبی از دینامیک بالاست.)علی اخلاصعلی اخلاصSat, 08 Jan 2022 15:24:03 +0330https://virgool.ir/@m_51720019/خرابی-از-حد-گذشته-است-eldbp1kof7msدوگانه‌ی شناخت و آگاهی/ تصمیم و اجراسال‌ها زمان لازم بود تا بشر متوجه شود برای کسب درآمد کجا و چگونه می‌تواند پسته بکارد (شناخت و آگاهی). پس از آن نیز چندین دهه طول کشید تا عده‌ای برای کاشت آن عزم جزم کردند (تصمیم). نهال کاشته هفت سال نگهداری نیاز داشت ( اجرا) تا به بار نشیند و کشاورز ثروتمند شود. (نتیجه)برای وضعیت یک مملکت نیز می‌توان این چهار مفهوم را تصور کرد. «/سطح شناخت و آگاهی» که بیانگر درک درست جامعه از مشکلات و راه‌حل‌هاست. این‌که مشکل جامعه از فرد است یا ساختار؟ کدام ایدئولوژی نجات بخش است یا ریشه‌ی مشکلات اقتصادی چیست و کدام مکتب اقتصادی راهگشاست. مفهوم «تصمیم و اجرا» هم مربوط به نهادهای قانون‌گذاری، سیاست‌گذاری و متولیان اجرا است که ناظر بر این است که بر چه اساسی تصمیم می‌گیرند و چگونه تصمیمات را اجرا می‌کنند. وضعیت واقعی جامعه نیز همان «نتیجه» است.تعادل پایدارچه در مقیاس فردی و چه در مقیاس جامعه، مقدار یا سطح هر یک از این مفاهیم اهمیتی در سطح رضایت ندارد، آن‌چه مهم است، تعادل بین سطوح این مفاهیم است. تعادل بین این دو مفهوم به دو شکل می‌تواند به هم بخورد: ۱- فاصله‌ی زمانی بین مفاهیم ۲- قطع ارتباط بین مفاهیم مختلف.ایجاد فاصله‌ی زمانی هم در مقیاس فردی ممکن است و هم در مقیاس جامعه، به طور مثال ممکن است جامعه فهمیده باشد که چگونه می‌تواند تورم را کنترل کند، ولی تا تصمیم گرفته شود و نتایج حاصل گردد ممکن است چند سال طول بکشد. اما قطع ارتباط بین مفاهیم مختلف فقط در مقیاس جامعه ممکن است. تصمیم گیر می‌تواند به دلایل مختلفی بر خلاف تشخیص جامعه عمل کند.تعادل پایدار فردی یا اجتماعی زمانی ممکن است که افراد راضی باشند. رضایت‌مندی زمانی شکل می‌گیرد که این مفاهیم مطابقت و تناسب دارند. به عبارت دیگر وضعیت حکومت - ملت زمانی پایدار است که بین سطح شناخت و آگاهی جامعه و سطح تصمیم و اجرا تناسب برقرار باشد. اگر بنا به هر دلیلی این تناسب به هم بخورد، تعادل ناپایدار گشته و به سرعت در وضعیت جدیدی قرار می‌گیرد.اگر حکومتی جلوتر از سطح جامعه حرکت کند (هم‌چون شاه یا تمام حکومت‌های توسعه‌گرا با رویکرد بالا به پایین) یا عقب‌تر از سطح شناخت و آگاهی جامعه قدم بردارد (مانند اکنون ایران)، نارضایتی شکل گرفته و وضعیت ناپایدار می‌شود. تعادل ناپایدار در قالب انواع اعتراضات، جنبش‌‌ها و مشابه آن‌ها نمایان می‌شود.هر دو مفهوم ذکر شده پویا هستند و ممکن است در طول زمان به دلیل تغییر در هر یک از سطوح، وضعیت از تعادل پایدار به ناپایدار یا برعکس تغییر کند. مثلا تعادل در حکومت کره‌ی شمالی پایدار است، چون هر دو سطح شناخت و آگاهی با سطح تصمیم و اجرا متناسب هستند. هم‌چنین این تعادل پایدار، ماندگار گشته چون حکومت توانسته است با محدود سازی بسیار، سطح شناخت و آگاهی را ثابت نگه دارد. (مردم کره‌ی شمالی به دلیل عدم ارتباط با دنیا و نبود شرایط یادگیری، فکر می‌کنند تمام سطوح شناخت و آگاهی، تصمیم، اجرا و نتیجه در بهترین ممکن قرار دارند. در نتیجه راضی هستند و اعتراضی نمی‌کنند. این رفتار ایستایی در گروه‌های بسته و محدود هم دیده می‌شود.)تعادل در سوییس نیز پایدار است چون تمام سطوح متناسب هستند، سطح شناخت و آگاهی با سرعت در حال تغییر است؛ ولی فرآیندها و ساختارهای چابک پیش‌بینی شده در دموکراسی آن‌ها مثل رفراندوم، باعث شده به طور مستمر این هم‌سان‌سازی سطوح صورت پذیرد. در چین مائو تعادل ناپایدار بود ولی پس از فوت او، با اصلاح در سطح تصمیم و اجرا تعادل پایدار گشت. در کشورهای عربی تعادل پایدار بود ولی با تغییر در سطح شناخت و آگاهی جامعه، تعادل ناپایدار شد و بهار عربی رقم خورد.مکانیسم ایجاد تعادلسطح شناخت و آگاهی مسیری یک طرفه و رو به جلو را می‌پیماید و این سطح تصمیم و اجراست که با امکان حرکت به جلو یا عقب، خود را متناسب می‌سازد تا تعادلی جدید شکل گیرد. به عبارت دیگر این سطح شناخت و آگاهی جامعه است که در میان مدت و بلند مدت سرنوشت را رقم می‌زند.( خلایق هر چه لایق). البته رسیدن به تعادل جدید زمان بر است.زمان تغییر از تعادل ناپایدار به پایدار به مقاومت حکومت و فشار جامعه وابسته است. زمانی تعادل ناپایدار به تعادل جدید تبدیل می‌شود که فشار جامعه مقاومت حکومت را بشکند. هر چه حکومت تکامل یافته‌تر و دموکراسی، نهادینه‌تر شده باشد، مقاومت کمتر است و در زمانی کوتاهتر و با فشاری کمتر متناسب سازی صورت می‌پذیرد و برعکس. از دیگر سو، به همان اندازه که جامعه به حکومت برای اصلاح فشار وارد می‌کند، به همان میزان حکومت به جامعه هزینه تحمیل می‌کند.بحران‌ها،‌ نقاط عطف ایجاد تعادلهر چه حکومت مقاومت بیشتری به تغییر داشته باشد، جامعه مجبور به وارد کردن فشار بیشتری دارد و هزینه‌ی هنگفت‌تری پرداخت می‌نماید. جامعه زمانی حاضر به پرداخت هزینه‌ی اصلاح است که هزینه‌ی استمرار وضع موجود بیشتر از هزینه‌ی وارد کردن فشار باشد. تعادل ناپایدار تا زمانی ادامه می‌یابد که نتایج اشتباهات سطح تصمیم و اجرا به بحران بدل شده و جامعه (سطح شناخت و آگاهی) حاکمیت (سطح تصمیم و اجرا) را مقصر بداند. از این روست که بحران‌ها لحظات سرنوشت‌ساز جوامع هستند. بحران، لحظه‌ای است که ادامه‌ی وضع موجود ممکن نیست. بحران موقعیتی از زمان است که هزینه‌ی ادامه‌ی وضع موجود به بی‌نهایت میل می‌کند و ذی‌نفعان چیزی برای از دست دادن ندارند. در این شرایط هزینه‌ی استمرار وضع موجود از هزینه‌ی وارد کردن فشار به حکومت پیشی می‌گیرد. شایان ذکر است اصلاح حکومت نیازمند خلق آگاهانه‌ی بحران نیست؛ بحران عین خروجی حکومت مقاوم است. بحران‌ها، نتیجه‌ی گریزناپذیر آزمودن و اصرار بر راه‌کارهای اشتباه هستند. بحران‌ها فایده‌ی پیشینی نیز دارند. خود، این بحران‌ها هستند که موجب بالا رفتن سطح شناخت و آگاهی جامعه می‌شوند، آن‌چه دل‌سوزان و خردمندان برای جلوگیری از بحران می‌گفتند و نه در جامعه و نه در حکومت گوش شنوا نداشت، در بحران درسی می‌شود که بر عمق جان می‌نشیند. این بحران‌ها هستند که مهر باطل بر راه حل‌های غلط محبوب گذشته زده و موجب جهش سطح شناخت و آگاهی جامعه می‌شوند. بحران‌ها، آینده‌ی مطلوب جوامع عقب مانده برای پیشرفت نیستند؛ بحران‌ها مسیر ناگزیر رشدند. از این روست که حضور و تلاش دلسوزان کار بلد در ساختاری اشتباه و معیوب، تنها به تاخیر و البته تعمیق بحران می‌انجامد. چرا که در این ساختارها، گوش شنوایی نه در سطح حکم‌رانی و نه در سطح جامعه برای شنیدن نظر کارشناسی آن‌ها وجود ندارد. حضور آن‌ها جایی سازنده است که به بهبود شرایط یادگیری و افزایش سطح شناخت و آگاهی یاری رساند.پاسخ‌گویی، میخ تابوت ایدئولوژی‌هاتا زمانی که یک ایده یا راه حل غلط، آزموده نشده و تجربه‌ی عینی در جامعه شکل نگرفته، همواره هوادار دارد و خطر ظهور و قدرت گیری آن وجود دارد. به بیان دیگر پوپولیست‌ها یا صاحبان هر ایدئولوژی نادرست تنها زمانی شکست می‌خورند که بر اریکه‌ی قدرت تکیه زده و در تحقق وعده‌ها ناتوان شوند. قرارگیری در موقعیت پاسخگویی برای مسئولیت‌ها، یوم‌الحسابی است که تشت رسوایی را بر زمین می‌کوبد. اما نگه‌داشتن پوپولیست‌ها در عرصه‌ی نظر و نقد همیشگی، اعطای فرصت افزایش محبوبیت آن‌هاست.افغانستان مثال پرعبرتی است. در جامعه‌ای عقب مانده[1]، دموکراسی وارداتی با سطح شناخت و آگاهی جامعه فاصله دارد و به همین دلیل پایدار نبود و موفق نشد. وجود فساد، قومیت گرایی و ... همه در این مساله دخیل هستند، و همه ریشه در سطح شناخت و آگاهی جامعه دارند. برعکس، آن‌چه طالبان می‌گفت متناسب با سطح شناخت و آگاهی حداقل بخش قابل توجهی از جامعه بود. چون آن‌چه می‌گفت قابل امتحان نبود، وعده‌های آن‌ها باورپذیر و خواستنی شد. طالبان نه تنها نابود نشد، بلکه به واسطه‌ی حضور در عرصه‌ی نقد بدون مسئولیت، هوادار بیشتری پیدا کرد و محبوب‌تر از قبل شد. و امروز، هرچیزی که نظام پیشین از حقوق مسلم جامعه به آن‌ها داده بود، چون با سطح شناخت و آگاهی مردم هم‌خوانی نداشت، به باد خواهد رفت. از ساختار و نهادهای دموکراسی و انتخابات، تا آزادی‌های اجتماعی تا مظاهر توسعه و حتی زیرساخت‌های اقتصادی. چرا که حق گرفتنی است و نه دادنی!هم‌واره کشوری در دنیا پیدا می‌شود که منافعش در تامین مالی و تسلیحاتی گروه‌های بنیادگرا باشد، مهم، وجود زمینه‌ی پذیرش در جامعه است. در هر جامعه ای اقلیتی وجود دارند که خود را ارزان می‌فروشند، وجود اکثریتی نادان سرنوشت ساز است. وگرنه در کشوری توسعه یافته چون سوییس با پول نمی‌توان ارتش خرید.بدین گونه طالبان بازگشت و بازگشت طالبان، آغاز دوره‌ی افولش است. حمله‌ی نظامی ‌راه حل طالبان نبود. سپردن قدرت به طالبان با حفظ دسترسی اینترنت برای مردم، پناه دادن به مخالف و تقویت صدای آن، تله‌ی انفجاری زمان‌داری است که به تدریج یا دفعی عمل خواهد کرد.تعادل شناخت و آگاهی/ تصمیم و اجرا در ایراندر سال‌های پیش از انقلاب، بسیاری از اقدامات پهلوی، فارغ از درستی و اشتباه و انگیزه‌های پشت آن، متناسب با سطح شناخت و آگاهی جامعه نبود. از این‌رو، در بطن جامعه با آن مقابله می‌شد. شاید بارزترینش حقوق زنان از جمله آزادی حجاب بود. سطح شناخت و آگاهی جامعه این موارد را حق خود نمی‌دانست و آن‌ها را با تلاش نگرفته بود. بلکه در حکومتی علاقه‌مند به توسعه از بالا و اقتدارگرا به او اعطا شده بود. حکومتش نیز پایدار نبود و رفت.پس از انقلاب بعد از دوره‌ی کوتاهی از ناپایداری، تعادل پایدار برقرار شد. زیرا روحانیون به واسطه‌ی ارتباطات گسترده با جامعه، درک درستی از سطح شناخت و آگاهی آنها داشتند و مثل فروشنده ای ماهر، نیاز جامعه را فهمیدند و جنسی پر‌فروش را عرضه کردند. اما در گذر زمان، به دلایل متعددی مثل جوان شدن جامعه، بروز نتایج خفت‌بار ایده‌های اولیه، گسترش تحصیلات و سواد عمومی، توسعه‌ی دسترسی به اطلاعات و ...، یادگیری در جامعه شتاب گرفت و سطح شناخت و آگاهی جامعه فزونی یافت. از سوی دیگر، متناسب سازی سطح تصمیم و اجرا با سطح شناخت و آگاهی صورت نپذیرفت. به صورتی که امروز جامعه شاهد نعل وارونه‌ی تصمیم و اجرا به شناخت و آگاهی است. اتفاقاتی مانند طرح صیانت هم تلاش‌هایی برای جلوگیری از تداوم و افزایش دست‌رسی به اطلاعات، و افزایش فاصله‌ی بین سطح شناخت و آگاهی مردم با تصمیم و اجرا در حاکمیت است. راهکاری که برداشتی نادقیق و بومی نشده از تجربه‌ی کشورهایی چون کره‌ی شمالی است.با فاصله گرفتن این سطوح از هم، به تدریج ایران از تعادل پایدار خارج شده و اکنون به اوج تعادل ناپایدار رسیده است. هر روز در هر گوشه‌ای اعتراضی دیده می‌شود. معترضان چیزی برای از دست دادن ندارند و هزینه‌ی اعتراض از هزینه‌ی ادامه‌ی وضع موجود کمتر گشته است. اعتراضات به سطح، قشر و موضوعاتی رسیده است که قابل چشم‌پوشی یا سرکوب نیست. اعتراضی قابل چشم‌پوشی است که معترضان، درصد اندکی از جامعه بوده و به ابزارهای قدرتی چون رسانه دسترسی نداشته باشند. سرکوب هم زمانی ممکن است که علاوه بر وجود پول، توجیه سرکوب ممکن باشد. اعتراضات ۸۸ سرکوب شد چون سیاسی بود و می‌شد نیروی سرکوب‌گر را توجیه کرد که معترضان افرادی بی‌دین، عامل اجنبی و ... هستند. ولی هیچ انگی را نمی‌توان به معترضان نبود واکسن، آب، برق، گرانی، بیکاری و ... چسباند. نیروی سرکوب نیز چه بسا هم‌درد معترضان باشد. گستردگی اعتراضات نیز تاثیری شگرف بر روحیه و انگیزه‌ی سرکوب‌گر دارد. گستردگی اعتراضات، برآورد نیروی سرکوب‌گر را از احتمال موفقیت کاهش داده و هزینه‌های احتمالی شکست و مجازات به دست معترضان در چشمش جلوه می‌کند. به این شکل، چاقوی سرکوب روز به روز کندتر می‌گردد.خلاصه آنکه اکنون ایران با انبوهی از بحران‌ها روبروست که حکومت توان حل آنها را با حفظ وضعیت فعلی ندارد. پس از تیر خلاص انتخابات گذشته به امید مردم، صبر یا انگیزه‌ای در جامعه برای تحمل بحران‌ها نمانده است. تنوع بحران‌ها نیز گستردگی نارضایتی بی سابقه ای را رقم زده است. روز به روز بحران‌ها شدت گرفته، نارضایتی افزوده گشته، و اعتراض‌ها اوج می‌گیرند. تا جایی که فشار جامعه، مقاومت حکومت را به طریقی می‌شکند. چگونگی شکست مقاومت حکومت وابسته به خرد حاکمان است. در ماجرای واکسن، تغییر رفتار حکومت و ورود واکسن این فاصله را کاست. اگر خرد حاکمان به هر دلیلی به تصمیم دیگری منتهی می‌شد،‌ احتمالا نتیجه‌ی متفاوتی هم می‌گرفتند.آینده سرشار از ابهام و عدم قطعیت است. اما دنیا شتاب گرفته است. آن‌چه امروز داریم، حاصل شناخت و آگاهی دهه‌های پیشین ماست، و شناخت و آگاهی امروز، سال‌های پیش رو را رقم می‌زند.به عمر کوتاه جوانی، آبادی را خواهیم دید.[1] دکتر کاظم علمداری در کتاب «چرا ایران عقب ماند و غرب پیش رفت»، سه معیار پذیرش خردگرایی، سکولاریسم و تکثر را معیارهای یک جامعه‌ی متمدن یا توسعه یافته می‌داند.حاشیه‌ای بر متن· سطح شناخت و آگاهی در جامعه طیفی است که توزیع آماری آن سرنوشت‌ساز است. در دموکراسی یا حکومت پایدار، سطح تصمیم و اجرا خود را با اکثریت متناسب کرده و اقلیت را به امید امکان تغییر، راضی نگه میدارد.· لزوما حق با اکثریت نیست ولی نظر اکثریت باید اجرا شود. این پایدارترین، مستقیم ترین، و سریع‌ترین روش توسعه است. به دلیل بروز بیشترین میزان آزمون و خطا، حداکثر یادگیری در این شرایط رخ می‌دهد و بالغ‌ترین جوامع در این شرایط شکل می‌گیرند.· سلب و محدود سازی حق آزادی انتخاب، که برخاسته از برداشت قیومیت اقلیت نسبت به جامعه است، مهم‌ترین مانع رشد و یادگیری جوامع است. سوئیس سهل ترین مکانیزم رفراندوم را دارد و در ایران، انتخاب رئیس جمهور هم محدود شده است. فرزندان زمانی در خانواده رشد می‌یابند که والدین انتخاب‌های فرزندان را محترم شمارند. فرزندان نیز بر حق انتخاب خود پافشاری نمایند. در جامعه‌ای که بزرگ‌تر برای کوچک‌تر تصمیم می‌گرفته و کوچک‌تر آن را می‌پذیرفته، هنوز دموکراسی شکل نگرفته است و اگر با زور هم پیاده شود پایدار نیست. انتخاب افراد عاری از خطا نیست ولی راه بهتری وجود ندارد. کودکی که زمین نخورد راه رفتن یاد نمی‌گیرد و مادری که مدام دست فرزندش را بگیرد در حق فرزند خیانت کرده است. بلوغ در افراد و جامعه زمانی شکل می‌گیرد که امکان آزمون و خطا یابند.· با زور نیز نمی‌توان مانع تحقق خواست اکثریت شد و آنها را به بهشت برد. اگر با زور ممانعت صورت پذیرد، اکثریت دیرتر و شدیدتر، با زور نظر خود را به کرسی می‌نشاند. در ادامه نیز، زمانی که اقلیت، در پی یادگیری رخ داده از آزمون و خطا، به اکثریت بدل می‌شوند، مجبورند با زور خواسته‌ی خود را به کرسی نشانند. پس چه بهتر که از اول همه قاعده‌ی بازی دموکراسی را بپذیرند و هزینه‌ی آزمون و خطا و یادگیری کاهش یابد. همین امروز نیز پوپولیست دیوانه‌ای چون ترامپ در کشوری توسعه یافته ظهور می‌کند و با فراغ بال می‌تازد. ولی خسارتش کم است چون قاعده بازی پابرجاست. ظهور فردی چون ترامپ یا صاحب هر ایده‌ی عقب مانده‌ی دیگری در کشوری که مردمش محدود سازی انتخاب را محترم می‌شمارند، فاجعه ای عظیم و طولانی است و تغییر تصمیم پر هزینه.· یکی از راه‌های افزایش سطح شناخت و آگاهی، دیدن و مقایسه‌ی سایر جوامع پیشرفته است. ارتباط با دنیا عاملی است که تاثیر جدی در افزایش این سطح و فاصله اش با سطح تصمیم و اجرا دارد. این مهم، یکی از اساسی ترین ریشه های بروز نارضایتی در ایران و ناپایدار گشتن وضعیت است. امری که کره شمالی با تمام توان مانع آن گشت و اقتراحات جدیدی مانند طرح صیانت هم این موضوع را نشانه گرفته است.· در جامعه ای با یادگیری کم و با سطح شناخت و آگاهی پایین، جنگ و تحریم به هدف شکست یا تضعیف حکومت پوپولیست، موجب اقتدار حکومت می‌گردد. این اقدامات، وجود دشمن یا رفتار دشمنانه تعبیر شده و محبوبیت حکومت را رقم می‌زنند.· قانون تکامل بشر، یک جبر تاریخی است. هر تلاشی برای تغییر یا مقابله با آن، همچون مقابله با سایر قوانین طبیعت، منجر به شکست خواهد شد. اگر مداخلات قیمتی حکومت موفق به کنترل آن شد، مداخلات اقلیت یا بیگانه در جوامع به هدف توسعه‌ی بی هزینه و سریع با گذار از مسیری میانبر و به دور از یادگیری اکثریت نیز موفق می‌شود.· رفتار حکومت ایران طی ۴۰ سال گذشته تغییر کرده است. سه دهه‌ی اول به دلیل وجود روحانیان در مناصب سیاسی و کارکرد نسبی فرایندها و ساختارهای دموکراتیک، متناسب سازی سطح شناخت و آگاهی جامعه با سطح تصمیم و اجرای حکومت صورت می‌پذیرفته است. صنف روحانیان سال‌ها از دست مردم پول گرفته‌اند و بلد بودند نیاز مردم را بفهمند و اعتمادشان را جلب کنند. در دهه‌ی اخیر حضور نظامیان در حکومت پر رنگ شده است. نظامیان همواره از درجه و اسلحه کسب قدرت نموده‌اند و کمتر لازم بوده نیاز سرباز را درک کنند یا اعتمادش را جلب نمایند. افزایش فاصله حکومت- ملت در دهه‌ی اخیر از یک سو به دلیل شتاب گرفتن تغییرات در سطح شناخت و آگاهی جامعه به واسطه‌ی ارتقای شرایط یادگیری و از سوی دیگر ناتوانی نظامیان از درک مخاطب و سازگاری با خواست او و هم‌چنین اختلال در فرآیندهای نهادسازی مانند انتخابات بوده است.· تجربه‌ی زیسته‌ی هر جامعه در آینده‌ی او بسیار موثر است. احتمال سوریه یا افغانستان شدن ایران بسیار کم است. چرا که ایران تجربیات تاریخی متفاوتی را از سر گذرانده و دوره‌ی تاریخی متفاوتی را تجربه می‌کند.ایران، بعید است کره‌ی شمالی دیگری شود. تاریخ قرن معاصر جامعه ایران نشان داده که جامعه‌ی ایران، هم‌چون هر جامعه‌ی دیگری، میل به معاصریت دارد. از آغاز مشروطه تاکنون، همواره خود را با فرنگ مقایسه کرده و در تمام جنبش‌ها و تحولات، مهمترین‌شان مشروطه و انقلاب ۵۷، از دنیا الگو برداشته است. این میل جامعه موجب شکل گیری مقاومتی شکست ناپذیر در برابر حرکت رو به عقب نسبت به سطح شناخت و آگاهی می‌شود.· منظور از سکولاریسم، بی تفاوتی مدل حکمرانی (ساختارها و فرآیندها) نسبت به ایدئولوژی‌ها می‌باشد.· جنبش‌ها و اعتراضات برای موفقیت نیازمند رهبری هستند ولی رهبری نوین، رهبری توزیع شده و اشتراکی هست. در نبود رهبر واحد کاریزماتیک، فعالان شبکه‌های اجتماعی به صورت غیرمتمرکز و جمعی، نقش رهبری را ایفا می‌کنند. این نوع از رهبری قابل حصر یا خریدن نیست.· تلاش‌های نیلی‌ها درس بزرگی برای دل‌سوزان و خردمندان آرزومند توسعه‌ی ایران است. هر چه تلاش در سطح شناخت و آگاهی کردند (مانند تاسیس دانشکده مدیریت و اقتصاد شریف، فعالیت های رسانه‌ای چون روزنامه دنیای اقتصاد و ...) اثربخش بوده و ماندگار شد. اما هر چه تلاش در سطح تصمیم و اجرا، جلوتر از سطح شناخت و آگاهی، کردند( صندوق ذخیره ارزی، سند چشم انداز توسعه ۲۰ ساله و …) دود شد و به هوا رفت.· جامعه‌ی بی امید، جامعه‌ای مستاصل و حیران است. توان حل مساله ندارد و ناچار به هر ریسمان پوسیده‌ای، چنگ می‌زند. ( الغریق یتشبث بکل حشیش). امروز، روز تزریق امید و ارائه‌ی راه حل است.· آینده ادامه‌ی گذشته نیست. افرادی را می‌شناسم که در سال ۵۵ آمریکا دانشجو بودند و برای زایمان، به زحمت به ایران آمدند. افراد دیگری را می‌شناسم که اکنون به زحمت برای زایمان به کانادا می‌روند. هر دو آینده را ادامه‌ی خطی گذشته تصور کرده‌اند. هیچ یک از بحران‌های فعلی و در پیش روی ایران، مسائلی بدیع و ناشناخته نیستند. بشر سال‌هاست با تمام آن‌ها مواجه شده و آن‌ها را حل کرده است. از آلودگی هوا و کم‌آبی گرفته تا تورم و کرونا. در مورد هر کدام‌شان ده‌ها کارشناس و متخصص داخل ایران کار کرده‌اند و برای حل‌شان به اجماع رسیده‌اند. اجرا و پیاده‌سازی راه حل‌ها نیازمند اراده‌ای سیاسی است که با فشار اجتماعی ناشی از بحران شکل می‌گیرد. تمام کشورهایی که درگیر بحران شدند و پس از آن به اصلاحات اساسی و ساختاری پرداختند، به سرعت رشد کردند و رشدشان پایدار بود. ایران نیز در آستانه‌ی این اصلاحات اساسی قرار دارد. وقت ماندن است و ساختن! علی اخلاصعلی اخلاصFri, 20 Aug 2021 12:27:27 +0430https://virgool.ir/@m_51720019/فردا-ادامه-ی-دیروز-نیست-دیروز-چراغ-راه-فرداست-ghtxnvm3bvfnتمایل و خطای ذهنی ما آدم‌ها این است که تغییرات را خطی مدل کنیم، تغییرات را صعود یا نزول پایدار خطی ببینیم تا به سادگی با فرار از ابهام و عدم قطعیت، آینده را پیش بینی کنیم.ولی واقعیت چیزی جز این است.نان گندم، شکم پولادی می‌خواهد. کسی نیست که غره از موفقیت گذشته، مست و لایعقل، کور و کر نگردد. همین، شرط کافی برای عدم ادامه‌ی رشد پایدار است.تا دندان درد نگیرد هم کسی حاضر به تحمل درد کشیدن آن نیست. ناچاری، سیلی بیداری بخش خرد خفته است. همین، شرط کافی برای عدم ادامه‌ی سقوط پایدار است.این همان توضیح حرکت و رشد نوسانی انسان‌ها، سازمان‌ها و جوامع است. با این توضیح که انسان‌ها و سازمان‌ها مختار به انتخاب قطع ادامه هستند ولی جوامع محکوم به ماندن و ادامه.نه رونق دهه‌ی چهل و پنجاه شمسی دلیل آبادی دهه‌ی ۶۰ بود و نه رکود دهه‌ی ۹۰ دلیل ویرانی روزهای پیش رو …دردی باید تا درمانی خلق گردد.صلح بی مرز امروز اروپا، حاصل ویرانی‌های دو جنگ جهانی است.محیط زیست دلربای امروز اروپا، حاصل دود و تعفن انقلاب صنعتی است.رشد برق آسای امروز چین، حاصل سال‌ها قحطی است.دولت شفاف امروز گرجستان، حاصل فساد فراگیر دیروز است.سلامت امروز سنگاپور، حاصل اعتیاد همه‌گیر گذشته است.داستان توسعه‌ی رومانی، مجارستان، مکزیک و … هم چیزی جز این نیست.در ایران همباید زاینده رود خشک می‌شد تا بفهمیم کنار کویر جای برنج نیست.باید با پیک پنجم رکورد می‌زدیم تا بفهمیم روغن بنفشه، واکسن نیست.باید فروش نفت صفر می‌شد تا بفهمیم تحریم، کاغذ پاره نیست.باید در عراق فحش می‌خوردیم تا بفهمیم آنجا، جای ما نیست.باید اختلاس به دکل نفتی می‌رسید تا بفهمیم شفافیت، لوکس نیست.باید عادل اخراج می‌شد تا بفهمیم رسانه‌ی انحصاری، رسانه نیست.گویا باید ابرتورم هم را ببینیم تا بفهمیم کسری بودجه، شوخی نیست.ویرانی دیروز، دلیل آبادی فرداست.پند خردمندان و ناله‌ی دلسوزان، هیچ جا، هیچ وقت مانع بروز فاجعه‌هایی چون بی‌پولی، بی‌آبی، بیکاری، بیماری و … نبوده و نیست. نسخه‌ی طبیب برای روز درمان است.هیچ دردی هم، بی‌درمان نیست.هیچ مشکلی، لاینحل نیست.امروز، روز ارائه‌ی راه حل و تزریق امید است.امروز گوش‌ها شنواست، چون چاره‌ی دیگری نیست.فریاد در گوش پر ز پنبه، مشت بر دیوار کوبیدن است و خاموشی در زمان پرسش نا‌رفیقی.آزموده ها را آزموده ایم.نزدیکی درب آبادی، در مه حیرانیم.پی نوشت:۱-به نظر من ( که البته نمی‌توانم ثابت کنم) شاید فرمول زیر مدل‌سازی بهتری برای توضیح روند تغییرات وضعیت جوامع باشد. تغییرات وضعیت جوامع، حرکتی سینوسی روی یک نمودار نمایی است. سرشار از اوج و افولهای مقطعی است که بیانگر آزمون و خطاهای آن دوره می‌باشد. وضعیت کلی نمودار نیز یک رشد نمایی ناشی از انباشت دانش و تجربه است. هر چه سرعت یادگیری و میزان انباشت تجربه بیشتر می‌شود، دامنه‌ی نوسانات کمتر شده و به رشد پایدار نزدیکتر می‌گردد:State=(a(t)sint+1)e^ta(t) تابعی نرمالایز شده است که در هر لحظه از زمان سطح شناخت و آگاهی جامعه از مشکلات و راه حل‌ها را بیان می‌کند. تابعیست که با سطح شناخت و آگاهی جامعه رابطه‌ معکوس دارد. تابعیست با بوردی بین صفر تا یک. از یک شروع شده، با گذر زمان به علت وجود یادگیری، همراه با افزایش شناخت و آگاهی به صفر میل می‌کند. تا در نهایت رشد پایدار تحقق می‌یابد.امروز در مقایسه با طول تاریخ شرایط زندگی بسیار بهتر هست. چه از لحاظ رفاه، چه بهداشت، چه حقوق بشر و … این همان نمودار نمایی اصلی هست. این همان خروجی انباشت دانش و تجربه است. آب لوله کشی داریم، برق داریم، تلفن داریم، اینترنت داریم، درمان داریم، مغول هم با نسل‌کشی حمله نمی‌کند.ولی در مقایسه با گذشته‌ی نزدیک در مواردی چون آزادی انتخاب سیاسی، اوضاع اقتصادی، کیفیت آب و هوا و … بدتریم. امروز در پایین‌ترین نقطه‌ی تقعر نمودار سینوسی، در نقطه‌ی کمینه‌ی موضعی، با بالاترین سطح آگاهی مقطعی، در آغاز دوره‌ی صعود یا برداشت حاصل آموخته‌ها هستیم.شرایط امروز ایران شاید از جهاتی شبیه اواخر دوره‌ی قاجار باشد. اوج ناکارآمدی، استیصال و ناامیدی جامعه از بهبود، سرخوردگی مردم از مقایسه‌ی وطن با فرنگ و … . با این توضیح که آینده، تکرار گذشته نیست. هر تقعری روی نمودار بالاتر از تمام تقعرهای پیشین است و هر تحدبی ایضا.فاصله‌ی زمانی بین بیشینه و کمینه‌های موضعی نمودار، یا سیکل‌های یادگیری و عمل جامعه نیز با بالارفتن سرعت یادگیری و تسهیل فرایندهای اصلاح و تغییر تصمیم، مستمر در حال کاهش است. این همان توضیح وجود شتاب یا افزایش سرعت پیشرفت جوامع است. تغییر یا پیشرفتی که در گذشته ده‌ها سال به طول می‌انجامید، الان در چند سال اتفاق می‌افتد. نازی ها بیش از یک دهه بر آلمان حکم راندند و با جنگ رفتند ولی طول دوره‌ی ترامپ به زور ۴ سال بود. ( به دلیل پرهیز از پیچیدگی، این پارامتر از فرمول حذف شده است مگرنه فاز تابع سینوسی خود تابعی از a , t می‌باشد.)۲- این پاسخ ناتمام است، چون جزئی از مدل کلی است. با صرف نظر کردن از دینامیک کلی سیستم، تنها به متغیر شناخت و آگاهی جامعه و نرخ یادگیری که از دید من بی‌سواد علت العلل است، پرداخته و متغیرهای اثرگذاری چون میزان وجود تکثر اقتصادی، تکثر سیاسی، پوشش و تنوع رسانه، وضعیت زیستی جامعه، نهادها و فرایندها را شامل نشده است. خروجی مدل کلی نیز به همین شیرینیست.۳- آنچه می‌نویسم بخشی برگرفته از کتب متعدد در زمینه توسعه و عقب ماندگی است. احتمالا علمی هست. برخی نظر یا برداشت شخصیست، بدون روش تحقیق، شبه علم!علی اخلاصعلی اخلاصSat, 24 Jul 2021 16:19:20 +0430https://virgool.ir/@m_51720019/توهم-خوشبینی-یا-تحلیل-منطقی-روندها-owz2sqvy8thuچند سال هست که امیدوارانه ناظر تغییرات سریع در ایرانم. تقریبا با هر کسی صحبت می‌کنم روایتی تلخ و مایوس از واقعیت‌ها دارد و مدام مورد پرسش قرار می‌گیرم ریشه‌ی این امیدواری چیست؟ کم نبودند دوستانی که برچسب توهم خوشبینی را نثارم کردند. با خود گفتم این‌ها صمیمی هستند و بر زبان می‌آورند، چه بسیارها که در دلشان ماند و چه بهتر که خودجوش توضیح بدهم:‎روزگار پر رنجی را از جهات مختلفی چون سطح خشونت، شرایط اقتصادی، وضعیت محیط زیستی، اوضاع سیاست داخلی و خارجی، آزادی‌های فردی و اجتماعی، میزان احساس امنیت و …گذراندیم و می‌گذرانیم. این‌ها عمر بر باد رفته و فرصت سوخته نیستند. هزینه‌ای است که برای رشد پرداخته‌ایم. دانه ایست که محصول داده است و بیشتر هم خواهد داد.‎هیچ جنبه‌ای از شناخت و آگاهی جامعه امروز قابل مقایسه با جامعه ی چهل سال پیش نیست.‎آزادی‌های به رسمیت شناخته شده افراد در نهاد خانواده را بنگرید. تنوع سبک زندگی در افراد یک خانه را ببینید. امروز در کوچک‌ترین شرکت‌های ایرانی، تنوع جنسیت، مذهب، قومیت و … دیده می‌شود. ۱۵ سال پیش به چشم خود دیدم که امکان حضور همزمان نیروهای مرد مسلمان هم زبان از دو شهرستان متفاوت چسبیده به هم از یک استان دریک شرکت وجود نداشت. امروز در همان شرکت از سراسر ایران با تنوعی عجیب نیروها با هم همکارند و همزیستی دارند.‎ببینید در گذشته‌ی نه چندان دور افراد چه راحت خون عزیزان خود را می‌ریختند و حالا چه حساسیتی برای کوچک‌ترین حقوق همنوعان هرگز ندیده‌ی خود در دورترین نقاط دارند.‎امروز چه کسی در ایران است که نداند رشد نقدینگی تورم می‌آورد و وعده‌ی پول مفت چوب سنگینی است بر گرده‌ی نیازمندان؟‎چه شده است که از همان سرمایه‌دار زالو صفت دهه‌ی ۶۰ با نام کارآفرین نمونه تقدیر می‌شود و مایه‌ی افتخار است؟‎مگر غیر این است همان ملتی که به دست خود نسل آهو را منقرض کرد الان معترض به کشتن سگ‌های مزاحم شهر است؟‎و هزاران مثال از این دست … .‎قرار نبوده و نیست که کودکی دو ساله یک شبه، بدون زمین خوردن، انسان بالغ چهل ساله گردد. دیرتر از برخی ملل و زودتر از برخی دیگر شروع کرده‌ایم. ولی شاید سریع‌ترین پیماینده‌ی مسیر تکامل باشیم.‎ملت و حکومت هم دو موجود جدا از هم نیستند. سیاسیون فروشنده هستند، جنسی را می‌فروشند که خریدار دارد.‎رفتار آمریکا پیش از انقلاب، حس حقارتی در ما ایجاد کرده بود که تبدیل شد به بازار فروش استقلال، خودکفایی و مبارزه با استعمار. همان‌ها که دیروز تسخیرکنندگان سفارت بودند، امروز مهم‌ترین مدافعان عادی‌سازی رابطه‌اند.هیچ کسی در مناظرات صحبتی از در خطر بودن اسلام نکرد.‎ساختن صبر می‌خواهد … .‎امروز ایران، هم اقتصاد متکثر است و هم عالم سیاست‎هم نهاد داریم، هم ساختار و هم فرایند‎آنچه نداریم امید است … .‎دوست دارم حداقل من صدای این امید باشم.علی اخلاصعلی اخلاصMon, 19 Jul 2021 16:35:27 +0430