https://virgool.ir/feed/@m_37060631fa2026-11-11 07:14:21https://virgool.ir/images/default-avatar.jpghttps://virgool.ir/@m_37060631https://virgool.ir/@m_37060631/واقعا-مردان-به-چه-کاری-می-آیند-zzobim5hjajrبه‌تازگی کتاب «آیا چیز خوبی هم درباره مردان وجود دارد؟» نوشته روی بامیستر*، روان‌شناس اجتماعی آمریکایی را مطالعه کردم. این کتاب از سلسله‌کتاب‌های نقد فمینیسم است که چند سال پیش انتشارات معارف منتشر کرد. ترجمه کتاب را آقای امیر حافظی‌خواه انجام داده که البته خالی از اشکال نیست. گزارش زیر، حاصل این مطالعه است:فصل اول: پرسشی عجیب و بی‌موقعبامیستر با پرسشی تحریک‌آمیز شروع می‌کند: آیا واقعاً چیز خوبی درباره مردان وجود دارد؟ او اشاره می‌کند که امروزه گفتن هر نکته مثبتی درباره مردان تابو شده، در حالی که برتری زنان در زمینه‌های مختلف به راحتی بیان می‌شود.نظریه اصلی او این است که تفاوت‌های جنسیتی ریشه در موازنه‌ها دارد؛ اگر یک جنس در چیزی برتر است، احتمالاً در چیز دیگری ضعف دارد. اما هدف کتاب فراتر از این است که بفهمد مردان در چه کاری خوب‌اند؛ هدف اصلی این است که بفهمد «مردان به چه کاری می‌آیند».او توضیح می‌دهد که فرهنگ‌ها از مردان برای کارهای خاصی بهره‌کشی می‌کنند، چون آن‌ها را برای آن کارها مفیدتر از زنان می‌یابند. او سه تبیین برای سلطه تاریخی مردان بر فرهنگ ارائه می‌دهد: ۱) برتری طبیعی مردان (نظریه قدیمی)، ۲) توطئه مردان برای سرکوب زنان (نظریه فمینیستی) و ۳) نظریه خودش که بر تفاوت‌های انگیزشی و نحوه شکل‌گیری فرهنگ از روابط مردانه تأکید دارد.بامیستر تأکید می‌کند که کتابش علیه زنان یا به نفع مردان نیست، بلکه به دنبال درک این است که نظام فرهنگی چگونه از هر دو جنس بهره‌کشی می‌کند. او از نگاه جنگی به روابط جنسیتی انتقاد می‌کند و معتقد است مردان و زنان بیشتر همکارند تا دشمن.او همچنین به فمینیسم مدرن اشاره می‌کند و آن را جنبشی آرمان‌گرایانه می‌داند که به‌مرور به جریانی متعصب و ضد مرد بدل شد. بامیستر برای ادامه بحث، شخصیتی به نام «فمینیست خیالی» معرفی می‌کند که نماینده کلیشه‌های رایج فمینیستی درباره مردان است؛ کلیشه‌هایی که او با آن‌ها مخالف است.در بخش مهمی از فصل، بامیستر به این نکته کلیدی اشاره می‌کند که اگر فقط به رأس جامعه نگاه کنیم، مردان را در قدرت می‌بینیم، اما اگر به ته جامعه نگاه کنیم، مردان را در زندان‌ها، میان بی‌خانمان‌ها و آمار مرگ‌ومیر شغلی و جنگی نیز غالب می‌بینیم. بنابراین، نتیجه‌گیری ساده‌اندیشانه مبنی بر اینکه جامعه به نفع مردان طراحی شده، نادرست است. مردان هم در قله‌اند و هم در قعر، و این نشان می‌دهد که جامعه از مردان به شکلی متفاوت و اغلب با هزینه‌های سنگین‌تر استفاده می‌کند.فصل دوم: آیا زنان از مردان برترند، یا برعکس؟بامیستر انگاره برتری عمومی یک جنس بر جنس دیگر را از منظر تکاملی رد می‌کند. تفاوت‌های پایدار میان مردان و زنان را باید موازنه‌هایی دانست که برای پاسخ‌گویی به نیازهای متفاوت محیطی شکل گرفته‌اند. برای نمونه، مراقبت از نوزاد به توجه، لطافت و حساسیت عاطفی نیاز دارد، در حالی که نبرد مستلزم تحرک، خطرپذیری، ارعاب و تحمل خطر است. این تفاوت‌ها نشان‌دهنده سازگاری‌های متفاوت با وظایف متفاوت‌اند.او همچنین به روایت‌های گزینشی رسانه‌ای درباره برتری زنان در حوزه‌هایی مانند سرمایه‌گذاری، کار گروهی و آموزش انتقاد می‌کند. از آنجا که مردان تمایل بیشتری به حضور در دو کرانه افراطی طیف دارند، یک داده اجتماعی می‌تواند بدون توجه به این مسئله به شکل گمراه‌کننده‌ای تفسیر شود. بنابراین پرسش مناسب، نه «کدام جنس برتر است»، بلکه «هر جنس چگونه و در چه حوزه‌ای مشارکت می‌کند» است.فصل سوم: ناتوانی یا بی‌رغبتی؟در این فصل، بحث از «توانایی» به «انگیزه» منتقل می‌شود. از دید بامیستر، بخش مهمی از تفاوت‌های مشاهده‌شده میان مردان و زنان ناشی از تفاوت در خواسته‌ها، انتخاب‌ها و میزان تمایل آنان به پیگیری اهداف خاص است، نه تفاوت چشمگیر در صلاحیت و شایستگی.موسیقی جاز نمونه‌ای از این استدلال است. زنان در اجرا، به‌ویژه خوانندگی و نوازندگی پیانو، حضور گسترده‌ای داشته‌اند؛ اما مردان در نوازندگی سازهای مختلف، آهنگ‌سازی و نوآوری حضور پررنگ‌تری نشان داده‌اند. این الگو به معنای فقدان توانایی موسیقایی یا خلاقیت در زنان نیست، بلکه می‌تواند نشان‌دهنده گرایش بیشتر مردان به شکل‌های رقابتی، پرتنش و پرخطر فعالیت خلاقانه باشد. از نظر نویسنده، تفاوت‌های جنسیتی به احتمال زیاد در درجه نخست ریشه در انگیزه‌ها دارند و همین تفاوت در تمایلات است که فرهنگ را قادر می‌سازد از زنان و مردان به شیوه‌های متفاوت بهره بگیرد.فصل چهارم: نادیده‌گرفته‌شده‌ترین واقعیت درباره مردانبامیستر بر یک واقعیت جمعیت‌شناختی و تکاملی تأکید می‌کند: جمعیت انسان امروزی از تباری سرچشمه می‌گیرد که در آن تعداد زنانی که موفق به تولیدمثل شده‌اند، تقریباً دو برابر مردان بوده است. به بیان دیگر، در بخش بزرگی از تاریخ بشر، شمار بیشتری از زنان نسبت به مردان فرزند داشته‌اند.پیامد این عدم توازن آن بوده است که اقلیتی از مردان با زنان متعددی تولیدمثل کرده‌اند، در حالی که شمار زیادی از مردان هیچ نسلی از خود بر جای نگذاشته‌اند. بامیستر این مسئله را یکی از نادیده‌گرفته‌شده‌ترین واقعیت‌ها درباره تفاوت‌های زن و مرد می‌داند. از نظر او، این وضعیت به توضیح تنوع بیشتر مردان، شدت رقابت میان آنان و گرایش بیشتر آنان به رقابت بر سر منزلت، خطرپذیری و موفقیت کمک می‌کند.فصل پنجم: آیا زنان اجتماعی‌ترند؟بامیستر گزاره رایج «زنان اجتماعی‌تر از مردان هستند» را دقیق‌تر می‌کند. او می‌پذیرد که زنان در تعاملات مستقیم و میان‌فردی عموماً دلپذیرتر و دوست‌داشتنی‌ترند و روابط نزدیک برای بهزیستی آنان و دیگران اهمیت بیشتری دارد. اما پرسش اصلی از نظر او میزان اجتماعی بودن نیست، بلکه تفاوت در الگوی جامعه‌پذیری است.او دو شکل اجتماعی بودن را از هم متمایز می‌کند: نخست، روابط صمیمی، متقابل و عاطفی که بر پیوندهای نزدیک، حمایت عاطفی و مراقبت استوار است و زنان در آن گرایش بیشتری دارند؛ دوم، شبکه‌های وسیع، گروه‌های بزرگ و سازمان‌های جمعی که به سلسله‌مراتب، هماهنگی در مقیاس بزرگ، رقابت و پروژه‌های جمعی نیاز دارند و مردان گرایش بیشتری به آن نشان می‌دهند. بنابراین مردان غیراجتماعی نیستند، بلکه الگوی اجتماعی بودن آنان بیشتر به ساخت، حفظ و رقابت در واحدهای اجتماعی بزرگ‌تر جهت یافته است.فصل ششم: فرهنگ چگونه کار می‌کند؟بامیستر فرهنگ را صرفاً مجموعه‌ای از آداب و رسوم یا نظامی سرکوبگر نمی‌داند، بلکه آن را راهبردی برای بقا و تولیدمثل انسان معرفی می‌کند. فرهنگ از طریق ایجاد نظام‌های اجتماعی، انباشت اطلاعات در نسل‌های مختلف و به‌ویژه تقسیم کار و تخصص‌گرایی، توانایی جمعی انسان را بسیار فراتر از مجموع توانایی‌های افراد افزایش می‌دهد.در این میان، شبکه‌های بزرگ و پیوندهای گسترده امکان گردش اطلاعات، کالاها و مهارت‌ها را فراهم می‌کنند. اما فرهنگ تنها توانمندی‌های انسان را افزایش نمی‌دهد؛ به‌عنوان یک نظام کلان، افراد را برای تحقق اهداف خود به کار می‌گیرد. بقا و غلبه یک فرهنگ در رقابت با فرهنگ‌های دیگر، به فداکاری، انضباط، خطرپذیری و پذیرش نقش‌های پرهزینه نیاز دارد.فصل هفتم: زنان، مردان و فرهنگ؛ ریشه‌های نابرابریپرسش اصلی این فصل این است که چرا در جوامع شناخته‌شده بشری، مردان از نظر تاریخی منزلت اجتماعی بالاتری داشته یا کنترل بیشتری بر نهادها داشته‌اند. بامیستر دو تبیین سنتی را رد می‌کند: نخست، فرودستی ذاتی زنان، و دوم، توطئه آگاهانه مردان برای سرکوب زنان.تبیین او بر تفاوت میان دو حوزه استوار است. حوزه زنانه بیشتر حول روابط یک‌به‌یک، صمیمیت، مراقبت مستقیم و پرورش نسل شکل گرفته است؛ حوزه مردانه بیشتر با شبکه‌های بزرگ، روابط کم‌ارتباط‌تر، رقابت، خطرپذیری و آزمون‌وخطا پیوند داشته است.از نظر بامیستر ، بخش بزرگی از فرهنگ کلان، شامل ثروت، علم، فناوری، نهادهای حکومتی، تجارت و شبکه‌های قدرت، از حوزه مردانه پدید آمده است؛ زیرا گروه‌های بزرگ و رقابتی بستر مناسبی برای تخصص‌گرایی، انباشت نهادی و آزمون ایده‌ها فراهم می‌کردند. از آنجا که این نهادها منابع و قدرت کلان را تولید و کنترل می‌کردند، منزلت اجتماعی بالاتری نیز به آنها تعلق گرفت و این شکاف منزلتی به نابرابری پایدار جنسیتی انجامید. با این حال، این وضعیت خود یک موازنه پرهزینه بود: پیشرفت نهادی با رقابت فرساینده، شکست و مصرف‌پذیری جان مردان همراه شد.فصل هشتم: موجودات فناپذیر، جان‌های مصرف‌پذیربامیستر در این فصل به سویه مخرب پیشرفت فرهنگی می‌پردازد. صنعتی ‌شدن، رشد اقتصادی، جنگاوری و قدرت ملی همواره به کار پرخطر و قربانی شدن افراد نیاز داشته‌اند و جوامع در طول تاریخ این خطرات را به‌طور نامتناسب بر دوش مردان گذاشته‌اند.مردان به جنگ فرستاده شده‌اند، مشاغل پرخطر به آنان واگذار شده و سهم عمده‌ای از آسیب‌ها و تلفات شغلی را متحمل شده‌اند. بنابراین منزلت بالاتر مردان در رأس هرم اجتماعی، با مصرف‌پذیری آنان در پایین هرم تناقض ندارد. برخی مردان به قدرت و پاداش اجتماعی می‌رسند، در حالی که بسیاری دیگر به‌عنوان نیروی کار یا سربازانی جایگزین‌پذیر و صرفاً به دلیل ارزش ابزاری‌شان به کار گرفته می‌شوند.فصل نهم: اکتساب مردانگی و نفس مردانهاز نظر بامیستر، برخلاف زنانگی که بیشتر امری طبیعی و مفروض تلقی می‌شود، مردانگی پدیده‌ای مشروط و اکتسابی است. فرمان «مرد باش» در واقع چالشی برای اثبات شجاعت، مسئولیت‌پذیری، شایستگی و توانایی تحمل سختی است. از این رو، جایگاه اجتماعی مردان همواره در معرض شکست و از دست رفتن قرار دارد.آنچه گاه «منیت مردانه» نامیده می‌شود، می‌تواند بازتاب نیاز مرد به حفظ هویتی اجتماعی و شکننده باشد. از دست دادن منزلت برای مرد می‌تواند به معنای از دست دادن احترام، منابع و ـ از منظر تکاملی ـ فرصت تولیدمثل باشد. جوامع نیز با پیوند دادن هویت مردانه به مشارکت مولد، مردان را به تولید بیش از مصرف تشویق می‌کنند. این امر آنان را برای نهادها، دولت‌ها و خانواده‌ها سودمند می‌کند، اما ارزش اجتماعی آنان را به عملکرد و کارایی‌شان مشروط می‌سازد.فصل دهم: بهره‌برداری از مردان از طریق ازدواج و رابطه جنسیبامیستر استدلال می‌کند که فرهنگ از تمایلات جنسی مردان برای هدایت آنان به رفتارهای دارای ارزش اجتماعی بهره می‌گیرد. نهاد ازدواج و هنجارهای جنسی، میل مردانه را به سوی کار، کسب ثروت و منزلت، تأمین نیازهای زن و فرزندان و پذیرش تعهدات بلندمدت سوق می‌دهند.از این منظر، دسترسی جنسی، تأیید عاطفی و تشکیل خانواده به مشوق‌هایی تبدیل می‌شوند که نیروی کار و رفتار مردان را جهت می‌دهند. نویسنده همچنین این دیدگاه را که مقررات جنسی صرفاً توطئه‌ای مردانه برای کنترل زنان است، رد می‌کند و آن را نوعی استثمار ساختاری می‌داند که زنان نیز در بازتولید هنجارهای آن مشارکت دارند.فصل یازدهم: چه چیز دیگر، چه چیز بعد؟فصل پایانی پیامدهای چارچوب نظری کتاب را برای آینده مناسبات جنسیتی بررسی می‌کند. بامیستر پارادایم مردان و زنان به‌عنوان دشمنان طبیعی یکدیگر را رد می‌کند و بر مکمل بودن آنها تأکید می‌گذارد. تفاوت‌های جنسیتی وجود دارند، اما این تفاوت‌ها می‌توانند کارکردهای متفاوت و منافع متقابل داشته باشند.از نظر او، هیچ‌یک از دو جنس برتری جهان‌شمول بر دیگری ندارد و تفاوت‌های جنسیتی با موازنه همراه‌اند. مردان در جنگ و کارهای جان‌فرسا هزینه‌های سنگینی پرداخته‌اند و زنان در حوزه‌هایی مانند آموزش و قدرت نهادی رسمی محرومیت‌هایی را تجربه کرده‌اند. بنابراین، ادعای کلی درباره اینکه کدام جنس در سراسر تاریخ وضعیت مطلوب‌تری داشته، گمراه‌کننده است.جمع‌بندیهسته اصلی استدلال بامیستر این است که مناسبات جنسیتی را نمی‌توان صرفاً با مفهوم «برتری» یا «ستم یک‌جانبه» توضیح داد. تفاوت‌های زن و مرد حاصل موازنه‌هایی هستند که در فرایند تکامل و در تعامل با نیازهای فرهنگی شکل گرفته‌اند.مردان به دلیل برخی انگیزه‌ها و گرایش‌های بیشتر به رقابت، خطرپذیری، منزلت‌طلبی و فعالیت در شبکه‌های بزرگ، نقش مهمی در ساخت نهادهای کلان، ثروت، فناوری و قدرت ایفا کرده‌اند؛ اما همین نقش آنان را در معرض خطر، شکست و مصرف‌پذیری بیشتری قرار داده است.از سوی دیگر، زنان در حوزه روابط صمیمی، مراقبت و پرورش نسل نقش برجسته‌تری داشته‌اند؛ حوزه‌ای که برای بقای فردی و تداوم نسل ضروری بوده است، اما الزاماً همان منزلت سیاسی حوزه مردانه را ایجاد نکرده است.بنابراین، از منظر بامیستر، نابرابری تاریخی میان زنان و مردان نه صرفاً نتیجه فرودستی ذاتی زنان است و نه محصول توطئه آگاهانه مردان. این نابرابری تا حد زیادی از تقسیم کار، تفاوت در انگیزه‌ها و نحوه بهره‌گیری فرهنگ از ظرفیت‌های متفاوت دو جنس پدید آمده است. در این نظام، امتیاز و استثمار از یکدیگر جدا نیستند: مردان ممکن است از منزلت و قدرت بیشتری برخوردار شوند، اما همزمان با فشار برای اثبات کارآمدی، رقابت شدید و خطر مصرف‌پذیری روبه‌رو باشند؛ زنان نیز ممکن است از امنیت و پیوندهای عاطفی بیشتری برخوردار باشند، اما از برخی منابع قدرت و منزلت نهادی محروم بمانند.در نهایت، کتاب می‌کوشد نشان دهد که مردان و زنان را بهتر است نه دو گروه متخاصم، بلکه دو گروه مکمل دانست که فرهنگ برای بقا و توسعه خود از ظرفیت‌های متفاوت آنها بهره گرفته است.علی بهاریعلی بهاریFri, 09 Oct 2026 16:43:33 +0330https://virgool.ir/@m_37060631/پیوند-تکامل-زیستی-ابطال-پذیری-و-جامعهٔ-باز-ghd79ipcayunکارل پوپر را معمولاً با دو ایده به یاد می‌آوریم: «ابطال‌پذیری» در فلسفهٔ علم و دفاع از «جامعهٔ باز» در فلسفهٔ سیاسی. اما این دو ایده در اندیشهٔ پوپر دو جزیرهٔ جدا از هم نیستند. پشت هر دو، تصویری مشترک از انسان و جهان قرار دارد: ما موجوداتی خطاپذیریم که در جهانی پر از مسئله زندگی می‌کنیم و تنها راه پیش رفتنمان، طرح راه‌حل‌های موقت، آزمودن آن‌ها و کنار گذاشتن خطاهاست. کتاب «زندگی سراسر حل مسئله است» یکی از بهترین آثار برای دیدن این پیوند است.این کتاب مجموعه‌ای از مقالات و سخنرانی‌های پوپر است که نخستین بار در سال ۱۹۹۴ به زبان آلمانی منتشر شد و نسخهٔ انگلیسی آن در سال ۱۹۹۹ به انتشار رسید. پوپر این کتاب را دنباله‌ای بر کتاب «در جست‌وجوی دنیایی بهتر» معرفی می‌کند. اهمیت این اثر در این است که پوپر در آن، بخش‌های مختلف دستگاه فکری خود را کنار هم می‌گذارد: تکامل زیستی، معرفت‌شناسی، فلسفهٔ علم، زبان، تاریخ، دموکراسی و جامعهٔ باز.ساختار کتاب نیز همین مسیر را دنبال می‌کند. فصل‌های نخست بیشتر به علوم طبیعی، مسئلهٔ ذهن و بدن، تکامل و معرفت‌شناسی می‌پردازند و در نیمهٔ دوم، بحث به تاریخ و سیاست کشیده می‌شود؛ از دموکراسی و فروپاشی کمونیسم گرفته تا مسئلهٔ صلح، آیندهٔ باز تاریخ و تجربهٔ شخصی پوپر از مسیر فیلسوف شدن.زندگی یعنی حل مسئلهبرای پوپر، مسئله چیزی نیست که فقط دانشمندان در آزمایشگاه با آن روبه‌رو شوند. زندگی از همان ابتدا با مسئله آغاز می‌شود. موجود زنده برای ادامهٔ حیات باید با محیط خود سازگار شود، به موانع پاسخ دهد و راه‌هایی برای بقا پیدا کند. از این منظر، میان یک آمیب و یک دانشمند فاصله‌ای به اندازه‌ای که در نگاه نخست تصور می‌کنیم وجود ندارد.هر دو با مسئله مواجه می‌شوند و برای آن راه‌حل‌هایی ارائه می‌کنند. البته راه‌حل‌های آمیب حاصل نظریه‌پردازی آگاهانه نیست؛ واکنش‌های زیستی و رفتاری‌اند. در مقابل، انسان می‌تواند مسئله را صورت‌بندی کند، فرضیه بسازد، آن را به زبان بیاورد و آگاهانه در معرض نقد قرار دهد. در هر دو حالت اما یک منطق کلی وجود دارد: مسئله، راه‌حل موقت، حذف خطا و طرح مسئله‌ای تازه.پوپر این فرایند را در قالب الگویی کلی توضیح می‌دهد: با یک مسئله آغاز می‌کنیم، راه‌حلی موقت پیشنهاد می‌کنیم، خطاهای آن را کنار می‌گذاریم و از دل همین فرایند به مسائل تازه‌ای می‌رسیم. بنابراین دانش چیزی نیست که یک‌باره به دست بیاید و برای همیشه پایان کار را اعلام کند؛ هر پاسخ خوب، می‌تواند راه را برای پرسش‌های تازه باز کند.از همین‌جا یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های نگاه پوپر با تصور سنتی از علم روشن می‌شود. علم از انباشت سادهٔ مشاهدات آغاز نمی‌شود. ما ابتدا با یک مسئله روبه‌رو می‌شویم و سپس به سراغ جهان می‌رویم تا ببینیم راه‌حلی که پیشنهاد کرده‌ایم تا چه اندازه دوام می‌آورد.انسان چه چیزی بیشتر از آمیب دارد؟پاسخ پوپر به این پرسش را باید در نظریهٔ «سه جهان» او جست‌وجو کرد. جهان اول، جهان اشیای فیزیکی است؛ جهان دوم، تجربه‌ها و حالت‌های ذهنی ما و جهان سوم، قلمرو محصولات عینی ذهن انسان، مانند نظریه‌ها، استدلال‌ها، داستان‌ها، فرمول‌ها و دیگر ساخته‌های فکری. البته توضیح مفصل‎تر نظریهٔ سه جهان فراتر از این یادداشت است و ان‌شاء‌الله در یادداشتی دیگر به آن خواهیم پرداخت.زبان در این میان نقشی اساسی دارد. انسان می‌تواند افکار و نظریات خود را از خودش جدا کند و آن‌ها را به صورت عینی در اختیار دیگران و حتی خودش قرار دهد. این اتفاق اهمیت زیادی دارد: نظریه‌ای که در ذهن من است، می‌تواند به زبان بیاید، نوشته شود، نقد شود و حتی کنار گذاشته شود، بی‌آنکه لازم باشد خود من نابود شوم.این همان معنای یکی از مشهورترین تعبیرهای پوپر است: «بهتر است نظریات ما به جای خودمان بمیرند.»در طبیعت، موجود زنده‌ای که پاسخ مناسبی به محیط ندهد، ممکن است از میان برود. اما انسان با زبان و نقد عقلانی می‌تواند پیش از آنکه خود هزینهٔ سنگینی بپردازد، خطای نظریه‌اش را کشف کند. اینجا تکامل زیستی به عقلانیت انتقادی پیوند می‌خورد.علم، کارخانهٔ تولید یقین نیستاین نگاه، مستقیماً به فلسفهٔ علم پوپر می‌رسد. از نظر او، دانش انسانی همواره حدسی و موقتی است. ما نظریه‌هایی ارائه می‌کنیم و سپس می‌کوشیم آن‌ها را در معرض آزمون‌هایی قرار دهیم که بتوانند خطایشان را آشکار کنند. به همین دلیل، پوپر «ابطال‌پذیری» را در تشخیص علم از غیرعلم مهم می‌داند. یک نظریهٔ علمی باید بتواند شرایطی را تصور کند که اگر در جهان رخ دهد، نظریه را باطل کند. نظریه‌ای که برای هر اتفاقی توضیحی آماده دارد و هیچ رویدادی نمی‌تواند آن را در معرض خطر قرار دهد، از این نظر علمی نیست.نمونهٔ معروف پوپر، مقایسهٔ روان‌کاوی فروید و فیزیک اینشتین است. نظریه‌ای که بتواند هر رفتار انسانی را در چارچوب خود توضیح دهد، عملاً راهی برای شکست خوردن باقی نمی‌گذارد. در مقابل، یک نظریهٔ علمی جدی باید خطر کند؛ باید اجازه دهد واقعیت در شرایطی معین علیه آن شهادت دهد.بنابراین، فروتنی فکری در مرکز فلسفهٔ پوپر قرار دارد. انسان ممکن است به حقیقت نزدیک شود، اما نمی‌تواند با اطمینان بگوید که آخرین کلمه را دربارهٔ آن گفته است. معرفت پیش می‌رود، نه از راه مصون ماندن از خطا، بلکه از راه آشکار کردن و اصلاح خطاها.وقتی منطق علم وارد سیاست می‌شوددر اینجا پیوند میان فلسفهٔ علم و فلسفهٔ سیاسی پوپر آشکار می‌شود. اگر در علم، پیشرفت زمانی رخ می‌دهد که بتوانیم خطاها را کشف و اصلاح کنیم، در سیاست نیز به نهادهایی نیاز داریم که چنین امکانی را فراهم کنند. جامعهٔ خوب برای پوپر جامعه‌ای نیست که ادعا کند یک‌بار برای همیشه پاسخ همهٔ مسائل را یافته است؛ جامعه‌ای است که بتواند اشتباهات خود را بدون فروپاشی و خشونت اصلاح کند.از همین منظر، پوپر دموکراسی را نه صرفاً به معنای «حکومت مردم»، بلکه بر اساس امکان برکناری مسالمت‌آمیز حاکمان توضیح می‌دهد. مسئلهٔ اصلی این نیست که چگونه حاکمی بی‌خطا پیدا کنیم؛ مسئله این است که اگر حاکم اشتباه کرد، چگونه بتوان بدون انقلاب و خونریزی او را کنار گذاشت.در این تصویر، انتخابات و نهادهای سیاسی فقط ابزار انتخاب حاکمان نیستند؛ سازوکارهایی برای اصلاح خطاهای قدرت‌اند. جامعهٔ باز جامعه‌ای است که در آن قدرت امکان نقد شدن و تغییر کردن دارد و هیچ فرد یا ایدئولوژی‌ای خود را صاحب پاسخ نهایی نمی‌داند.تاریخ از پیش نوشته نشده استهمین نگاه، پوپر را به نقد «تاریخ‌گرایی» می‌رساند. او با این تصور مخالف است که تاریخ دارای قانونی قطعی و از پیش تعیین‌شده است و انسان‌ها ناگزیر باید در مسیری مشخص حرکت کنند. آینده برای پوپر باز است. نمی‌توان با اطمینان گفت تاریخ به کجا خواهد رفت؛ زیرا آینده به تصمیم‌های انسان‌ها، دانش تازه، خطاها و واکنش‌های ما به مسائل بستگی دارد. اگر آینده باز باشد، مسئولیت ما نیز جدی‌تر می‌شود. دیگر نمی‌توان همه چیز را به ضرورت‌های تاریخی نسبت داد و از مسئولیت انتخاب‌های خود شانه خالی کرد.به همین دلیل، خوش‌بینی در اندیشهٔ پوپر صرفاً یک احساس خوشایند نیست. خوش‌بینی یعنی باور داشته باشیم که اصلاح ممکن است و تلاش برای ساختن وضعی بهتر ارزش دارد، حتی اگر هیچ تضمینی برای رسیدن به یک وضعیت کامل وجود نداشته باشد.این خوش‌بینی البته به معنای صلح‌طلبی مطلق و انفعال در برابر خشونت نیست. پوپر در بحث‌های مربوط به صلح، از این دیدگاه دفاع می‌کند که گاهی برای حفظ صلح و جلوگیری از گسترش خشونت و سلاح‌های ویرانگر، استفاده از زور ممکن است اجتناب‌ناپذیر باشد. این بخش از اندیشهٔ او از بحث‌برانگیزترین قسمت‌های کتاب است، اما در چارچوب کلی فلسفهٔ او می‌توان آن را ادامهٔ همان دغدغه دانست: چگونه می‌توان از جامعهٔ باز و امکان اصلاح خطاها در برابر قدرت‌های سرکوبگر دفاع کرد؟چرا پوپر هنوز خواندنی است؟«زندگی سراسر حل مسئله است» بیش از آنکه صرفاً مجموعه‌ای از بحث‌های فلسفی دربارهٔ علم، تکامل یا سیاست باشد، تصویری یکپارچه از انسان ارائه می‌کند. انسان موجودی است که با مسئله آغاز می‌کند، راه‌حل می‌سازد، اشتباه می‌کند، خطایش را اصلاح می‌کند و دوباره با مسئله‌ای تازه روبه‌رو می‌شود.در این تصویر، علم از سیاست جدا نیست؛ هر دو بر یک فضیلت مشترک تکیه دارند: پذیرش امکان خطا. دانشمندی که نظریهٔ خود را نقدناپذیر می‌داند، از علم فاصله می‌گیرد و سیاستمداری که خود را خطاناپذیر می‌داند، جامعه را به سمت بسته شدن سوق می‌دهد.شاید به همین دلیل است که پوپر، برخلاف بسیاری از فیلسوفان، برای ساختن جهانی بهتر وعدهٔ یک نقشهٔ کامل ارائه نمی‌کند. او به جای آن بر سازوکارهایی تأکید می‌کند که اجازه می‌دهند اشتباه کنیم، اشتباه خود را بفهمیم و آن را اصلاح کنیم. جامعهٔ باز نیز در همین معنا آرمان‌شهری کامل نیست؛ جامعه‌ای است که امکان اصلاح خود را حفظ می‌کند.«زندگی سراسر حل مسئله است» از این منظر دعوتی به دو فضیلت ظاهراً متضاد اما در واقع مکمل است: تواضع در برابر دانسته‌های خود و شجاعت برای تغییر آنچه نادرست می‌دانیم. پیام پوپر این نیست که انسان می‌تواند از خطا رها شود؛ بلکه این است که می‌تواند نهادها و روش‌هایی بسازد که خطاهایش را زودتر آشکار کنند و هزینهٔ اصلاح آن‌ها را کاهش دهند.در جهانی که پاسخ‌های قطعی، ایدئولوژی‌های بسته و ادعاهای بی‌چون‌وچرا همچنان وسوسه‌برانگیزند، شاید همین ایدهٔ ساده اما عمیق، مهم‌ترین چیزی باشد که می‌توان از پوپر آموخت: مسئله‌ای که امروز حل می‌کنیم، پایان راه نیست؛ آغاز مسئله‌ای تازه است.همین یادداشت در سایت عصر ایران: asriran.com/0051VDعلی بهاریعلی بهاریFri, 09 Oct 2026 16:38:50 +0330https://virgool.ir/@m_37060631/عبور-از-مصیبت-به-معنا-حماسۀ-حسینی-همچنان-خواندنی-است-kttpawbgj0eyدر میان آثار معاصر دربارۀ عاشورا، «حماسۀ حسینی» جایگاهی ممتاز دارد؛ نه صرفاً به دلیل اعتبار نویسندۀ آن، بلکه از آن رو که این کتاب یکی از مؤثرترین تلاش‌ها برای بازاندیشی در معنای قیام کربلا در جهان شیعی معاصر است. بسیاری از آثار عاشورایی یا در قالب تاریخ‌نگاری واقعۀ کربلا نوشته شده‌اند یا در چارچوب ادبیات سوگواری قرار می‌گیرند. اما مطهری مسیر دیگری را برمی‌گزیند. او نه صرفاً مورخ است و نه واعظی که تنها در پی برانگیختن احساسات باشد؛ دغدغۀ اصلی او فهم معنای عاشورا و بازگرداندن آن به عرصۀ اندیشه و مسئولیت اجتماعی است.نقطۀ مرکزی «حماسۀ حسینی» را می‌توان چنین صورت‌بندی کرد: عاشورا پیش از آنکه یک مصیبت باشد، یک حماسۀ آگاهانه است؛ و اهمیت آن نه در رنجی که بر حسین بن علی (ع) و یارانش رفت، بلکه در حقیقتی است که این رنج برای پاسداری از آن تحمل شد. مطهری معتقد است که در طول تاریخ، جنبۀ سوگوارانۀ عاشورا به‌تدریج بر ابعاد حماسی و اصلاحی آن غلبه کرده است. نتیجۀ این فرایند آن بوده که حادثه‌ای که می‌توانست منشأ آگاهی، مسئولیت و آزادی باشد، گاه به موضوعی صرفاً عاطفی فروکاسته شده است.ماموریت کتاب از همین‌جا آغاز می‌شود. مطهری می‌کوشد عاشورا را از زیر آوار عادت، احساس‌گرایی و روایت‌های تحریف‌شده بیرون بکشد و آن را به‌عنوان یک انتخاب آگاهانه و یک کنش تاریخی بازخوانی کند. در روایت او، قهرمانان کربلا قربانیان منفعل تاریخ نیستند؛ آنان انسان‌هایی هستند که در اوج اختیار و آگاهی، مسئولیت خویش را پذیرفته‌اند. ارزش عاشورا از این منظر، در پیروزی اخلاقی و معنوی آن نهفته است.یکی از مهم‌ترین دستاوردهای کتاب، انتقال کانون توجه از «واقعه» به «معنا» است. پرسش اصلی مطهری این نیست که در روز عاشورا دقیقاً چه رخ داد؛ بلکه می‌پرسد چرا چنین رخدادی ممکن شد و چه پیامی برای انسان امروز دارد. از این رو، او عاشورا را نه صرفاً یک حادثۀ تاریخی، بلکه نمادی از نسبت انسان با حقیقت، قدرت و مسئولیت می‌داند.در جلد اول، این رویکرد بیش از همه در بحث مشهور «تحریفات عاشورا» آشکار می‌شود؛ فصلی که می‌توان آن را یکی از تأثیرگذارترین متن‌های انتقادی در سنت معاصر شیعی دانست. مطهری در اینجا تنها به رد برخی روایت‌های ضعیف یا افسانه‌ای نمی‌پردازد؛ مسئلۀ او عمیق‌تر است. او می‌پرسد چگونه ممکن است جامعه‌ای دینی برای دفاع از حقیقت، به جعل و اغراق متوسل شود؟ از نگاه او، تحریف صرفاً تغییر یک روایت تاریخی نیست؛ بلکه تغییردادن معنای یک نهضت است. هنگامی که عظمت عاشورا با عناصر ساختگی آمیخته می‌شود، حقیقت آن در پس احساسات پنهان می‌گردد.اما جلد دوم، افق تحلیل را گسترده‌تر می‌کند. مطهری در این بخش، از خود واقعه فراتر می‌رود و به زمینه‌های تاریخی و اجتماعی آن می‌پردازد. یکی از پرسش‌های محوری او این است: چگونه جامعه‌ای که پیامبر اسلام را دیده بود، در کمتر از نیم‌قرن به جایی رسید که فرزند همان پیامبر را به قتل رساند؟ پاسخ او بر تحلیل روندهای تاریخی استوار است. کربلا در نگاه مطهری حادثه‌ای دفعی و تصادفی نیست؛ محصول فرایندی تاریخی است که در آن، ارزش‌های نخستین اسلام به‌تدریج جای خود را به مناسبات قدرت و سلطه داد.از این منظر، عاشورا نه فقط اعتراض به یک حاکم، که اعتراض به یک وضعیت تاریخی است. در این تحلیل، امام حسین (ع) رهبر جنبشی اصلاحی است که می‌خواهد وجدان جامعۀ اسلامی را بیدار کند. به همین دلیل، مطهری بارها بر مفهوم «امر به معروف و نهی از منکر» تأکید می‌کند و آن را در معنایی گسترده و اجتماعی می‌فهمد: نه صرفاً توصیه‌ای اخلاقی به افراد، بلکه مسئولیتی برای اصلاح ساختارهای منحرف جامعه.یکی دیگر از مهم‌ترین مباحث کتاب، تبیین «ماهیت قیام حسینی» است. مطهری با تفسیرهای تک‌عاملی از عاشورا مخالفت می‌کند. او معتقد است که نهضت امام حسین (ع) را نمی‌توان صرفاً با مسئلۀ بیعت‌نکردن با یزید، دعوت مردم کوفه، طلب حکومت یا حتی شهادت‌طلبی توضیح داد. هریک از این عوامل، بخشی از حقیقت را نشان می‌دهند، اما هیچ‌کدام به‌تنهایی کافی نیستند. از نظر او، عاشورا حاصل تلاقی مجموعه‌ای از عوامل سیاسی، اجتماعی، دینی و اخلاقی است که در نهایت به یک جنبش اصلاحی بزرگ انجامیده‌ است.در همین چارچوب، مطهری مفهوم شهادت را نیز بازخوانی می‌کند. او شهادت را نه نوعی شکست، بلکه شکلی از کنش آگاهانه می‌داند که (در شرایط خاص تاریخی) می‌تواند حقیقت را از نابودی نجات دهد. بحث‌های او دربارۀ «ارزش شهید در اجتماع»، «منطق حقیقت و منطق منفعت» و «قیام‌های مقدس»، در واقع تلاشی برای نشان‌دادن این نکته است که تاریخ تنها با معیار سود و زیان مادی فهمیده نمی‌شود؛ بلکه گاه، فداکاری آگاهانۀ یک اقلیت می‌تواند مسیر یک تمدن را تغییر دهد.از نظر روش‌شناسی، «حماسۀ حسینی» در مرز میان تاریخ، الهیات و اندیشۀ اجتماعی قرار دارد. مطهری مورخ دانشگاهی نیست و هدف او نیز بازسازی دقیق همۀ جزئیات تاریخی نیست. او تاریخ را مادۀ خام اندیشه قرار می‌دهد و از دل آن پرسش‌های فلسفی، اخلاقی و اجتماعی استخراج می‌کند. همین ویژگی، مهم‌ترین نقطۀ قوت کتاب است؛ زیرا عاشورا را از محدودۀ قرن نخست هجری بیرون می‌آورد و به مسئله‌ای زنده برای انسان معاصر تبدیل می‌کند.البته این روش محدودیت‌هایی نیز دارد. کتاب در بسیاری از بخش‌ها از انسجام یک اثر کاملاً تألیفی برخوردار نیست و رنگ خطابه و سخنرانی به خود می‌گیرد. برخی استدلال‌ها نیز بیش از آنکه بر پژوهش تاریخی جدید تکیه داشته باشند، بر پیش‌فرض‌های نویسنده استوارند. با این حال، این کاستی‌ها از اهمیت فکری اثر نمی‌کاهند؛ زیرا ارزش اصلی کتاب در طرح پرسش‌ها و تغییر افق نگاه خواننده است.اهمیت تاریخی «حماسۀ حسینی» در آن است که نوعی قرائت «اصلاح‌گرانه» از سنت شیعی عرضه می‌کند. مطهری می‌کوشد میان وفاداری به سنت و نقد درون‌دینی جمع کند. او از یک سو به میراث عاشورا عمیقاً وفادار است و از سوی دیگر، از نقد خرافه، تحریف و جمود فکری ابایی ندارد. همین ترکیب است که کتاب را به بخشی از پروژۀ بزرگ‌تر او برای بازسازی اندیشۀ اسلامی در دوران معاصر تبدیل می‌کند.در نهایت، سهم اصلی «حماسۀ حسینی» در فهم عاشورا آن است که محور توجه را از «رنج» به «معنا»، از «مصیبت» به «مسئولیت» و از «سوگواری» به «آگاهی» منتقل می‌کند. مطهری نشان می‌دهد که راز ماندگاری عاشورا صرفاً در اندوه‌بار بودن آن نیست؛ بلکه در این است که الگویی از آزادگی، حقیقت‌جویی و مسئولیت اخلاقی را پیش چشم انسان قرار می‌دهد. از این منظر، عاشورا نه فقط رویدادی در گذشته، بلکه امکانی دائمی برای احیای شخصیت انسان و بیدارکردن وجدان تاریخی جوامع است و همین نکته، مهم‌ترین میراث فکری «حماسۀ حسینی» برای خوانندۀ امروز به شمار می‌آید.علی بهاریعلی بهاریTue, 14 Jul 2026 10:30:09 +0330https://virgool.ir/@m_37060631/درمانگری-و-فلسفه-ورزی-مروری-تحلیلی-بر-وقتی-نیچه-گریست-bgozrpim9mqcبه مناسبت انتشار خبر تاسف‌بار خودکشی پسر اروین یالوم که خود نیز روان‌پزشک بود!تاریخ اندیشه پر از پرسش‌های «چه می‌شد اگر...» است، اما کمتر نویسنده‌ای توانسته است از دل یکی از این تقاطع‌های خیالی، شاهکاری در مرز ادبیات، روان‌شناسی و فلسفه خلق کند. رمان «وقتی نیچه گریست»، اثر اروین د. یالوم (روان‌پزشک و پایه‌گذار رویکرد روان‌درمانی اگزیستانسیال)، دقیقاً بر پایه چنین پرسش جذابی بنا شده است: چه می‌شد اگر فریدریش نیچه، فیلسوف دردمند آلمانی، پیش از فروپاشی روانی‌اش، با دکتر یوزف برویر، پزشک برجسته وینی و یکی از پیشگامان روان‌کاوی، دیدار می‌کرد؟یالوم در این رمان ما را به سال 1882 میلادی در وین می‌برد. ایده مرکزی رمان، رویارویی دو ذهن درخشان است که هر یک در نوعی بحران اگزیستانسیال (وجودی) غوطه‌ورند. این ملاقات خیالی، پیامدهای فکری و روان‌شناختی شگرفی دارد؛ زیرا یالوم از طریق آن نشان می‌دهد که چگونه زایش یک رویکرد درمانی جدید می‌تواند از دل برخورد فلسفه و پزشکی بالینی بیرون بیاید.کم‌رنگ شدن مرزهای تاریخ، فلسفه و ادبیاتیکی از بارزترین ویژگی‌های رمان یالوم، شیوه استفاده او از واقعیت‌های تاریخی برای پی‌ریزی یک روایت کاملاً داستانی است. تمام شخصیت‌های اصلی رمان انسان‌هایی واقعی بوده‌اند: یوزف برویر، فریدریش نیچه، لو سالومه، زیگموند فروید، برتا پاپنهایم و پل ری. یالوم با وفاداری وسواس‌گونه‌ای به واقعی بودن این شخصیت‌ها، نامه‌ها، تاریخ سفرها و حتی نشانه‌های بالینی بیماری نیچه (میگرن‌های فلج‌کننده و مشکلات بینایی) را از اسناد تاریخی استخراج کرده است.با این حال، او در خلأهای تاریخ دست به خلق ادبی می‌زند. در واقعیت، لو سالومه هرگز برای درمان نیچه به سراغ برویر نرفت و این دو مرد هرگز یکدیگر را ملاقات نکردند. اما یالوم با چنان مهارتی این مصالح را با یکدیگر ترکیب می‌کند که مرز میان تاریخ، فلسفه و ادبیات در ذهن خواننده محو می‌شود. خواننده در حین خواندن، احساس می‌کند که مشغول مطالعه یک سند کشف‌شده از تاریخچه روان‌کاوی است. یالوم از این بستر تاریخی-تخیلی استفاده می‌کند تا نشان دهد که چگونه ایده‌های انتزاعی فلسفی، هنگامی که در کوره رنج‌های واقعی انسانی قرار می‌گیرند، می‌توانند کارکردی درمانی پیدا کنند. فراتر از نیچه: رمان رنج‌های مشترک انسانیبا وجود نام کتاب، این اثر صرفاً یک بیوگرافی داستانی درباره زندگی نیچه نیست. وقتی نیچه گریست در عمیق‌ترین لایه‌های خود رمانی درباره رنج، تنهایی، آزادی، عشق، وابستگی، خودفریبی و جستجوی معنا است. یوزف برویر در ظاهر مردی است که همه چیز دارد: ثروت، اعتبار علمی، همسری فداکار و خانواده‌ای عالی. اما در درون، او گرفتار بحران میانسالی و ترسی عمیق از مرگ و پیری است و ذهن او به شکلی وسواس‌گونه درگیر بیمار سابقش، برتا، شده است. از سوی دیگر، نیچه مردی است که هیچ چیز ندارد: او از دانشگاه استعفا داده، کتاب‌هایش خواننده ندارد، از نظر جسمی رنجور است و پس از خیانتِ (از نگاه او) لو سالومه و پل ری، در انزوای مطلق و افکار خودکشی دست‌وپا می‌زند.رمان تقابل دو نوع رنج و دو نوع خودفریبی است. وابستگی بیمارگونه برویر به برتا و وابستگی خشم‌آگین نیچه به لو سالومه، نشان می‌دهد که چگونه انسان‌ها برای فرار از مواجهه با اضطراب‌های بنیادین هستی (مرگ، تنهایی، بی‌معنایی و اختیار)، به توهم پناه می‌برند. یالوم با ظرافت نشان می‌دهد که رنج بشری، فقیر و غنی یا فیلسوف و پزشک نمی‌شناسد. دیالوگ‌ها: کوره روان‌درمانی اگزیستانسیالنیروی محرکه اصلی رمان، گفت‌وگوهای طولانی و پرچالش میان برویر و نیچه در اتاق مشاوره است. این دیالوگ‌ها به جای آنکه خسته‌کننده باشند، از کششی شبیه به یک رمان معمایی برخوردارند؛ با این تفاوت که معمای مورد نظر، روان انسان است. پیشنهاد اولیه این است که برویر، جسم بیمار نیچه را درمان کند و در مقابل، نیچه (به عنوان فیلسوف بالینی)، روان آشفته برویر را التیام بخشد.این دیالوگ‌ها بستری برای طرح مهم‌ترین دغدغه‌های فلسفی و روان‌شناختی هستند. یالوم مفاهیم اصلی روان‌درمانی اگزیستانسیال - یعنی رویارویی با چهار دلواپسی غایی - مرگ، تنهایی، آزادی (با مسئولیت همراهش) و بی‌معنایی - را در قالب این مکالمات عرضه می‌کند. نیچه با استفاده از منطق بی‌رحمانه خود، لایه‌های دفاعی برویر را می‌شکافد و او را مجبور می‌کند تا مسئولیت زندگی خود را بر عهده بگیرد. مفهوم «درمان با گفت‌وگو» (Talking Cure) که به لحاظ تاریخی به برویر و بیمارش برتا نسبت داده می‌شود، در اینجا قالبی فلسفی به خود می‌گیرد. یالوم استدلال می‌کند که ریشه اختلالات روانی نه صرفاً در سرکوب غرایز - آن‌گونه که بعدتر روان‌کاوی فرویدی مطرح کرد - بلکه در فرار انسان از مسئولیت «شدن» و عدم پذیرش واقعیت‌های هستی است. نقش کاتالیزورها: لو سالومه و زیگموند فرویدشخصیت‌های فرعی در این رمان کارکردی فراتر از پر کردن فضای داستان دارند. «لو سالومه»، نماینده‌ی زنان آزاد، بی‌پروا و روشنفکر در اروپای قرن نوزدهم است. او کاتالیزوری است که داستان را به حرکت درمی‌آورد. سالومه نماد آزادی مطلق است؛ چیزی که هم نیچه و هم برویر در اعماق وجود خود تشنه آن هستند اما از آن می‌هراسند. او آینه‌ای است که مردان داستان، ضعف‌ها و حس تملک‌جویی خود را در آن می‌بینند.از سوی دیگر، «زیگموند فرویدِ» جوان که در رمان به عنوان کارآموز و دوست صمیمی برویر به تصویر کشیده شده است، نقش یک پل تاریخی و فکری را ایفا می‌کند. حضور فروید به یالوم اجازه می‌دهد تا تضاد ظریفی میان آینده‌ی روان‌کاوی (که بر ناخودآگاه، گذشته و جبرگرایی روانی تأکید دارد) و روان‌درمانی اگزیستانسیال (که بر آگاهی، اینجا و اکنون، اراده و انتخاب آزاد تأکید می‌ورزد) ایجاد کند. فروید در داستان، نماینده نگاه علمی و پوزیتیویستی به روان انسان است، در حالی که نیچه نماینده نگاهی پدیدارشناسانه و معناگرایانه است. نیچه: میان تاریخ و تخیل ادبیتصویری که یالوم از نیچه ارائه می‌دهد، از نظر فکری تا حد زیادی با نیچه واقعی و آثار او منطبق است. غرور، انزواطلبی، نفرت از ترحم، جملات قصار کوبنده و دردهای جسمانی فلج‌کننده، همگی برگرفته از واقعیت هستند. یالوم زبان نیچه را به خوبی تقلید کرده و در بسیاری از دیالوگ‌ها، جملات واقعی او را در دهان شخصیت داستانی‌اش گذاشته است.با این حال، یالوم در نقطه‌ای از داستان از تاریخ فاصله می‌گیرد و دست به تخیلی جسورانه می‌زند: او به نیچه اجازه می‌دهد تا در یک ارتباط درمانی عمیق و اصیل، دیوارهای دفاعی خود را فرو بریزد و پیش چشم روان‌درمانگرش بگرید. عمل «گریستن» نیچه در داستان، نماد پذیرش ضعف انسانی و برقراری پیوند با یک انسان دیگر است؛ تجربه‌ای که نیچه تاریخی، در انزوای وحشتناک سال‌های پایانی پیش از جنونش، احتمالاً هرگز به این شکل ناب آن را تجربه نکرد. این تخیل‌ورزی نویسنده، اگرچه از نظر تاریخی اعتباری ندارد، از نظر روان‌شناختی نقطه اوج رمان و کاملاً ضروری است. مضامین فلسفی: بازگشت ابدی و عشق به سرنوشتیالوم استادانه پیچیده‌ترین مفاهیم فلسفه نیچه‌ را به ابزارهایی برای روان‌درمانی تبدیل می‌کند. مفهوم «بازگشت ابدی» یا همان (Eternal Recurrence) در درمان‌ برویر نقش محوری دارد. نیچه از برویر می‌پرسد: اگر مجبور باشی همین زندگی را، با تمام جزئیات، رنج‌ها و انتخاب‌هایش بی‌نهایت بار در چرخه‌ای ابدی زندگی کنی، آیا آن را می‌پذیری؟ این آزمایش ذهنی، پتکی است که نیچه بر سر خودفریبی‌های برویر فرود می‌آورد تا او را از زندگی نزیسته و انتخاب‌های تحمیل‌شده توسط جامعه برهاند.در کنار آن، مفهوم «عشق به سرنوشت» مطرح می‌شود. هدف نیچه این است که برویر به نقطه‌ای برسد که نه تنها واقعیت زندگی و انتخاب‌هایش را تحمل کند، بلکه آنها را اراده کند و دوست بدارد؛ که بتواند بگوید: «من این‌گونه اراده کردم!» این پیام، هسته مرکزی روان‌درمانی اگزیستانسیال است: تبدیل شدن بیمار از یک قربانی منفعل شرایط، به خالق فعال سرنوشت خویش. نقاط قوت و محدودیت‌هااز نقاط قوت برجسته رمان، می‌توان به شخصیت‌پردازی‌های عمیق، کشش روایی بالا با وجود دیالوگ‌محور بودن داستان و توانایی کم‌نظیر یالوم در ترجمه فلسفه‌ای سنگین به زبانی قابل فهم اشاره کرد. یالوم موفق می‌شود نشان دهد که فلسفه تنها دانشی آکادمیک و خشک نیست، بلکه موضوع مرگ و زندگی است.با وجود این، رمان از برخی محدودیت‌ها نیز رنج می‌برد. در بخش‌هایی از کتاب، جنبه‌های آموزشی و تئوریک بر جنبه‌های زیبایی‌شناختی و داستانی غلبه می‌کند. گاهی اوقات دیالوگ‌ها از حالت یک مکالمه طبیعی خارج شده، به مرام‌نامه روان‌درمانی اگزیستانسیال یا یک کتاب درسی شبیه می‌شود. خواننده حرفه‌ای ادبیات ممکن است احساس کند که نویسنده (به عنوان یک درمانگر) در حال مهندسی بیش از حد داستان برای رساندن پیام روان‌شناختی خود است. همچنین، سرعت تحول روان‌شناختی شخصیت‌ها در اواخر داستان، با توجه به عمق مقاومت‌های روانی آن‌ها در فصول ابتدایی، سریع و خوش‌بینانه به نظر می‌رسد. جایگاه اثر و جمع‌بندی نهاییدر میان آثار اروین یالوم، وقتی نیچه گریست موفق‌ترین و شناخته‌شده‌ترین اثر محسوب می‌شود. در مقایسه با دیگر رمان‌های فلسفی او مانند درمان شوپنهاور و مسئله اسپینوزا، این کتاب تعادل بهتری میان روایت داستانی و آموزه‌های فلسفی برقرار کرده است. در سنت رمان‌های فلسفی، این اثر به دلیل رویکرد بالینی و روان‌شناختی‌اش به فلسفه، جایگاهی متمایز دارد.در نهایت، وقتی نیچه گریست اثری درخشان برای کسانی است که به دنبال چیزی فراتر از سرگرمی در ادبیات هستند. این کتاب برای علاقه‌مندان به فلسفه، دانشجویان روان‌شناسی، درمانگران، و از همه مهم‌تر، برای هر انسانی که با بحران‌های میانسالی، ترس از مرگ، احساس پوچی، یا بار سنگین انتخاب دست‌وپنجه نرم می‌کند، خواندنی و راهگشا خواهد بود. یالوم در این رمان به ما یادآوری می‌کند که برای التیام یافتن، گاهی نیازمند آنیم که زره‌ فکری و غرور خود را بشکنیم و با تمام وجود بگرییم.همین یادداشت در عصر ایران: asriran.com/004vr6علی بهاریعلی بهاریMon, 06 Jul 2026 00:00:21 +0330https://virgool.ir/@m_37060631/هیئت-امام-حسین-ع-خیمه-مردمی-یا-سنگر-جناحی-qfzidwkq0pyoبه‌تازگی یک مداح اصفهانی در هیئت، نقدهایی به صحبت‌های اخیر رئیس‌جمهور وارد کرده که جای تأمل دارد. اول عین جملات ایشان را مرور می‌کنیم و بعد کلاهمان را قاضی می‌کنیم و به بررسی آن می‌پردازیم:اگر در یک مقام رسمی هستید و می‌خواهید سخن بگویید، باید ابتدا به دقت ببینید و بفهمید که چه می‌گویید. وقتی یک نفر در عرصه عمومی حرفی می‌زند، طبیعی است که پاسخ او نیز در همان عرصه عمومی داده شود. بچه‌های عزیز ما در نیروهای مسلح از سر احترام به امام حسین(ع) و برای حفظ وحدت سکوت می‌کنند. اینکه جناب رئیس‌جمهور محترم در برابر ۹۰ میلیون ایرانی بگویند “ما ۲۰ میلیون بشکه نفت به نیروی هوافضا دادیم تا برود بجنگد” جای تأمل دارد. معنای این جمله چیست؟ آیا اگر این ۲۰ میلیون بشکه نفت داده نمی‌شد، نیروی هوافضا نمی‌توانست از کشور دفاع کند؟ این برداشت حتی از خود جمله نیز بدتر است. ایشان همچنین گفته‌اند ارز در اختیار این نیرو قرار داده‌اند تا بتواند بجنگد. اولاً این وظیفه دولت است که امکانات لازم را در اختیار نیروهای مسلح قرار دهد. مگر قرار است ما در هیئت‌ها کیسه بگردانیم و از مردم بخواهیم برای ارتش، سپاه یا نیروی انتظامی کمک مالی جمع کنند؟ دولت موظف است از نیروهای مسلح کشور پشتیبانی کند. مگر فراموش کرده‌ایم که شهید حسن تهرانی‌مقدم و نیروهای هوافضا چه خون‌دل‌ها خوردند؟ مگر یادمان رفته که این مجموعه چه سختی‌هایی را پشت سر گذاشت، چه امکاناتی را فروخت و چه تلاش‌هایی کرد تا به توانمندی‌های امروز برسد؟ ما از بسیاری از این مسائل خبر داریم و نمی‌توان آن‌ها را نادیده گرفت. اگر اداره کشور به دست همین فرزندان این ملت سپرده شود، از عهده آن برمی‌آیند. رهبری فرموده‌اند که با مذاکره و توافق مخالف هستند. وقتی موضع روشن است، دیگر چه چیزی باقی می‌ماند؟ (پایان نقل قول)در پاسخ به این اظهارات، باید گفت:۱. شما کجای معادله اقتصاد و سیاست کشور ایستاده‌ای که احساس تکلیف کردی جواب حرفِ (درست یا غلط) رئیس‌جمهور را بدهی؟ تریبون هیئت جای روضه و بیان فضائل اهل‌بیت است یا محل خواندن بیانیه‌های سیاسی؟ هیئت امام حسین (ع) خیمه مشترک همه مردم است، نه ستاد انتخاباتی فلان حزب. این مرزها که قاطی شود، چوبش را هم سیاست می‌خورد هم دین. شما که دائم دم از حفظ حرمت سیدالشهدا (ع) می‌زنید، بیشتر از بقیه باید مراقب باشید که مجلس عزا را به دعواهای دم‌دستی جناحی تقلیل ندهید.۲. شکی نیست که وظیفه دولت پشتیبانی مالی است و وظیفه نیروهای مسلح دفاع از کشور؛ هیچ‌کدام هم منتی سر مردم ندارند. اما قصه فقط این نیست. وقتی برخی هم‌فکران شما وسط یک جلسه رسمی، حرف نفر دوم کشور را با فریاد نابجای «حی علی الاصول» قطع می‌کنند، مدعی اختلاف میان رهبر و رئیس‌جمهور می‌شوندو روی اعصاب می‌روند، رئیس‌جمهور هم مجبور می‌شود برای دفاع از عملکردش حقایقی را بگوید. وقتی رفقای شما در صداوسیما به‌جای بیان حقایق کشور، مشغول بالا بردن توقعات مردم از دولت جنگ‌زده‌اند یا در برنامه‌های تأسف‌آوری مثل «پاورقی» اعصاب مردم را خط‌خطی می‌کنند، دیگر نباید از اینکه پزشکیان سفره دلش را باز کند گلایه کنید. یک سوزن به خودتان بزنید و یک جوالدوز به دیگران!۳. این اولین بار نیست که طیف نزدیک به جبهه پایداری، با رئیس‌جمهور مستقر نه مثل یک مقام رسمی، که مثل رقیب سیاسی برخورد می‌کنند. ما هم به روی خودمان نمی‌آوریم و می‌گوییم «ان‌شاءالله گربه است» و ربطی به شکست در انتخابات تیر ۱۴۰۳ ندارد! البته این را هم می‌دانیم که برخی‌تان دغدغه اتحاد ندارید و منظورتان از وحدت این است که بقیه در شما هضم شوند؛ اما محض یادآوری، کشوری که به‌تازگی از لبه تیغ دو جنگ سهمگین رد شده، الان بیشتر از نان شب به انسجام نیاز دارد. در این شرایط، این حرف‌های تفرقه‌افکن چه معنا و فایده‌ای دارد؟ القای تقابل بین رئیس‌جمهور و رهبری یا دولت و نظامیان چه دردی از کشور دوا می‌کند؟ شما که دم از ولایت‌فقیه می‌زنید، بد نیست حرف‌های اخیر آقای حداد عادل را بخوانید که گفت: «کسانی که مذاکره‌کنندگان را به برخی عناوین متهم می‌کنند، اقدامشان منطبق با نظر رهبر انقلاب نیست.». اگر ولایت‌مدارید علی الاصول باید همه جا ولایت‌مدار باشید. قربان روم خدا را، یک بام و دو هوا را!۴. نکته دیگری که توجه افکار عمومی را به خود جلب می‌کند، رویکرد نهادهای محترم ناظر است. شاید برای بسیاری از مردم و ناظران دلسوز این پرسش پیش بیاید که اگر مشابه این سخنان - که می‌تواند شائبه اختلاف‌افکنی میان ارکان حاکمیت را ایجاد کند - از سوی یک روزنامه‌نگار یا فعال رسانه‌ای منتقد مطرح می‌شد، باز هم با همین تساهل با آن برخورد می‌شد؟ انتظار به‌حق جامعه این است که در مواجهه با مسائلی که به انسجام ملی مربوط می‌شود، نگاه و حساسیت یکسانی وجود داشته باشد تا این تصور پیش نیاید که برخی از سلیقه‌های خاص از حاشیه امن متفاوتی برخوردارند.۵. نکته جالب و البته تلخ ماجرا اینجاست که سرسخت‌ترین مخالفان هرگونه توافق و تنش‌زدایی با غرب (یعنی همین دوستان نزدیک به پایداری)، دقیقاً همان حرفی را می‌زنند که سال‌هاست آرزوی قلبی نتانیاهو و تندروهای اسرائیلی است. بدیهی است که نمی‌گوییم با آن‌ها سر و سری دارید، اما نمی‌شود کتمان کرد که خروجی کارتان با خواسته‌های جریان جنگ‌طلب اسرائیل مو نمی‌زند!۶. تناقض ماجرا اینجاست که شما همیشه هر منتقد داخلی را به «آب ریختن به آسیاب دشمن» متهم می‌کنید، اما حاضر نیستید توضیح دهید چطور مواضعی که سال‌ها توسط باند نتانیاهو مطرح بوده، حالا از زبان شما تکرار می‌شود؟ وطن‌دوستی به فریاد زدن و ادعای انقلابی‌گری نیست؛ به قول سعدی: «مشک آن است که خود ببوید، نه آنکه عطار بگوید». انقلابی واقعی کسی است که باری از دوش کشور بردارد، هزینه ها را کم کند و قدرت ملی را بالا ببرد.۷. گفته‌ای اگر اداره کشور به دست دوستان انقلابی باشد از پس آن برمی‌آید. این حرف‌ دو بار امتحان خودش را پس داد. یک بار در دولت‌ احمدی‌نژاد و بار دوم در دولت نیمه‌تمام سیزدهم. آمار و ارقام هم خود گویای حقایق است و رای مردم هم که نظر آنان را مشخص کرد. در ضمن کشور دیگر ظرفیت ندارد نادرستی این ادعا را بار دیگر به شما و رفقای‌تان که اساسا اقناع‌ناپذیرید ثابت کند. زیاده عرضی نیست.همین مطلب در سایت عصر ایران: asriran.com/004vQQعلی بهاریعلی بهاریMon, 29 Jun 2026 15:14:53 +0330https://virgool.ir/MePlusBook/چه-شد-که-حسین-ع-را-کشتند-گزارشی-از-کتاب-پس-از-پنجاه-سال-نوشته-سید-جعفر-شهیدی-wxnuzubl96vmطرح مسئله و رویکرد روش شناختی نویسندهسید جعفر شهیدی کتاب خود را با طرح یک پرسش بنیادین آغاز می‌کند: چرا جامعه اسلامی در سال ۶۱ هجری، در برابر کشتار فرزند پیامبر خود آن خونسردی و بی‌اعتنایی را نشان داد؟نویسنده می‌گوید پاسخ به این پرسش، با تکیه صرف بر گزارش‌های تاریخی ممکن نیست، زیرا کمتر حادثه تاریخی است که از رنگ تبلیغات سیاسی امویان و عباسیان و یا تعصبات دینی مذاهب مختلف برکنار مانده و حقیقت آن دگرگون نشده باشد.او تأکید می‌کند که قدیمی‌ترین سند کتبی با زمان حادثه حدود دو قرن فاصله دارد و مورخان پیشین هر چند در ضبط وقایع کوشش بسیار کرده‌اند، اما در تحلیل آنها شرایط لازم رعایت نشده است.از این رو، شهیدی روشی نوین را پیش می‌گیرد: سنجیدن تاریخ با وضع جغرافیایی، اقتصادی و اجتماعی، چنان که شیوه علمی تاریخ‌نویسان امروز است.پنجاه سال تحول: از جامعه آرمانی تا انحطاط اخلاقینویسنده نشان می‌دهد که اکثریت قریب به اتفاق نسل مسلمان که در سال ۶۱ هجری در شبه جزیره عربستان زندگی می‌کردند، در پایان خلافت عمر متولد و در عصر عثمان پرورش یافته و در آغاز حکومت معاویه وارد اجتماع شده بودند.این نسل، پیامبر را ندیده بود و آنچه از نظام اسلامی پیش چشم داشت، حکومتی بود که اشراف‌زادگان قریش مانند مغیره ابن شعبه، سعید ابن عاص و ولید بن عقبه اداره می‌کردند؛ انسان‌هایی فاسق، ستمکار، مال‌اندوز، تجمل‌گرا و از همه بدتر نژادپرست.شهیدی با تحلیل دقیق نشان می‌دهد که عامل اصلی دگرگونی جامعه اسلامی، تغییرات اقتصادی ناشی از فتوحات بود. در عصر پیامبر، ابوبکر و عمر، مسلمانان در ساده‌زیستی و زهد به سر می‌بردند و درآمد بیت‌المال اندک بود. اما با فتح ایران و روم، ثروت‌های سرشار وارد جامعه اسلامی شد. طبقه جدیدی از اشراف مرفه پدید آمد که شخصیت‌هایی مانند طلحه، زبیر، عبدالرحمن بن عوف و مروان بن حکم نمونه‌های بارز آن بودند. به روایت ابن سعد، اموال زبیر و طلحه به‌ترتیب چهل و سی میلیون درهم بود. در دوره خلافت عثمان، درها به روی ثروت‌اندوزی گشوده شد و او به خویشاوندان خود پول‌های کلان بخشید.نویسنده به نقل از امام حسین (ع) می‌نویسد: «مردم بنده دنیایند. دین را تا آنجا می‌خواهند که با آن زندگانی خود را سروسامان دهند و چون آزمایش در میان آید، دینداران اندک خواهند بود.» این جمله، کلید درک بسیاری از خیانت‌ها و سکوت‌های آن دوران است.بازگشت تعصبات جاهلیت و نقش کینه‌های قبیله‌اییکی از مهم‌ترین تحلیل‌های کتاب، بررسی بازگشت تعصبات نژادی و قبیله‌ای به جامعه اسلامی است.شهیدی با جزئیات کامل، ساختار قبایل عرب را توضیح می‌دهد و نشان می‌دهد که چگونه سیاست‌های عثمان و معاویه، دوباره شکاف دیرینه میان «یمانیان» (جنوب عربستان) و «مضریان» (شمال و قریش) را فعال کرد.در جنگ جمل، کوفه که اکثریت آن یمانی بود در مقابل بصره که اکثریت آن مضری بود ایستاد.در جنگ صفین، یمانیان در کنار علی (ع) و مضریان در کنار معاویه قرار گرفتند و این نشان می‌دهد که این انگیزه برخی عرب‌ها از شرکت در این جنگ‌ها بیش از آن که دین‌خواهی باشد، ادامه دشمنی‌های جاهلیت بود.شهیدی تأکید می‌کند که این دسته‌بندی برای سال‌ها و بلکه قرن‌ها به صورتی دیگر دوام یافت و به جای مضری و یمانی، قیسی و یمانی گفته شد. رویارویی این دو طایفه بود که جنگ مرج‌الرهط را در ایام مروان و ابن‌زبیر پدید آورد و دامنه اختلاف آنان در سراسر حکومت امویان و عباسیان تا زمانی که عنصر نژاد ترک در دولت عباسی پدید آمد، ادامه یافت.تزلزل ایمان و رواج تأویل‌های نادرست قرآننویسنده به دقت نشان می‌دهد که چگونه ایمان ساده و بی‌آلایش مسلمانان صدر اسلام در طی پنجاه سال جای خود را به بحث‌های کلامی و تأویل‌های نادرست داد.در عصر پیامبر (ص)، مسلمانان سخنان او را بدون چون‌وچرا می‌پذیرفتند. برای نمونه، وقتی پیامبر فرمود شب معراج رفته‌ام، ابوبکر بدون تردید گفت: «اگر او گفته، راست گفته است».اما با فتح ایران و شام، بحث‌های فلسفی و کلامی درباره جبر و اختیار، قضا و قدر و صفات خدا وارد حلقه‌های علمی کوفه شد.شهیدی نقل می‌کند که علی (ع) به ابن‌عباس که برای گفت‌وگو با خوارج می‌رفت، گفت: «با این مردم از قرآن سخن مگو! چه آیات قرآن تاب معانی گوناگون دارد. تو چیزی می‌گویی و آنان به گونه‌ای دیگر معنی می‌کنند و تو در می‌مانی.»نویسنده نتیجه می‌گیرد که «هر تأویلی به تأویل دیگر می‌کشد و هر گریزگاهی به گریزگاه دیگر منتهی می‌شود». نهایتاً این تأویل‌ها به جایی رسید که کشنده‌گان فرزند پیامبر نیز برای توجیه کار خود به قرآن استناد می‌کردند و قتل حسین را «تقدیر خدا» می‌نامیدند.حکومت معاویه و تبدیل خلافت به سلطنت موروثیشهیدی نشان می‌دهد که معاویه اصل انتخاب زمامدار از جانب مردم را نقض کرد و نظام سلطنت موروثی را بنیان نهاد. او برای این کار، هفت سال زمینه‌سازی کرد و با یکایک سران صحابه به گفت‌وگو نشست.ماجرای مغیره ابن شعبه که به یزید گفت: «بزرگان اصحاب پیغمبر و رئیسان قریش همه مردند و فرزندان آنان جای ایشان را گرفتند، تو چرا جای پدرت را نگیری؟» نشان می‌دهد که چگونه این بدعت در جامعه رواج یافت.نویسنده با اشاره به سخن مروان که دروغ گفت «معاویه در این کار به روش ابوبکر رفته است» و پاسخ عبدالرحمان پسر ابوبکر که فریاد زد: «دروغ می‌گویی، ابوبکر فرزند و خویشاوند خود را کنار گذاشت و مردی از بنی عدی را زمامدار مسلمانان کرد»، نشان می‌دهد که چگونه تاریخ تحریف شد و نسل جدید از اصول اولیه خلافت بی‌اطلاع ماند.تحلیل روان‌شناختی مردم کوفهیکی از درخشان‌ترین بخش‌های کتاب، تحلیل شخصیت متزلزل و هیجان‌زده مردم کوفه است.شهیدی نقل می‌کند که ابن‌کوا در توصیف مردم کوفه به معاویه گفت: «آنان با هم در کاری متفق می‌شوند، سپس دسته‌دسته خود را از آن بیرون می‌کشند». مردم کوفه عجول، تحریک‌پذیر و عاقبت‌نااندیش بودند. «عاجز و مسکین هر چه ظالم و بدخواه، ظالم و بدخواه هر چه عاجز و مسکین». در برابر حاکمان ستمکار ناتوان بودند و در مقابل آنان که نرمی نشان می‌دادند، درشت‌خویی می‌کردند.نویسنده نشان می‌دهد که وقتی مسلم بن عقیل با ۱۸ هزار بیعت‌کننده مواجه شد، در لحظه حساس و با نخستین تهدید ابن‌زیاد، همه پراکنده شدند. این همان ویژگی‌ای بود که علی (ع) از آن رنج می‌برد و می‌گفت: «حاضرم ده تن از شما را بدهم و یک تن از یاران معاویه را بگیرم.»سقوط معیارهای اسلامی طی نیم‌قرن در جامعه شهیدی با مثال‌های متعدد نشان می‌دهد که جامعه اسلامی تا چه اندازه از معیارهای دینی فاصله گرفته بود.وقتی معاویه با شهادت یک تن، زیاد را پسر ابوسفیان و برادر خود خواند (با وجود حدیث معروف «الولد للفراش و للعاهر الحجر»)، بیش از پنجاه تن از مسلمانان بر او خرده نگرفتند.زمانی که ولید بن عقبه، حاکم کوفه، مست به مسجد رفت و نماز صبح را سه رکعت خواند، کسی نتوانست او را برکنار کند.نویسنده تأکید می‌کند که با گذشت نیم قرن از مرگ پیامبر خدا (ص)، عرب به جاهلیت دیرین خود برگشت، چنانکه گویی نه مسلمانی در این سرزمین آمده و نه برادری اسلامی وجود داشته است.نقش امام حسین (ع) و انگیزه قیامنویسنده به روشنی نشان می‌دهد که امام حسین (ع) مرد دین بود نه مرد سیاست سازشکارانه. او دین را همان می‌دانست که گرفتن حقوق ضعیفان از متجاوزان. در قیام خود خدا را می‌خواست و پس از خدا، مردم را. او می‌دید که سنت مرده و بدعت زنده شده است و بر اساس حدیث نبوی که «کسی که منکری را دید اگر توانایی دگرگون کردن او را دارد باید بکوشد و آن را نابود سازد»، وظیفه خود می‌دانست که قیام کند.شهیدی تأکید می‌کند که اگر حسین (ع) از ترس مرگ قیام نمی‌کرد، باید در پیشگاه خدا پاسخ‌گو می‌بود. او می‌دانست که پایان کار چه خواهد بود، اما او با آگاهی کامل از خطر، حرکت کرد، نه برای به دست آوردن حکومت، بلکه برای احیای سنت و نابودی بدعت.پیامدها و مکافات تاریخینویسنده در پایان کتاب نشان می‌دهد که نفرین امام حسین (ع) گریبان ستمگران و سکوت‌کنندگان را گرفت.او نقل می‌کند که پس از عاشورا، پشیمانی در سران سپاه، سربازان و سپس در حوزه حکومت کوفه و سلطنت دمشق پدید آمد. یزید گفت: «راضی بودم یکی از فرزندانم کشته شود و حسین به قتل نرسد. خدا پسر مرجانه را بکشد چرا چنین کاری کرد.» اما این پشیمانی دیر بود.شهیدی به تفصیل نشان می‌دهد که چطور قاتلان حسین (ع) یک‌یک به کیفر خود رسیدند. شمر، عبیدالله زیاد، عمرابن‌سعد و ده‌ها تن از سران لشکر کوفه، با قیام مختار به سختی کشته شدند و کوفه تا سال‌ها روی آرامش ندید.در سال ۷۵ هجری، حجاج بن یوسف بر کوفه مسلط شد و با شدت بیشتری، مردم سرکش را کیفر داد.نویسنده این را تحقق نفرین امام می‌داند که فرمود: «خدایا باران رحمت خود را از این مردم بازدار! برکت‌های زمین را از آنان بگیر! هرگز حاکمان را از ایشان خشنود مکن! هرگز توفیق جماعت را نصیب ایشان مگردان!»جمع‌بندی نهاییکتاب شهیدی با نگاهی نقادانه و جامعه‌شناختی، به این نتیجه می‌رسد که فاجعه کربلا، حاصل یک فرایند پنجاه‌ساله از انحطاط اخلاقی، اقتصادی و فرهنگی بود.سه عامل اصلی در این انحطاط نقش داشتند: «حب دنیا و ثروت‌اندوزی» که مردم را از آرمان‌های دینی بازداشت، «تعصبات قبیله‌ای» که کینه‌های جاهلیت را جایگزین برادری اسلامی کرد، و «تزلزل ایمان و رواج تأویل‌های نادرست» که ابزار توجیه هر ظلمی را فراهم آورد.در چنین جامعه‌ای، قیام حسین (ع) نه یک شورش سیاسی، بلکه نقطه‌ اوج یک بحران بزرگ اخلاقی و انسانی بود که در آن، تنها گروهی اندک از مسلمانان راستین به عهد خود وفا کردند و مابقی یا به خیانت پرداختند یا در سکوت خفت‌بار خود ماندند. همین یادداشت در عصر ایران: asriran.com/004uscعلی بهاریعلی بهاریTue, 23 Jun 2026 14:05:12 +0330https://virgool.ir/@m_37060631/تحلیلی-بر-قطعه-حسبی-الله-yzz9bbwiic45در روزگاری که موسیقی و هنر در بسیاری از مواقع به ابزاری برای سرگرمی صرف یا تجارت تقلیل یافته است، انتشار آثاری که واکنش مستقیم به شرایط اجتماعی و ملی دارند، همواره توجهات را به خود جلب می‌کند. آهنگ «حسبی الله» با صدای محسن چاوشی یکی از همین دست آثار است. در این باره نکات زیر گفتنی است:صدای بلند وطن‌دوستی در سکوت عافیت‌طلبانبزرگ‌ترین نقطه قوت «حسبی الله»، روحیه وحدت‌بخش و وطن‌پرستانه‌ای است که در تار و پود آن جریان دارد. در شرایطی که بسیاری از چهره‌های شناخته‌شده، سلبریتی‌ها و هنرمندان، مسیر محافظه‌کاری و عافیت‌طلبی را در پیش گرفته‌اند، چاوشی نشان داد که ترجیح می‌دهد در بزنگاه‌ها روی سکو بایستد و موضع خود را درباره «ایران» مشخص کند. در زمانه‌ای که برخی با سکوت‌های معنادار یا اتخاذ مواضع دوپهلو و به‌اصطلاح «وسط‌بازی» تلاش می‌کنند پایگاه اجتماعی خود را در هیچ‌کدام از طیف‌ها از دست ندهند تا «نه سیخ بسوزد و نه کباب» چاوشی با این قطعه ثابت کرد که دغدغه تمامیت ارضی و همبستگی ملی برای او فراتر از محاسبات رایج شهرت است.لغزش ترانه از استعاره به مستقیم‌گوییذات هنر و به ویژه شعر، بر پایه‌ی استعاره، ایهام و لطافت استوار است؛ حتی زمانی که قرار است خشم یا نقدی تند را بیان کند. با وجود نیت ارزشمند اثر، ترانه در بخش‌هایی دچار افت کیفی و عدول از زبان هنر می‌شود. مثلا در فرازی از این قطعه می‌شنویم: «دریدگان پر غضب / دهان نجس و بی‌ادب / مریض و واجب‌المطب / قماش تجزیه‌طلب». این جا کلام به شکل مشهودی به سمت مستقیم‌گویی و دشنام می‌رود. استفاده از واژگانی چون «نجس» یا «واجب‌المطب» شاید برآمده از خشمی درونی، صادقانه و اتفاقا مطابق با واقع باشد، اما ظرفیت و ظرافت هنری اثر را کاهش می‌دهد. اگر این خشم و انزجار از تجزیه‌طلبی، با واژگان پخته‌تر و در لفافه‌ای از صنایع ادبی بیان می‌شد، نه‌تنها تاثیرگذاری آن دوچندان می‌شد، بلکه شأن اثر را برای ماندگاری در تاریخ موسیقی معاصر بالاتر می‌برد.جای خالی گسترده‌تر شدن چتر همدلیهنری که داعیه‌دار وحدت ملی است، باید بتواند آینه‌ای در برابر تمام دردهای جامعه باشد. اتحاد و هم‌بستگی زمانی به کمال می‌رسد که هیچ زخمی در پیکره‌ی جامعه نادیده گرفته نشود. از این رو، یکی از نقدهایی که می‌توان به محتوای این اثر وارد دانست، جای خالی اشاره به حوادث تلخ دی‌ماه و آسیب‌دیدگان آن ماجراست. اضافه شدن حتی یک بند یا یک مصرع در هم‌دردی با قربانیان و داغ‌دیدگان آن روزهای تلخ، می‌توانست «چتر همدلی» این ترانه را بسیار گسترده‌تر کند. چنین رویکردی نشان می‌داد که هنرمند، سوگوار تمام دردهای ملی است و این‌گونه، اقشار بسیار وسیع‌تری از مردم با سلایق و دیدگاه‌های گوناگون، با این قطعه احساس نزدیکی و هم‌ذات‌پنداری می‌کردند. شاید اگر این اتفاق می‌افتاد دیگر نیازی هم نبود تا محسن چاوشی متنی را ضمیمه آهنگش کند؛ چه آنکه معروف است اثر هنری قوی حرف خود را می‌زند و به پیوست و توضیح نیازی ندارد.آفت مصادره‌های تصویریبرخی نماهنگ‌هایی که با این آهنگ ساخته و در فضای مجازی به‌شکلی گسترده پخش شد، آهنگ را در یک قاب خاص قرار داد. نمی‌دانم خود چاوشی با این نماهنگ موافق است یا نه ولی احتمالا صوت نماهنگ برای مخاطبان، جذابیت دیگری دارد و طیف گسترده‌تری از مردم را می‌تواند به خود جلب کند.این اتفاق، نویسنده را به یاد گلایه‌های زنده‌یاد استاد محمدرضا شجریان انداخت. او نیز بارها از اینکه برخی رسانه‌ها، تصنیف‌های ملی و میهنی‌اش را با تصاویر مورد نظر خودشان ترکیب و پخش می‌کردند، ناراضی بود. این کج‌سلیقگی‌ها موجب می‌شود تا دایره مخاطبانی که می‌توانستند تنها با شنیدن خود موسیقی به حس وحدت و وطن‌دوستی برسند، محدودتر شود.سخن پایانی«حسبی الله» اثری است که باید آن را در بستر زمانه خودش شنید و درک کرد؛ اثری شجاعانه که اگرچه در کلام جای صیقل خوردن داشت و در نگاهِ همه‌جانبه به دردهای ملی می‌توانست کامل‌تر باشد، اما همچنان سند مهمی از دغدغه‌مندی محسن چاوشی برای مفهوم بزرگی به نام «ایران» است؛ ایرانی که در طول تاریخ بعد از تحمل زخم‌های گوناگون دوام آورده و این بار هم سرافراز خواهد شد انشاء‌الله.پی‌نوشت: این یادداشت مربوط به ۱۵ فروردین ۱۴۰۵ است که مشکلات فنی ویرگول، انتشارش در این بستر را به تاخیر انداخت.علی بهاریعلی بهاریTue, 16 Jun 2026 00:28:49 +0330https://virgool.ir/@m_37060631/از-داستایوفسکی-تا-تنگۀ-هرمز-تأملی-در-سخنان-اخیر-سیدمهدی-میرباقری-g0g60tzqtnioبه‌تازگی حجت‌الاسلام سیدمهدی میرباقری سخنرانی‌ای با عنوان «معناشناسی بعثت مردم و‌ بعثت هنرمندان» داشته است که حاوی مطالب مختلف و قابل‌نقدی است.ابتدا گزیده‌ای از سخنان ایشان را می‌آوریم و بعد به نقد برخی ادعاها می‌پردازیم:«صحنه کنونی، صرفاً یک درگیری سیاسی یا نظامی نیست، بلکه نبردی تمدنی، فرهنگی و گفتمانی است که بر سر استقلال فرهنگی، زبانی و سبک زندگی جریان دارد. از این رو، هنر باید در سطح این مواجهه تمدنی ایفای نقش کند.- هنرمند کسی است که از آیندۀ مطلوب خود متولد می‌شود؛ گویی آن آینده را پیشاپیش دیده و تجربه کرده و اکنون آمده است تا جامعه را به سوی آن افق حرکت دهد ... هنرمند باید جلوتر از زمانۀ خود احساس و اندیشه کند و دیگران را با آن افق همراه سازد.- در طبقه‌بندی که در دنیای غرب اتفاق می افتد، علوم انسانی را ذیل علوم طبیعی قرار می‌دهند؛ این غلط است. علوم انسانی حقیقتاً در رتبه مقدم بر علوم دیگر است و در بین این علوم، هنر جایگاه مقدم دارد. دلیلش این است که احساس بر اندیشه و ایمان بر عقلانیت نظری مقدم است ... هنر در خلأ شکل نمی‌گیرد و تحت تأثیر دو جریان هدایت الهی و طاغوتی قرار دارد.- انقلاب اسلامی یک بعثت تاریخی در عصر سلطۀ تمدن‌های مادی بود؛ تمدن‌هایی که در قالب سرمایه‌داری و کمونیسم، دین را از صحنۀ زندگی اجتماعی کنار می‌زدند. در طول این سال‌ها بارها تلاش شده است این حرکت به اهدافی محدود تقلیل داده شود؛ یک بار به مبارزه با استبداد، بار دیگر به تثبیت یک نظام سیاسی و سپس به پذیرش قواعد نظم جهانی موجود. اما این حرکت هیچ‌گاه در این مراحل متوقف نشده است.- مسیر انقلاب از جنگ نظامی و دفاع مقدس تا جنگ سیاسی، دیپلماتیک، اقتصادی، فرهنگی و جنگ ترکیبی امتداد یافته و اکنون به مرحلۀ رویارویی تمدنی رسیده است. در این سطح، نزاع صرفاً میان دولت‌ها نیست، بلکه میان دو الگوی تمدنی و دو نوع نگاه به انسان و جهان جریان دارد.- بزرگ‌ترین آسیب این حرکت، تقلیل‌گرایی است. اگر این بعثت صرفاً به کسب قدرت یا تغییر موازنه‌های سیاسی تفسیر شود، حقیقت آن از دست خواهد رفت. مسئلۀ اصلی، تغییر لایه‌های عمیق نظم جهانی و تحول در مفاهیم، ارزش‌ها و مبانی تمدنی حاکم بر جهان است.- جریان‌هایی می‌خواهند سیاست و اقتصاد را عادی‌سازی کنند. این روند در دورۀ اصلاحات شدیدتر شد و تاکنون هم ادامه دارد. بسیاری از اتفاقاتی که در کشور ما افتاده، عادی‌سازی فرهنگ و سیاست به نفع اقتصاد سرمایه‌داری است که در کشور ما نفوذ کرده است.- البته ما با نفوذ مقابله کرده‌ایم و جهت‌گیری‌ها حفظ شده است، ولی در لایه‌هایی از ساخت اقتصاد، سیاست و فرهنگ در سطح کلان، پرچم دستِ جریان کارشناسی و تصمیم‌گیر‌هایی بوده که به‌سمت غربی شدن حرکت کرده‌اند.- این حرکت با همه لایه‌های تمدن غرب درگیر است؛ از ایدئولوژی و فلسفه گرفته تا علوم راهبردی، فناوری، ساختارهای اجتماعی و سبک زندگی. تا زمانی که این لایه‌ها شناخته نشوند، امکان تبیین درست، تعمیق و پیشبرد این بعثت وجود نخواهد داشت.- متخصصان و نخبگان ما، حتی بعضی‌ در جایگاه‌های حساس، تمام میدان درگیری، قدرت و موازنۀ ما را در انرژی و کریدور می‌بینند. آیا درگیری ما این است؟ آیا ما بر سر انرژی و کریدور می‌جنگیم؟ چین و روسیه باید این‌گونه با صحنه مواجه شوند نه ما. دعوای ما بر سر تمدن است.- اسلام ناب، اسلامی است که در برابر قدرت‌های سلطه‌گر می‌ایستد و در کنار مستضعفان و محرومان قرار می‌گیرد. هنر نیز باید در خدمت چنین اسلامی باشد؛ هنری که صدای محرومان باشد و در برابر مستکبران بایستد ..» (پایان نقل قول از میرباقری)در مقام نقد باید گفت:یک) بسیاری از آثار هنری از دل بستری به دنیا آمده‌اند که رخدادهای سیاه و سفیدی را تجربه کرده‌اند. این که ون‌گوگ گوش خود را برید یا داستایوفسکی «قمارباز» را برای تسویۀ بدهی ناشی از قمارش ظرف یک شب نوشت هیچ نسبتی با تولد در آینده ندارد. البته ممکن است ایشان امثال داستایوفسکی و ون‌گوگ را هنرمند به شمار نیاورد!بسیاری از آثار بزرگ هنری حاصل تجربۀ زیسته، نقد وضع موجود، شورش علیه وضعیت نامطلوب و تخیل زمینی (و نه متافیزیکی)‌ اند. نسبت دادن پیش‌فرض «تجربۀ آینده» به هنرمند، نوعی تقدس‌زدایی از منطق و تحمیل جهان‌بینی خاصی به مقولۀ هنر است. جورج اورول - که در همان فرهنگ غرب صاحب یک منظومۀ فکری است - در جنگ اسپانیا شرکت کرد.ارنست همینگوی هم تجربیات مشابهی دارد. هر دو نفر تجربیاتشان را به کتاب تبدیل کردند. در واقع تجربۀ چنین بحرانی اتفاقاً به خلق آثاری گذشته‌نگر منجر شد. نکتۀ دیگر آنکه در این نگاه، داشتن مأموریت و رسالت به هنرمند تحمیل می شود.چنین تحمیل مأموریتی می‌تواند به سرعت به انحراف کشیده شود و هنرمند از ساحت هنر به ساحت بازاری تبلیغات و پروپاگاندا کشیده شود؛ در حالی که هنر اصیل از هرگونه مداخله بری است و اصولاً شاهکارهای هنری دقیقاً با نگاه و بینش آزادشان خلق می‌شود.در جامعۀ باز، هنر معمولاً عرصۀ تکثر صداهاست، نه هم‌فکر کردن جامعه. اگر این نگاه درست باشد قاعدتاً شاهکارهای هنری امروز باید توسط هنرمندان آلمان نازی خلق شده باشند، نه دیگران.دو) تمدن غرب دقیقا چیست؟ لیبرال‌دموکراسی کجای تمدن غرب است؟ آیا هنرمند انقلابی فقط با لیبرال‌دموکراسی درگیر است یا مارکسیسم هم به حساب می‌آید؟ مارکسیسم اصولاً مربوط به تمدن غرب است یا شرق؟ اشتراکات تمدن‌های شرق و غرب چه می‌شود؟ با آن‌ها هم درگیر می‌شویم یا بخش شرقی منزه است؟تمدن غرب شامل سنت‌های فکری متکثری چون مارکسیسم، سوسیال‌دموکراسی، فاشیسم، مسیحیت کاتولیک، رنسانس، روشنگری، پست‌مدرنیسم و ... است که بسیاری از آنها با لیبرال‌دموکراسی در تضاد تاریخی بوده‌اند. حتی درون لیبرال‌دموکراسی، تنوع زیادی - از راست محافظه‌کار تا چپ مترقی - وجود دارد.این تقلیل‌گرایی، نوعی «دشمن‌سازی انتزاعی» است که امکان گفت‌وگو و نقد درونی را از هنرمند می‌گیرد. عبارت «تمدن غرب به پرچم‌داری آمریکا» از جنس شعار سیاسی است، نه تحلیل تمدنی. اروپا - به ویژه فرانسه، آلمان و ایتالیا - در فرهنگ، فلسفه، هنر و معماری سهمی به‌اندازۀ آمریکا یا بیشتر دارند. 0آیا هنرمند انقلابی با ون‌گوگ، پیکاسو، کافکا، برگمان، تارکوفسکی، بتهوون و باخ نیز «درگیر» است؟ مسلمانان و شیعیانی که ضمن باور به خدای یکتا، نبوت حضرت رسول و ولایت امیرمؤمنان، به بازار آزاد هم معتقدند و اتفاقاً از رهگذر دموکراسی در کشورهای غربی، کرسی پارلمان و شهرداری را به دست می‌آورند، چگونه می‌بینید؟آیا آن‌ها هم بخشی از طرح طاغوتی شیطان‌اند یا پیش‌برندۀ پروژۀ اسلام در دل غرب؟ اگر اولی است، علی بن یقطین را هم همین‌گونه ارزیابی می‌کنید؟سه) ایشان مدعی است «غربی‌ها علوم انسانی را ذیل علوم طبیعی قرار می دهند و این غلط است.» اگرچه اهل منبر معمولاً منبع سخنان‌شان را ذکر نمی‌کنند، اما ای کاش میرباقری می‌گفت از کجا این حرف را می‌زند؛ چون جست‌وجوی ما به نتیجه‌ای نرسید.ایشان ادامه می‌دهد: «... احساس بر اندیشه و ایمان بر عقلانیت نظری مقدم است ... هنر در خلأ شکل نمی‌گیرد و تحت تأثیر دو جریان هدایت الاهی و طاغوتی قرار دارد.»گزارۀ «ایمان بر عقلانیت نظری مقدم است» حاکی از رویکرد ایمان‌گرایی (Fideism) ایشان در الاهیات است. ایمان‌گرایی در الاهیات شیعه کم‌رنگ است و تا جایی که نگارندگان می‌دانند متکلم سرشناسی با آن همراه نیست. تقریر و نقد مدعاهای این جریان از حوصلۀ این نوشتار خارج است، اما آخرِ این رویکرد به این می‌انجامد که عقلانیت نظری (Theoretical Rationality) و استدلال‌ورزی را تعطیل و به ندای دل گوش کنیم.آن گاه دیگر معیار و شاخصی برای تمییز حق از باطل و خرافه از برهان وجود نخواهد داشت. ادعای تحت‌تأثیر بودن هنر از دو جریان هدایت الاهی و طاغوتی هم روی دیگر ادعاهای ایمان‌گرایانۀ ایشان است که اهل فن در برخی مقالات آن را به زیر تیغ نقد برده‌اند و علاقه‌مندان می‌توانند مراجعه کنند.چهار) آیا عبارت «هنرمندان انقلابی نباید موضع خودشان را تنزل بدهند و بخواهند با هنر در داخل ایران چالش کنند» عملاً راه نقد ساختاری و حتی نقد درون گفتمانی را نمی‌بندد؟ اگر این مسیر به تک‌صدایی منجر شد چه راهکاری پیشنهاد می‌شود؟ اگر مشکلات داخلی به بوتۀ نقد سپرده نشود، آیا با این مشکلات می‌توان انتظار عرض اندام در یک نبرد تمدنی داشت؟ بزرگ‌ترین آثار هنری ایران معاصر، حاصل چالش با وضعیت درون ایران بوده‌اند، نه تقابل با تمدن غرب.چرا در تمام این سال‌ها این نگاه نتوانست به یک دستاورد مشهود هنری برسد؟ شاید دقیقاً به خاطر همین بایدهای مختلف که دست و پای هنرمند - حتی هنرمند انقلابی - را بسته است!مبارزه با «هنر تمدن غرب» به چه معناست؟ آیا قرار است موسیقی کلاسیک غربی تحریم شود؟ رمان اروپایی ترجمه نشود؟ به سینمای هالیوود بی‌اعتنایی شود یا جایگزینی برای آن تولید شود؟ تجربۀ تاریخی (کمونیسم شوروی، نازیسم و داعش) نشان داده است که «مبارزه با هنر تمدن دیگر» معمولاً به محدودیت دسترسی شهروندان خود به دانش و فرهنگ جهانی و تولید هنر تبلیغاتی ضعیف می‌انجامد.تمدن‌ها در تاریخ از یکدیگر تأثیر گرفته‌‌اند. (اسلام از یونان، غرب از اسلام در دوران طلایی اسلامی، رنسانس از بیزانس و...). هنرمند بزرگ نه «درگیر» تمدن دیگر است، نه «مقلد» محض، بلکه از سراسر جهان و تاریخ تغذیه می‌کند، الگو می‌گیرد و اثری بدیع خلق می‌کند. حصر هنر در «درگیری تمدنی» او را به جیره‌خوار ایدئولوژی تبدیل می‌کند.پنج) در نگاه شما هیچ عنصر اقتصادی‌ای نمی تواند اثرگذار باشد. پس موتور محرکۀ هنرمند چیست؟ آیا آثار هنری باید بستر عرضه داشته باشند یا نه؟ حامی مالی کیست؟ سازمان تبلیغات؟ صداوسیما؟اگر هنرمند اصولاً نتواند نگاه مادی به تولید اثر داشته باشد، با چه انگیزه‌ای به خلق اثر اقدام کند؟ از طرفی اگر یک فیلم، رمان یا اثر هنری نتواند مخاطب داخلی یا خارجی جذب کند، مشکل لزوماً سلطۀ تمدن غرب نیست؛ ممکن است مشکلِ کیفیت، نوآوری، شبکۀ توزیع، بازاریابی یا محدودیت‌های نهادی باشد.اگر هنرمند از دغدغه‌ها، سلیقه‌ها و مسائل روز جامعۀ خود فاصله بگیرد و صرفاً در چارچوب یک نبرد تمدنی تعریف شود، احتمال دارد ارتباطش با مخاطب داخلی تضعیف شود. چه بسیار از آثار هنری که با سفارش سازمان‌های مختلف در داخل با همین نگاه تولید شدند و می‌شوند، اما مورد استقبال مردم قرار نگرفته‌اند!عادی‌سازی به چه معناست که حالا بخواهد به نفع جریان سرمایه‌داری باشد یا نباشد؟ اگر عادی‌سازی یعنی قابل‌پیش‌بینی‌بودن، وجود رویه‌های شفاف و عدم وابستگی تصمیم‌ها به ارادۀ یک فرد یا شورای خاص، که این نه جرم است، نه گناه و نه حتی با اصول اسلامی مغایرت دارد.این زیرساخت و بستری است که موتور محرکۀ اقتصاد خواهد شد. آیا خودِ اقتصادِ قوی سلاح مبارزه با دشمنان این مملکت - حتی با همان نگاه تمدنی - نمی‌تواند باشد؟ هر نظامی که نتواند سیاست و اقتصاد را «عادی» - یعنی رویه‌مند، قانون‌محور و غیرشخصی - کند، به‌سمت بحران‌های دوره‌ای و ناکارآمدی مزمن می‌رود.شش) ایشان همچون همیشه و همان‌طور که انتظار می‌رود، نوک پیکان انتقاداتش را به‌سمت دولت اصلاحات می‌چرخاند. اما وقتی شواهد اقتصادی و آمارها را بررسی می‌کنیم، اتفاقاً بهترین عملکرد اقتصادی بعد از انقلاب، مربوط به همین دولت است. نرخ تورم، رشد صنعتی، رشد سرمایه‌گذاری، نرخ اشتغال و شاخص قدرت خرید روند رو به بهبودی را نشان می‌دادند؛ روندی که اگر دولتِ سابقاً محبوبِ جناب میرباقری در سال ۱۳۸۴ آن را متوقف نمی‌کرد، احتمالاً اکنون در ایران دیگری زندگی می‌کردیم. وقتی چرخ معیشت مردم راحت‌تر بچرخد، طبعاً مساجد و حسینیه‌ها هم شلوغ‌تر و گرایش به دین بیشتر خواهد شد.هفت) احتمالاً مقصود امام خمینی از اسلام آمریکایی، اسلام سازشکار، وابسته و دنیاگرا بوده است، ولی جناب میرباقری این مفهوم را چنان گسترش می‌دهد که هر نوع تعامل کارشناسی با اقتصاد یا سیاست جهانی می‌تواند مصداق «غربی‌شدن» باشد. بالاخره ما در این کشور به‌دنبال بهبود وضع زندگی مردم هستیم یا خیر؟درست است که خلاصه‌کردن تمام دنیا در غرب غلط است، اما آیا خلاصه‌کردن همه‌اش در شرق درست است؟ بالاخره دنیا با نظم و قواعدی در حال حرکت است. دنیا پر است از سازمان‌ها، نهادها و قوانینی که همه تصمیم گرفته‌اند به آن‌ها عمل کنند. نمی‌شود که هر نوعی از تعامل، غرب‌زدگی و آمریکاپرستی انگاشته شود.هشت) ایشان در اثبات تمدنی‌بودن این جنگ چند گزاره مطرح می‌کند که به‌وضوح غلط است. از جمله اینکه ادعا می‌کند هانتینگتون از جنگ ۲۰۰۱ آمریکا در افغانستان و عراق حمایت و نامه‌ای به نفع بوش امضا کرده است.این از نظر تاریخی نادرست است. ساموئل هانتینگتون در سال ۲۰۰۴ در مصاحبه با لوموند و فارن‌پالیسی صراحتاً گفت تهاجم به عراق اشتباه بود و نظریۀ برخورد تمدن‌ها را نمی‌توان بهانه‌ای برای جنگ‌افروزی قرار داد.همچنین به نامۀ ۶۰ نفر - که احتمالاً منظور نامۀ پروژۀ قرن جدید آمریکایی (PNAC) است - اشاره می‌کند که این نامه هم امضای هانتینگتون را ندارد. او در بیانیه‌های مربوط به جنگ ۲۰۰۳ مشارکت نکرد. این نقل‌قول جعلی یا تحریف‌شده از یک نظریه‌پرداز برای مشروعیت‌بخشی به روایت «جنگ تمدنی» استفاده شده است.ایشان همۀ جنگ‌های ۲۰۰۱ به این سمت را در یک مسیر و در تقابل با تمدن اسلامی قلمداد می‌کند. آیا واقعاً همه طرف‌حساب‌های آمریکا در این جنگ‌های به‌اصطلاح تمدنی در یک کفه قرار دارند؟ یعنی بین طالبان، صدام حسین، داعش، حزب‌الله، انصارالله و حتی خود ما هیچ تفاوتی نیست؟ یعنی دشمنان آمریکا همگی مصداق تمدن اسلامی‌اند؟خود ایشان مدام از عبارت «اسلام ناب» استفاده می‌کند، حال چگونه ناخواسته قرائت جمهوری اسلامی از اسلام را در کنار قرائت خشن و بسته القاعده و طالبان قرار می‌دهد؟نه) ایشان با جملۀ «متخصصان و نخبگان ما تمام میدان درگیری را در انرژی و کریدور می‌بینند» با لحنی تحقیرآمیز از تحلیلگران انتقاد می‌کند. اما انرژی و کریدور دو واقعیت ملموس قدرت ملی ایران هستند.نفت، گاز و موقعیت جغرافیایی برای ترانزیت، پایه‌های واقعی هرگونه نفوذ منطقه‌ای و بین‌المللی ایران به شمار می‌روند. در واقع حتی اگر این جنگ واقعاً هم ربطی به انرژی و کریدور نداشت، ما باید آن را به کریدور و انرژی مرتبط می‌کردیم؛ زیرا این دو، هم برتری ما و هم سلاح ما هستند، نه اینکه با دست خودمان، خود را خلع سلاح کنیم.امروز موشک‌های ما بازدارندگی ایجاد کرده یا تنگۀ هرمز که یک موهبت جغرافیاییِ خداوندی و کریدوری جهانی و بسیار حساس است؟ چرا این نگاه همۀ توانمندی‌های ایران را در یکی دو مورد خلاصه می‌کند و باقی را از حیز انتفاع ساقط؟ خود کشورِ مهاجم ادعای نبرد انرژی و کریدوری دارد، متحدان ما هم چنین ادعایی دارند، ولی ایشان می‌گوید چنین نگاهی غلط است.اگر کریدور مهم، حساس، حیاتی و ارزان شرق به غرب - که چین را به‌سادگی از مسیر ایران به غرب متصل می‌کند - نبود، واقعاً چین چه منافعی در ایران داشت که این‌گونه حامی و همراه ایران باشد؟روس‌ها سال‌ها با ایران در نزاع بودند که مسیر اتصال روسیه به آب‌های گرم خلیج فارس را هموار کنند و موفق نشدند، سپس پوتین هوشمندانه و از در رفاقت به این آرزوی دیرینه و تاریخی جامۀ عمل پوشاند. سابقۀ کریدوری ایران ریشه در سال‌های دور دارد. شاهد: جادۀ ابریشم.دونالد ترامپ پیش از حمله به ایران، با حمله به ونزوئلا و تصاحب نفتش تلاش کرد بر تکانه‌های ناشی از مداخلات ایران در بازار انرژی فائق بیاید که تا حدی هم موفق شد. خود لاوروف، وزیر امورخارجه روسیه در آخرین سخنانش گفته است که حمله و جنگ آمریکا علیه ایران از تلاش برای کنترل بازارهای انرژی نشئت می‌گیرد. اگر جناب میرباقری به صحت حرف‌های لاوروف شک دارد، می‌تواند از الکساندر دوگین بپرسد!وقتی آمریکایی‌ها در مقطعی پیشنهاد دادند که به‌طور ۵۰-۵۰ با ایران تنگۀ هرمز را کنترل کنند، یعنی این سلاح کریدوری ما، در واقع مهم‌ترین سلاح ماست و صحبت‌های ایشان یعنی خلع‌سلاح. نادیده‌گرفتن کریدور و انرژی و جایگزین‌کردن «جنگ تمدنی»، سیاست خارجی را تبدیل به یک آرزوی رمانتیک و محاسبه‌ناپذیر می‌کند. چنین نگاهی در عمل به انزوای بیشتر و بی‌تأثیری استراتژیک می‌انجامد.ده) ایشان می‌گوید چین و روسیه باید به مسائل از منظر کریدور و انرژی نگاه کنند، اما ایران نباید. این حرف زمانی معنا دارد که ایران از نظر جمعیت، تولید ناخالص داخلی، فناوری و قدرت نظامی در سطحی فراتر از چین و روسیه باشد.درحالی‌که چین دومین اقتصاد جهان است، روسیه بزرگ‌ترین کشور جهان از نظر مساحت است و زرادخانۀ هسته‌ای قابل‌توجهی دارد. ایران نه اقتصاد و جمعیت چین را دارد، نه وسعت و سلاح اتمی روسیه را. نادیده‌گرفتن مزیت‌های نسبی خود (انرژی و کریدور) و ادعای بازی در «لیگ تمدنی» اشتباهی راهبردی است.یازده) عبارت «اسلام ناب» که ایشان مطرح می‌کند جای تأمل دارد. در عصر حاضر کدام‌یک از اسلام‌ها ناب‌اند؟ احتمالاً ایشان در پاسخ، اسلام شیعی را اسلام ناب معرفی خواهد کرد.بسیار خب! کدام قرائت از اسلام شیعی؟ قرائت نجف یا قم؟ اگر انتخابتان قم است، کدام قرائت قم را برمی‌گزینید؟ در سطح مراجع تقلید، مرحوم آیت‌الله صافی گلپایگانی و حضرت آیت‌الله وحید خراسانی از منتقدان جدی ترویج فلسفۀ اسلامی در حوزه‌های علمیه بودند و هستند.درحالی‌که حضرت آیت‌الله جوادی آملی و رهبر شهید به‌شدت مشوق این رویکردند. در الهیات هم دو آقایان وحید، صافی و آقاموسی شبیری زنجانی بیشتر به قرآن و حدیث تکیه دارند، درحالی‌که امام خمینی، آیت‌الله خامنه‌ای و جناب جوادی آملی به فلسفۀ صدرایی در تقریر مدعاهای کلامی میدان می‌دهند.در امور سیاسی هم همین‌گونه است. مشی آیت‌الله سیستانی عموماً عدم دخالت مستقیم در امر سیاست و اکتفا به تذکر و نصیحت است؛ حال‌آنکه اندیشۀ سیاسی امام خمینی و حضرت آیت‌الله خامنه‌ای به‌گونۀ دیگری است و دخالت مستقیم و تصدی‌گری را اقتضا می‌کند. آیا می‌شود اندیشۀ یکی از این دو طرف را اسلام ناب و دیگری را اسلام غیرناب نامید؟علی بهاری و احمدرضا بختیارانلینک همین یادداشت در عصر ایران: asriran.com/004uGQعلی بهاریعلی بهاریSun, 14 Jun 2026 22:37:48 +0330https://virgool.ir/@m_37060631/چرا-شوهر-آهو-خانم-را-هنوز-باید-خواند-uzuhpaivokihرمان «شوهر آهو خانم» به قلم علی‌محمد افغانی (متولد ۱۳۰۳)، یکی از ستون‌های کلاسیک ادبیات داستانی معاصر ایران است. افغانی - که اصالتی کرمانشاهی دارد - این اثر ۸۰۰ صفحه‌ای را در سال‌های حبس پیش از انقلاب به رشتهٔ تحریر درآورد. در خاطرات او آمده است که برای در امان ماندن از دست زندانبان، جلوی دستش کتاب انگلیسی می‌گذاشته تا او گمان کند که افغانی مشغول ترجمه است، نه نگارش رمان. حتی گاهی شب‌ها در ذهنش تصویرسازی و دیالوگ‌نویسی می‌کرده و روزها روی کاغذ می‌آورده است. خلق چنین اثر پرجزئیاتی در شرایط دشوار زندان و بدون دسترسی به منابع کافی، از انضباط فکری و نبوغ افغانی حکایت می‌کند که توانسته است تصویری دقیق از جامعه ترسیم کند.چاپی قدیمی از رمان "شوهر آهو خانم"ماجراهای «شوهر آهو خانم» در حدود سال ۱۳۱۳ در شهر کرمانشاه می‌گذرد. داستان دربارهٔ مردی میان‌سال، متدین، ثروتمند و سرشناس به نام «سیدمیران سرابی» (رئیس صنف نانوایان شهر) است. او سال‌هاست که زندگی آرام، مرفه و آبرومندی در کنار همسر مهربان، فداکار و سنتی خود، یعنی «آهو خانم» و فرزندانشان دارد. آهو خانم نماد زن سنتی ایرانی است که تمام زندگی‌اش را وقف خانواده و شوهرش کرده است. گرهٔ داستان از جایی شروع می‌شود که زنی جوان، زیبا، جسور و سنت‌شکن به نام «هما» به شکلی اتفاقی وارد زندگی و مغازهٔ سیدمیران می‌شود. ورود هما آرامش این خانواده را به هم می‌ریزد. سیدمیران که تا پیش از این مردی به‌شدت پایبند به اصول اخلاقی و خانواده بود، درگیر وسوسه و عشقی طوفانی به هما می‌شود.این رمان شما را درگیر یک کشمکش عمیق روان‌شناختی و اجتماعی می‌کند. تقابل اصلی داستان میان دو زن با دو دنیای کاملاً متفاوت است: آهو خانم به عنوان نمایندهٔ زنان صبور و سنتی، و هما به عنوان نمایندهٔ زنی مدرن که قواعد جامعه را به چالش می‌کشد. نویسنده در دل این بحران خانوادگی، به نقد دقیق شرایط اجتماعی زنان در آن دوره، پدیدهٔ چندهمسری و تقابل سنت و تجدد می‌پردازد.از منظر سبک‌شناسی، روایت داستان بیشتر بر محور تکنیک «بیان مستقیم» (Telling) استوار است تا «نمایش» (Showing)؛ مثلاً در بخشی از رمان، به جای آن‌که تمرکز آهو بر کارهای منزل را نشان دهد، آن را بیان می‌کند و می‌نویسد: «آهو زن خانه‌داری بود که وظایف خود را با عشق و علاقه انجام می‌داد. فرد پرکار و مشغله‌ای مانند آهو فقط سال و ماهی يک‌بار از خانه بیرون می‌آمد و اتفاقی گذارش به خیابان می‌افتاد.» با این حال، نثر کلاسیک کتاب، طولانی بودن توصیفات و غنای زبانی متن، اگرچه برای مخاطب شتاب‌زدهٔ امروز چالش‌برانگیز است، اما برای علاقه‌مندان به ادبیات، فرصتی بی‌نظیر جهت غوطه‌وری در نثر فاخر فارسی فراهم می‌کند.شخصیت‌های داستان به‌ندرت بدون استفاده از مَثَل و کنایه‌های بومی سخن می‌گویند. استفادهٔ مکرر از اصطلاحات عامیانه، کنایه‌های کوچه و بازار و مثل‌هایی که مدام در دیالوگ‌های شخصیت‌ها ردوبدل می‌شود، روند تحولات فرهنگی و نفوذ واژگان بیگانه در گفتار معاصر را به‌خوبی آشکار می‌کند. مثلاً در جایی سیدمیران می‌گوید: «… بهانهٔ بچه‌جاترکن آب هندوانه است؛ این‌ها همه عذر است؛ نشانهٔ کورذهنی و بلاشک حماقت است که کسی تا این درجه نتواند خیر و صلاح خود را تشخیص بدهد.» یا در بخش دیگری افغانی می‌نویسد: «آن روزها را مگر ما دیگر در خواب ببینیم که آسیابان در دست نانوا از موم هم نرم‌تر بود! … موضوع چه بود؟ اتّحاد ما خار چشم آن‌ها شده بود!» و یا در بخشی دیگر می‌آورد: «هرکس می‌آید می‌چسبد به لِنگ ننم، یکی نمی‌آید بچسبد به بیل بابام. خوب، تو چه گفتی؟ بگو چه دارم که بگویم، وقتی هنوز نمی‌دانم به چه ‌زبان باید با او صحبت کنم.»در لایه‌های زیرین داستان، افغانی نقدی ظریف و غیرمستقیم بر ساختارهای اجتماعی و سیاسی عصر خود ارائه می‌دهد. پرهیز نویسنده از مستقیم‌گویی و بیانیه‌نویسی سیاسی، باعث شده است تا این انتقادات با بافت قصه ادغام شود. مثلاً در اوایل کتاب از زبان شخصیت اصلی، سیدمیران، می‌نویسد: «پریروز شهرداری مرا خواسته بودند… شهردار تازه‌وارد، هنوز از گرد راه نرسیده پایش را در کفش ما کرده است. از ‌بام نانوا گویا بامی کوتاه‌تر ندیده‌اند.» یک ‌پا را به ‌صندلی تکیه داد و با لحنی تقلیدی صدا را کلفت‌تر کرد: «نان سنگک، از هجده ‌سنار نباید بیشتر فروخته شود. نرخ نان، در تمام شهر باید یکسان باشد - و مطلب خنده‌دار - نان دم تنور هم باید به‌ترازو گذاشته شود.» در بخش دیگری و در نقد کم‌کاری شهربانی‌های آن دوره می‌نویسد: «چون محلّ پیش‌آمدن حادثه درست در یک‌کیلومتری حومه واقع شده بود، شهربانی می‌گفت امنیه [ژاندارمری؛ نیرویی نظامی که مسئول نظم جوامع غیرشهری، روستایی و راه‌ها بود]، امنیه می‌گفت شهربانی باید به‌آن رسیدگی کند. نکردند، نخواستند بکنند، ما هم با اجازهٔ یک مقام شرعی - که اسمش را نمی‌برم - با استشهاد خاکش کردیم.»هستهٔ مرکزی داستان - همان‌طور که پیش‌تر بیان شد - پرداختن به موضوع چندهمسری و بررسی تغییرات ناشی از آن در درون یک خانوادهٔ سنتی است. نویسنده با دقتی روان‌شناختی، واکنش‌ها، استیصال آهو در برابر فروپاشی آشیانه‌اش و کشمکش‌های درونی سیدمیران در میان هوس و تعهد را به تصویر می‌کشد. مثلاً در جایی وقتی هما در منزل پاگیر شده است می‌نویسد:«از آن‌طرف، آهو، همان‌طور که گفته بود، به‌معنی واقعی کلمه کاری به‌کار آن دو [سیدمیران و هما] نداشت. سیدمیران ابتدا تصوّر کرد زن بزرگش بعد از آن ملاقات کذایی و صحبت‌های نامطلوبی که بی‌شک نمی‌توانست قلبش را جریحه‌دار نکند، به‌ حساب خود قهر کرده است و این‌هم یکی از شیوه‌ها و اداهای معمول میان زنان است برای جلب شوهر. امّا مدت زیادی در این اشتباه نماند. به‌تدریج که دقت می‌کرد، می‌دید که در کار آهو هیچ نقشه یا نیّتی پنهان نیست. روزها و ماه‌ها یکی پس از ‌دیگری به‌سرعت برق سپری می‌شد. گاه سیدمیران متوجّه می‌شد که سه‌ یا چهار روز بود اصلاً او را ندیده بود؛ گمان می‌کرد که ناخوش شده و خوابیده است. از هما حالش را می‌گرفت و وقتی می‌فهمید مانند همیشه صحیح و سالم، سر و ‌مُر و ‌گنده در خانه مشغول انجام وظایف خویش است، تعجّب می‌کرد. زنی که در گذشته، هنگام آمدن او به‌خانه، بیرون رفتن یا آمد‌ورفت‌های ضروری در حیاط، تا صدای پایش را می‌شنید، پا به ایوان می‌آمد، مثل بعضی پرنده‌های جنگلی خود را نشان می‌داد و با نگاه‌های انتظار‌آلود و پرتمنا - که برای او بی‌معنی و خنک بود - دنبالش می‌کرد، اینک هر‌بار که تصادفاً او را می‌دید، سایهٔ چشمش را پایین می‌انداخت، به‌طور ساده و طبیعی، امّا با احترام خاص چادرش را روی سر مرتب می‌کرد و راه اطاق خود را پیش می‌گرفت.»خواندن رمان «شوهر آهو خانم» به دلیل دیالوگ‌های عمیق و فضاسازی‌های واقع‌گرایانه، نیازمند صبوری، تأمل و خوانشی جرعه‌جرعه است. با توجه به جایگاه مهم این کتاب در تاریخ ادبیات ایران، مطالعهٔ آن علاوه بر رمان‌دوستان، به پژوهشگران علوم اجتماعی و دوست‌داران داستان‌نویسی توصیه شده است؛ اثری که به دلیل هزینه‌های بالا در این روزها، امانت گرفتن آن از کتابخانه‌های عمومی راهکاری منطقی و مطلوب برای بهره‌مندی از آن به نظر می‌رسد.همین یادداشت در سایت عصر ایران: asriran.com/004t47علی بهاریعلی بهاریSun, 24 May 2026 23:50:13 +0330https://virgool.ir/@m_37060631/اکنون-چه-باید-کرد-eldjmiqqlafiپس از نبرد دوازده‌روزه که کشور وحدت کم‌نظیری را تجربه کرد در روزهای اخیر اتفاقات تلخی کف خیابان‌های کشور افتاد و ایران را در سوگ و ماتم فرو برد. ناامنی داخلی و تهدید حمله خارجی بیش از پیش، ایران‌دوستان را نگران کرده است. برای برون‌رفت از وضعیت کنونی چند پیشنهاد ارائه می‌شود؛ باشد که گوش شنوایی باشد! الف) تغییر فوری مدیران و سیاست‌های صداوسیماصداوسیما اگر چه از بودجه عمومی کشور ارتزاق می‌کند ولی در سال‌های اخیر هرگز بلندگوی وحدت نبوده است. پس از جنگ دوازده‌روزه گمان می‌رفت این رویه تغییر کند که نکرد. شاید اگر پس از جنگ این تغییر رخ می‌داد کار به اعتراضات و سپس اغتشاشات نمی‌کشید یا حداقل این رخداد را به تعویق می‌انداخت. این تغییر از آن رو ضروری و فوری است که صداوسیما در چشم بسیاری از مردم، نماد حاکمیت است و هر گونه تغییر مثبت در آن، جامعه را آرام و امیدوار می‌کند. ب) برخورد بدون تبعیض با فسادمبارزه با فساد چیزی نیست که کشور ما نخستین کشور جهان باشد که بخواهد انجامش دهد. کشورهای مختلفی در این زمینه کار کرده‌اند و می‌شود از تجربه آنها استفاده کرد. نگارنده می‌خواست برخی از این موارد را در لیست بیاورد که به برکت قطعی اینترنت، موفق نشد. تا جایی که حافظه یاری‌ام می‌دهد در این زمینه باید از اقتصاد دولتی فاصله گرفت و کار را به بخش خصوصی واقعی واگذار کرد. (به قید «واقعی» توجه کنید. سرمایه‌داری رقابتی جواب می‌دهد نه رفاقتی!) آزادی رسانه‌ها برای لو دادن فساد و انداختن نورافکن به عملکرد سازمان‌های مختلف را نیز باید به اوج رسانید. (به قید «مختلف» توجه شود که از جامعة المصطفی تا شرکت‌های بزرگ دولتی و نهادهای حاکمیتی را دربرمی‌گیرد) ج) تغییر برخی چهره‌های تکراریبرخی مسئولان سال‌هاست که در مناصب خود حضور دارند و اگر تکلیفی هم داشته‌اند ادا کرده‌اند. بد نیست این عزیزان از صندلی خود برخاسته، به منزل بروند و باقی عمر را کنار اهل منزل سپری کنند و اجازه دهند خونی تازه در رگ‌های حکومت دمیده شود و هوایی تازه در فضای سیاست ایران بوزد. در این زمینه مشخصا می‌شود به برخی اعضای شورای نگهبان، مجمع تشخیص مصلحت و برخی دیگر ارکان اشاره کرد. تکرار مکررات است اگر بگویم بعضی مسئولان در این ارگان‌ها بسیار پیر و سال‌خورده‌اند و بعید است بتوانند کاری از پیش ببرند. د) حذف شوراهای موازیماشین حکومت باید هر چه بیشتر چابک شود و موازی‌کاری‌ را کم کند. شوراهایی نظیر انقلاب فرهنگی و فضای مجازی عملا دست و پای وزارت‌خانه‌های علوم و ارتباطات را که به شکل غیر مستقیم منتخب مردمند بسته‌اند. به این لیست، شورای عالی اقتصاد، شورای راهبردی روابط خارجی و برخی از شوراهای دیگر را هم می‌شود اضافه کرد. حذف این شوراها علاوه بر افزایش چابکی ساختار اداری جمهوری اسلامی، رای مردم در انتخابات را هم قدرتمند‌تر می‌کند و این خود به افزایش مشارکت منجر خواهد شد. اگر بخواهم به زبان اهل منطق این بخش را بیان کنم باید بگویم:مقدمه اول: هر چه شوراهای عالی کمتر شوند، اختیار نهادهای انتخابی بیشتر می‌شود.مقدمه دوم: هر چه اختیار نهادهای انتخابی بیشتر شود، مشارکت در انتخابات معنی‌دارتر می‌شود.نتیجه: پس هر چه شوراهای عالی کمتر شوند، مشارکت در انتخابات معنی‌دارتر می‌شود.حال نتیجه استدلال قبل را در استدلالی جدید به کار می‌گیرم:مقدمه اول: هر چه شوراهای عالی کمتر شوند، مشارکت در انتخابات معنی‌دارتر می‌شود.مقدمه دوم: هر چه مشارکت در انتخابات معنی‌دارتر شود، اعتراض و اغتشاش خیابانی کمتر می‌شود.نتیجه: پس هر چه شوراهای عالی کمتر شوند، اعتراض و اغتشاش خیابانی کمتر می‌شود. امیدوارم با انجام اصلاحات واقعی، راه بر هر گونه اغتشاش داخلی و تهاجم خارجی بسته شود.علی بهاریعلی بهاریSun, 18 Jan 2026 00:12:00 +0330https://virgool.ir/@m_37060631/وقتی-آرشیوها-حرف-می-زنند-چند-نکته-در-باره-شیخ-بلاگر-tyul0v6mxqfgسردبیر روزنامه جوان در سرمقاله چند روز پیش این روزنامه، یادداشتی با عنوان «شیخ بلاگر» در نقد رئیس‌ دولت یازده و دوازده منتشر کرده است. در این باره چند نکته گفتنی است:۱. عنوان یادداشت شیخ بلاگر است. این تعبیر نخستین بار برای برخی معمم‌های بهارستان‌نشین استفاده شد؛ همان عزیزان که پیش از آغاز نطق، دوربین گوشی را روشن می‌کنند تا محتوای صفحه مجازی‌شان را تولید کنند. حال دیدار منظم با وزیران و معاونان وزرا چه ربطی به بلاگری دارد نویسنده باید توضیح دهد.۲. نویسنده در ادامه می‌نویسد: ایشان [روحانی] با مروری بر ادعای برخی افراد که حملات امریکا و اسرائیل را غیرممکن می‌دانستند و «این اطلاعات را به مقام بالاتر» انتقال می‌دادند، خود را فردی هوشیار که چنین نمی‌پنداشته معرفی کرده است.»خدا را شکر در عصر رسانه زندگی می‌کنیم و اظهارات همه مقامات ثبت و ضبط می‌شود. مراجعه مختصری به آرشیو رسانه‌ها مشخص می‌کند که در دوران انعقاد توافق برجام چه کسانی می‌گفتند برجام لازم است، چون علاوه بر رفع تحریم، سایه جنگ را از ایران دور می‌کند و چه کسانی می‌گفتند اساسا جنگ پشت دروازه ایران نیست که بخواهد دور شود، دشمن توان رویارویی با ما را ندارد و نباید مردم را ترساند. روحانی و هم‌فکرانش جزء دسته اول بودند. بنابراین حداقل در این یک فقره از نویسنده و هم‌قطارانش واقع‌بینانه‌تر تحلیل کرده‌ و منافع ملی را دقیق‌تر تشخیص داده‌اند.۳. نویسنده ادامه می‌دهد: روحانی کسی است که برخی از تاریخی‌ترین و ماندگارترین رجرخوانی‌های سیاسی که در سپهر سیاسی ایران تبدیل به «مثل سائر» شد (لغو بالمره تحریم‌ها، آفتاب تابان برجام، گلابی برجام) از اوست و به‌رغم تبیین و هشدار منتقدان درباره مهمل‌بودن این رجزخوانی‌ها او دست‌بردار نبود.صرف نظر از این که حسن روحانی هم انسانی ممکن‌الخطاست و نگارنده این سطور خود نیز منتقد ادبیات مبالغه‌آمیز شیخ دیپلمات در ارائه برخی دستاوردهای برجام است باید گفت در همان سال‌های اجرایی شدن توافق هسته‌ای، تورم تک رقمی و رشد اقتصادی دو رقمی شد. قدرت خرید مردم افزایش یافت و افسار گرانی‌ کشیده شد.این چیزی نیست که کسی بتواند فراموش یا انکار کند، مگر آن که پا روی انصاف بگذارد. در نقطه مقابل، کسانی که معتقد بودند تحریم‌ها تاثیر خاصی ندارند و مشکل فقط از سوء مدیریت است وقتی روی کار آمدند دلار بیست و خرده‌ای را به شصت هزار تومان رساندند و نتیجه عملکردشان چنان بود که در انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳ نیمی از مردم رای ندادند و آن نیمه مشارکت‌کننده نیز به گفتمان مقابل دولت سیزدهم رای دادند.۴. آقای سردبیر ادامه داده: روحانی گفته «دوستانی صاحب‌نظر بودند که می‌گفتند امکان ندارد که اسرائیل به ما حمله کند. بعد هم دلایلی می‌آوردند و می‌گفتند اگر اسرائیل به ما حمله کند می‌داند که ظرف چند روز منهدم و نابود می‌شود. امریکا هم به ما حمله نخواهد کرد به دلیل اینکه اگر به ما حمله کند، می‌داند ظرف چند روز یا چند هفته بعد صد‌هزار امریکایی در منطقه که در پایگاه‌های مختلف هستند از بین خواهند رفت و باید ده‌ها هزار جنازه حمل کند؛ بنابراین به ما حمله نمی‌کنند».او این حرف‌ها را درواقع مقدمه قرار داده است تا بگوید این افراد چنین اطلاعات و باور‌های غلطی را به مقام بالاتر نظام انتقال داده‌اند و حتماً تأثیر هم گذاشته‌اند و سپس خودش را بالاتر از آن معرفی کرده که گول این جور حرف‌ها را بخورد: «من می‌دانم آن عزیزان افراد قابل‌اعتمادی بودند و بر مبنای تفکر و محاسبه‌ای این تصمیم‌سازی‌ها را می‌کردند و به مسئولان بالاتر گزارش می‌دادند، ولی من هیچ‌وقت قانع نبودم از مطالب آنها و همیشه تصریح می‌کردم به آنها که حرف شما درست نیست و ما باید خودمان را تقویت کنیم و به این محاسبات غیردقیق نباید خوش‌بین باشیم و راحت و بدون دغدغه در کناری بنشینیم و بگوییم کشور ما کاملاً در امن و امان است و هیچ مشکلی برای ما پیش نخواهد آمد». این یک روایت دروغ است که گزارش‌های مفروض روحانی مورد استناد مقام‌های بالاتر قرار بگیرد یا گرفته باشد. بیشتر ظاهراً به درد خود او خورده و روی شخص خود او اثر گذاشته تا چنین بافته‌هایی را بریسد. یک سیاستمدار که می‌خواهد در ابعاد ملی یا جهانی نقش‌آفرینی کند، باید یک کنشگر نهادی باشد نه یک کنشگر نمایشی.مطرح کردن چنین ادعاهایی در عصر فراگیری رسانه، مرغ پخته داخل قابلمه را به قهقهه می‌اندازد.کافی است مودم خانه یا محل کار را روشن کنید و یا با نت گوشی به اینترنت وصل شوید (خط سفید هم نداشته باشید مشکلی نیست!). سپس کلیدواژه‌های مرتبط با این بحث را در آرشیو سایت‌ها و روزنامه‌های داخلی جستجو و نتیجه را ملاحظه کنید. ببینید چه کسانی می‌گفتند اسرائیل امکان اجرای عملیات در ایران را ندارد و اگر کاری بکند خراب‌کاری داخلی است. چه کسانی معتقد بودند اگر جنگنده اسرائیلی به سوی مرزهای ما بیاید پیش از بازگشت دیگر فرودگاهی برای فرود نخواهد داشت. چه کسانی می‌گفتند جنگنده رادارگریز برای پدافند ما معنایی ندارد. چه عزیزانی می‌گفتند ترامپ باید هزاران تابوت سفارش دهد و آن را از کشته‌های خود در پایگاه‌های منطقه‌ای‌اش پر کند. وقتی گفته می‌شد جنگنده هم برای آفند و پدافند لازم است و نباید صرفا به قدرت موشکی که البته آن هم مهم است بسنده کرد چه کسانی می‌گفتند با پول یک جنگنده می‌شود ده‌ها موشک ساخت و ... . بگذریم.۵. او در بخش دیگری تعبیر «هفتادمن کاغذ اباطیل» را برای برجام و «از بدترین و زیان‌بارترین سیاستمداران تاریخ ایران» را بری محمدجواد ظریف به‌کار می‌برد.احتمالا در نگاه نویسنده محترم، عزیزانی که در طول صدارت‌شان با بی‌تحرکی و کارنادانی، اجازه دادند پرونده هسته‌ای ایران به شورای امنیت برود و سنگین‌ترین تحریم‌ها علیه سفره مردم اعمال شود سیاست‌مدار تراز و مناسب این سرزمین‌اند؛ همان‌ها که اکنون هم به جای عذرخواهی، تز فعال‌سازی اقتصاد داخلی با صادرات صیفی‌جات به روسیه را می‌دهند و ایتا و بله را جایگزین خوب تلگرام و واتساپ می‌دانند و کافه‌نشینی را مقابل فرهنگ زوجیت در اسلام می‌پندارند و با سفرهای استانی مکرر، معلوم نیست چه هدفی را دنبال می‌کنند!اما محمدجواد ظریفی که در زمان وزارتش یکی از پیچیده‌ترین پرونده‌های خارجی جمهوری اسلامی را با حمایت و هدایت رهبر و رئیس‌جمهور به سرانجام رساند (اگر چه دو سال و اندی بعد، رئیس دولت امریکا بدعهدی کرد و زیر میز زد) و با این کار، ده سال جنگ را به عقب انداخته، زمینه ورود میلیاردها دلار پول و تجهیزات پیشرفته را به کشور فراهم کرد و اتفاقا همان تجهیزات هم در نبرد با اسرائیل به کار کشور آمد، سیاست‌مداری زیان‌بار است!۶. نبرد دوازده‌روزه برای ما خسارت‌های زیادی داشت. هم فرماندهان باتجربه و دانشمندان برجسته‌ای را از دست دادیم و هم برخی شهروندان غیرنظامی را اما اگر صرفا همین یک درس را گرفته باشیم که واقع‌بینانه به مسائل نگاه کنیم و رویکردهای هیجانی و جدلی را در تحلیل این امور دخالت ندهیم خون این شهداء به ثمر نشسته است و می‌تواند پیشران حرکت‌های بعدی کشور باشد انشاء الله.همین یادداشت در عصر ایران: asriran.com/004j5Sعلی بهاریعلی بهاریFri, 26 Dec 2025 18:11:40 +0330https://virgool.ir/@m_37060631/یلدای-قاجاری-lulbzdzc949hشب چله برای ما ایرانی‌ها شبی ویژه است. به قول معروف، یک شب شاد. دور هم می‌نشینیم و به وای‌فای وصل می‌شویم، تخمه و هندوانه و شیرینی می‌خوریم، ترندهای اینستاگرامی می‌بینیم و دوباره شیرینی و هندوانه و تخمه می‌خوریم و در نهایت نت را خاموش می‌کنیم و خداحافظی.دوران قاجار هم از تاریخ بلند ایران مستثنی نبوده است. در آن دوره نیز مردم در شب چله، این بلندترین شب سال، دور هم جمع می‌شدند، حافظ و سعدی و مولوی می‌خواندند، شیرینی‌های سنتی چون باقلوا و انار و هندوانه می‌خوردند، تا نیمه‌شب گپ می‌زدند و قلیان می‌کشیدند و سپس در دل تاریکی آرامش‌بخش شب به سوی خانه‌هایشان می‌رفتند.به تازگی دفترچه‌ای به دستم افتاد که حکایت نوجوانی از دوران قاجار است. او در این حکایت، ماجرایی را که در شب یلدا برایش رخ داده بازمی‌گوید. اشتراکات فرهنگی کنونی ما با جامعه آن دوران، جذاب و تأمل‌برانگیز است:حقیر، که نامم محمدحسن است و در بلدی دور از ملک ناصری روزگار می‌گذرانم، ماجرایی دارم که در شب چله بر من رفت و حکایتش را بر شما بازگویم، تا بدانید دنیا چه رنگی دارد و ایام چگونه می‌گذرد.در آن روزها که به خدمت پدر مشغول بودم و در امورات خرد و کلان منزل یاری می‌رساندم، ناگاه جناب والد مرا به اندرونی خوانده، به نرمی فرمودند: «محمدحسن، برخیز و رهسپار بازارچه شو. این سکه‌ها را بردار و یک هندوانه به غایت آبدار و خوش‌رنگ، از قرار کیلویی دو قران، برای شب چله بخر. حواست جمع باشد، دنیا پر از دغل‌باز است. مبادا فریب بخوری و دست‌خالی بازآیی. بهترینش را بگیری، که امشب شب چله است و خانواده‌ای نجیب‌زاده میهمان مایند و هنوز آفتاب رخ در نقاب نکشیده، به خانه می‌رسند.»چون این تکلیف به حقیر محول شد، دل و جانم از شادی لبریز گشت، زیرا فرصتی بود تا خود را مرد خانه شمارم و رضایت خاطر پدر فراهم آورم. بی‌درنگ رهسپار بازار شدم. راهی که از کوچه‌های تنگ و پرهیاهو می‌گذشت، آکنده بود از صداهای گوناگون: نوای دلنشین آواز دست‌فروشان، بانگ چکشی که بر نعل اسب فرود می‌آمد و گاه‌به‌گاه بوی نان تازه جو که از تنورهای کوچک برمی‌خاست و مشامم را می‌نواخت و مشی در بازار را دل‌پذیر می‌ساخت.چون به بازارچه رسیدم، دیدم حجره‌داران هر یک در ستایش کالای خویش از دیگری پیشی می‌گیرند. در میان این شور و غوغا، نگاهم به هندوانه‌هایی افتاد که چون یاقوت‌های سبز در پرتو آفتاب برق می‌زدند. به سوی حجره‌ای رفتم که فروشنده‌اش مردی میان‌سال بود با سبیلی تاب‌خورده و به آواز می‌خواند: «شیرین‌تر از شکر، سرخ و آبدار ببر.»پس از اندکی درنگ، یکی از هندوانه‌ها را که در نظر بهترین و خوش‌رنگ‌ترین می‌آمد برگزیدم. فروشنده با نگاهی ملاطفت‌آمیز گفت: «احسنت بر تو، پسرجان. این هندوانه نگین جنس من است. نظیرش را ساعتی پیش برای هم‌شیره خودم بردم. تو نیز برای هم‌شیره می‌خواهی؟» گفتم: «خیر، پدرم سفارش کرده بهترین بازار را فراهم آورم.» چون نام پدر را شنید، زبان درکشید. سکه‌ها را گرفت و هندوانه را تسلیم نمود.سنگینی هندوانه راه بازگشت را بر من دشوار ساخته بود، لیک در دل شوق داشتم که با این ارمغان به خانه بازگردم. بیش از نیمه راه را پیموده بودم که ناگاه آوایی از پس سر به گوشم رسید: «آهای، پاپتی، بایست.»ایستادم و بازگشتم. دیدم دو تن از پسرانی که به نظر از خاندانی اصیل بودند، با جامه‌هایی فاخر و چهره‌هایی مغرور، به سوی من می‌آیند. آن یکی که از همه درشت‌هیکل‌تر بود و چاروقی سرخ و آبی در پا داشت و شلواری مشکی پرکلاغی پوشیده بود، به خشم گفت: «هندوانه‌ات را بده، و الا چون سگ کتکت می‌زنیم.» با صدایی لرزان و دلی مالامال از بیم گفتم: «پدرم فرمان داده این هندوانه را برای خانه ببرم.» گنده‌لات خندید و گفت: «فرمان پدرت به چاروق راستم.» و به زور هندوانه را از دستم ربود. قهقهه‌زنان دور شدند و یکی از ایشان نیز مرا هل داد و به زمین افکند. خاک‌آلود و با زانویی مجروح و گریان به سوی خانه بازگشتم.چون به خانه رسیدم، پدر را دیدم که به چیدن سفره شب چله مشغول است. چون مرا با آن حال زار و تن خاک‌آلود بدید، شتابان پیش آمد و پرسید: «محمدحسن، چرا چنین آشفته و پریشانی؟ حکایت هندوانه چه شد؟ ساعتی دیگر نجیب‌زادگان می‌رسند.» با بغضی در گلو، ماجرا را بازگفتم. پدر به خشم آمد و گفت: «بعد فراغ از امر سفره، خود به بازار می‌روم و هندوانه‌ای دیگر فراهم می‌آورم.» سپس دوباره مشغول کار شد.لختی نگذشت که صدای دق‌الباب برخاست و «یا الله» گفتند. هنوز هندوانه‌ای مهیا نشده بود و دیگر مجال ابتیاع هندوانه تازه نیز باقی نمانده بود. یا الله‌گویان درآمدند. مردی بود میانسال با کلاهی مشکی بر سر، خاتونی نقاب‌دار و دو پسر که تازه پشت لب‌شان سبز شده بود. با آجیل و شیرینی و میوه و چای از ایشان به غایت پذیرایی کردیم. در خلال ضیافت، بارها و بارها نداشتن هندوانه را به کنایت بر ما گوشزد نمودند. ناگفته نماند که پسر ارشد ایشان با همان شلوار مشکی و چاروق سرخ و آبی به مجلس درآمده بود.علی بهاریعلی بهاریSat, 20 Dec 2025 22:23:28 +0330https://virgool.ir/@m_37060631/طنازی-یا-بی-حرمتی-پاس-گل-به-دشمنان-آزادی-بیان-ندهیم-iuukplxuncljاخیراً زینب موسوی مهمان برنامه «رک» بود و در گفت‌وگو با مجید واشقانی اظهار کرد: «بابت شوخی‌ای که با فردوسی کردم عذرخواهی نمی‌کنم؛ چون اگر قرار باشد بابت آن معذرت بخواهم، ممکن است بعدا بگویند بابت فلان شوخی یا بهمان شوخی هم باید عذرخواهی کنی. این مسئله توقف ندارد و همین‌طور پیش می‌رود.» (نقل به مضمون) در این باره چند نکته قابل تأمل است:۱. مسئله دقیقاً همین‌جاست؛ همه شوخی‌ها در یک سطح قرار ندارند و همه چهره‌ها هم یکسان نیستند. خانم موسوی در برنامه «میز نارنجی» را مثال زد و گفت ممکن است با یک میز شوخی کند و بعد هواداران میز نارنجی اعتراض کنند. این قیاس، آشکارا مغالطه است. میز نارنجی کجا و پدر معنوی زبان فارسی کجا؟ فردوسی صرفاً یک شخصیت تاریخی نیست؛ او معمار زبان و حافظ هویتی است که یک ملت بر آن ایستاده است. جایگاه او با اشیاء یا شخصیت‌های عادی قابل مقایسه نیست.۲. هر کسی حتی با شناخت ابتدایی از طنز درمی‌یابد که میان «طنازی» و «فحاشی» فاصله‌ای جدی وجود دارد. در ویدئویی که چند ماه پیش پربازدید شد، آنچه دیده می‌شود شوخی نیست؛ فحاشی مستقیم است. ضعف در خلق شوخی، ناتوانی در ساخت موقعیت طنز و پناه بردن به فحاشی، نه تنها پذیرفتنی نیست بلکه به حیثیت هنر طنزپردازی نیز لطمه می‌زند.۳. به نظر می‌رسد خانم موسوی هنوز مرز میان طنازی و بی‌احترامی را به‌درستی نمی‌شناسد. این مسئله نه نیش و طعن، بلکه تذکری جدی است. آشنایی با اصول طنز و مطالعه عمیق‌تر در این حوزه ضرورتی انکارناپذیر است. تکیه بر چند هزار دنبال‌کننده در فضای مجازی، جای خالی دانش را پر نمی‌کند؛ هیچ رسانه‌ای اصالت کتاب را ندارد.۴. اشتباه در تشخیص مرز طنز و بی‌حرمتی، پیامدهایی فراتر از یک رفتار فردی دارد. چنین خطاهایی بهانه به دست کسانی می‌دهد که همیشه در کمین‌اند تا با عنوان «حفاظت از ارزش‌ها»، راه نقد و طنز را مسدود کنند. وقتی رفتاری غیرمسئولانه در پوشش طنز ارائه می‌شود، در واقع پاس‌گلی است به دشمنان آزادی بیان و طنز پویا. مراقب باشیم چنین پاس‌گل‌هایی ندهیم.همین یادداشت در عصر ایران: asriran.com/004i0rعلی بهاریعلی بهاریFri, 12 Dec 2025 09:59:23 +0330https://virgool.ir/@m_37060631/برقع-و-بیت-المال-vy3ra39udrm0اخیرا تجمع حامیان عفاف و حجاب در تهران برگزار شد. در میان جمعیت، کسی پلاکاردی دست گرفته بود که رویش نوشته بود حجاب و اختلاس هر دو گناه و جرمند. آن تصویر بهانه نگارش این یادداشت شد:جمله‌ «حجاب و اختلاس، هر دو گناه و جُرمند» دو رفتار را کنار هم می‌نشاند که گرچه هر دو خلاف نظام ارزشی دینی‌اند، اما نه در یک ساحت قرار می‌گیرند و نه وزن اجتماعی یکسانی دارند. اخلاق اجتماعی اقتضا می‌کند تفاوت میان خطاهای فردی و آسیب‌های سیستمی را درک کنیم؛ زیرا پیامدهای آنها در زیست جمعی یکسان نیست. بی‌حجابی، اگر چه تخطی از حکم شرعی است اما در عین حال رفتاری است که در سطح فردی رخ می‌دهد؛ وابسته به تصمیم شخصی است و نمی‌تواند اعتماد عمومی را از بین ببرد. بی‌حجابی اگر آسیب‌های اجتماعی هم داشته باشد در مقایسه با غارت‌گری و دست‌درازی به بیت‌المال چندان به چشم نمی‌آید.در نقطه مقابل، اختلاس - خصوصاً اگر در میان زمامداران اتفاق بیفتد - نه یک خطای فردی که یک آسیب ساختاری است. این رفتار مستقیماً اعتماد مردم به عدالت، سلامت مدیریت عمومی و حتی صداقت دینی متولیان را تضعیف می‌کند. دست‌درازی به بیت‌المال در منابع اسلامی با حساسیتی کم‌نظیر محکوم شده است. امام رضا علیه السلام یکی از شرایط اسلام را اعلام برائت از کسانی می‌داند که اموال عمومی را به تاراج می‌برند و حق خود می‌دانند. (عیون أخبار الرضا، ج ۲، ص ۱۲۶) امام باقر علیه السلام نیز در حدیث دیگری از پیامبر خدا نقل می‌کند کسی که اموال عمومی را به خود منحصر کند و [تصرف در] آن را [به نفع خود] حلال بشمارد من و هر پیامبر مستجاب‌الدعوه‌ای او را لعنت کرده‌ایم. (الکافی، ج ۲، ص ۲۹۳)وقتی در عرصه عمومی، تخطّی فردی (مثل بی‌حجابی که البته نگارنده منکر آسیب‌های آن در اجتماع هم نیست) در سطحی بالاتر یا هم‌تراز با فساد اقتصادی قرار داده می‌شود، در واقع جابه‌جایی اولویت اتفاق افتاده است؛ این یعنی انگشت نهادن بر رفتاری که بیشتر تخلفی فردی است و غفلت از آسیبی که بنیان اعتماد را از درون تهی می‌کند. این جابه‌جایی نه با عقل سازگار است و نه با رویکرد دین. اتفاقا در نهایت نیز دین را کاریکاتوری معرفی می‌کند و افراد را از برکات دین‌داری جامع که به همه نیازها و مسائل به اندازه اهمیت‌شان پرداخته محروم می‌کند.امیدوارم دوباره برای یک دستمال، قیصریه را به آتش نکشیم. زخم حوادث ۱۴۰۱ تازه کمی التیام یافته است. مراقب باشیم سر باز نکند.علی بهاریعلی بهاریThu, 04 Dec 2025 12:35:23 +0330https://virgool.ir/@m_37060631/عادل-وحید-و-زخم-کهنه-دو-قطبی-rwvi1jkifdyaواقعه غدیر، در میان تمام اختلافات تاریخی، حقیقتی استوار و از نظر منابع اسلامی امری قطعی و تردیدناپذیر است. این رویداد، تنها یک آیین مذهبی یا یک خاطره احساس‌برانگیز نیست؛ بلکه اعلام روشنِ جانشینی دینی و سیاسی امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب است؛ رخدادی که در متون حدیثی، تاریخی و کلامی به آن فراوان تأکید شده و عمق معنوی، اعتقادی و اجتماعی‌اش تا امروز ادامه دارد. طبیعی است که اهل ایمان، در هر نقطه‌ای از جهان، نسبت به این روز احساس تعلق و هویت داشته باشند.با این همه، هر سخن جایی و هر نکته مکانی دارد. حرکت جناب وحید شمسایی در مسابقات عربستان، هرچند از سر علاقه و باور قلبی بود، اما در یک رویداد رسمی بین‌المللی و آن هم در کشور میزبان، می‌توانست حساسیت‌زا باشد. به حکم آداب مهمانی، نگه‌داشتن حرمت صاحب‌خانه و سنجیدن واکنش‌های احتمالی لازم است. این همان اخلاقی است که هم سنت ایرانی و هم تعالیم دینی به آن تأکید دارند. ابراز ایمان ارزشمند است، اما گاهی انتخاب زمان و مکان، خود بخشی از حکمت و تدبیر است.در چنین زمینه‌ای، تذکر اولیه عادل فردوسی‌پور سخنی منطقی و بجا بود. او به ضرورتِ تناسب داشتنِ رفتار با موقعیت اشاره کرد که نکته‌ای درست و اخلاقی است. با این حال، بخش پایانی سخنش ـ آنجا که گفت اعتقاد هر کس متعلق به حریم شخصی اوست ـ بهتر بود بیان نمی‌شد؛ چون چنین جمله‌ای در فضای احساسی و مذهبی جامعه ایران، مجال سوءبرداشت فراوان دارد و اصل نقد را به حاشیه می‌برد، بی‌آنکه کمکی به فهم بهتر موضوع بکند.پس از این ماجرا، وحید شمسایی پاسخ تندی به فردوسی‌پور داد که شاید ناشی از حملات برخی کاربران مجازی به او بود. جواب شمسایی، مانند ریختن بنزین بر آتش، عمل کرد و اختلاف را شعله‌ورتر ساخت.اما تلخ‌ترین بخش ماجرا، واکنش‌های افراطی و تندروانه از دو سو بود. از یک طرف، برخی افراد به ظاهر هیئتی با الفاظی دور از اخلاق و منطق به فردوسی‌پور حمله کردند و گویی فراموش کردند که دفاع از دین با خشونت زبانی و اتهام‌زنی سازگاری ندارد. از سوی دیگر، برخی چهره‌های برانداز نیز با تمسخر و بی‌احترامی به شمسایی، همان خطای طرف مقابل را تکرار کردند. گویی همه عجله داشتند به دیگری انگ بزنند و او را تحقیر کنند؛ بی‌آنکه فکر کنند این رفتارها نه نشانه شجاعت، بلکه نشانه ضعف استدلال و غلبه هیجان بر عقل است.واقعیت این است که جامعه ما از سال ۸۸ گرفتار یک دو‌قطبی فرساینده شده است؛ شکافی که هر رویداد کوچکی را فوراً به درگیری میان «این سو» و «آن سو» تبدیل می‌کند. کوچک‌ترین موضوع، به میدان نبرد سیاسی تبدیل می‌شود و امکان گفت‌وگوی آرام و قضاوت منصفانه از میان می‌رود. این زخم کهنه را هر چند وقت یک بار جریان‌های مختلف بازتولید می‌کنند و در نتیجه آن، جامعه بیش از پیش خویشتن‌داری و اخلاق گفت‌وگو را از دست می‌دهد. خدا از باعث‌وبانی این شکاف تلخ نگذرد که کشور را سال‌هاست میان هیاهوی بی‌ثمر و نزاع دائمی سرگردان کرده است.علی بهاریعلی بهاریWed, 26 Nov 2025 14:25:31 +0330https://virgool.ir/@m_37060631/از-کرامات-شیخ-ما-qgxspapug9jbکتاب «از کرامات شیخ ما» اثر سید مهدی شجاعی، شامل مجموعه‌ای از حکایت‌های کوتاه پندآموز و همراه با طنز است که در ۸۴ صفحه به همت نشر نیستان به چاپ رسیده است.این کتاب نمونه‌ای خواندنی از نثر طنز عرفانی در دوره معاصر به شمار می‌رود که با استفاده از زبان فاخر قدما، درآمیختن شوخ‌طبعی و پرداختن به دغدغه‌های روز، محصولی جذاب به مخاطب تحویل می‌دهد.شجاعی در این اثر، پنج داستان کوتاه را حول شخصیت «شیخ ما» روایت می‌کند که با رفتارهای به ظار حکیمانه، اطرافیان خود را تحت تاثیر قرار می‌دهد.مهم‌ترین ویژگی این کتاب، پیوند نثر سنتی و زبان امروزی است. نویسنده با به‌کارگیری ساختار و لغات رایج در متون عرفانی سده‌های چهارم و پنجم هجری، فضایی کهن خلق می‌کند و در عین حال با استفاده از اصطلاحات محاوره‌ای، تعابیر روز و طنزهای کلامی، روایت را به دنیای معاصر گره می‌زند.این سبک روایی چندبعدی، تقلیدی صرف از ادبیات گذشته مانند تذکرة المقامات مرحوم زرویی نصرآباد نیست؛ اگر چه شاید از آن هم تاثیر پذیرفته باشد.طنز در این کتاب نقشی کلیدی ایفا می‌کند. این روحیه شوخ و نکته‌سنج در سراسر داستان‌ها جریان دارد و نه تنها سبب انبساط خاطر خواننده می‌شود، بلکه او را به خواندن ادامه داستان تشویق می‌کند؛ اگر چه به نظر می‌رسد گاهی اوقات نمک شوخ‌طبعی از حد فراتر می‌رود و اندیشه‌بخشی طنز کم‌رنگ می‌شود.این اثر هم‌چنین به مسائل جاری جامعه ایران می‌پردازد؛ از نوسانات ارزش پول و افزایش قیمت ارز گرفته تا بی‌کفایتی مدیران و فساد اداری، همگی در لابه‌لای داستان‌ها بازتاب یافته‌اند.با این وجود، محور اصلی نقد نویسنده بر ناآگاهی و سطحی‌نگری توده مردم استوار است؛ به بیان دیگر، ریشه اصلی تباهی‌ها و ستم‌ها، جهل و خرسندی مردم از نادانی خودشان معرفی می‌شود و تا زمانی که این رضایت از نادانی وجود داشته باشد، بازار فریب و فساد پابرجا خواهد ماند.در پایان باید گفت «از کرامات شیخ ما» فقط کتابی خنده‌دار و دلنشین نیست، بلکه با نگاهی تیزبین و آسیب‌شناسانه، آیینه‌ای در برابر جامعه امروز ایران می‌گذارد و مخاطب را به اندیشیدن در باب نادانی، فساد و ارزش‌های اخلاقی و انسانی فرا می‌خواند. به گمان نگارنده این سطور، این کتاب ارزش خواندن دارد.علی بهاریعلی بهاریTue, 25 Nov 2025 08:07:30 +0330https://virgool.ir/@m_37060631/چند-نکته-درباره-مناظره-غنی-نژاد-و-جبرائیلی-fj833zgngq0xبه توصیه یکی از دوستانم مناظره موسی غنی‌نژاد و یاسر جبرائیلی را از ابتدا تا انتها دیدم. درباره این گفتگوی چالشی نکات زیر گفتنی است:۱. مجری مناظره، روحانی جوانی بود که نه فن بیان خوبی داشت و نه از پس اجرای مناظره برآمد. وقتی طرفین یا یکی از آنها وسط حرف دیگری می‌پرد، مجری باید مداخله و فضا را کنترل کند. در این مناظره بارها و بارها جناب جبرائیلی سخن آقای غنی‌نژاد را قطع کرد و مجری آن‌چنان که باید دخالتی نکرد.وقتی درباره نظر اسلام در باب قیمت‌گذاری صحبت شد و مناظره‌کنندگان به شوخی گفتند حاج‌آقا باید نظر بدهد، گفت: «من حرف دارم ولی بی‌طرفی سکوت را اقتضا می‌کند.» در حالی که گفتن جمله اول هیچ ضرورتی نداشت؛ چون برای مخاطب مهم نیست که او حرف دارد یا نه. مجری حرفه‌ای فقط باید خوب اجرا کند. البته مجری‌کارشناس اقتضائات دیگری دارد.۲. موسی غنی‌نژاد ۷۳ ساله و یاسر جبرائیلی ۴۱ ساله‌اند. یعنی غنی‌نژاد ۳۲ سال از جبرائیلی بزرگ‌تر است. جبرائیلی حرمت سن و سابقه غنی‌نژاد را رعایت نکرد و علاوه بر این‌که بارها وسط صحبتش پرید، گاهی با لبخندهای تمسخرآمیز به او بی‌احترامی می‌کرد که البته واکنش غنی‌نژاد همراه با سعه صدر بود. خشمی هم اگر داشت، کنترل می‌کرد و با آرامش حرف خود را می‌زد.۳. غنی‌نژاد سعی می‌کرد مباحث را با ادبیات کلاسیک علم اقتصاد بیان کند. او بارها مثل یک معلم، مفاهیمی چون بازار، تجارت آزاد، شکنجه آمار و نقدینگی را به زبان ساده توضیح داد. تسلط جبرائیلی بر اقتصاد از غنی‌نژاد کمتر بود و به نظر می‌رسید می‌کوشد با استفاده از واژگان انگلیسی، ضعف نظری خود را جبران کند.۴. جبرائیلی وسط مناظره چند بار بحث را شخصی کرد. یک‌جا گفت: «من دلم برای مظلومیت شما می‌سوزد. رانت‌خوارهای سرمایه‌دار از دانش و مواضع شما سوءاستفاده می‌کنند.» که غنی‌نژاد در پاسخ گفت: «این‌قدر عقلم می‌رسد که کسی از من سوءاستفاده نکند.» در جای دیگری گفت: «شما در دهه شصت مارکسیست بودید. با سقوط شوروی لیبرال شدید.» و منِ بیننده نفهمیدم گرایش‌های قبلی غنی‌نژاد چه ربطی به مواضع اکنون او دارد. جبرائیلی هم، زمانی با رائفی‌پور آبگوشت خورده؛ پس در همه مواضع عجیب‌وغریب گذشته، اکنون و آینده او شریک است؟جبرائیلی در بخش دیگری هم به غنی‌نژاد گفت: «شما در تجارت فردا و دنیای اقتصاد کار می‌کنید و فلان شرکت فولادی به شما پول می‌دهد.» که جا داشت غنی‌نژاد هم به سوابق کاری او اشاره کند و شفافیت بودجه‌ای مراکزی که جبرائیلی در آنها کار می‌کرده را مطالبه کند؛ ولی اخلاق‌مداری پیرمرد آذری یا عدم اطلاع او از این موضوع موجب شد سکوت کند.جبرائیلی چند باری هم برخی مسئولان اقتصادی در دوره‌های مختلف را رفقای غنی‌نژاد خواند و گفت: «فلان کاری که رفیق‌های شما کردند.» در حالی که وقتی غنی‌نژاد از همین حربه علیه او استفاده کرد، بسیار برآشفت، لباس معلم اخلاق پوشید – که اصلا به او نمی‌آید – و غنی‌نژاد را نصیحت کرد و در نهایت گفت: «آنها رفیق من نیستند. من خودم می‌خواهم حزب تشکیل بدهم!» این هم از آن جوک‌های دوران ماست: با فلان آدم آبگوشت بخوری و همه مواضعت در تأیید بهمان جناح باشد، اما به وقت مناظره و پذیرش مسئولیت بگویی من مستقلم!۵. همان‌گونه که در نکته دوم گفته شد، غنی‌نژاد سعی می‌کرد مباحث را علمی جلو ببرد و کاری به انگیزه و نیات عالمان اقتصادی نداشت. او در ابتدای بحث تأکید کرد اصطلاح «نئولیبرالیسم» اساسا در ایران غلط مطرح شده و «لیبرالیسم» هم به دلیل گسترده بودن دلالتش مفهوم دقیقی نیست. از این‌رو، خود را «لیبرال کلاسیک» خواند و برخی اصولش را برشمرد. در مقابل، جبرائیلی معتقد بود فلان اقتصاددان از راکفلرها پول گرفته تا یک‌سری مبانی علمی برای اقتصاد بنویسد که منافع راکفلرها تأمین شود.این نگاه جبرائیلی در بخش پایانی مناظره هم وجود داشت؛ آن‌جا که با غنی‌نژاد درباره علت افزایش قیمت ارز بحث می‌کردند. غنی‌نژاد می‌گفت علتش تورم است و علت تورم هم تولید نقدینگی‌ای است که دولت برای جبران کسری بودجه انجام می‌دهد؛ اما جبرائیلی می‌گفت علت گرانی ارز این است که شرکت‌های گردن‌کلفت فولاد و پتروشیمی و... ارز حاصل از صادرات خود را احتکار می‌کنند و به بازار عرضه نمی‌کنند.البته از کسی که سال ۸۹ گفته بود امریکا تا ۱۰ سال آینده و شاید هم زودتر تجزیه می‌شود، مردم به هیچ‌وجه واکسن خارجی کرونا را نزنند، شبکه‌های اجتماعی خارجی باید برای همیشه مسدود شوند و اگر به FATF بپیوندیم ممکن است فاجعه‌ای مثل پیجرهای حزب‌الله لبنان برای ما رخ دهد، اتخاذ مواضعی که در این یادداشت بیان شد، بعید نیست.علی بهاریعلی بهاریSun, 28 Sep 2025 00:25:22 +0330https://virgool.ir/@m_37060631/مقاومت-مدنی-مرغ-ها-xb3k3jeww9soاخیرا وزیر جهاد کشاورزی گفته بود نمی‌شود به مرغ تخم‌گذار بگوییم تخم نگذار و احتمالا نتیجه گرفته بود ابزارهای دولت برای تنظیم قیمت تخم مرغ محدود است.در همین زمینه خبرگزاری قدقد نیوز مصاحبه‌ای با مدیر تشکل مشت (مرغِ‌ شریفِ تخم‌گذار) ترتیب داده است که تقدیم می‌شود:خبرنگار: سلام! امروز در خدمت مدیر تشکل مشت هستیم. اگر سلام و علیکی دارید بفرمایید.مدیر مشت: (با نگاهی اخمو و پرهای بادکرده) چه سلامی، چه علیکی برادر من. بعد از کلی تحمل بدبختی و انواع و اقسام رژیم و تنگی جا بهمون توهین بزرگی شده. ما مرغ ها سال‌هاست در سکوت و با نظم کامل کار می‌کنیم، تخم می‌گذاریم، جوجه بزرگ می‌کنیم، و هیچ گاه شکایتی نکرده‌ایم. ده‌ها پرونده مرغ‌آزاری در کشوی حراست مرغ‌داری دارد خاک می‌خورد. بعد وزیر می‌گوید: «نمی‌شود به شما دستور داد!» منت می‌گذارد که دستور نمی‌دهد. نه تو را به خدا بیایید بدهید.خبرنگار: یعنی فکر می‌کنید وزیر قصد توهین داشته است؟مدیر مشت: نمی‌دانم ولی نتیجه‌اش توهین بود. از همین تریبون به ایشان و همکارانش می‌گویم اگر پاسخ مناسب می‌خواهید نه با زبان نفاق که با بیان وفاق با ما سخن بگویید. ما مرغ ها بسیار پیچیده و حساسیم.همین الان اظهارات ایشان موجب شده بعضی همکارهایم افسردگی بگیرند که حتما روی کیفیت تخم‌شان اثر می‌گذارد. پس فردا آمار خودکشی در اثر خوردن نیمرو یا املت بالا رفت پر ما را نگیرید.خبرنگار: برخی می‌گویند که جمله وزیر فقط یک واقعیت زیستی بوده و ایشان قصد تمسخر نداشته. نظر شما چیست؟مدیر مشت: تمسخر؟ تمسخر چی؟ تمسخر کی؟ واقعیت این است که حتی ما مرغ‌ها هم می‌فهمیم قیمت‌گذاری کار غلطی است. وقتی قیمت تمام‌شده هر کیلو تخم‌مرغِ پنجاه هزار تومان است و شما قیمت خرید از مرغ‌داری را شصت هزار تومان تعیین می‌کنید باید بفهمید که این مقدار سود برای مرغ‌دار نمی‌صرفد.در نتیجه باید تولید را بالا ببرد که حاشیه سودش پررنگ‌تر بشود. تولید بیشتر هم یعنی فشار بیشتر به دخترهای من که واقعا یک‌تنه و مردانه دارند بار پروتئین کشور را به دوش می‌کشند. همین دیشب چند نفر از مرغ‌داری تخمی به مرغ‌داری گوشتی پناهنده شدند.می‌دانید وقتی یک مرغِ تخمی می‌گوید «من دیگه گوشتی‌ام. قصاب بیا منو بکش» یعنی چی؟ یعنی بحران معنا، یعنی چالش هویت. نسل جدید مرغ‌ها به این چیزها حساس‌اند، شب‌ها که مرغ‌داری تاریک می‌شود بچه‌ها قدقد کُره‌ای می‌کنند. اینها را باید در نظر داشت.خبرنگار: آیا پیشنهادی برای وزیر دارید؟مدیر مشت: اولا که به صندلی‌ات نناز. مرغِ تخم‌گذار، وزرای بزرگ‌تر از تو را زمین زد. تو که اولین بار است وزیر می‌شوی. ثانیا لطفاً دیگر ما را موجوداتی بی‌هویت و ساده‌دل فرض نکنید. به جای اینکه بگویید «نمی‌توان به مرغ دستور داد» بگویید: «شما اختیار تخم خود را دارید. اگر خواستید بذارید و رویش بنشینید و اگه نخواستید نذارید.»خبرنگار: اگر به قول رئیس جمهور، این روندی که وزیر در پیش گرفته است ادامه پیدا کند ممکن است وارد اعتراض و اعتصاب شوید؟مدیر مشت: حتما. ما اختیار اندام خود را داریم و به خاطر تامین تخم مرغِ‌ کشور از فیتنس هیکل‌مان می‌گذریم. اگر لازم باشد تناسب اندام مرغ‌های تخمی را به امنیت غذایی ام القرای خاورمیانه ترجیح می‌دهیم. دوران بزن و در رو تمام شده. مقاومت ما تنها به شیوه مدنی محدود نمی‌شود. تخم ما سلاح بازدارنده ماست. اگر اهانت‌ها ادامه‌دار باشد ممکن است تنگه تخم‌گذارمان را ببندیم.همین یادداشت در سایت دفتر طنز: https://dtnz.ir?p=327751علی بهاریعلی بهاریWed, 17 Sep 2025 18:23:58 +0330https://virgool.ir/@m_37060631/ایوانکا-و-تیفانی-دو-خواهر-دو-شوهر-یک-قایق-uxwn6s3gvbdiروزنامه نیویورک تایمز که رابطه‌اش با دولت ترامپ چیزی شبیه رابطه رجانیوز با دولت مسعود پزشکیان است گزارشی مفصل علیه داماد کوچک ترامپ کار کرده و جوری آبروی بنده خدا را برده که بعید است حاج خانم فعلا به خانه راهش بدهد. ماجرا از این قرار است که آقای مایکل بولوس، داماد دوم دونالد ترامپ (شوهر تیفانی ترامپ) با باجناق یهودی‌اش یعنی آقای جراد کوشنر معامله کرده. تا اینجای کار مشکلی نیست. در مملکت مترقی خودمان باجناق‌ها با هم خوبند و گاهی هم معامله‌های خوبی می‌کنند.مشکل از جایی شروع می‌شود که باجناق کوچک، سر کوشنر خان کلاهی گذاشته به گشادی دهان پدر خانمش. یعنی با شریکش یک قایق لوکس پنجاه متری را به آقا کوشنر که همسر بانو ایوانکا است ۲/۵ میلیون دلار گران‌تر فروختند. مثلا قایق ۱۰ میلیونی را ۱۲/۵ به پاچه بنده خدا فرو کردند.احتمالا موقع معامله بهش گفته: «جراد جان! به جان خودم که نه، به جان دخترهای حاج دونالد پشیمون نمیشی. این قایق نو نوئه. پول لازمم و الا به عیسی مسیح که هیچ کدوم‌مون بهش اعتقاد نداریم نمی‌فروختم. حالا که اومدی پای معامله بذار این هم بگم. قایق مال جنیفر لوپزه. کلا سه بار باهاش رفته ساحل فلوریدا دور دور. دفعه آخر با یه نره خر آشنا میشه و سوارش می‌کنه. منتهی چون باهاش کات کرده، قایق خاطرات بد گذشته رو یادش میاره و واسه همین زیر قیمت رد کرد. اتفاقا مایوی یارو هم جا مونده بود که دیشب برش داشتم و کادو دادم به حاج دونالد.»این معامله شیرین احتمالا به قطع رابطه دو تا خواهر یعنی ایوانکا و تیفانی منجر شده. ایوانکا هم هر شب قبل خواب دو ساعت به جراد غر می‌زند که «خاک بر سرت از باجناق نیم‌وجبی‌ات خوردی و آبروی یهود و یهودی رو بردی»البته این که بتوانی کلاه یک یهودی را که خودش خدای کلاه‌برداری، رباخواری، دزدی و زمین‌خواری است برداری آپشنی است که فقط مایکل بولوس دارد. بتوانیم جذبش کنیم قطعا مکمل خوبی برای برادر بابک خواهد بود که با هم تحریم خنثی کنند و اشتغال بزایند.اما ماجرای کلاه‌برداری مایکل به باجناقش محدود نمی‌شود. پسر خاله مایکل، جیمی فرانجی یک سعودی خرپول را به مراسم عروسی مایکل خان دعوت می‌کند. حالا این بابا کیست؟ تاجری که پولش از پارو بالا می‌رود و محمد بن سلمان، سرمایه‌اش را در عربستان بلوکه کرده بود. به جیمی می‌گوید: «تو رو قسم میدم به حجاب خانم و خواهر خانمت، منو دعوت کن بیام با ترامپ چهار تا عکس بگیرم و مخش رو بزنم که اون هم مخ ممد بن سلمان رو واسم بزنه بلکه از بابای خرش بیاد پایین و این سرمایه‌های ما رو تو عربستان آزاد کنه.» جیمی هم جواب می‌دهد: «داداش همین جوری خشک‌خشک که نمیشه.» و خلاصه شیتیل تپلی از تاجر سعودی می‌گیرد تا برایش دعوت‌نامه بفرستد. سعودی هم همین‌جور دست به دشداشه منتظر که الان دعوت‌نامه می‌آید، الان می‌آید و خلاصه حنابندان و عروسی و پاتختی هم برگزار می‌شود و خبری از دعوت‌نامه نمی‌شود.البته سخنگوی جناب مایکل بولوس – کفم برید وقتی فهمیدم سخنگو دارد. فکر می‌کردم فقط هیئت دولت سخنگو می‌خواهد – همه این‌ها را تکذیب کرده و گفته: «به پاکی دامن آقا ترامپ همه اینها چرت محضه. قضیه سعودیه که از بیخ و بن دروغه و تف به ریش پدر هر کس که درآورده. این آقا یه بدهی داشت که با مایکل جان صاف کرد. دعوت از اون بابا واسه عروسی مایکل هم هیچ ربطی به پسرخاله مایکل نداشته. قضیه قایق هم تقطیع شده. (دیدید در ایران هم مد شده؟ یارو رفته به اول و آخر مملکت فحش داده و تهش برای اطمینان گفته یک یکشون خدا شاهده. فیلمش که درآمده گفته این تقطیع شده. قبلش داشتم از دستاوردها می‌گفتم) اصل ماجرا این است که آقا مایکل در معامله قایق چیزی حدود ۳۰۰ هزار دلار سود کردند. یعنی همان نرخ اتحادیه. آقا مایکل سر سفره پدرشان، همبرگر حلال خوردند و برای باجناقشان که از برادران یهودی‌اند احترام ویژه‌ای قائلند و به خاطر یه چُس سنت سود بیشتر وسط رابطه فامیلی دستشویی نمی‌کنندخلاصه تا اینجای کار سر و تهش را هم آورده‌اند و دیگر هم نزدند که بیش از این بو بلند نشود ولی با شناختی که از ترامپ داریم این قصه احتمالا سر دراز دارد.علی بهاریعلی بهاریFri, 05 Sep 2025 00:10:28 +0330https://virgool.ir/@m_37060631/نگاهی-انتقادی-به-رمان-زلزله-ده-ریشتری-scalbtaipnubبه تازگی رمان "زلزله ده ریشتری" نوشته نیما اکبرخانی را خواندم. این رمان تخیلی، روایت‌گر زلزله‌ای مهیب است که در ۱۴۰۹ در تهران به وقوع می‌پیوندد و موجب مرگ میلیون‌ها نفر از شهروندان تهرانی می‌شود. به‌هم‌ریختگی اوضاع کشور، غریزه طمع دشمنان ایران را تحریک می‌کند. آنان از جنوب به خاک ما یورش می‌برند و شهرها را یکی پس از دیگری تصرف می‌کنند. در نهایت هم اسرائیل که فرصت پیش‌آمده را تکرارناشدنی می‌بیند با ده موشک اتمی، باقی‌مانده تهران را هدف قرار می‌دهد، صدها هزار نفر را می‌کشد و بقیه را به سرطان دچار می‌کند. ایرانی‌ها پس از این همه بدبختی دوباره یکدیگر را پیدا می‌کنند و هسته‌های مقاومت تشکیل می‌دهند و شروع می‌کنند به پس گرفتن سرزمین‌شان از غاصبان و حتی گستراندن مرزهای جغرافیایی ایران.ایده رمان، خلاقانه و جسورانه است. نیما اکبرخانی با جسارتی مثال‎ زدنی دست روی چیزی گذاشته که کمتر کسی جرات دارد درباره‎ اش بنویسد و این ستودنی است و جای تبریک به نویسنده و ناشر دارد. به ویژه آن که هر جا لازم دیده صحنه‌ها را به خشونت‌بارترین شکل ممکن توصیف کرده و نشان داده قلمش در خشن‌نویسی حرف‌هایی برای گفتن دارد.نیمه اول رمان، از نیمه دوم جذاب‌تر است. انگار قصه هر چه جلوتر می‌رود خسته‌کننده‌تر می‌شود. کتاب، مجموعه‌ای از مصاحبه‌هاست که سال‌ها بعد از آن زلزله خبرنگاری جسور و دغدغه‌مند آنها را با بازماندگان انجام می‌دهد. قرار است هر مصاحبه مانند تکه‌ای از جورچین عمل کرده، در نهایت تصویر ذهنی مخاطب را شفاف کند و ابهام‌ها را بزداید، در حالی که نتیجه‌ این گونه نیست. چون اولا برخی مصاحبه‌ها را می‌شود حذف کرد، بدون آن که ساختار قصه لطمه چندانی بخورد.ثانیا مخاطب در پایان رمان نمی‌فهمد که ایرانی‌ها تا کجا را تصرف کرده‌اند، مرز ایران چقدر توسعه پیدا کرده و دقیقا چه حال و هوا و قوانینی در کشور حاکم است و ایران بر اساس چه اصولی اداره می‌شود. فقط در یکی از مصاحبه‌ها گفته می‌شود جنگی که ایرانی‌ها در انتقام حمله اتمی به کشورشان راه انداخته‌اند تا الان دو میلیارد کشته داده و هنوز هم ادامه دارد!ظاهرا نگارنده هر چه جنگ و سلاح و مباحث نظامی را می‌شناسد و در آن تجربه زیسته دارد، از علوم انسانی کم‎ اطلاع است. مثلا در بخشی از کتاب وقتی دارد خراسان جداشده از ایران را روایت می‌کند به حاکمانی می‌پردازد که پیراهن‌های بلند دارند، محاسن می‌گذارند، متون دینی را مانند سلفی‌ها می‌فهمند و بر اجرای ظواهر احکام شرعی و لو به شکل خشونت‌بار اصرار دارند. آنان حتی چندهمسری و داشتن کنیز را روا می‌دانند و در ترویج آن میان مردم می‌کوشند.مولفه‌های ظاهری‌ای که اکبرخانی به معتقدان این تفکر نسبت می‌دهد نگارنده این سطور را به یاد مکتب تفکیک خراسان انداخت. در حالی که تفکیکی‌ها اصولا به خشونت‌ورزی شهره نیستند و از کنیز گرفتن و چندهمسری – حداقل به شکل علنی – دفاع نمی‌کنند.احتمالا نویسنده می‌خواهد به شکل غیرمستقیم بگوید فقهایی که اندیشه سیاسی‌شان مانند حضرت امام خمینی (ره) نیست خشونت‌ورز و سطحی‌اند و اگر کار دست آنان می‌افتاد با اجرای بی‌ملاحظه حدود شرعی، مردم را از اطراف دین می‌پراکندند. در حالی که برخی فقهای شیعه که در زمینه مسائل سیاسی مانند حضرت امام فکر نمی‌کردند اساسا قائل به تعطیلی اجرای حدود در عصر غیبت‌ بوده، پیاده‌‌سازی حدود را از اختیارات انحصاری امام معصوم می‌دانستند.این خطای آشکار به ضعف دانش فقهی نویسنده کتاب بازمی‌گردد و از نظر منطقی مغالطه پهلوان پنبه است. یعنی شما چیزی را به خصمت نسبت می‌دهی که او اساسا به آن باور ندارد.دور از انصاف است اگر به دانش نظامی نویسنده اشاره نکنم. وقتی مزایا، معایب و تاریخچه ناوهای جنگی امریکا و نحوه تعامل ارتش این کشور با شرکت‌های اسلحه‌سازی را از زبان یکی از فرماندهان ارتش امریکا توضیح می‌دهد، تسلط خود در این حوزه را به رخ مخاطب می‌کشد.همان طور که گذشت نویسنده با مقولات نظامی به خوبی آشناست و از آن در نگارش رمان بهره گرفته است. اگر چه همه جا موفق نبوده است. مثلا نحوه فتح اسرائیل اگر چه تا حدودی توضیح داده می‌شود ولی باورپذیر نیست.این که یک جمعیت خشمگین و انتقام‌جو پیاده راه بیفتند و هر چه سر راه‌شان است از بین ببرند و در نهایت سرزمین‌های اشغالی را تصرف کنند و دشمن هم فقط کتک بخورد و فرار کند بیشتر به یک شوخی شبیه است تا عملیات واقعی.گویا نویسنده برای جنگ به خودی خود اصالت و ارزش قائل است و آن را نه ابزاری برای کسب حفاظت از منافع ملی که ذاتا پدیده‌ای ارزشمند می‌داند.در یکی از مصاحبه‌ها از زبان یکی از رزمندگان سابق که در جنگ جهانی ایرانی‌ها حضور فعالی داشته و فتوحات زیادی کسب کرده گفته می‌شود برخی از جنگ خسته شدند و به کشور بازگشتند و به سازندگی و تولید ثروت پرداختند و همین موجب شد قطار پیش‌روی‌ها متوقف شود. انگار مفروض نویسنده این است که مدام باید در جنگ باشیم و صلح دلیل می‌خواهد. در حالی که اصل بر سلم و سازش است و جنگ نیازمند دلیل است.توسعه و پیشرفت و رفاه هم وظایف ذاتی هر حکومتی است که امور یک سرزمین را به دست می‌گیرد. اگر حکومتی از به‌سرانجام رساندن این رسالت سرباز زند یا نتواند انجامش دهد حق ندارد اصل وظیفه را زیر سوال ببرد.در چند جای رمان نویسنده به شیخ حسن روحانی کنایه می‌زند که چون دستش برای مخاطب باز می‌شود چندان بلاغتی در آن به چشم نمی‌خورد و بیشتر به بیانیه‌نویسی می‌ماند.مثلا یکی از بازماندگان می‌گوید: «پیش از جنگ، پدرم از مدیرای یکی از کارخونه‌های خودروسازی بزرگ بود و بعد از اینکه حدس زد به زودی قراره قوای متحد به ایران حمله کنن، کل خونواده رو برداشت و سوار هواپیما کرد و اومدیم لندن. البته از خیلی وقت قبل‌تر همه ما شهروند اسکاتلندی محسوب می‌شدیم و گرفتاری و کار اداری خاصی نداشتیم. خودم و برادرم از چند سال قبل برای تحصیلات به اونجا رفته بودیم و هر دو تو دانشگاه "گلاسکو کالدونیان" درس خونده و فارغ‌التحصیل شده بودیم. اگه انگلستان برای هرکس غربت به حساب می‌اومد برای ما این طور نبود.»یا در یکی دیگر از مصاحبه‌ها از قول یکی از جاسوسان بریتانیا می‌نویسد: «سرانجام روزی رسید که کارم تو ایران تموم شد. خبر دادم و جایی حوالی سرخه تو استان سمنان اومدن دنبالم. من که تازه به زور به عضویت ام آی ۶ در اومده بودم تونستم اولین گزارش رو درباره دشمن‌شناسی مدرن بنویسم که بعدتر به فهرست شرفی معروف شد و مناصب مدیریتی مهمی هم تو سازمان برام به ارمغان آورد. من تنها کسی هستم که هم عضو رسمی سرویس اطلاعاتی بریتانیا بودم و هم رسماً برای سازمان اطلاعات مرکزی ایالات متحده به کار گرفته شدم.»حال چرا میان این همه منطقه در کشور باید دقیقا در سرخه قرار بگذارد و از آن اسم ببرد یا چرا فلان آقازاده باید از دانشگاه گلاسکو فارغ‌التحصیل شود و نه مثلا دانشگاه امام صادق (ع) احتمالا اتفاقی است و نیتی پشت آن نبوده است!در پایان باید گفت زلزله ده‌ریشتری رمانی است که ارزش یک بار خواندن دارد اگر چه تحلیل‌هایش عمدتا ناپذیرفتنی و سطحی است. همین یادداشت در سایت عصر ایران: asriran.com/004YD4علی بهاریعلی بهاریTue, 12 Aug 2025 15:26:48 +0330