https://virgool.ir/feed/@m_32327170هر سوالی را که اجازه نمی‌دهند پرسیده شود بپرسیم!fa2026-11-10 15:24:10https://virgool.ir/images/default-avatar.jpghttps://virgool.ir/@m_32327170https://virgool.ir/@m_32327170/بعد-از-شکست-ترامپ-هنوز-منتظر-چه-هستیم-kmkoiyid5qfgمدتی پیش عده‌ای معتقد بودند ایران باید مذاکره با آمریکا را تا بعد از انتخابات میان‌دوره‌ای این کشور به تعویق بیندازد؛ با این استدلال که انتخابات برای ترامپ اهمیت زیادی دارد و او برای جلوگیری از شکست جمهوری‌خواهان حاضر خواهد شد امتیازهای بیشتری به ایران بدهد.من همان زمان هم معتقد بودم چنین محاسبه‌ای می‌تواند اشتباه باشد. احتمال شکست جمهوری‌خواهان وجود داشت و حالا این اتفاق افتاده است. اما سؤال اصلی اینجاست: حالا که انتخابات برگزار شده و نتیجه آن مشخص شده، چرا هنوز باید منتظر بمانیم؟ قرار است این بار منتظر چه اتفاق دیگری باشیم؟به نظرم مسئله اصلی این است که ما بیش از اندازه به تحولات سیاسی آمریکا به چشم فرصتی برای افزایش قدرت چانه‌زنی خودمان نگاه می‌کنیم، بدون اینکه به این احتمال توجه کنیم که همین تحولات ممکن است محاسبات طرف مقابل را به سمت دیگری ببرد.چرا شکست انتخاباتی ترامپ لزوماً به معنای کاهش خطر جنگ نیست؟به نظرم باید احتمال تشدید تنش و حتی ورود به یک جنگ گسترده‌تر را جدی‌تر از گذشته بررسی کنیم. فاصله مواضع تهران و واشنگتن، دشواری رسیدن به توافق و ادامه فضای تقابل، در کنار تغییر محاسبات سیاسی ترامپ، شرایطی ایجاد کرده‌اند که نمی‌توان خطر درگیری نظامی را صرفاً یک احتمال دور از ذهن دانست.نکته مهم اینجاست که من شکست انتخاباتی ترامپ را لزوماً عاملی برای کاهش خطر جنگ نمی‌دانم؛ حتی معتقدم ممکن است این اتفاق در کنار سایر عوامل، محاسبات او را به سمتی ببرد که خطر تشدید درگیری را افزایش دهد.ترامپ هزینه سیاسی شکست انتخاباتی را تا حد زیادی پرداخته، امکان نامزدی برای یک دوره دیگر ریاست‌جمهوری را ندارد و دیگر همان انگیزه سابق برای حفظ موقعیت انتخاباتی‌اش را دنبال نمی‌کند. در چنین شرایطی، نمی‌توان فرض کرد که ملاحظات حزبی و انتخاباتی الزاماً او را از تصمیم‌های پرهزینه نظامی بازمی‌دارند.از طرف دیگر، اگر ترامپ به دنبال ثبت یک میراث سیاسی برای خودش باشد، ممکن است یک توافق بزرگ یا یک دستاورد خارجی را راهی برای تحقق این هدف بداند؛ اما نباید احتمال انتخاب مسیر تقابل و اقدام نظامی را هم نادیده گرفت. به‌خصوص که محدودیت‌های سیاسی داخلی آمریکا، هرچند واقعی‌اند، لزوماً به معنای ناتوانی رئیس‌جمهور از آغاز یک درگیری نظامی نیستند.نگرانی من صرفاً ادامه وضعیت فعلی یا افزایش محدود تنش‌ها نیست؛ مسئله، احتمال ورود به جنگی گسترده‌تر و پرهزینه‌تر است که پیامدهای اقتصادی، امنیتی و انسانی آن می‌تواند بسیار فراتر از محاسبات امروز ما باشد. البته این به معنای قطعی دانستن جنگ نیست؛ بلکه به این معناست که نباید با اتکا به فرض‌هایی مانند شکست انتخاباتی ترامپ یا مشکلات داخلی آمریکا، خطر آن را دست‌کم بگیریم.شاید مذاکره، راهی برای جلوگیری از یک سناریوی پرهزینه باشددر چنین شرایطی، شاید لازم باشد به جای انتظار برای تغییر شرایط سیاسی آمریکا، خودمان به دنبال راهی برای تغییر محاسبات ترامپ باشیم.یکی از راه‌های ممکن این است که مذاکره به شکلی پیش برود که ترامپ بتواند نتیجه آن را به‌عنوان یک پیروزی سیاسی و شخصی معرفی کند. او بتواند ادعا کند که به یک توافق مهم دست یافته و مسئله ایران را از مسیر دیپلماسی حل کرده است؛ در مقابل، ایران هم امتیازهای واقعی و قابل‌سنجشی مانند کاهش تحریم‌ها، تضمین‌های اجرایی معتبر و بهبود شرایط اقتصادی دریافت کند.این به معنای تسلیم شدن یا پذیرفتن تمام خواسته‌های طرف مقابل نیست. مذاکره قرار نیست یک طرف تمام امتیازها را بدهد و طرف دیگر برنده مطلق باشد. مسئله این است که بتوان از منافع و انگیزه‌های سیاسی طرف مقابل برای رسیدن به توافقی استفاده کرد که برای ایران هم دستاورد ملموسی داشته باشد.البته چنین توافقی بدون تضمین‌های اجرایی و سازوکارهای قابل‌اعتماد، ارزش چندانی نخواهد داشت. تجربه توافق‌های گذشته نشان داده است که صرف رسیدن به یک توافق روی کاغذ کافی نیست؛ مهم این است که منافع اقتصادی و سیاسی آن در عمل قابل‌تحقق باشد.مشکل اقتصادی ایران را نمی‌توان نادیده گرفتدر تمام این بحث‌ها، یک مسئله مهم گاهی فراموش می‌شود: وضعیت اقتصادی خود ایران.گاهی در تحلیل‌های سیاسی، آن‌قدر درباره تورم آمریکا، مشکلات اقتصادی دولت این کشور و فشارهای داخلی بر ترامپ صحبت می‌کنیم که فراموش می‌کنیم اقتصاد ایران چه شرایطی دارد.حتی اگر تورم آمریکا برای دولت این کشور یک مسئله سیاسی مهم باشد، این موضوع نباید باعث شود بحران اقتصادی ایران را نادیده بگیریم. تورم مزمن، کاهش قدرت خرید، نااطمینانی اقتصادی و فشار مستمر بر زندگی مردم، هزینه ادامه وضعیت فعلی را برای ایران بسیار سنگین کرده است.ما نمی‌توانیم صرفاً با این استدلال که آمریکا هم مشکلات اقتصادی دارد، نتیجه بگیریم که زمان به نفع ایران می‌گذرد. باید ببینیم ادامه تقابل برای هر دو طرف چه هزینه‌ای دارد و کدام کشور توان بیشتری برای تحمل این وضعیت دارد.تفاوت ساختار سیاسی امریکا و ایران را هم نباید فراموش کنیمموضوع دیگری که در مقایسه شرایط داخلی دو کشور باید در نظر گرفت، تفاوت ساختارهای سیاسی آن‌هاست.در آمریکا، مخالفان ترامپ، منتقدان سیاست خارجی این کشور، مخالفان جنگ و حتی گروه‌هایی که با سیاست‌های واشنگتن در قبال اسرائیل مخالف‌اند، امکان فعالیت سیاسی، رسانه‌ای، سازمان‌دهی و حضور در انتخابات را دارند. این به معنای بی‌نقص بودن دموکراسی آمریکا نیست، اما سازوکارهایی برای بیان مخالفت و تغییر قدرت از مسیر سیاسی وجود دارد.در ایران، شرایط برای مخالفان سیاسی و معترضان به‌مراتب متفاوت است. اعتراضات و مخالفت‌های سیاسی بارها با برخوردهای امنیتی و محدودیت‌های شدید مواجه شده‌اند. بنابراین نمی‌توان وضعیت سیاسی و اجتماعی دو کشور را صرفاً با مقایسه مشکلات اقتصادی یا میزان نارضایتی عمومی یکسان دانست.این تفاوت‌ها در تحلیل هزینه‌های ادامه تقابل هم اهمیت دارند. تصمیم‌های سیاسی فقط بر اساس فشارهای اقتصادی گرفته نمی‌شوند؛ ساختار قدرت، امکان اعتراض، پاسخ‌گویی سیاسی و هزینه‌ای که تصمیم‌گیرندگان شخصاً می‌پردازند نیز در این معادله نقش دارند.حالا ایران باید چه کار کند؟به نظرم در شرایط فعلی، ادامه انتظار برای یک تحول سیاسی دیگر در آمریکا نمی‌تواند به‌تنهایی راهبرد قابل‌اتکایی باشد. انتخابات میان‌دوره‌ای برگزار شد، نتیجه‌اش مشخص شد و حالا باید پرسید آیا واقعاً چیزی تغییر کرده که بتوانیم با اطمینان بیشتری منتظر بمانیم؟شاید ترامپ همچنان به توافق علاقه‌مند باشد و شاید هم مسیر دیگری را انتخاب کند. اما مسئله این است که ما نباید تمام محاسبات خودمان را بر اساس این فرض بنا کنیم که او به دلیل مشکلات داخلی، شکست انتخاباتی یا ملاحظات حزبی از تشدید تنش پرهیز خواهد کرد.از نگاه من، خطر جنگ گسترده‌تر را باید جدی‌تر از گذشته در محاسبات سیاست خارجی ایران وارد کرد. این خطر قطعی نیست، اما نادیده گرفتن آن هم تصمیم عاقلانه‌ای نخواهد بود. اگر امکان رسیدن به توافقی وجود دارد که از یک طرف به ترامپ امکان معرفی یک دستاورد سیاسی بدهد و از طرف دیگر منافع واقعی ایران را تأمین کند، باید آن را جدی بررسی کرد.در نهایت، سیاست خارجی قرار نیست مسابقه‌ای برای اثبات سرسختی باشد. معیار اصلی باید حفظ منافع ملی، کاهش هزینه‌های تحمیل‌شده بر مردم و جلوگیری از سناریوهای پرهزینه باشد.حالا که آن انتخاباتی که انتظارش را می‌کشیدیم برگزار شده، آیا وقت آن نرسیده که به‌جای انتظار برای اتفاق بعدی، درباره منافع واقعی کشور، ضرورت ورود به مذاکرات جدی و هزینه‌های احتمالی ادامه تقابل تصمیم بگیریم؟کیانکیانThu, 05 Nov 2026 23:16:20 +0330https://virgool.ir/@m_32327170/انتخابات-میان-دوره-ای-آمریکا-آغاز-پایان-دوران-ترامپ-owwv0ewomqo1انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا با شکست سنگین جمهوری‌خواهان به پایان رسید؛ شکستی که می‌تواند فراتر از یک تغییر معمول در ترکیب کنگره، نشانه‌ای از آغاز یک تحول در ساختار سیاسی حزب جمهوری‌خواه باشد. اگرچه دموکرات‌ها با این نتیجه دستاورد مهمی به دست آورده‌اند، اما شاید مهم‌ترین بازنده این انتخابات نه صرفاً حزب جمهوری‌خواه، بلکه شخص دونالد ترامپ و جریانی باشد که طی سال‌های اخیر هویت این حزب را تا حد زیادی تحت سلطه خود قرار داده است.البته در تحلیل انتخابات میان‌دوره‌ای باید یک واقعیت تاریخی را در نظر گرفت: حزب مستقر در کاخ سفید معمولاً در این انتخابات بخشی از کرسی‌های خود را از دست می‌دهد. رأی‌دهندگان اغلب از این فرصت برای نشان دادن نارضایتی خود از دولت و ایجاد توازن در قدرت سیاسی استفاده می‌کنند. بااین‌حال، به نظر می‌رسد ابعاد شکست جمهوری‌خواهان را نمی‌توان صرفاً با این قاعده توضیح داد. این انتخابات می‌تواند نشانه‌ای از فرسایش سرمایه سیاسی ترامپ و کاهش جذابیت الگوی سیاسی او باشد.یکی از مهم‌ترین دلایل این اتفاق را باید در فاصله گرفتن حزب جمهوری‌خواه از سنت سیاسی و اقتصادی خودش جست‌وجو کرد. جمهوری‌خواهان برای دهه‌ها بر اقتصاد آزاد، محدود کردن مداخله دولت، انضباط مالی، ثبات نهادی و سیاست خارجی مبتنی بر منافع ملی تأکید داشتند. اما در سال‌های اخیر، این اصول تا حد زیادی تحت‌تأثیر جریان سیاسی ترامپ قرار گرفته‌اند.پوپولیسم ترامپ از یک جهت توانست خلأ مهمی در سیاست آمریکا را پر کند؛ او نارضایتی بخشی از جامعه از نخبگان سیاسی، ساختارهای بروکراتیک و پیامدهای جهانی‌شدن را به یک نیروی انتخاباتی قدرتمند تبدیل کرد. اما بسیج افکار عمومی با ارائه یک برنامه پایدار برای حکمرانی تفاوت دارد.ادبیات سیاسی مبتنی بر دوگانه‌سازی دائمی، شخصی‌سازی اختلافات و تبدیل منتقدان به دشمنان سیاسی، شاید در کارزارهای انتخاباتی مؤثر باشد، اما در بلندمدت به اعتماد عمومی و انسجام سیاسی آسیب می‌زند. سیاست‌مدار نمی‌تواند تمام موفقیت‌ها را به نام خود ثبت کند و در برابر ناکامی‌ها همواره دیگران را مقصر بداند. به نظر می‌رسد همین سبک سیاست‌ورزی که زمانی مهم‌ترین مزیت انتخاباتی ترامپ بود، حالا به یکی از نقاط ضعف او تبدیل شده است.در حوزه اقتصاد نیز تناقض‌هایی قابل مشاهده است. سیاست تعرفه‌ای گسترده ترامپ، با وجود توجیهاتی مانند حمایت از تولید داخلی، با سنت تجارت آزاد و رقابت اقتصادی که بخش مهمی از هویت جمهوری‌خواهان بوده، فاصله دارد. تعرفه‌ها ممکن است در برخی صنایع مزایایی ایجاد کنند، اما هزینه آن‌ها می‌تواند به مصرف‌کنندگان و کسب‌وکارهای آمریکایی منتقل شود. این مسئله در شرایطی که کاهش هزینه‌های زندگی یکی از وعده‌های اصلی دولت بوده، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.در سیاست خارجی نیز شعار «اول آمریکا» انتظارات مشخصی ایجاد کرده بود؛ از جمله پرهیز از درگیری‌های پرهزینه و تمرکز بر منافع مستقیم ایالات متحده. هرگونه ورود به منازعات طولانی، بدون اهداف روشن و چشم‌انداز مشخص برای پایان آن‌ها، می‌تواند بخشی از همان پایگاه انتخاباتی را با تردید مواجه کند. این مسئله به‌ویژه برای جمهوری‌خواهانی که سیاست خارجی واقع‌گرا و پرهیز از مداخلات غیرضروری را دنبال می‌کنند، اهمیت دارد.اما شاید مهم‌ترین مسئله، آینده خود ترامپ در حزب جمهوری‌خواه باشد.ترامپ در سال ۲۰۲۴ توانست بار دیگر حزب را حول شخصیت و گفتمان خود متحد کند، اما این اتحاد الزاماً به معنای شکل‌گیری یک جریان سیاسی پایدار نیست. وابستگی بیش از اندازه حزب به یک رهبر، در کوتاه‌مدت ممکن است انسجام انتخاباتی ایجاد کند، اما در بلندمدت مانع ظهور نسل جدیدی از رهبران و شکل‌گیری یک برنامه سیاسی مستقل می‌شود.به نظر می‌رسد جمهوری‌خواهان اکنون در آستانه یک انتخاب تاریخی قرار دارند: ادامه مسیر ترامپیسم یا حرکت به سمت بازسازی هویت مستقل حزب.دو سال دیگر، با پایان دوره ریاست‌جمهوری ترامپ، او دیگر امکان حضور در رأس قدرت اجرایی را نخواهد داشت. این اتفاق می‌تواند نقطه آغاز پایان دوران سلطه او بر جمهوری‌خواهان باشد. ترامپ احتمالاً همچنان از نفوذ رسانه‌ای و پایگاه اجتماعی قابل‌توجهی برخوردار خواهد بود، اما تفاوت بزرگی میان تأثیرگذاری بر یک حزب و در اختیار داشتن قدرت سیاسی آن وجود دارد.در واقع، شاید انتخابات اخیر نخستین نشانه جدی از ورود جمهوری‌خواهان به دوران پساترامپ باشد. شکستی که می‌تواند رهبران این حزب را به این نتیجه برساند که ادامه وابستگی به ترامپ، بیش از آنکه تضمین‌کننده پیروزی باشد، به مانعی برای گسترش پایگاه انتخاباتی آن‌ها تبدیل شده است.با کنار رفتن تدریجی ترامپ، فرصت ظهور چهره‌هایی با رویکردی متفاوت فراهم خواهد شد؛ چهره‌هایی که بتوانند بدون تکرار ادبیات قطبی‌کننده او، بخش‌های مختلف ائتلاف جمهوری‌خواه را دوباره گرد هم بیاورند. بازگشت به محافظه‌کاری اقتصادی، تأکید بر حاکمیت قانون، مسئولیت‌پذیری مالی، ثبات نهادی و سیاست خارجی واقع‌گرا می‌تواند مبنای این بازسازی باشد.البته پایان ترامپیسم به معنای بازگشت خودکار جمهوری‌خواهان به قدرت نیست؛ اما می‌تواند فرصتی باشد که این حزب برای مدتی طولانی از دست داده است: فرصت فاصله گرفتن از سیاست شخصیت‌محور و بازتعریف یک هویت سیاسی مستقل.شاید بزرگ‌ترین اشتباه جمهوری‌خواهان این باشد که تصور کنند برای حفظ قدرت، باید ترامپ را حفظ کنند. گاهی برای نجات یک حزب، باید از محبوب‌ترین چهره آن عبور کرد.ترامپ شاید مهم‌ترین عامل بازگشت جمهوری‌خواهان به قدرت در سال ۲۰۲۴ بود، اما لزوماً کسی نیست که بتواند آینده این حزب را نیز تضمین کند. شاید شکست امروز، آغاز فرصتی برای جمهوری‌خواهان باشد تا پس از ترامپ، دوباره جمهوری‌خواه شوند.کیانکیانWed, 04 Nov 2026 19:44:37 +0330https://virgool.ir/@m_32327170/وزارت-خارجه-دیپلماسی-در-سایه-انکار-و-ابهام-oty2otegfxqzرفت‌وآمدهای مکرر دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن، نامه جی‌دی ونس به محسن رضایی، سفر هیئت ایرانی به قطر و تحرکات دیپلماتیک عاصم منیر، همگی از وجود تحولات قابل‌توجهی در عرصه دیپلماسی منطقه‌ای حکایت دارند. با این حال، آنچه بیش از خود این تحولات نگران‌کننده است، تناقض و آشفتگی در روایت رسمی وزارت امور خارجه ایران است.واقعاً ایکاش می‌شد جای سخنگوی ارتش پاکستان را با سخنگوی وزارت خارجه ایران عوض کرد! سخنگوی ارتش پاکستان از امیدواری به دستیابی به توافق سخن می‌گوید و رفت‌وآمدهای عاصم منیر را نشانه‌ای مثبت برای پیشرفت مذاکرات می‌داند؛ اما در طرف ایرانی، سخنگوی وزارت خارجه تقریباً هر خبری را که می‌تواند نشانه‌ای از پیشرفت دیپلماتیک باشد، تکذیب می‌کند یا در چارچوب همکاری‌های دوجانبه تقلیل می‌دهد.آقای بقایی اعلام می‌کند که در این مقطع هیچ‌گونه مذاکره هسته‌ای در جریان نیست؛ در حالی که آقای عراقچی از بررسی پیشنهادهای هسته‌ای صحبت می‌کند. این دو موضع دست‌کم در ظاهر با یکدیگر همخوانی ندارند. البته آقای بقایی می‌تواند درباره مسیر و راهبرد مذاکرات دیدگاه شخصی خود را داشته باشد، اما جایگاه سخنگویی جایگاه سیاست‌گذاری نیست. انتظار از ایشان این است که موضع رسمی وزارت خارجه و جمع‌بندی تیم مذاکره‌کننده را به افکار عمومی منتقل کنند، نه اینکه برداشت شخصی خودشان از راهبرد کشور را به‌عنوان موضع رسمی دستگاه دیپلماسی اعلام کنند. آقای بقایی، شما سخنگوی وزارت امور خارجه هستید، نه سیاست‌گذار آن!از سوی دیگر، ترامپ پیام ونس را با ملاحظات بشردوستانه توجیه می‌کند. اگر این ادعا نادرست است، چرا وزارت خارجه صریحاً آن را رد نمی‌کند و درباره ماهیت واقعی این پیام توضیح نمی‌دهد؟ و اگر درست است، چرا باید افکار عمومی همچنان در بی‌خبری از جزئیات و اهداف این ارتباط باقی بماند؟مشکل اساسی همین‌جاست؛ وزارت خارجه ظاهراً سیاست خود را بر پایه انکار و ابهام در اطلاع‌رسانی بنا کرده است. نه افکار عمومی می‌داند مذاکرات دقیقاً در چه مرحله‌ای قرار دارد، نه روشن است پیشنهادهای مطرح‌شده چه ماهیتی دارند و نه مشخص است رفت‌وآمدهای دیپلماتیک اخیر در چارچوب چه رایزنی‌هایی صورت می‌گیرند.وقتی سخنگوی ارتش پاکستان از احتمال توافق سخن می‌گوید، اما سخنگوی وزارت خارجه ایران همان تحرکات را صرفاً در چارچوب همکاری‌های دوجانبه تعریف می‌کند، این پرسش جدی مطرح می‌شود که چرا روایت طرف پاکستانی از تحولات دیپلماتیک، امیدوارکننده‌تر از روایت دستگاه دیپلماسی ایران است؟مذاکره کردن یا نکردن، تصمیمی سیاسی و در اختیار مسئولان کشور است؛ اما مردم حق دارند بدانند دستگاه دیپلماسی کشورشان چه مسیری را دنبال می‌کند. شفافیت در اطلاع‌رسانی نه امتیاز دادن به طرف مقابل است و نه افشای اسرار مذاکرات؛ بلکه حداقل وظیفه دستگاهی است که مسئولیت سیاست خارجی کشور را بر عهده دارد.طبیعتاً درباره مذاکرات با آمریکا، نحوه مواجهه با جنگ و حتی راهبرد کلی کشور، میان مردم دیدگاه‌ها و برداشت‌های متفاوتی وجود دارد. قرار نیست همه مردم با مذاکره موافق باشند یا همه نگاه واحدی به تحولات داشته باشند؛ اما یک مطالبه مشترک وجود دارد: مردم حق دارند بدانند مسئولان کشور دقیقاً چه می‌کنند، چه مسیری را دنبال می‌کنند و کشور در چه مرحله‌ای از این تحولات قرار دارد. اختلاف‌نظر سیاسی نمی‌تواند توجیهی برای بی‌خبری عمومی باشد. فارغ از اینکه موافق یا مخالف مذاکره باشیم، همه می‌خواهیم بدانیم چه اتفاقی در حال رخ دادن است.آقای بقایی، اگر مذاکره‌ای در جریان نیست، صریح و مستند اعلام کنید؛ اگر مذاکرات و رایزنی‌هایی در جریان است، موضع رسمی تیم مذاکره‌کننده را منعکس کنید. نمی‌شود از یک طرف وزیر خارجه از بررسی پیشنهادهای هسته‌ای سخن بگوید و از طرف دیگر سخنگوی همان وزارتخانه تصویری کاملاً متفاوت ارائه دهد.مسئله این نیست که چرا مذاکره می‌کنید یا چرا مذاکره نمی‌کنید؛ مسئله این است که چرا افکار عمومی باید برای فهمیدن واقعیت تحولات دیپلماتیک کشور، روایت سخنگوی ارتش پاکستان را دنبال کند، نه سخنگوی وزارت خارجه خودش را؟کیانکیانTue, 03 Nov 2026 11:24:14 +0330https://virgool.ir/@m_32327170/هر-آنچه-سخت-و-استوار-است-روزی-فروخواهد-ریخت-oebgtplv7ok0از دوران کودکی‌ام به بعد، این اولین کنسرتی بود که به آن رفتم؛ کنسرت علیرضا قربانی. سال‌ها برای خودم اصلی گذاشته بودم: تا زمانی که همه نتوانند آزادانه کنسرت برگزار کنند و از موسیقی لذت ببرند، من هم به کنسرت نروم. نوعی امتناع آگاهانه؛ اینکه نمی‌خواستم لذت شخصی‌ام را از وضعیتی جدا کنم که دیگران در آن از همان حق محروم بودند. اما حالا آن شرط را کنار گذاشتم. شاید به اصولم پشت کردم، شاید هم باید در فهم خودم از آن اصول تجدیدنظر می‌کردم. گاهی پایبندی به یک آرمان، اگر به محروم کردن خودمان از زندگی منجر شود، نیازمند بازاندیشی است. آیا باید تا روز آزادی، زندگی را متوقف کرد؟ یا باید در همان روزهای دشوار هم زندگی کرد و برای گسترش آزادی کوشید؟ شاید دیگر نمی‌خواستم آزادی را به آینده‌ای نامعلوم موکول کنم؛ آینده‌ای که قرار بود روزی برسد و تازه از آن زمان اجازه زندگی کردن داشته باشیم.کنسرت باکلاسی بود، ولی چیزی که بیشتر از خود موسیقی ذهنم را درگیر کرد، خود مردم بودند. از پراید تا BMW کنار هم پارک بودند؛ آدم‌هایی با زندگی‌های متفاوت که در تلخ‌ترین روزهای تاریخ معاصر ایران، وسط جنگ و تورم، هنوز تلاش می‌کنند نرمال زندگی کنند و شادی را از خودشان دریغ نکنند. انگار انسان حتی زیر سنگین‌ترین فشارها هم راهی برای پس گرفتن تکه‌ای از زندگی پیدا می‌کند. لعنت به سیاهی مطلقی که نسل‌های مختلف را تباه کرد و زندگی را برای بسیاری از مردم به تحمل کردن و دوام آوردن تقلیل داد.اما حس می‌کنم در دل همین زندگی روزمره، چیزی عمیق‌تر در حال رخ دادن است. دخترهای موزیسین بدون حجاب اجباری ساز می‌زدند، دختری به زیباترین شکل ممکن آواز خواند و از اول تا آخر کنسرت حتی یک تابلوی «حجاب خود را رعایت کنید» ندیدم؛ چیزی که قبلا همیشه بود. در سالن هم خبری از تصاویر رهبران جمهوری اسلامی نبود. شاید این‌ها جزئیات کوچکی به نظر برسند، اما گاهی تاریخ دقیقا از دل همین جزئیات تغییر می‌کند. به نظرم این همان انقلاب فرهنگی است که امروز در تئاترها و کنسرت‌ها شاهدش هستیم؛ تغییری که پیش از آنکه در ساختار سیاسی دیده شود، در سبک زندگی، ارزش‌ها و تعریف مردم از زندگی عادی خودش را نشان می‌دهد.مبارزه مردم با مخالفان شادی، حتی در بحرانی‌ترین شرایط، ادامه دارد. چون زندگی را نمی‌توان برای همیشه به بقا، اضطراب و تحمل رنج تقلیل داد. مردمی که در میانه بحران به کنسرت می‌روند، تئاتر می‌بینند، موسیقی می‌شنوند و می‌خندند، در حال پس گرفتن بخشی از زندگی خود هستند. شادی در اینجا صرفا تفریح نیست؛ دفاع از حق زیستن است. شاید نتوان میل انسان به زندگی را برای همیشه خاموش کرد؛ همان‌طور که نمی‌توان جامعه را تا ابد در چارچوب تعریفی تحمیلی از زندگی محصور نگه داشت.شاید یک انقلاب فرهنگی، پیش از آنکه در نهادهای سیاسی دیده شود، در همین لحظه‌های کوچک آغاز شود؛ در جایی که مردم دیگر برای تعریف شادی، زیبایی و زندگی مطلوبشان منتظر اجازه نمی‌مانند. البته این تغییرات به‌تنهایی آینده سیاسی را تضمین نمی‌کنند، اما نشان می‌دهند که هیچ نظمی نمی‌تواند صرفا با تحمیل ارزش‌های خود، تضمین کند که جامعه برای همیشه مطابق آن‌ها زندگی خواهد کرد.و شاید به همین دلیل بود که آن جمله در ذهنم ماند: «هر آنچه سخت و استوار است، روزی دود می‌شود و به هوا می‌رود.»من نمی‌دانم ایران آزاد چه زمانی را خواهد دید، اما نمی‌خواهم وضعیت امروز را سرنوشت ابدی این سرزمین بدانم. امیدوارم روزی برسد که آزادی نه آرزویی پرهزینه، بلکه واقعیتی عادی باشد؛ روزی که هیچ‌کس برای پوشش، موسیقی، شادی یا انتخاب شیوه زندگی‌اش مجبور به جنگیدن نباشد. روزی که نسل‌های بعدی حتی نتوانند تصور کنند چرا چیزهایی که برای آن‌ها بدیهی‌اند، زمانی آرزوهای دست‌نیافتنی یک نسل بودند.شاید مهم‌ترین درسی که از این کنسرت گرفتم همین بود: نباید برای رسیدن روز آزادی، زندگی را به تعویق انداخت. باید زندگی کرد، شادی کرد و در همان حال، برای روزی تلاش کرد که همه بتوانند همین حق ساده را داشته باشند. ایران آزاد، برای من، فقط ایرانی با ساختاری سیاسی متفاوت نیست؛ ایرانی است که در آن زندگی کردن دیگر به شجاعت احتیاج نداشته باشد.کیانکیانThu, 29 Oct 2026 10:57:51 +0330https://virgool.ir/@m_32327170/از-واشینگتن-تا-تل-آویو-cdwkv8g9w2y5نتایج انتخابات اسرائیل، بی‌تردید بر آینده جنگ، معادلات منطقه‌ای و چشم‌انداز روابط ایران با محیط پیرامونی‌اش تأثیر خواهد گذاشت. ترکیب دولت آینده اسرائیل می‌تواند بر نحوه مواجهه این کشور با ایران، دامنه مانور دیپلماسی و چگونگی ادامه تقابل نظامی اثر بگذارد؛ هرچند سرنوشت جنگ، طبیعتاً، به تصمیم یک بازیگر محدود نمی‌شود. اما موضوع این یادداشت نه پیش‌بینی پیامدهای انتخابات برای جنگ، بلکه پدیده‌ای است که در حاشیه همین رقابت سیاسی جلب توجه می‌کند: اهمیت یافتن انتخابات اسرائیل در افکار عمومی ایران.تا همین چند سال پیش، انتخابات ریاست‌جمهوری ایالات متحده تقریباً تنها رقابت انتخاباتی خارجی بود که می‌توانست در مقیاسی گسترده توجه جامعه ایران را به خود جلب کند. نامزدهای آمریکایی برای مردم ایران صرفاً سیاستمدارانی در آن سوی اقیانوس نبودند؛ هرکدام تصویری از آینده روابط تهران و واشینگتن، تحریم‌ها، احتمال مذاکره یا تشدید تقابل را نمایندگی می‌کردند. نتیجه انتخابات آمریکا به موضوع گفت‌وگوهای روزمره تبدیل می‌شد و گاه چنان در محاسبات سیاسی جامعه حضور می‌یافت که گویی بخشی از سرنوشت داخلی کشور نیز در صندوق‌های رأی آن سوی جهان تعیین می‌شود.اکنون به نظر می‌رسد انتخابات اسرائیل نیز، دست‌کم در بخش قابل‌توجهی از افکار عمومی ایران، به چنین جایگاهی نزدیک شده است. آنچه اهمیت دارد، صرفاً دنبال‌کردن اخبار نیست. بسیاری از کسانی که شاید تا چند سال پیش شناخت چندانی از ساختار سیاسی اسرائیل نداشتند، امروز نام احزاب، چهره‌های اصلی، گرایش‌های سیاسی و حتی پیچیدگی‌های تشکیل دولت ائتلافی را دنبال می‌کنند. فراتر از آن، درباره اینکه پیروزی کدام جریان می‌تواند برای ایران پیامدهای مطلوب‌تری داشته باشد، بحث و استدلال می‌کنند.این تحول، دست‌کم در سطح مشاهده عمومی، پرسشی فراتر از سیاست روز ایجاد می‌کند: چه اتفاقی افتاده است که رقابت سیاسی در کشوری دیگر، با فاصله‌ای جغرافیایی از جامعه ایران، تا این اندازه به موضوعی عمومی تبدیل شده است؟نخستین پاسخ را باید در تجربه جنگ جست‌وجو کرد. جنگ، فاصله میان سیاست خارجی و زندگی روزمره را به‌شدت کاهش می‌دهد. آنچه پیش‌تر موضوعی تخصصی برای دیپلمات‌ها، تحلیلگران و نهادهای امنیتی بود، اکنون می‌تواند مستقیماً با امنیت، اقتصاد و آینده شهروندان پیوند بخورد. در چنین شرایطی، شناخت سیاست داخلی کشوری که در تقابل با کشور خود قرار دارد، دیگر صرفاً نوعی کنجکاوی سیاسی نیست؛ تلاشی است برای فهم نیروهایی که ممکن است بر زندگی فردی و جمعی اثر بگذارند.در این معنا، جنگ تنها بر مرزهای جغرافیایی و موازنه‌های نظامی اثر نمی‌گذارد؛ نقشه ذهنی جامعه را نیز تغییر می‌دهد. برخی بازیگران خارجی به مرکز توجه روزمره مردم راه پیدا می‌کنند و نظام سیاسی آن‌ها، از موضوعی دوردست، به بخشی از محاسبات عمومی تبدیل می‌شود. جامعه می‌کوشد بفهمد تصمیم‌های مهم چگونه ساخته می‌شوند، چه کسانی بر آن‌ها اثر می‌گذارند و تغییر قدرت چه احتمالات تازه‌ای به وجود می‌آورد.اما توضیح این پدیده صرفاً با جنگ کامل نمی‌شود. نکته مهم‌تر، تغییری است که در شیوه نگاه‌کردن به سیاست مشاهده می‌شود. هنگامی که مردم درباره تفاوت احزاب اسرائیلی، ترکیب ائتلاف‌های احتمالی و پیامدهای پیروزی هر جریان برای ایران بحث می‌کنند، سیاست را تا حدی از چارچوب داوری‌های کلی و ازپیش‌تعیین‌شده خارج کرده و به بررسی رقابت‌های درونی یک نظام سیاسی وارد می‌شوند. در این نگاه، کشورها دیگر بازیگرانی یکپارچه با اراده‌ای ثابت نیستند؛ آن‌ها جوامعی متشکل از گروه‌ها، احزاب، منافع و اختلافاتی‌اند که شناختشان می‌تواند برای درک رفتار دولت‌ها ضروری باشد.این تغییر، بالقوه، نوعی پیچیده‌ترشدن نگاه به روابط بین‌الملل است. در سیاست خارجی، تفاوت میان شناخت یک کشور و شناخت نیروهایی که درون آن کشور برای تعیین مسیر آینده رقابت می‌کنند، تفاوتی اساسی است. ممکن است دو دولت در سطح روابط رسمی خصومت داشته باشند، اما برای فهم رفتار هرکدام همچنان لازم باشد سیاست داخلی، افکار عمومی، محدودیت‌های نهادی و رقابت‌های قدرت در آن‌ها را بررسی کرد. شناختن این پیچیدگی‌ها نه به معنای همدلی با بازیگر خارجی است و نه مستلزم کنارگذاشتن منافع ملی؛ بلکه شرط تحلیل دقیق‌تر رفتار اوست.بااین‌حال، نباید افزایش توجه به انتخابات اسرائیل را بی‌درنگ معادل رشد سواد سیاسی یا تغییر بنیادین نگرش جامعه ایران دانست. افزایش آگاهی درباره سیاست یک کشور ممکن است از کنجکاوی فکری ناشی شود، اما می‌تواند محصول اضطراب، ناامنی و احساس وابستگی شدید به تصمیم‌هایی نیز باشد که خارج از مرزهای کشور گرفته می‌شوند. گاهی شهروندان سیاست کشورهای دیگر را نه از سر علاقه به آن‌ها، بلکه به این دلیل دنبال می‌کنند که احساس می‌کنند آینده‌شان بیش از اندازه به رفتار آن کشورها گره خورده است.در اینجا یک تناقض قابل تأمل وجود دارد. از یک سو، پیگیری دقیق‌تر تحولات خارجی می‌تواند نشانه افزایش آگاهی سیاسی و توانایی تحلیل پیچیدگی‌های جهان باشد؛ از سوی دیگر، همین توجه ممکن است بیانگر احساس محدودیت در تعیین سرنوشت خویش باشد. جامعه‌ای که با دقت نتیجه انتخابات کشورهای دیگر را دنبال می‌کند، شاید بیش از هر چیز در جست‌وجوی پاسخی برای این پرسش باشد که آینده خودش تا چه اندازه در اختیار خودش است.شاید به همین دلیل است که اهمیت انتخابات اسرائیل را نباید فقط در تل‌آویو جست‌وجو کرد. این پدیده، هم‌زمان، درباره تهران نیز حرف می‌زند؛ درباره جامعه‌ای که سیاست بین‌الملل برایش از حوزه‌ای دور از زندگی روزمره به یکی از عناصر تعیین‌کننده در تصورش از آینده تبدیل شده است.در جهانی که تصمیم‌های سیاسی به‌سرعت از مرزها عبور می‌کنند و پیامدهای آن‌ها در زندگی جوامع دیگر ظاهر می‌شوند، فاصله جغرافیایی لزوماً به معنای فاصله سیاسی نیست. بااین‌حال، میان شناختن سازوکارهای قدرت در جهان و واگذارکردن ذهنی سرنوشت خود به آن‌ها تفاوتی مهم وجود دارد.از همین رو، شاید پرسش اصلی نه این باشد که چرا انتخابات اسرائیل برای ایرانیان مهم شده است، بلکه این باشد که این اهمیت چه تصویری از رابطه جامعه ایران با جهان به ما نشان می‌دهد: جامعه‌ای که بیش از گذشته به بیرون از مرزهایش نگاه می‌کند، اما هم‌زمان ناگزیر است درباره نسبت میان تحولات جهانی و امکان تعیین سرنوشت خویش نیز بیندیشد.کیانکیانWed, 28 Oct 2026 16:46:11 +0330https://virgool.ir/@m_32327170/آیا-جنگ-می-شود-شاید-خیر-y96fykpms9aqدر فضایی که بخش قابل‌توجهی از تحلیل‌های سیاسی، وقوع دور تازه‌ای از جنگ را تقریباً قطعی می‌دانند و اختلاف اصلی را نه بر سر اصل وقوع جنگ، بلکه بر سر زمان آن می‌بینند، می‌خواهم از زاویه دیگری به مسئله نگاه کنم. به نظر من، احتمال رسیدن به توافق را نمی‌توان دست‌کم گرفت و هنوز نمی‌توان مسیر دیپلماسی را به بن‌بست رسیده دانست. شاید فضای عمومی بیش از اندازه تحت تأثیر سناریوی جنگ قرار گرفته و امکان‌های موجود برای جلوگیری از آن کمتر از حد واقعی ارزیابی می‌شوند.نخست باید به هزینه‌های جنگ برای ایالات متحده توجه کرد. ادامه درگیری صرفاً به معنای تداوم عملیات نظامی نیست؛ هزینه‌های اقتصادی، پیامدهای امنیتی منطقه‌ای و دشواری دستیابی به نتیجه‌ای روشن نیز بر محاسبات واشنگتن اثر می‌گذارند. هرچه جنگ طولانی‌تر شود و دستیابی به اهداف اعلام‌شده پیچیده‌تر به نظر برسد، ضرورت یافتن راهی سیاسی برای خروج از بحران نیز بیشتر می‌شود. این مسئله به معنای آن نیست که آمریکا الزاماً از ادامه جنگ صرف‌نظر خواهد کرد، بلکه نشان می‌دهد گزینه نظامی تنها گزینه موجود نیست و هزینه‌های آن می‌تواند تصمیم‌گیران آمریکایی را به سمت توافق سوق دهد.عامل دیگری که باید در محاسبات مربوط به احتمال وقوع جنگ در نظر گرفت، انتخابات اسرائیل و احتمال شکست بنیامین نتانیاهو در آن است. اگر نتانیاهو در انتخابات پیش رو موقعیت سیاسی خود را از دست بدهد، ممکن است یکی از بازیگرانی که بر ادامه تقابل تأکید دارد، جایگاه خود را در ساختار سیاسی اسرائیل از دست بدهد. بنابراین، تحولات سیاسی داخلی اسرائیل نیز می‌تواند بر مسیر بحران اثر بگذارد و دلیلی دیگر برای قطعی ندانستن وقوع جنگ باشد.از سوی دیگر، باید به ماهیت اختلافات دیپلماتیک توجه کرد. دست‌کم بر اساس چارچوبی که از مواضع دو طرف ترسیم می‌شود، اختلاف‌ها فقط بر سر اصل توافق نیست، بلکه به ترتیب اجرای تعهدات و زمان‌بندی اقدامات نیز مربوط می‌شود. ایران می‌خواهد پیش از ورود به مذاکرات هسته‌ای، درباره توقف جنگ و مسائل دیگر به تفاهم برسد؛ در مقابل، آمریکا بر آغاز زودتر مذاکرات هسته‌ای تأکید دارد. این تفاوت مهم است، اما لزوماً به معنای وجود شکافی پرنشدنی نیست. اختلاف بر سر ترتیب اقدامات را می‌توان با ابتکارهای دیپلماتیک، توافق‌های مرحله‌ای و تضمین‌های متقابل مدیریت کرد.در چنین شرایطی، ظرفیت میانجی‌هایی مانند روسیه و دیگر بازیگران منطقه‌ای نیز اهمیت پیدا می‌کند. گاهی راه‌حل نه در تغییر کامل مواضع طرفین، بلکه در پیدا کردن ترتیبی است که هر دو بتوانند بدون احساس عقب‌نشینی یک‌جانبه آن را بپذیرند. دیپلماسی دقیقاً برای همین موقعیت‌هاست: زمانی که اختلاف‌ها واقعی‌اند، اعتماد وجود ندارد و با این حال، هزینه ادامه تقابل می‌تواند طرفین را به جست‌وجوی راهی دیگر وادار کند.البته احتمال جنگ را نمی‌توان نادیده گرفت. شکست مذاکرات، محاسبات اشتباه یا تحولات پیش‌بینی‌نشده می‌توانند شرایط را به‌سرعت تغییر دهند. اما میان پذیرفتن احتمال جنگ و قطعی دانستن آن فاصله زیادی وجود دارد. وقتی همه تحلیل‌ها بر وقوع درگیری بعدی متمرکز شوند، خطر آن هست که ظرفیت‌های دیپلماتیک و انگیزه‌های طرفین برای جلوگیری از جنگ از نظر دور بماند.به باور من، هنوز دلایل کافی برای جدی گرفتن سناریوی توافق وجود دارد. هزینه‌های ادامه جنگ برای آمریکا، احتمال تغییر در معادلات سیاسی اسرائیل و امکان حل اختلافات از طریق توافق‌های مرحله‌ای، همگی عواملی هستند که باید در ارزیابی آینده بحران در نظر گرفته شوند. جلوگیری از جنگ به ابتکار، انعطاف و استفاده از تمام ظرفیت‌های دیپلماتیک نیاز دارد؛ اما ناممکن نیست. شاید به‌جای آنکه فقط بپرسیم جنگ چه زمانی آغاز خواهد شد، بهتر باشد بپرسیم چه فرصت‌هایی برای جلوگیری از آن باقی مانده و چگونه می‌توان از آنها استفاده کرد.کیانکیانTue, 27 Oct 2026 11:22:15 +0330https://virgool.ir/@m_32327170/مسکو-و-معمای-پایان-جنگ-xmjx8xkcuu1uسفر استیو ویتکاف به روسیه، سفر سرگئی لاوروف به تهران و اکنون سفر مسعود پزشکیان به مسکو؛ تراکم این رفت‌وآمدهای دیپلماتیک در فاصله‌ای کوتاه، آن هم در شرایط پیچیده‌ای که ایران و روسیه با آن روبه‌رو هستند، به‌سختی می‌تواند صرفاً در چارچوب روابط دوجانبه تحلیل شود. به نظر می‌رسد مسکو در حال ایفای نقشی فراتر از یک شریک سیاسی تهران است و احتمالاً می‌کوشد ابتکاری برای پایان دادن به جنگ شکل دهد. کنار هم قرار گرفتن این سه تحول، احتمال نقش‌آفرینی فعال روسیه در تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان جنگ را جدی می‌کند.اما انگیزه مسکو از چنین نقشی چیست؟ روسیه نیز مانند دیگر قدرت‌های بزرگ، در سیاست خارجی خود به دنبال تأمین منافع خویش است. یکی از احتمالات قابل‌توجه این است که کرملین بخواهد با کمک به یافتن راه‌حلی برای پایان جنگ ایران، از آمریکا در مذاکرات مربوط به جنگ اوکراین امتیاز بگیرد. در چنین سناریویی، مسکو می‌تواند از نفوذ خود بر معادلات منطقه‌ای برای تقویت موقعیتش در مذاکرات با واشنگتن استفاده کند. البته این صرفاً یک احتمال تحلیلی است، اما نشان می‌دهد که نباید تحرکات روسیه را جدا از رقابت‌های گسترده‌تر آن با آمریکا بررسی کرد.با این حال، انگیزه‌های روسیه هرچه باشد، احتمال میانجی‌گری آن را نمی‌توان نادیده گرفت. ممکن است مسکو در پی تقویت موقعیت ژئوپلیتیکی خود باشد، اما در همین مسیر نیز بتواند راهی برای پایان جنگ بگشاید. در سیاست بین‌الملل، هم‌پوشانی منافع لزوماً به معنای هم‌سویی کامل نیست؛ گاهی دو کشور با اهداف متفاوت، در مقطعی به نتیجه‌ای مشترک می‌رسند. برای ایران، مسئله اصلی این است که آیا می‌توان از چنین فرصتی برای پایان دادن به جنگ و حفظ منافع ملی استفاده کرد یا نه.از این رو، به نظر من باید با نگاهی واقع‌بینانه و محتاطانه به نقش روسیه نگریست: نه به مسکو به‌عنوان متحدی که لزوماً منافع ایران را در اولویت قرار می‌دهد، و نه به‌عنوان بازیگری که میانجی‌گری‌اش از پیش بی‌فایده است. ایران باید ابتکار احتمالی روسیه را بر اساس محتوای آن و منافعی که برای کشور به همراه دارد ارزیابی کند. اگر این ابتکار بتواند زمینه توقف جنگ را فراهم کند، استفاده از آن ضرورت دارد؛ حتی اگر مسکو در کنار این هدف، به دنبال امتیازگیری از واشنگتن در پرونده اوکراین نیز باشد.در نهایت، زنجیره سفر ویتکاف به روسیه، سفر لاوروف به تهران و سفر پزشکیان به مسکو می‌تواند نشانه‌ای از تحرک دیپلماتیک تازه‌ای برای پایان دادن به جنگ باشد. هنوز نمی‌توان با قطعیت گفت که مسکو طرح مشخصی در اختیار دارد یا این رفت‌وآمدها به توافقی عملی منجر خواهند شد، اما اهمیت آنها به اندازه‌ای هست که احتمال میانجی‌گری روسیه را جدی بگیریم. ایران باید ضمن حفظ استقلال تصمیم‌گیری خود، از هر فرصتی که بتواند به پایان جنگ و تأمین منافع ملی کمک کند، بهره ببرد. در شرایطی که هزینه‌های ادامه درگیری افزایش یافته، موفقیت دیپلماسی در توانایی تبدیل همین فرصت‌های محدود به راه‌حلی عملی برای خروج از بحران سنجیده می‌شود.کیانکیانTue, 27 Oct 2026 11:11:15 +0330https://virgool.ir/@m_32327170/دیپلماسی-مهار-اختلافات-hs6r8np0bnjgنشست‌های دیپلماتیک میان کشورهای منطقه، حتی زمانی که به توافقی مشخص منجر نمی‌شوند، می‌توانند بخشی از مسیر شکل‌گیری یک نظم امنیتی پایدارتر باشند. نشست ایران، عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان در تهران را نیز می‌توان از همین منظر بررسی کرد. گسترش گفت‌وگو میان قدرت‌های منطقه‌ای، در مجموع، فرصتی برای کاهش سوءتفاهم‌ها، مدیریت تنش‌ها و فراهم کردن زمینه همکاری‌های مشترک در حوزه امنیت منطقه‌ای است؛ حوزه‌ای که چالش‌های آن، از بی‌ثباتی سیاسی و منازعات مرزی تا افراط‌گرایی و پیامدهای درگیری‌های نظامی، از مرزهای ملی فراتر می‌روند.با این حال، اهمیت چنین نشستی لزوماً در حل اختلافات موجود خلاصه نمی‌شود. دست‌کم در سطح تحلیل، می‌توان میان دو کارکرد متفاوت دیپلماسی تمایز قائل شد: حل‌وفصل اختلافات از یک سو و جلوگیری از تبدیل اختلافات به بحران‌های پرهزینه از سوی دیگر. به نظر می‌رسد این نشست را بتوان بیش از آنکه گامی قطعی در جهت حل اختلافات بنیادین میان طرف‌ها دانست، تلاشی برای مدیریت پیامدهای احتمالی این اختلافات ارزیابی کرد. طبیعی است که هر یک از طرف‌ها نگرانی‌ها، خطوط قرمز و ملاحظات امنیتی خود را درباره تحولات منطقه‌ای مطرح کرده باشند؛ حتی اگر این گفت‌وگوها به توافقی علنی و الزام‌آور منتهی نشده باشند.همین امکان گفت‌وگو، خود واجد اهمیت است. در محیطی که رقابت‌های ژئوپلیتیکی، بی‌اعتمادی متقابل و برداشت‌های متفاوت از تهدید، زمینه‌ساز تشدید بحران‌ها هستند، وجود کانال‌های ارتباطی میان دولت‌ها می‌تواند از محاسبات اشتباه و تصمیم‌گیری‌های مبتنی بر بدبینی جلوگیری کند. دیپلماسی همیشه به معنای توافق نیست؛ گاهی نخستین دستاورد آن، شناخت دقیق‌تر اختلافات و ایجاد سازوکارهایی برای مهار تبعات آنهاست. مدیریت اختلاف، اگرچه جایگزین حل اختلاف نیست، می‌تواند مقدمه‌ای برای آن باشد.از این منظر، ایران باید بیش از گذشته به توسعه همکاری‌های منطقه‌ای با دولت‌های به‌رسمیت‌شناخته‌شده در نظام بین‌الملل توجه کند. برخورداری از اختلافات سیاسی با یک کشور، به‌خودی‌خود مانع همکاری در حوزه‌هایی نیست که منافع یا تهدیدهای مشترکی در آنها وجود دارد. روابط بین‌الملل عرصه انتخاب میان دوگانه ساده دوستی و دشمنی نیست؛ دولت‌ها می‌توانند در یک پرونده رقیب باشند و در پرونده‌ای دیگر، بر سر تأمین امنیت مرزها، مبارزه با تروریسم، کنترل قاچاق، حفاظت از مسیرهای تجاری یا جلوگیری از گسترش درگیری‌ها همکاری کنند. چنین رویکردی، به‌جای وابسته کردن تمام روابط خارجی به هم‌سویی ایدئولوژیک، بر تعریف منافع ملی و امکان همکاری‌های موضوع‌محور استوار است.در این میان، اتکای بیش از اندازه به گروه‌های مسلح غیردولتی، به‌ویژه هنگامی که از پشتوانه روشن و قابل سنجش مردمی در کشور محل فعالیت خود برخوردار نیستند، با محدودیت‌های سیاسی و راهبردی مهمی روبه‌روست. مشروعیت این گروه‌ها محل مناقشه است و میزان حمایت اجتماعی از آنها را نمی‌توان بدون شواهد مستقل و معتبر یکسان فرض کرد. افزون بر این، جایگاه آنها در حقوق بین‌الملل و میزان پذیرش بین‌المللی‌شان با جایگاه دولت‌های مستقل و به‌رسمیت‌شناخته‌شده یکسان نیست. اتکای راهبردی به چنین بازیگرانی ممکن است در کوتاه‌مدت اهرم‌هایی برای اعمال نفوذ فراهم کند، اما در بلندمدت می‌تواند روابط دیپلماتیک را پیچیده‌تر سازد، بی‌اعتمادی همسایگان را افزایش دهد و هزینه‌های امنیتی و سیاسی قابل‌توجهی به همراه داشته باشد.این به معنای نادیده گرفتن نقش بازیگران غیردولتی در معادلات منطقه‌ای نیست؛ مسئله، تفاوت میان نفوذ مقطعی و ایجاد ترتیبات امنیتی پایدار است. امنیتی که بر توافق میان دولت‌ها، قواعد روشن، منافع متقابل و سازوکارهای پاسخ‌گویی استوار باشد، ظرفیت بیشتری برای دوام دارد. در مقابل، شبکه‌ای از روابط مبتنی بر رقابت نیابتی، حتی اگر در مقاطعی دستاوردهایی تاکتیکی ایجاد کند، لزوماً به نظمی باثبات و قابل پیش‌بینی منجر نمی‌شود.ایران برای تقویت جایگاه منطقه‌ای خود، می‌تواند از ظرفیت‌های دیپلماسی رسمی برای ایجاد همکاری‌های چندجانبه و دوجانبه بهره بیشتری ببرد. این مسیر مستلزم کنار گذاشتن اختلافات نیست، بلکه مستلزم پذیرفتن این واقعیت است که اختلافات، بخشی دائمی از سیاست بین‌الملل‌اند و مدیریت آنها به اندازه پیشبرد منافع ملی اهمیت دارد. همکاری با عربستان، ترکیه، پاکستان و دیگر کشورهای منطقه، در صورت تعریف دقیق اهداف و احترام به منافع متقابل، می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری سازوکارهایی برای گفت‌وگوهای امنیتی منظم‌تر شود؛ سازوکارهایی که از مدیریت بحران فراتر بروند و به تدریج امکان همکاری عملی را فراهم کنند.نشست تهران را نباید بیش از اندازه بزرگ‌نمایی کرد و نه باید صرفاً به دلیل نبود توافقی جامع، اهمیت آن را نادیده گرفت. ارزش واقعی چنین ابتکارهایی در استمرار آنها، توانایی تبدیل گفت‌وگو به اعتماد نسبی و امکان ایجاد همکاری‌های ملموس سنجیده می‌شود. اگر این نشست بتواند به تداوم ارتباط میان دولت‌های منطقه و مدیریت مسئولانه‌تر اختلافات کمک کند، حتی بدون حل فوری منازعات موجود، می‌تواند بخشی از روندی سازنده باشد.در نهایت، پرسش راهبردی برای ایران این است که آیا می‌خواهد امنیت منطقه‌ای را عمدتاً از مسیر رقابت‌های نیابتی و موازنه‌سازی غیرمستقیم دنبال کند، یا می‌خواهد سهم بیشتری در شکل‌گیری ترتیبات امنیتی مبتنی بر همکاری دولت‌ها داشته باشد. این دو مسیر الزاماً در کوتاه‌مدت کاملاً از یکدیگر جدا نیستند، اما در بلندمدت پیامدهای متفاوتی برای جایگاه بین‌المللی ایران خواهند داشت. تقویت دیپلماسی منطقه‌ای، توسعه همکاری‌های موضوع‌محور و پذیرش امکان هم‌زیستی منافع متفاوت، می‌تواند راهی واقع‌بینانه‌تر برای کاهش هزینه‌های تقابل و افزایش ظرفیت ایران در مدیریت تحولات پیرامونی باشد.کیانکیانTue, 27 Oct 2026 10:53:01 +0330https://virgool.ir/@m_32327170/فراتر-از-مرزها-تلاشی-برای-شناخت-کشورها-ildaqidqhbvjمدتی است که پروژه‌ای شخصی را آغاز کرده‌ام؛ پروژه‌ای برای مطالعه و نوشتن درباره کشورهایی که کمتر شناخته شده‌اند، یا شاید مهم‌تر از آن، کمتر به‌درستی شناخته شده‌اند.معمولاً وقتی درباره یک کشور صحبت می‌کنیم، تصویر ذهنی ما به چند کلیشه، چند خبر سیاسی یا مجموعه‌ای از آمارهای اقتصادی محدود می‌شود. کشوری را با حکومتش می‌شناسیم، کشوری را با فقرش، کشوری را با جنگ‌هایش و کشوری دیگر را با رشد اقتصادی یا موفقیت‌های ورزشی‌اش. اما آیا این تصویرهای محدود می‌توانند واقعیت پیچیده یک جامعه را توضیح دهند؟ آیا می‌توان یک کشور را بدون شناخت تاریخ، نهادهای سیاسی، ساختار اقتصادی، فرهنگ عمومی و شرایطی که مردمش در آن زندگی می‌کنند، واقعاً فهمید؟به گمان من، شناخت کشورها مستلزم فراتر رفتن از همین تصویرهای ساده است. هیچ جامعه‌ای را نمی‌توان صرفاً با عملکرد یک حکومت، وضعیت اقتصادی در یک مقطع تاریخی یا جایگاهش در نظم جهانی تعریف کرد. پشت هر آمار اقتصادی، ساختارهایی وجود دارند که فرصت‌ها و منابع را توزیع می‌کنند؛ پشت هر تحول سیاسی، تاریخی از تعارض‌ها، تصمیم‌ها و مطالبات اجتماعی قرار دارد؛ و پشت هر مسیر توسعه، مجموعه‌ای از انتخاب‌ها و محدودیت‌ها وجود دارد که بررسی آن‌ها می‌تواند به درک بهتری از جامعه منجر شود.هدف این پروژه، جمع‌آوری اطلاعات عمومی درباره کشورهای مختلف یا ارائه تصویری گردشگری از آن‌ها نیست. می‌خواهم هر کشور را به‌مثابه مسئله‌ای برای شناخت و تحلیل در نظر بگیرم؛ مسئله‌ای که پاسخ آن را باید در پیوند میان تاریخ، سیاست، اقتصاد و جامعه جست‌وجو کرد. برای مثال، وقتی از توسعه اقتصادی سخن می‌گوییم، باید بپرسیم این توسعه چگونه شکل گرفته، چه نهادهایی آن را ممکن کرده‌اند و منافع حاصل از آن تا چه اندازه به بخش‌های مختلف جامعه رسیده است. وقتی حکومتی تغییر می‌کند، باید بررسی کنیم که آیا ساختارهای قدرت نیز تغییر کرده‌اند یا صرفاً افراد و گروه‌های حاکم جای خود را به دیگران داده‌اند. و هنگامی که کشوری در مسیری متفاوت از همسایگانش حرکت می‌کند، باید شرایط تاریخی و نهادی آن را بشناسیم تا بتوانیم دلایل این تفاوت را بهتر درک کنیم.در این مسیر، علاقه دارم به کشورهایی بپردازم که معمولاً در حاشیه توجه عمومی قرار دارند؛ کشورهایی که شاید کمتر درباره‌شان نوشته شده باشد، یا روایت‌های رایج درباره آن‌ها پیچیدگی‌هایشان را نادیده گرفته باشد. البته کمتر شناخته‌شدن لزوماً به معنای کوچک‌بودن، فقیر بودن یا دورافتاده بودن نیست. گاهی کشوری از نظر جغرافیایی شناخته‌شده است، اما سازوکارهای سیاسی و اقتصادی آن کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند. گاهی نیز یک کشور را آن‌قدر با یک بحران یا یک ویژگی خاص تعریف کرده‌ایم که فرصت شناخت دیگر ابعاد آن را از دست داده‌ایم.این نوشته‌ها قرار نیست مجموعه‌ای از پاسخ‌های قطعی باشند. هدفم این است که با مطالعه منابع مختلف، بررسی داده‌ها و کنار هم گذاشتن شواهد تاریخی و معاصر، پرسش‌های دقیق‌تری مطرح کنم. طبیعتاً تحلیل هر کشور با محدودیت‌هایی همراه است؛ منابع ممکن است ناقص باشند، بعضی داده‌ها قابل مناقشه باشند و برخی تحولات هنوز به اندازه کافی روشن نشده باشند. به همین دلیل، برایم مهم است که میان واقعیت‌های مستند، برداشت‌های تحلیلی و پیش‌بینی‌ها تفاوت بگذارم و در صورت لزوم، در نتیجه‌گیری‌های خودم تجدیدنظر کنم.اهمیت این کار برای من تنها در شناخت کشورهای دیگر خلاصه نمی‌شود. مطالعه تجربه جوامع مختلف می‌تواند به ما کمک کند تا درباره مسائل کشور خودمان نیز دقیق‌تر فکر کنیم. مقایسه کشورها، اگر با توجه به تفاوت‌های تاریخی و اجتماعی آن‌ها انجام شود، می‌تواند نشان دهد که بسیاری از مشکلات الزاماً سرنوشتی اجتناب‌ناپذیر نیستند و بسیاری از موفقیت‌ها نیز حاصل یک عامل منفرد یا تصمیمی ساده نبوده‌اند. شناخت تجربه‌های متفاوت، امکان بررسی دوباره فرض‌هایی را فراهم می‌کند که گاهی بدون پرسش پذیرفته‌ایم.این پروژه را با همین رویکرد آغاز کرده‌ام: شناختن پیش از قضاوت، پرسیدن پیش از نتیجه‌گیری و تلاش برای دیدن پیچیدگی‌هایی که معمولاً در روایت‌های کوتاه و کلیشه‌ای نادیده گرفته می‌شوند. امیدوارم در ادامه بتوانم به‌تدریج دامنه این مطالعات را گسترش دهم و مجموعه‌ای از نوشته‌ها فراهم کنم که هرکدام، از زاویه‌ای متفاوت، به فهم بهتر جهان پیرامونمان کمک کنند.نوشته‌های پیشینتا اینجا دو مقاله در چارچوب این علاقه منتشر کرده‌ام:از فوتبال تا توسعه؛ داستان ازبکستانتحلیلی بر وضعیت سوریه پس از اسداین دو نوشته آغاز مسیری هستند که امیدوارم در ادامه، با مطالعه بیشتر و پرداختن به کشورهای متنوع‌تر، گسترده‌تر و دقیق‌تر شود.کیانکیانFri, 23 Oct 2026 20:24:17 +0330https://virgool.ir/@m_32327170/فرانسه-و-اعتراضات-q4y0bbhaonaaاعتراضات فرانسه در روزهای اخیر خبرهای زیادی تولید کرده و بحث‌های مختلفی درباره آزادی، مهاجرت، سیاست‌های دولت و نقش جریان‌های سیاسی به راه انداخته است. طبیعتاً هرکس از زاویه دید خودش به این اتفاقات نگاه می‌کند. من هم چند نکته دارم؛ نه درباره جزئیات اعتراضات و اینکه چه کسی کجا چه کرده، بلکه درباره تفکراتی که پشت بخشی از این جریان‌ها قرار دارند و تناقض‌هایی که در برخورد با حقوق بشر و آزادی‌های سیاسی دیده می‌شود.دوستان در وزارت امور خارجه، ماجرای دی‌ماه را فراموش کرده‌اید؟ با چه رویی از حقوق معترضان در فرانسه حرف می‌زنید؟ شما کسانی نیستید که بتوانید با چنین سابقه‌ای درباره حقوق بشر به دیگران درس اخلاق بدهید. در دی‌ماه، معترضان ایرانی با سرکوب روبه‌رو شدند، اینترنت قطع شد و فیلم‌برداری از اعتراضات نیز برای شهروندان هزینه داشت. حالا همان دستگاهی که در برابر حقوق مردم خودش چنین کارنامه‌ای دارد، برای اعتراضات در فرانسه نگران شده است. واقعاً با چه اعتباری؟خطاب به وزارت امور خارجه: پیش از آنکه درباره حقوق مردم فرانسه موضع بگیرید، بهتر است به حقوق مردم ایران پاسخ دهید. شما کسانی نیستید که بتوانید با چنین سابقه‌ای ناگهان در جایگاه مدافع حقوق بشر ظاهر شوید. حقوق بشر را نمی‌توان فقط زمانی به یاد آورد که فرصتی برای انتقاد از دولت‌های دیگر فراهم شده است. اگر حق اعتراض، آزادی بیان و دسترسی آزاد به اطلاعات اصولی بنیادین‌اند، این اصول باید برای مردم ایران هم معتبر باشند؛ نه اینکه با تغییر کشور و شرایط سیاسی، ناگهان معیارها عوض شوند.اما مسئله من فقط تناقض وزارت خارجه نیست. خود این اعتراضات و تفکراتی که پشت بخشی از آن‌ها قرار دارند نیز جای بحث دارند.یکی از مشکلات جریان‌های چپ رادیکال این است که گاهی تصور می‌کنند هر نظم اجتماعی موجود الزاماً ناعادلانه است و هرکس با آن مخالفت کند، در سمت درست تاریخ ایستاده است. گویی دولت، قانون، مرزهای ملی و هنجارهای جامعه همگی ابزار سرکوب‌اند و راه رسیدن به آزادی، از برهم‌زدن همین ساختارها می‌گذرد. اما سؤال ساده‌ای وجود دارد: اگر تمام این ساختارها را کنار بگذاریم، قرار است چه چیزی جای آن‌ها را بگیرد؟ جامعه را نمی‌توان تنها با مخالفت با وضع موجود اداره کرد.همین نگاه را می‌توان در بخشی از بحث‌های مربوط به مهاجرت هم دید. مهاجرت به یک کشور، به معنای به‌دست‌آوردن حق تعیین مسیر سیاسی آن کشور نیست. کسی که تصمیم می‌گیرد در فرانسه زندگی کند، نمی‌تواند صرفاً به این دلیل که با نظام سیاسی، قوانین یا ارزش‌های جامعه میزبان مخالف است، انتظار داشته باشد که آن جامعه خودش را مطابق خواسته‌های او تغییر دهد. مهاجرت، حق زندگی در یک کشور را در چارچوب قوانین آن فراهم می‌کند؛ نه حق تحمیل خواسته‌های سیاسی فرد به دیگران.البته این حرف به معنای آن نیست که مهاجران نباید از حقوق سیاسی برخوردار باشند یا نتوانند از سیاست‌های دولت انتقاد کنند. هر شهروندی باید بتواند از راه‌های قانونی برای تغییر سیاست‌ها تلاش کند. مسئله اینجاست که میان مشارکت سیاسی و این تصور که جامعه میزبان موظف است ارزش‌ها و خواسته‌های تازه‌واردان را بپذیرد، تفاوت وجود دارد. هیچ جامعه‌ای نمی‌تواند بدون قواعد مشترک، هویت سیاسی مشخص و احترام متقابل دوام بیاورد.در کنار این بحث، نمی‌توان از جریان‌های اسلام‌گرای افراطی هم چشم‌پوشی کرد. در بخشی از این جریان‌ها، نه‌تنها با ارزش‌های سکولار و آزادی‌های فردی مخالفت می‌شود، بلکه گاهی انتظار می‌رود جامعه میزبان نیز خود را با برداشت مذهبی آن‌ها از قانون و زندگی اجتماعی تطبیق دهد. این انتظار، با اصل آزادی فردی در تضاد است. هیچ‌کس نباید مجبور باشد سبک زندگی، باورهای مذهبی یا قواعدی را بپذیرد که گروهی دیگر می‌خواهند به نام دین بر او تحمیل کنند.مسئله، مسلمان‌بودن نیست؛ مسئله افراط‌گرایی و اعتقاد به حق تحمیل عقیده بر دیگران است. مسلمانان، مانند پیروان هر دین دیگری، حق دارند آزادانه باورهای خود را داشته باشند و به آن عمل کنند؛ اما این آزادی زمانی معنا دارد که آزادی دیگران را هم به رسمیت بشناسند. نمی‌توان از آزادی مذهبی دفاع کرد و هم‌زمان خواهان محدودکردن آزادی کسانی بود که آن مذهب را قبول ندارند. همان‌طور که دولت نباید عقیده‌ای را به مردم تحمیل کند، گروه‌های مذهبی نیز نباید چنین حقی برای خود قائل باشند.اروپا باید بتواند بدون ترس از متهم‌شدن به نژادپرستی، درباره این مسائل گفت‌وگو کند. دفاع از سکولاریسم، آزادی بیان، برابری زن و مرد و حق انتخاب سبک زندگی، دشمنی با یک دین یا ملیت خاص نیست. این‌ها اصولی‌اند که باید برای همه یکسان باشند. اگر قرار است کسی در جامعه‌ای آزاد زندگی کند، باید بپذیرد که دیگران نیز حق دارند برخلاف باورهای او زندگی کنند.از طرف دیگر، اروپا نمی‌تواند از بحث درباره مهاجرت، ادغام اجتماعی و اجرای قانون فرار کند. هر کشوری حق دارد درباره میزان پذیرش مهاجران، شرایط اقامت و انتظاراتش از کسانی که به آن کشور می‌آیند تصمیم بگیرد. این نه نژادپرستی است و نه افراط‌گرایی؛ بخشی از مسئولیت هر دولت در قبال جامعه‌ای است که اداره می‌کند. مهاجرت صرفاً جابه‌جایی از یک جغرافیا به جغرافیای دیگر نیست؛ زندگی در یک جامعه جدید، مستلزم شناخت قواعد آن و پذیرش حقوق برابر دیگران نیز هست.البته این حرف به معنای آن نیست که هر مهاجری قصد تحمیل ارزش‌هایش را دارد یا هر مشکلی در اروپا از مهاجرت ناشی می‌شود. چنین تعمیم‌هایی نه منصفانه‌اند و نه کمکی به حل مسئله می‌کنند. بحث بر سر این است که سیاست مهاجرتی باید بر اساس منافع عمومی، ظرفیت‌های جامعه، ادغام اجتماعی و اجرای برابر قانون تنظیم شود؛ نه اینکه هر پرسشی درباره آن با برچسب نژادپرستی کنار گذاشته شود.هیچ جامعه‌ای موظف نیست به نام آزادی، از حق تعیین مسیر خودش دست بکشد؛ همان‌طور که هیچ دولتی حق ندارد به نام حفظ نظم، آزادی مردم خودش را پایمال کند. مهاجرت حق تحمیل یک ایدئولوژی نیست، آزادی مذهبی مجوز تحمیل دین به دیگران نیست و مخالفت با نظم موجود هم به‌تنهایی یک برنامه سیاسی محسوب نمی‌شود.جامعه آزاد، هم به آزادی فردی نیاز دارد و هم به قواعد مشترک؛ نه دولت باید عقیده‌اش را به مردم تحمیل کند و نه هیچ جریان سیاسی یا مذهبی حق دارد از جامعه انتظار داشته باشد که مطابق ایدئولوژی او زندگی کند.کیانکیانWed, 21 Oct 2026 23:31:17 +0330https://virgool.ir/@m_32327170/چرا-هنوز-فرهنگ-روزنامه-خوانی-جالب-است-n8r99azxywcvشاید برای خیلی‌ها روزنامه‌خواندن عادتی قدیمی باشد؛ چیزی متعلق به نسل‌های قبل، کنار استکان چای صبحگاهی و میزهای چوبی خانه. شاید هم عده‌ای فکر کنند در دنیایی که خبرها با چند لمس ساده روی صفحه گوشی ظاهر می‌شوند، دیگر چه نیازی به ورق‌زدن روزنامه و خواندن ستون‌های بلند و تحلیل‌های سیاسی است؟ اما من فکر می‌کنم روزنامه‌خوانی، حتی امروز، چیزی فراتر از یک عادت قدیمی است؛ نوعی مواجهه با جهان که هنوز ارزش خودش را دارد.با اینکه سن‌وسال زیادی ندارم، به خواندن روزنامه علاقه دارم. گاهی روزنامه کاغذی می‌خوانم و گاهی هم از طریق اینترنت اخبار و مطالب روزنامه‌ها را دنبال می‌کنم. اتفاقا شغل و فعالیت اصلی من با کامپیوتر گره خورده و خودم هم از علاقه‌مندان تکنولوژی هستم. نه با پیشرفت فناوری مسئله‌ای دارم و نه فکر می‌کنم برای حفظ عادت‌های خوب گذشته باید از ابزارهای جدید فاصله بگیریم. برعکس، تکنولوژی می‌تواند دسترسی ما به اطلاعات را آسان‌تر کند و فرصت‌های تازه‌ای برای یادگیری در اختیارمان بگذارد. مسئله من بیشتر با شیوه‌ای است که گاهی از این ابزارها استفاده می‌کنیم.شبکه‌های اجتماعی با همان اسکرول بی‌پایانشان، ما را به دیدن محتوای بیشتر و بیشتر عادت داده‌اند؛ چند ثانیه برای یک خبر، چند ثانیه برای یک ویدئو و بعد رفتن سراغ محتوای بعدی. گاهی ساعت‌ها در این چرخه می‌مانیم، بی‌آنکه فرصت چندانی برای فکرکردن به چیزهایی که دیده‌ایم داشته باشیم. مشکل فقط اتلاف وقت نیست؛ به نظرم این عادت می‌تواند تحمل ما برای خواندن متن‌های بلند و دنبال‌کردن یک بحث تا انتهای آن را هم کم‌رنگ کند. وقتی ذهنمان مدام به دریافت اطلاعات کوتاه و تازه عادت می‌کند، نشستن پای یک گزارش مفصل یا تحلیل چندصفحه‌ای ممکن است دشوارتر به نظر برسد.اینجاست که روزنامه‌خوانی برای من جذاب می‌شود. اختصاص‌دادن زمانی مشخص در روز به خواندن روزنامه، آن هم در کنار یک فنجان چای یا قهوه، می‌تواند راه ساده‌ای برای تمرین دوباره خواندن باشد. لازم نیست از همان ابتدا ساعت‌ها وقت بگذاریم؛ حتی پانزده یا بیست دقیقه مطالعه متمرکز هم می‌تواند شروع خوبی باشد. مهم این است که به خودمان فرصت بدهیم یک متن را با حوصله بخوانیم، رشته بحث را گم نکنیم و به جای عبور سریع از روی کلمات، برای فهمیدن آن‌ها وقت بگذاریم. این کار نوعی تمرین برای توجه و تمرکز است و کمک می‌کند توانایی خواندن متن‌های طولانی را در خودمان حفظ کنیم. شاید بد نباشد در کنار پیگیری ابزارهای تازه و فناوری‌های پیشرفته، گاهی هم همین عادت ساده را برای فعال و کنجکاو نگه‌داشتن ذهنمان جدی بگیریم.برای من، پیگیری روزنامه فقط راهی برای فهمیدن این نیست که امروز چه اتفاقی افتاده؛ تلاشی است برای فهمیدن اینکه چرا این اتفاق افتاده، چه کسانی درباره‌اش تصمیم گرفته‌اند، چه کسانی از آن سود می‌برند و چه کسانی هزینه‌اش را می‌پردازند. به‌خصوص در سیاست، دانستن خود خبر کافی نیست؛ مهم‌تر از آن، فهمیدن زمینه‌ها، منافع، تضادها و پیامدهای آن است.روزنامه، دست‌کم در شکل مطلوب خودش، از مخاطب می‌خواهد کمی مکث کند. متن را بخواند، استدلال را دنبال کند، میان خبر و تحلیل تفاوت بگذارد و پیش از پذیرفتن یک ادعا، درباره آن فکر کند. روزنامه‌خواندن قرار نیست لزوما ما را به آدم‌های داناتری تبدیل کند؛ اما می‌تواند عادت پرسیدن را در ما زنده نگه دارد. به نظرم، در دنیایی که همه برای اظهار نظر عجله دارند، همین عادت پرسیدن خودش اهمیت زیادی دارد.از طرف دیگر، روزنامه‌ها بخش مهمی از زندگی سیاسی و اجتماعی جامعه را ثبت می‌کنند. تیترهایشان، انتخاب خبرهایشان، گفت‌وگوهایشان و حتی چیزهایی که درباره‌شان سکوت می‌کنند، می‌توانند تصویری از فضای عمومی یک دوره به دست بدهند. روزنامه فقط وسیله‌ای برای اطلاع‌رسانی نیست؛ بخشی از تاریخ روزمره جامعه است. گاهی سال‌ها بعد، وقتی به مطبوعات یک دوره نگاه می‌کنیم، بهتر می‌توانیم بفهمیم مردم درباره چه چیزهایی بحث می‌کردند، قدرت چه روایتی از وقایع ارائه می‌داد و چه صداهایی برای شنیده‌شدن تلاش می‌کردند.این موضوع در ایران وجه دیگری هم دارد. روزنامه‌نگاری در کشور ما همیشه مسیر همواری نداشته است؛ از توقیف و تعطیلی روزنامه‌ها گرفته تا فشارهای قضایی و امنیتی و بازداشت روزنامه‌نگارانی که کارشان اطلاع‌رسانی و روایت اتفاقات جامعه بوده است. وقتی انتشار یک گزارش یا نوشتن درباره یک مسئله عمومی می‌تواند برای روزنامه‌نگار هزینه داشته باشد، اهمیت مطبوعات و حق مردم برای دانستن بیشتر به چشم می‌آید. حمایت از فرهنگ روزنامه‌خوانی، در کنار همه فواید فکری و اجتماعی‌اش، می‌تواند توجه ما را به اهمیت مطبوعات و کسانی که برای آگاه‌کردن جامعه تلاش می‌کنند، زنده نگه دارد.البته این به آن معنا نیست که هرچه در روزنامه نوشته می‌شود حقیقت محض است. روزنامه‌ها هم ممکن است اشتباه کنند، جهت‌گیری سیاسی داشته باشند، تحت فشار قرار بگیرند یا واقعیت را از زاویه‌ای خاص روایت کنند. اتفاقا به همین دلیل است که فکر می‌کنم روزنامه‌خوانی باید با تفکر انتقادی همراه باشد. قرار نیست روزنامه‌ای را بخوانیم تا هرچه گفت باور کنیم؛ قرار است بخوانیم تا اطلاعات بیشتری به دست بیاوریم، روایت‌های مختلف را بشناسیم و بتوانیم مستقل‌تر قضاوت کنیم. خواندن چند روزنامه با گرایش‌های متفاوت، مقایسه روایت‌ها و مراجعه به منابع دیگر، می‌تواند بسیار مفیدتر از اعتماد بی‌چون‌وچرا به یک رسانه باشد.برای من، حمایت از فرهنگ روزنامه‌خوانی لزوما به معنای اصرار بر نسخه‌های کاغذی نیست. روزنامه اگر روی کاغذ باشد، تجربه خاص خودش را دارد؛ اگر هم از طریق اینترنت خوانده شود، همچنان می‌تواند همان کارکرد اطلاع‌رسانی و تحلیل را داشته باشد. مسئله اصلی، کاغذ یا صفحه نمایش نیست؛ مسئله این است که آیا هنوز برای فهمیدن جهان وقت می‌گذاریم یا نه. آیا می‌توانیم برای مدتی از چرخه بی‌پایان محتوا بیرون بیاییم، متنی بلندتر بخوانیم و به جای تکرار نظر دیگران، خودمان به نتیجه‌ای برسیم؟به گمانم، جامعه‌ای که می‌خواهد آگاه‌تر باشد، به شهروندانی نیاز دارد که اخبار را فقط مصرف نکنند، بلکه آن‌ها را بفهمند، نقد کنند و درباره‌شان گفت‌وگو کنند. سیاست و سرنوشت جامعه نباید به موضوعاتی تبدیل شوند که فقط در زمان انتخابات، بحران‌ها یا اتفاقات بزرگ به یادشان می‌افتیم. آگاهی سیاسی از همین پیگیری‌های کوچک و روزمره شکل می‌گیرد؛ از خواندن یک گزارش، دنبال‌کردن یک پرونده، مقایسه چند دیدگاه و حتی مخالفت با نویسنده‌ای که مطلبش را خوانده‌ایم.شاید روزنامه‌خواندن دیگر مثل گذشته در زندگی روزمره مردم جا نداشته باشد، اما به نظرم هنوز هم یکی از عادت‌های ارزشمند است؛ عادتی که می‌تواند ما را از واکنش‌های لحظه‌ای به سمت اندیشیدن ببرد. من دوست دارم این عادت را حفظ کنم؛ نه به این دلیل که فکر می‌کنم روزنامه‌ها همیشه درست می‌گویند یا تکنولوژی را مانعی برای مطالعه می‌دانم، بلکه چون باور دارم فهمیدن جهان، بدون پیگیری و پرسشگری، کار ساده‌ای نیست.شاید بد نباشد هر روز، در کنار تمام کارهایی که با کامپیوتر و گوشی انجام می‌دهیم، زمانی هم برای خودمان کنار بگذاریم؛ یک فنجان چای یا قهوه، یک روزنامه و چند دقیقه مطالعه بدون عجله. نه برای فرار از دنیای مدرن، بلکه برای اینکه در همین دنیای پرسرعت، توانایی مکث‌کردن، خواندن و فکرکردن را از دست ندهیم.در نهایت، روزنامه‌خوانی برای من صرفا خواندن خبرهای دیروز و امروز نیست؛ تمرینی است برای دقیق‌تر دیدن، بهتر پرسیدن و کمتر تسلیم روایت‌های آماده‌شدن. شاید نتوانیم با خواندن روزنامه همه مسائل جامعه را حل کنیم، اما دست‌کم می‌توانیم پیش از قضاوت‌کردن، کمی بیشتر بدانیم. و در زمانه‌ای که اطلاعات فراوان است اما فرصت اندیشیدن گاهی کم، همین تفاوت کوچکی نیست.کیانکیانWed, 21 Oct 2026 18:53:51 +0330https://virgool.ir/@m_32327170/خشونت-علیه-زنان-وقتی-خانه-دیگر-جای-امنی-نیست-oiaiynbbxhcgبرابری زن و مرد به معنای دشمنی میان آن‌ها نیست. مسئله این نیست که مردان را متهم کنیم یا هر اختلافی را به جنگی جنسیتی تبدیل کنیم؛ مسئله این است که هیچ انسانی نباید به دلیل جنسیتش، از حق امنیت، استقلال و تصمیم‌گیری درباره زندگی خود محروم شود. اما وقتی زنان در خانه‌هایشان، به دست نزدیک‌ترین افراد زندگی‌شان کشته می‌شوند، دیگر نمی‌توان با چند جمله درباره «اختلافات خانوادگی» از کنار مسئله گذشت.در گزارشی که روزنامه شرق در مهرماه ۱۴۰۵ منتشر کرده، از دست‌کم ۳۸ زن و کودک کشته‌شده در ۲۸ پرونده طی حدود دو ماه خبر داده شده است؛ ۱۳ نفر از قربانیان زیر ۱۸ سال بوده‌اند. در بسیاری از این پرونده‌ها، عامل قتل همسر، همسر سابق یا یکی دیگر از مردان خانواده بوده است. این ارقام، موارد گزارش‌شده را نشان می‌دهند، نه تمام واقعیت؛ چراکه آمار جامع و شفاف، به‌روز و قابل دسترس از سوی نهادهای رسمی درباره این پدیده در اختیار افکار عمومی نیست.همین فقدان آمار، خود بخشی از مسئله است. وقتی ابعاد خشونت به‌درستی ثبت و منتشر نمی‌شود، جامعه چگونه می‌تواند درباره آن آگاهی پیدا کند و عملکرد نهادهای مسئول را ارزیابی کند؟ چرا قانونی جامع و کارآمد برای پیشگیری از خشونت علیه زنان و حمایت از افراد در معرض خطر، همچنان به مطالبه‌ای بی‌پاسخ تبدیل شده است؟ نبود داده‌های شفاف و سازوکارهای حمایتی مؤثر، امکان ارزیابی و مقابله جدی با این مسئله را محدود می‌کند.البته هیچ قانونی به‌تنهایی نمی‌تواند همه خشونت‌ها را متوقف کند. بخشی از پیشگیری می‌تواند از آموزش مهارت گفت‌وگو، مدیریت خشم و حل اختلاف آغاز شود؛ از فراهم‌کردن امکان مشاوره خانوادگی و روان‌شناختی پیش از آنکه تنش‌ها به بحران تبدیل شوند، تا آموزش راه‌های حل مسالمت‌آمیز اختلاف‌ها در مدارس و مراکز اجتماعی. سیاست‌گذاران و دستگاه‌های تصمیم‌گیر باید این خدمات را با هزینه قابل‌پرداخت و دسترسی آسان در اختیار مردم بگذارند؛ نه اینکه مشاوره و حمایت روان‌شناختی به امکانی محدود برای کسانی تبدیل شود که توان مالی استفاده از آن را دارند.البته گفت‌وگو و مشاوره جایگزین حمایت قانونی در برابر خشونت نیستند. در روابطی که تهدید، اجبار یا خطر جدی وجود دارد، اولویت با امنیت فرد آسیب‌دیده، دسترسی به حمایت تخصصی و امکان پیگیری قانونی است. مسئولیت مستقیم هر خشونت بر عهده مرتکب آن است؛ اما مسئولیت سیاست‌گذار نیز با محکوم‌کردن لفظی جنایت پایان نمی‌یابد. ایجاد سازوکارهای پیشگیری، حمایت حقوقی و اجتماعی، امکان گزارش امن خشونت، دسترسی به خانه‌های امن و انتشار شفاف آمار، از وظایف نهادهای مسئول است.دفاع از حقوق زنان نه نفرت از مردان است و نه نفی خانواده. برعکس، خانواده زمانی ارزشمند است که در آن امنیت جای ترس، احترام جای کنترل و گفت‌وگو جای اجبار را بگیرد. هیچ‌کس نباید برای حفظ آبرو، امنیت یا آینده فرزندش مجبور به تحمل خشونت شود؛ و هیچ ادعایی درباره غیرت، سنت یا اختلاف خانوادگی نمی‌تواند جان یک انسان را کم‌ارزش‌تر کند.برابری از جایی آغاز می‌شود که جان و اختیار یک زن، حتی در نزدیک‌ترین رابطه‌های زندگی‌اش، حقی غیرقابل‌چشم‌پوشی باشد.کیانکیانWed, 21 Oct 2026 18:42:33 +0330https://virgool.ir/@m_32327170/ترس-از-جنگ-نشانه-عقلانیت-است-kkfk3mywb5c8با پایان سفر عاصم منیر به تهران، اگر این سفر بدون دستیابی به نتیجه‌ای ملموس به پایان رسیده باشد، چشم‌انداز دیپلماسی بار دیگر تیره‌تر از گذشته به نظر می‌رسد. دست‌کم در عرصه عمومی، خبر امیدوارکننده‌ای از این رفت‌وآمدها به بیرون درز نکرده است؛ نه نشانه روشنی از گشایش دیده می‌شود و نه افقی که بتوان به آن دل بست. گویی تلاش‌ها برای یافتن راهی به سوی توافق، دست‌کم در این مرحله، به نتیجه مطلوب نرسیده‌اند.در این میان، لحن و مواضع برخی مقامات ایرانی نیز پرسش‌برانگیز است. سخنان آنان چنان به نظر می‌رسد که گویی وقوع جنگ اتفاقی است که می‌توان به‌سادگی از کنار آن گذشت؛ گویی نه ضرورتی برای نگرانی وجود دارد و نه عجالتی برای یافتن راهی به سوی توافق. اگر تلاش‌های میانجی‌گرانه نیز بی‌نتیجه مانده باشند، این پرسش جدی‌تر می‌شود که آیا هنوز اراده‌ای برای باز نگه‌داشتن مسیرهای دیپلماتیک وجود دارد؟عده‌ای با ادبیاتی پوپولیستی، نترسیدن از جنگ را نشانه قدرت و پیروزی جلوه می‌دهند؛ گویی هرچه از جنگ کمتر بترسیم، استوارتر و شکست‌ناپذیرتریم. اما جنگ نه میدان شعار است و نه رنج و ویرانی آن با واژه‌های پرطمطراق از میان می‌رود. وقتی پای جان انسان‌ها، امنیت خانواده‌ها و آینده یک جامعه در میان است، نترسیدن نه لزوماً شجاعت است و نه به‌خودی‌خود فضیلت. نمی‌توان هزینه‌های جنگ را بر دوش مردم گذاشت و هم‌زمان، بی‌اعتنایی به خطر آن را به نام اقتدار به آنان فروخت.ترس، همیشه نشانه ضعف نیست؛ گاهی درست در نقطه مقابل، نشانه عقلانیت است. انسانی که از پیامدهای تصمیم خود نمی‌ترسد، ممکن است خطر را به‌درستی نشناخته باشد یا چنان در اسارت غرور گرفتار شده باشد که دیگر توان سنجیدن هزینه‌ها را نداشته باشد. ترس، اگر به انفعال و تسلیم نینجامد، می‌تواند نیرویی برای مهار تصمیم‌های پرهزینه و جست‌وجوی راه‌های کم‌خطرتر باشد.دولت‌ها نیز از این قاعده مستثنا نیستند. به‌ویژه دستگاه دیپلماسی، بیش از هر نهاد دیگری، باید خطر جنگ را جدی بگیرد؛ نه برای آنکه از موضع ضعف سخن بگوید، بلکه برای آنکه پیش از بسته‌شدن آخرین درها، راهی برای جلوگیری از فاجعه بیابد. وظیفه دیپلماسی، نمایش شجاعت در برابر جنگ نیست؛ هنر آن است که نگذارد کشور به نقطه‌ای برسد که جنگ، تنها گزینه باقی‌مانده باشد.اگر سفر عاصم منیر بدون پیشرفت قابل‌توجهی پایان یافته باشد، این اتفاق باید بیش از آنکه بهانه‌ای برای نمایش ایستادگی تلقی شود، زنگ خطری برای دستگاه دیپلماسی باشد. بازگشت یک میانجی بدون توافق، لزوماً به معنای پایان همه فرصت‌ها نیست؛ اما می‌تواند نشانه‌ای باشد از اینکه فاصله میان مواضع طرفین همچنان زیاد است و فرصت‌های موجود برای جلوگیری از درگیری، آن‌قدرها هم نامحدود نیستند.در سیاست خارجی، گاهی حفظ یک کانال ارتباطی، ادامه یک مذاکره بی‌نتیجه یا حتی پذیرفتن دشواری گفت‌وگو با طرف مقابل، ارزشمندتر از مواضعی است که در ظاهر محکم و در عمل پرهزینه‌اند. راه‌های ارتباطی را باید تا آخرین لحظه باز نگه داشت؛ چراکه آنچه امروز بی‌فایده به نظر می‌رسد، ممکن است فردا تنها روزنه باقی‌مانده برای جلوگیری از یک بحران باشد.مسئله این نیست که ایران باید از مواضع خود دست بکشد یا به هر قیمتی توافق کند. مسئله این است که هیچ موضع سیاسی، هیچ شعار و هیچ نمایش اقتداری نباید ما را از محاسبه هزینه‌های جنگ غافل کند. قدرت واقعی فقط در توان ایستادگی نیست؛ در توان تشخیص لحظه مناسب برای توافق، حفظ امکان گفت‌وگو و جلوگیری از تحمیل هزینه‌های جبران‌ناپذیر به جامعه نیز هست.جنگ، آزمون شجاعت نیست که نترسیدن از آن افتخار باشد؛ آزمون عقلانیت است که باید تا جای ممکن از وقوعش جلوگیری کرد. اگر دستگاه دیپلماسی کشور از خطر جنگ غافل بماند، برای باز نگه‌داشتن مسیرهای ارتباطی تلاشی نکند و نبود توافق را وضعیتی عادی و بی‌هزینه جلوه دهد، آن‌گاه باید درباره منطق چنین تصمیم‌گیری‌ای پرسید.از جنگ باید ترسید؛ نه آن‌قدر که تسلیم شویم، بلکه آن‌قدر که برای جلوگیری از آن، هیچ فرصت معقولی را از دست ندهیم. دیپلماسی قرار نیست ثابت کند که از جنگ نمی‌ترسیم؛ قرار است نگذارد روزی برسد که دیگر فرصتی برای هشدار دادن، گفت‌وگو کردن و انتخاب راهی دیگر باقی نمانده باشد.کیانکیانTue, 20 Oct 2026 23:08:56 +0330https://virgool.ir/@m_32327170/میانجی-گری-در-روابط-بین-الملل-دیپلماسی-در-فاصلهٔ-جنگ-و-صلح-xkkbogcgevw9در روابط بین‌الملل، دشمنی میان دولت‌ها لزوماً به معنای پایان امکان گفت‌وگو نیست؛ همان‌طور که تمایل به صلح نیز الزاماً به دستیابی به توافق منتهی نمی‌شود. دولت‌ها ممکن است از ادامهٔ جنگ زیان ببینند، هزینه‌های اقتصادی و انسانی آن را غیرقابل‌تحمل بدانند و حتی دربارهٔ ضرورت پایان‌دادن به درگیری اتفاق‌نظر داشته باشند، اما همچنان نتوانند بر سر چگونگی پایان آن به توافق برسند. گاهی مسئله نه فقدان منفعت مشترک، بلکه ناتوانی در شناسایی آن است؛ گاهی اعتماد از میان رفته و هر امتیاز به‌مثابهٔ ضعف تفسیر می‌شود؛ و گاهی نیز طرفین از آن بیم دارند که اجرای تعهدات امروز، موقعیت راهبردی آن‌ها را در فردای توافق تضعیف کند.در چنین شرایطی، میانجی‌گری به یکی از ابزارهای مهم دیپلماسی تبدیل می‌شود. میانجی می‌کوشد میان اراده‌های متعارض، مسیری برای گفت‌وگو ایجاد کند و اختلافی را که در میدان سیاست یا جنگ به بن‌بست رسیده است، به مسئله‌ای قابل‌مذاکره تبدیل کند. اهمیت میانجی‌گری در این نیست که دشمنان را ناگهان به یکدیگر نزدیک یا اختلافات بنیادین آن‌ها را محو می‌کند؛ بلکه در این است که امکان دستیابی به توافق را، حتی در شرایط فقدان اعتماد، افزایش می‌دهد.۱. میانجی‌گر کیست؟میانجی‌گر شخص، دولت یا سازمانی است که با پذیرش طرف‌های درگیر، برای تسهیل گفت‌وگو، کاهش اختلافات و کمک به دستیابی به توافق میان آن‌ها وارد فرایند منازعه می‌شود. او مستقیماً طرف اصلی اختلاف نیست، هرچند ممکن است خود نیز منافع سیاسی، اقتصادی یا امنیتی مرتبط با نتیجهٔ مذاکرات داشته باشد.میانجی می‌تواند یک دولت باشد؛ مانند ایالات متحده در مذاکرات کمپ‌دیوید میان مصر و اسرائیل. ممکن است یک کشور منطقه‌ای باشد که روابط قابل‌قبولی با طرف‌های متخاصم دارد؛ یا سازمانی بین‌المللی که از اعتبار دیپلماتیک و ظرفیت‌های نهادی برای تسهیل گفت‌وگو برخوردار است. در برخی موارد نیز یک دیپلمات، فرستادهٔ ویژه یا شخصیت سیاسی مورد اعتماد طرفین می‌تواند نقش میانجی را بر عهده بگیرد.نکتهٔ اساسی آن است که میانجی با یکی از طرف‌های مذاکره تفاوت دارد. طرف‌های اصلی، صاحبان اختلاف و تصمیم‌گیرندگان نهایی هستند؛ میانجی برای ایجاد شرایطی مساعدتر جهت تصمیم‌گیری آن‌ها تلاش می‌کند. او می‌تواند پیشنهاد ارائه دهد، دستور کار را تنظیم کند، پیام‌ها را منتقل سازد و برای نزدیک‌کردن مواضع بکوشد، اما معمولاً نمی‌تواند بدون رضایت طرفین توافقی پایدار را به آن‌ها تحمیل کند.البته مرز میانجی‌گری و سایر نقش‌های دیپلماتیک همیشه کاملاً روشن نیست. گاهی یک دولت هم‌زمان نقش میانجی، تضمین‌کنندهٔ توافق و بازیگری دارای منافع راهبردی را ایفا می‌کند. بنابراین، برای شناخت جایگاه واقعی یک میانجی باید به این پرسش توجه کرد که آیا فعالیت اصلی او تسهیل توافق میان طرف‌های منازعه است یا اینکه عملاً در مقام یکی از طرف‌های اختلاف، برای تحقق اهداف خودش مذاکره می‌کند.۲. چرا به میانجی‌گر نیاز است؟نیاز به میانجی‌گری از این واقعیت ناشی می‌شود که مذاکره صرفاً تبادل پیشنهادها نیست؛ فرایندی سیاسی است که در آن اعتماد، اعتبار، قدرت، امنیت و محدودیت‌های داخلی بر تصمیم‌گیری دولت‌ها اثر می‌گذارند.نخستین دلیل، بحران اعتماد است. هنگامی که دو کشور سال‌ها در تقابل بوده‌اند یا جنگی میان آن‌ها رخ داده است، هر طرف ممکن است پیشنهادهای طرف مقابل را نه نشانه‌ای از آمادگی برای مصالحه، بلکه تلاشی برای کسب امتیاز راهبردی تلقی کند. در چنین فضایی، حتی پیشنهادهایی که بالقوه برای هر دو طرف سودمندند، ممکن است با بدبینی مواجه شوند. میانجی می‌تواند ارتباطی معتبر ایجاد کند و امکان بررسی پیشنهادها را بدون وابستگی کامل به اعتماد مستقیم فراهم سازد.دلیل دوم، هزینهٔ سیاسی مصالحه است. رهبران سیاسی در برابر افکار عمومی، نهادهای داخلی، متحدان و گروه‌های ذی‌نفوذ مسئولیت دارند. در بسیاری از منازعات، عقب‌نشینی از مواضع اعلام‌شده ممکن است نشانهٔ شکست یا ضعف تلقی شود. میانجی می‌تواند با ایجاد چارچوبی برای توافق متقابل، به طرفین کمک کند تا نتیجهٔ مذاکرات را نه به‌صورت تسلیم یک‌جانبه، بلکه به‌عنوان توافقی مبتنی بر منافع مشترک توضیح دهند.دلیل سوم، نگرانی دربارهٔ رفتار آیندهٔ طرف مقابل است. فرض کنیم دو کشور بر سر کاهش تنش توافق دارند، اما هرکدام می‌ترسند که پس از اجرای تعهدات خود، طرف مقابل از عمل به وعده‌هایش خودداری کند. این نگرانی می‌تواند مانع توافق شود، حتی اگر ادامهٔ درگیری برای هر دو کشور پرهزینه باشد. میانجی می‌تواند در طراحی اجرای مرحله‌ای تعهدات، تعیین زمان‌بندی مشترک و ایجاد سازوکارهای راستی‌آزمایی نقش داشته باشد.دلیل چهارم، پیچیدگی منازعات بین‌المللی است. جنگ‌ها معمولاً به یک اختلاف محدود نیستند. مسائل امنیتی، اقتصادی، سرزمینی، حقوقی و منطقه‌ای ممکن است به یکدیگر گره بخورند. میانجی می‌تواند به تفکیک این مسائل، تعیین اولویت‌ها و ایجاد دستور کاری کمک کند که دستیابی به توافق در آن عملی‌تر باشد.بنابراین، میانجی‌گری زمانی اهمیت ویژه پیدا می‌کند که هزینهٔ ادامهٔ منازعه بالا باشد، اما موانع سیاسی و امنیتی اجازه ندهند طرفین مستقیماً به توافق برسند. میانجی این موانع را به‌طور جادویی از میان نمی‌برد؛ بلکه به طرفین کمک می‌کند آن‌ها را به مسائل مشخص و قابل‌مذاکره تبدیل کنند.۳. میانجی‌گر خوب چه ویژگی‌هایی دارد؟میانجی مؤثر باید مجموعه‌ای از ویژگی‌های سیاسی، دیپلماتیک و تحلیلی داشته باشد. صرف برخورداری از قدرت یا شهرت بین‌المللی برای ایفای این نقش کافی نیست.نخست، اعتبار و اعتمادپذیری است. طرفین باید باور داشته باشند که میانجی پیام‌های آن‌ها را دقیق منتقل می‌کند، اطلاعات حساس را بی‌دلیل در اختیار دیگران قرار نمی‌دهد و فرایند مذاکرات را صرفاً برای پیشبرد منافع یک طرف به کار نمی‌گیرد. این اعتبار لزوماً به معنای بی‌طرفی مطلق نیست؛ بلکه به معنای توانایی حفظ اعتماد لازم برای ادامهٔ فرایند است.دوم، شناخت عمیق از منازعه است. میانجی باید تاریخ اختلاف، نگرانی‌های امنیتی، منافع اقتصادی، روابط منطقه‌ای و محدودیت‌های داخلی طرفین را بشناسد. مواضع رسمی دولت‌ها همیشه تمام انگیزه‌های آن‌ها را آشکار نمی‌کند. گاهی یک مطالبهٔ سیاسی با نگرانی‌های امنیتی یا حیثیتی پیوند خورده است و نادیده‌گرفتن این ابعاد، امکان توافق را کاهش می‌دهد.سوم، توانایی ارتباط با تمام طرف‌های ضروری است. میانجی‌ای که فقط به یکی از طرفین دسترسی دارد، ممکن است بتواند پیام‌هایی را منتقل کند، اما برای ایجاد توافقی جامع با محدودیت روبه‌رو خواهد شد. توانایی گفت‌وگو با بازیگران اصلی و، در صورت لزوم، سایر طرف‌های اثرگذار بر منازعه اهمیت دارد.چهارم، قدرت تحلیل و خلاقیت دیپلماتیک است. میانجی باید بتواند میان مطالبات اعلام‌شده و منافع بنیادی تمایز بگذارد و راه‌حل‌هایی پیشنهاد کند که پیش از آن مورد توجه طرفین قرار نگرفته‌اند. این راه‌حل‌ها ممکن است شامل توافق‌های مرحله‌ای، تضمین‌های متقابل، زمان‌بندی مشخص یا سازوکارهای نظارتی باشند.پنجم، صبر و واقع‌گرایی است. مذاکرات بین‌المللی معمولاً با توقف، اختلاف، بازگشت به مواضع قبلی و تغییر شرایط سیاسی همراه‌اند. میانجی باید بتواند از شکست‌های موقت عبور کند، بدون آنکه هر اختلافی را نشانهٔ پایان فرایند بداند. درعین‌حال، باید محدودیت‌های واقعی توافق را نیز بشناسد و از وعده‌دادن نتایجی که طرفین آمادگی پذیرش آن‌ها را ندارند، پرهیز کند.سرانجام، میانجی خوب باید میان ملاحظات سیاسی و اصول حقوقی تعادل برقرار کند. دستیابی به توافق به هر قیمت، لزوماً موفقیت محسوب نمی‌شود. رعایت حقوق بین‌الملل، توجه به امنیت غیرنظامیان و قابلیت اجرای تعهدات از عواملی هستند که بر کیفیت و پایداری نتیجه اثر می‌گذارند.۴. میانجی‌گر چه سودی می‌برد؟یکی از پرسش‌های مهم در تحلیل روابط بین‌الملل این است که چرا یک دولت یا سازمان باید برای حل منازعه‌ای که مستقیماً طرف آن نیست، هزینه و زمان صرف کند. پاسخ این است که میانجی‌گری، علاوه بر کارکرد صلح‌سازانه، می‌تواند منافعی سیاسی، امنیتی، اقتصادی و اعتباری برای میانجی ایجاد کند.نخست، میانجی‌گری می‌تواند به افزایش نفوذ دیپلماتیک یک کشور منجر شود. دولتی که بتواند میان بازیگران متخاصم ارتباط برقرار کند و در شکل‌گیری توافقی مهم نقش داشته باشد، ممکن است جایگاه برجسته‌تری در معادلات منطقه‌ای یا بین‌المللی پیدا کند. طرف‌های منازعه نیز ممکن است در بحران‌های آینده برای انتقال پیام‌ها یا حل اختلافات به همان کشور مراجعه کنند. از این منظر، میانجی‌گری می‌تواند به ایجاد سرمایهٔ دیپلماتیک و افزایش ظرفیت اثرگذاری یک دولت کمک کند.دوم، میانجی‌گری ممکن است منافع امنیتی مستقیمی داشته باشد. جنگ در یک منطقه می‌تواند به بی‌ثباتی کشورهای همسایه، اختلال در تجارت، افزایش خطر گسترش درگیری و تهدید مسیرهای انتقال انرژی منجر شود. کشوری که در تلاش برای پایان‌دادن به جنگ مشارکت می‌کند، ممکن است در پی کاهش همین تهدیدها باشد. در این حالت، میانجی‌گری صرفاً اقدامی بشردوستانه نیست؛ بخشی از راهبرد آن کشور برای محافظت از امنیت و منافع خودش نیز محسوب می‌شود.سوم، میانجی ممکن است از ثبات اقتصادی سود ببرد. کاهش تنش می‌تواند تجارت منطقه‌ای، سرمایه‌گذاری، حمل‌ونقل و فعالیت‌های اقتصادی را تسهیل کند. برای کشورهایی که به ثبات مسیرهای دریایی یا بازارهای منطقه‌ای وابسته‌اند، جلوگیری از گسترش جنگ می‌تواند ارزشی اقتصادی داشته باشد.چهارم، میانجی‌گری می‌تواند اعتبار بین‌المللی یک دولت را افزایش دهد. مشارکت در حل‌وفصل منازعات ممکن است تصویر کشوری مسئولیت‌پذیر و برخوردار از ظرفیت دیپلماتیک را تقویت کند. چنین اعتباری می‌تواند در روابط آینده، مذاکرات چندجانبه و همکاری با سازمان‌های بین‌المللی مفید واقع شود.بااین‌حال، میانجی‌گری همیشه سودمند نیست و موفقیت آن نیز تضمین‌شده نیست. این فرایند هزینه‌های سیاسی، مالی و دیپلماتیک دارد. اگر مذاکرات شکست بخورد، میانجی ممکن است اعتبار خود را از دست بدهد؛ اگر یکی از طرفین او را جانبدار بداند، روابطش با آن طرف آسیب ببیند؛ و اگر توافقی که به شکل‌گیری آن کمک کرده است اجرا نشود، ممکن است مسئولیت سیاسی بخشی از پیامدهای آن متوجه او شود.از سوی دیگر، میانجی ممکن است در پی منافع راهبردی خاصی باشد و از همین رو، لزوماً بازیگری کاملاً بی‌غرض نیست. نکتهٔ مهم این است که وجود منفعت برای میانجی، به‌خودی‌خود فرایند را بی‌اعتبار نمی‌کند. مسئله زمانی جدی می‌شود که منافع او به‌گونه‌ای بر مذاکرات غلبه کند که اعتماد طرفین از میان برود یا توافق صرفاً در خدمت اهداف یک‌جانبه قرار گیرد.در نتیجه، انگیزهٔ میانجی‌گری می‌تواند ترکیبی از جلوگیری از جنگ، تأمین منافع ملی، افزایش نفوذ دیپلماتیک و کسب اعتبار بین‌المللی باشد. برای فهم رفتار میانجی باید پرسید که او چه چیزی از پایان منازعه به دست می‌آورد و چه هزینه‌ای را در صورت شکست فرایند متحمل می‌شود.۵. وظایف میانجی‌گر چیست؟وظایف میانجی را می‌توان در چند مرحله بررسی کرد؛ از آماده‌سازی شرایط مذاکرات تا کمک به اجرای توافق.در مرحلهٔ نخست، میانجی باید امکان برقراری ارتباط را فراهم کند. این کار ممکن است از طریق انتقال پیام‌ها، ایجاد کانال‌های محرمانه یا ترتیب‌دادن دیدارهای مستقیم و غیرمستقیم انجام شود. هدف آن است که طرفین بتوانند مواضع و پیشنهادهای خود را بدون تشدید غیرضروری تنش مطرح کنند.در مرحلهٔ دوم، میانجی باید به تعیین دستور کار مذاکرات کمک کند. در یک جنگ، موضوعات مختلف ممکن است چنان به هم وابسته باشند که بررسی هم‌زمان همهٔ آن‌ها روند گفت‌وگو را دشوار کند. میانجی می‌تواند مسائل فوری، مانند توقف درگیری‌ها یا دسترسی‌های بشردوستانه، را از اختلافات بلندمدت‌تر تفکیک کند و ترتیب مناسبی برای بررسی آن‌ها پیشنهاد دهد.در مرحلهٔ سوم، میانجی باید به شناسایی زمینه‌های توافق کمک کند. این کار مستلزم شناخت منافع بنیادی طرفین و تمایز میان خواسته‌های حداکثری و حداقل‌های ضروری آن‌هاست. گاهی مواضع علنی دو دولت کاملاً ناسازگار به نظر می‌رسند، اما بررسی دقیق‌تر نشان می‌دهد که در برخی حوزه‌ها امکان همکاری وجود دارد. میانجی می‌تواند این حوزه‌ها را مشخص کند و پیشنهادهایی برای گسترش آن‌ها ارائه دهد.در مرحلهٔ چهارم، میانجی به طراحی تعهدات متقابل کمک می‌کند. اگر یک طرف بخواهد پیش از اجرای تعهدات خودش، از اجرای تعهدات طرف مقابل اطمینان حاصل کند، مذاکرات ممکن است در یک بن‌بست قرار گیرد. میانجی می‌تواند راهکارهایی مانند اجرای مرحله‌ای اقدامات، تعیین جدول زمانی، راستی‌آزمایی و ایجاد سازوکار رسیدگی به اختلافات را پیشنهاد کند. هدف آن است که طرفین بتوانند بدون واگذاری یک‌جانبهٔ همهٔ اهرم‌های خود، به توافق برسند.در مرحلهٔ پنجم، میانجی می‌تواند به تدوین توافق کمک کند. تعهدات باید تا حد امکان روشن باشند و مشخص کنند چه اقداماتی، از سوی چه طرفی و در چه بازهٔ زمانی انجام می‌شوند. ابهام بیش‌ازحد در متن توافق می‌تواند در آینده به اختلاف بر سر تفسیر یا اجرا منجر شود.در مرحلهٔ پایانی، میانجی ممکن است در پیگیری اجرای توافق و مدیریت اختلافات جدید نقش داشته باشد. حتی توافقی که با دقت طراحی شده است، ممکن است در عمل با حوادث پیش‌بینی‌نشده یا تفسیرهای متفاوت مواجه شود. حفظ ارتباط و فراهم‌کردن امکان گفت‌وگو دربارهٔ این اختلافات می‌تواند مانع از آن شود که هر مشکل اجرایی به بحرانی تازه تبدیل شود.بااین‌حال، باید میان وظیفهٔ میانجی و اختیار تصمیم‌گیری طرفین تمایز گذاشت. میانجی پیشنهاد می‌دهد، تسهیل می‌کند و برای نزدیک‌کردن مواضع تلاش می‌کند؛ اما تصمیم نهایی دربارهٔ پذیرش یا رد توافق با طرف‌های منازعه است.۶. تفاوت میانجی‌گری با بی‌طرفی چیست؟یکی از تصورات رایج این است که میانجی باید در تمام ابعاد منازعه کاملاً بی‌طرف باشد. بااین‌حال، در عمل، میانجی‌ها اغلب روابط سیاسی، اقتصادی یا امنیتی با یکی از طرفین دارند. این روابط ممکن است دسترسی آن‌ها به مذاکره‌کنندگان را افزایش دهد و توانایی‌شان را برای تأثیرگذاری بر فرایند بیشتر کند.ازاین‌رو، باید میان بی‌طرفی مطلق و ادارهٔ منصفانهٔ فرایند تفاوت قائل شد. میانجی ممکن است از نظر سیاسی به یکی از طرفین نزدیک‌تر باشد، اما همچنان بتواند پیام‌های هر دو طرف را دقیق منتقل کند، امکان بررسی پیشنهادهایشان را فراهم آورد و از تبدیل مذاکرات به ابزاری برای تحمیل یک‌جانبه جلوگیری کند.در مقابل، میانجی‌ای که از روابط خود صرفاً برای تحمیل خواسته‌های یک طرف استفاده می‌کند، ممکن است اعتماد طرف دیگر را از دست بدهد. در چنین وضعیتی، حتی اگر او نفوذ سیاسی فراوانی داشته باشد، توانایی‌اش برای ایجاد توافق پایدار کاهش می‌یابد.بنابراین، معیار اصلی صرفاً نبود منفعت شخصی یا ملی نیست؛ بلکه باید بررسی کرد که میانجی چگونه از نفوذ خود استفاده می‌کند، آیا طرفین فرایند را معتبر می‌دانند و آیا توافق حاصل‌شده قابلیت پذیرش و اجرا دارد یا خیر.۷. نمونهٔ موفق میانجی‌گری: کمپ‌دیوید و صلح مصر و اسرائیلیکی از نمونه‌های تاریخی مهم میانجی‌گری، مذاکرات کمپ‌دیوید در سال ۱۹۷۸ است که با نقش فعال جیمی کارتر، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، به توافق‌های چارچوبی میان مصر و اسرائیل انجامید و مسیر پیمان صلح دو کشور را در سال ۱۹۷۹ هموار کرد.مصر و اسرائیل پس از چندین جنگ و سال‌ها خصومت، با اختلافاتی عمیق دربارهٔ سرزمین، امنیت و روابط سیاسی روبه‌رو بودند. مصر خواهان بازپس‌گیری شبه‌جزیرهٔ سینا بود که اسرائیل در جنگ ۱۹۶۷ آن را اشغال کرده بود. اسرائیل نیز دربارهٔ پیامدهای امنیتی عقب‌نشینی و ترتیبات آیندهٔ مرزهای خود نگرانی داشت. اختلاف میان دو کشور تنها مسئله‌ای سرزمینی نبود؛ بی‌اعتمادی ناشی از جنگ‌های گذشته و نگرانی از موازنهٔ قدرت نیز بر مذاکرات سایه انداخته بود.در نوامبر ۱۹۷۷، انور سادات، رئیس‌جمهور مصر، به اورشلیم سفر کرد و گامی تاریخی برای آغاز گفت‌وگو برداشت. بااین‌حال، این تحول به‌تنهایی برای حل اختلافات کافی نبود. در سپتامبر ۱۹۷۸، کارتر سادات و مناخم بگین، نخست‌وزیر اسرائیل، را به کمپ‌دیوید دعوت کرد. مذاکرات از ۵ تا ۱۷ سپتامبر ادامه یافت و در نهایت دو چارچوب سیاسی به دست آمد.نقش کارتر صرفاً میزبانی از دو رهبر نبود. او در مذاکرات مشارکت فعال داشت، برای عبور از اختلافات تلاش کرد و از ظرفیت دیپلماتیک آمریکا برای نزدیک‌کردن مواضع طرفین استفاده کرد. در فرایندی که اختلافات جدی و احتمال شکست مذاکرات وجود داشت، حضور مستمر میانجی و تلاش برای تدوین چارچوبی قابل‌قبول به پیشرفت گفت‌وگوها کمک کرد.توافق‌های کمپ‌دیوید در ۱۷ سپتامبر ۱۹۷۸ امضا شدند. یکی از چارچوب‌ها به صلح مصر و اسرائیل و ترتیبات مربوط به سینا مربوط بود؛ چارچوب دیگر نیز موضوع خودگردانی فلسطینیان در کرانهٔ باختری و نوار غزه را مطرح می‌کرد. بااین‌حال، باید میان توافق‌های کمپ‌دیوید و پیمان رسمی صلح تمایز گذاشت: پیمان صلح مصر و اسرائیل در ۲۶ مارس ۱۹۷۹ امضا شد و روابط رسمی دو کشور را برقرار کرد. بازگشت سینا به مصر نیز در چارچوب تعهدات و ترتیبات مورد توافق انجام گرفت.این نمونه از چند جهت اهمیت دارد. نخست، میانجی توانست از نفوذ سیاسی خود برای ایجاد شرایط مذاکره استفاده کند. دوم، توافق بر مجموعه‌ای از منافع متقابل متمرکز شد؛ مصر به بازگشت سینا دست یافت و اسرائیل در چارچوب پیمان صلح و ترتیبات امنیتی، روابط رسمی با مصر برقرار کرد. سوم، نتیجهٔ مذاکرات در قالب تعهدات سیاسی و حقوقی مشخص قرار گرفت و به توافقی فراتر از یک اعلامیهٔ موقت تبدیل شد.البته کمپ‌دیوید تمام منازعات منطقه‌ای را حل نکرد. مسئلهٔ فلسطین همچنان حل‌نشده باقی ماند و چارچوب مربوط به خودگردانی فلسطینیان به نتیجه‌ای هم‌سنگ پیمان صلح مصر و اسرائیل نرسید. بنابراین، موفقیت این فرایند باید در محدودهٔ مشخص خود ارزیابی شود: میانجی‌گری به پایان وضعیت جنگی میان دو کشور و ایجاد روابط رسمی انجامید، اما نتوانست همهٔ اختلافات منطقه‌ای را از میان ببرد.درس اصلی کمپ‌دیوید این است که میانجی‌گری مؤثر به معنای حذف کامل اختلافات نیست. گاهی موفقیت در آن است که طرفین بتوانند یک منازعهٔ مشخص را به توافقی پایدار تبدیل کنند، حتی اگر اختلافات دیگری همچنان باقی بمانند.۸. میانجی‌گری در جنگ جاری ایران و آمریکانوشتار نهایی این مقاله در روز ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶، هم‌زمان با سفر عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، به تهران نوشته شده است؛ سفری که در چارچوب تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ ایران و آمریکا و ازسرگیری مذاکرات اهمیت پیدا می‌کند. پاکستان طی ماه‌های گذشته نقش فعالی در انتقال پیام‌ها و نزدیک کردن مواضع دو طرف داشته است.به نظر می‌رسد در این میان، پاکستان، عمان و قطر هر یک از مسیرهای متفاوتی در تلاش‌های میانجی‌گرانه نقش دارند. پاکستان با برقراری ارتباط با مقام‌های ایرانی و آمریکایی، می‌کوشد کانالی برای گفت‌وگو و کاهش تنش حفظ کند. عمان نیز با سابقه طولانی خود در تسهیل مذاکرات غیرمستقیم میان تهران و واشنگتن، می‌تواند در انتقال پیام‌ها و فراهم کردن زمینه گفت‌وگو مؤثر باشد. قطر هم در تلاش است از طریق ارتباطات دیپلماتیک، زمینه ادامه گفت‌وگوها و کاهش تنش را فراهم کند.این تحولات نمونه‌ای معاصر از اهمیت میانجی‌گری در روابط بین‌الملل است: گاهی نخستین دستاورد میانجی‌گر نه امضای یک توافق صلح، بلکه جلوگیری از قطع کامل ارتباطات، انتقال مطالبات طرفین و باز نگه داشتن مسیر دیپلماسی است. با این حال، موفقیت نهایی زمانی معنا پیدا می‌کند که این تلاش‌ها به کاهش پایدار درگیری‌ها و توافقی قابل اجرا منجر شوند۹. چه عواملی باعث شکست میانجی‌گری می‌شوند؟میانجی‌گری حتی با وجود میانجی‌ای معتبر و باتجربه ممکن است شکست بخورد. نخستین عامل، نبود ارادهٔ سیاسی برای توافق است. اگر یکی از طرفین تصور کند که ادامهٔ جنگ یا فشار سیاسی، منافع بیشتری نسبت به مصالحه برایش ایجاد می‌کند، ممکن است پیشنهادهای میانجی را نپذیرد.دومین عامل، عدم توازن شدید در انتظارات طرفین است. اگر یک طرف توافق را تنها زمانی بپذیرد که تقریباً همهٔ خواسته‌هایش تأمین شود، فضای مصالحه محدود خواهد شد. در این شرایط، میانجی می‌تواند گزینه‌های جایگزین پیشنهاد کند، اما نمی‌تواند به‌تنهایی اختلاف بنیادی در اهداف طرفین را حل کند.سومین عامل، فقدان تضمین‌های اجرایی است. توافقی که تعهدات آن مبهم باشند یا سازوکاری برای بررسی پایبندی طرفین نداشته باشد، ممکن است در برابر نخستین اختلاف آسیب‌پذیر شود. چهارمین عامل نیز جانبداری آشکار یا تصور جانبداری میانجی است؛ زیرا اگر یکی از طرفین او را فاقد اعتبار بداند، ممکن است کل فرایند را ابزاری برای پیشبرد منافع رقیب تلقی کند.در نهایت، تغییر شرایط سیاسی و امنیتی نیز می‌تواند مذاکرات را مختل کند. تغییر دولت‌ها، فشار گروه‌های داخلی، حوادث نظامی یا تحولات منطقه‌ای ممکن است محاسبات طرفین را تغییر دهد و توافقی را که پیش‌تر قابل‌قبول به نظر می‌رسید، با دشواری مواجه سازد.ازاین‌رو، شکست میانجی‌گری را نباید همیشه صرفاً به ضعف میانجی نسبت داد. گاهی مسئله در ساختار منازعه، نبود زمینهٔ توافق یا تغییر محاسبات طرفین نهفته است. ارزیابی دقیق باید میان عملکرد میانجی و شرایطی که او در آن فعالیت می‌کند، تمایز قائل شود.۱۰. چه زمانی می‌توان میانجی‌گری را موفق دانست؟موفقیت میانجی‌گری را نمی‌توان صرفاً با تعداد نشست‌ها، بیانیه‌های مشترک یا میزان نزدیک‌شدن ظاهری طرفین سنجید. باید مشخص شود که هدف فرایند چه بوده و تا چه اندازه تحقق یافته است.در برخی موارد، هدف فوری میانجی‌گری پایان‌دادن به درگیری‌ها یا برقراری آتش‌بس است. در موارد دیگر، هدف رسیدن به توافقی جامع دربارهٔ مسائل سیاسی و امنیتی است. گاهی نیز موفقیت اولیه در ایجاد کانال ارتباطی و جلوگیری از تشدید بحران خلاصه می‌شود، بدون آنکه هنوز توافق نهایی حاصل شده باشد.بااین‌حال، باید میان موفقیت در تسهیل گفت‌وگو و موفقیت در دستیابی به صلح تمایز گذاشت. ممکن است میانجی در برقراری ارتباط و کاهش سوءتفاهم‌ها موفق باشد، اما طرفین همچنان بر سر مسائل بنیادی اختلاف داشته باشند. همچنین ممکن است توافقی امضا شود، اما در مرحلهٔ اجرا شکست بخورد.ازاین‌رو، ارزیابی جامع میانجی‌گری باید سه سطح را در نظر بگیرد: آیا فرایند مذاکرات را ممکن‌تر کرده است؟ آیا به توافقی روشن و قابل‌اجرا منتهی شده است؟ و آیا نتیجه توانسته است در عمل به کاهش خشونت و مدیریت پایدارتر اختلاف کمک کند؟نتیجه‌گیریمیانجی‌گری یکی از ابزارهای اساسی دیپلماسی برای مدیریت منازعاتی است که در آن‌ها بی‌اعتمادی، هزینه‌های سیاسی و نگرانی از تعهدات آینده، امکان توافق مستقیم را محدود کرده‌اند. میانجی شخص یا نهادی است که می‌کوشد با ایجاد ارتباط، تنظیم فرایند مذاکرات و کمک به طراحی تعهدات متقابل، دستیابی به توافق را برای طرفین امکان‌پذیرتر کند.میانجی خوب به اعتبار، شناخت سیاسی، قدرت تحلیل، دسترسی به طرف‌های ضروری و توانایی مدیریت اختلاف نیاز دارد. انگیزهٔ او نیز ممکن است ترکیبی از جلوگیری از بی‌ثباتی، تأمین منافع ملی، افزایش نفوذ دیپلماتیک و کسب اعتبار بین‌المللی باشد. وظایف او از انتقال پیام‌ها و تنظیم دستور کار تا طراحی سازوکارهای اجرایی و پیگیری توافق امتداد می‌یابد؛ اما اختیار تصمیم‌گیری نهایی همچنان در دست طرف‌های منازعه باقی می‌ماند.تجربهٔ کمپ‌دیوید نشان می‌دهد که میانجی‌گری می‌تواند در شرایط خصومت طولانی‌مدت به پیمان صلحی واقعی منتهی شود، حتی اگر همهٔ اختلافات منطقه‌ای حل نشوند. در مقابل، مذاکرات جاری ایران و آمریکا یادآور آن است که وجود میانجی، به‌تنهایی، برای عبور از بن‌بست کافی نیست؛ طرفین باید دربارهٔ خودِ فرایند مذاکره و نحوهٔ اجرای تعهدات نیز به تفاهم برسند.در نهایت، میانجی‌گری را می‌توان هنر ایجاد امکان توافق در شرایطی دانست که اعتماد به‌تنهایی قادر به پیشبرد گفت‌وگو نیست. میانجی نه صاحب صلح است و نه جایگزین ارادهٔ سیاسی دولت‌ها؛ او زمینه‌ای را فراهم می‌کند که در آن، اختلافات بتوانند به‌جای تداوم خشونت، از مسیر مذاکره و تعهدات متقابل مدیریت شوند.منابع۱. سازمان ملل متحد، راهنمای میانجی‌گری مؤثر، ۲۰۱۲.۲. وزارت امور خارجهٔ ایالات متحده، مجموعهٔ اسناد تاریخی مربوط به کمپ‌دیوید، ۱۹۷۸.۳. وزارت امور خارجهٔ ایالات متحده، اسناد پیمان صلح مصر و اسرائیل، ۱۹۷۹.۴. کارتر، جیمی، کتاب خاطرات «حفظ ایمان: خاطرات یک رئیس‌جمهور»، ۱۹۸۲.۵. رویترز، گزارش‌های مربوط به مذاکرات ایران و آمریکا و تلاش‌های میانجی‌گرانهٔ قطر، اکتبر ۲۰۲۶.کیانکیانTue, 20 Oct 2026 17:44:24 +0330https://virgool.ir/@m_32327170/دیپلماسی-با-ادبیات-پادگانی-dcrnij0lplzaبالاخره جناب آقای بقایی اعلام کردند که پاسخ آمریکا ناکافی بوده است؛ همان موضوعی که من یک هفته پیش در یادداشتی با عنوان «این همه تعلل برای چیست؟» درباره آن نوشته بودم. آن روز پرسیده بودم چرا بررسی پاسخ آمریکا این‌همه طول کشیده و چرا وزارت امور خارجه، به‌جای ارائه توضیحی روشن، پیوسته به تکرار عبارت «در حال بررسی هستیم» بسنده می‌کند. امروز، پس از گذشت یک هفته دیگر، بالاخره می‌دانیم که پاسخ آمریکا از نظر دستگاه دیپلماسی ایران ناکافی بوده است؛ اما پرسش اصلی همچنان پابرجاست: حالا قرار است چه کنیم؟آقای بقایی، پاسخ ناکافی بوده است؛ بسیار خوب. گام بعدی چیست؟ آیا قرار است پیشنهاد تازه‌ای مطرح شود؟ آیا مسیر مذاکره ادامه پیدا می‌کند یا باید بار دیگر هفته‌ها در انتظار تصمیمی نامعلوم بمانیم؟ اعلام ناکافی بودن پاسخ طرف مقابل، به‌خودی‌خود نه راهبرد است و نه سیاست خارجی. این تنها توصیف وضع موجود است؛ آنچه اهمیت دارد، تصمیمی است که پس از این ارزیابی گرفته می‌شود. مردم حق دارند بدانند دستگاه دیپلماسی کشورشان چه مسیری را دنبال می‌کند و برای خروج از این بن‌بست چه برنامه‌ای دارد.اما مسئله تنها به پاسخ آمریکا و نحوه اطلاع‌رسانی وزارت امور خارجه محدود نمی‌شود. سفر عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، در شرایط کنونی منطقه، سفری با هدف میانجی‌گری است؛ تلاشی برای انتقال پیام و گشودن مسیری برای گفت‌وگو در میانه بحرانی که خطر ازسرگیری جنگ را همچنان زنده نگه داشته است. بااین‌حال، آقای بقایی در مقام سخنگوی وزارت امور خارجه، چنان از روابط دوجانبه و پیمان‌های میان دو کشور سخن می‌گویند که گویی مسئله اصلی این سفر، موضوعی عادی در حاشیه روابط خارجی ایران است و مذاکره درباره جنگ، اگر اصلاً در دستور کار باشد، موضوعی با اولویت چندم محسوب می‌شود.واقعاً چرا؟ چرا باید در میانه چنین بحرانی، مهم‌ترین کارکرد سیاسی این سفر را پشت عبارت‌های معمول و کم‌اهمیت‌تر دیپلماتیک پنهان کرد؟ مگر میانجی‌گری برای جلوگیری از جنگ، موضوعی نیست که باید در مرکز توجه دستگاه دیپلماسی قرار بگیرد؟ مگر قرار است از چه چیزی خجالت بکشیم؟ از اینکه کشوری برای انتقال پیام میان طرف‌های درگیر تلاش می‌کند؟ از اینکه هنوز راهی برای گفت‌وگو وجود دارد؟ یا از اینکه پس از هفته‌ها انتظار، همچنان مذاکره یکی از گزینه‌های روی میز است؟مذاکره نه ننگ است و نه نشانه ضعف. دیپلماسی اساساً برای همین روزهاست؛ روزهایی که اختلاف‌ها به نقطه خطرناکی رسیده‌اند، هزینه محاسبات اشتباه بالا رفته و ادامه مسیر تقابل می‌تواند پیامدهایی سنگین برای یک کشور داشته باشد. مذاکره به معنای تسلیم نیست و گفت‌وگو به معنای چشم‌پوشی از منافع ملی نخواهد بود. هنر دیپلماسی دقیقاً در این است که بتواند در چنین شرایطی، بدون واگذاری اصول و منافع کشور، راهی برای کاهش تنش و جلوگیری از هزینه‌های بیشتر پیدا کند.مشکل اما اینجاست که آقای بقایی، دست‌کم در نحوه سخن گفتنشان، نه شفافیت لازم را به خرج می‌دهند و نه اشتیاق چندانی به باز نگه داشتن افق مذاکره نشان می‌دهند. گویی قرار است اصل گفت‌وگو، پیش از آنکه حتی درباره محتوای آن بحث شود، در لفافه‌ای از ابهام قرار بگیرد؛ گویی پذیرش اینکه کشور به میانجی نیاز دارد یا در حال سنجیدن امکان مذاکره است، خود امتیازی به طرف مقابل محسوب می‌شود. حال آنکه در سیاست خارجی، آنچه اهمیت دارد نتیجه و تأمین منافع ملی است، نه حفظ ظاهر و پرهیز از به زبان آوردن کلماتی که ممکن است برای برخی خوشایند نباشند.البته سخنگوی وزارت امور خارجه موظف نیست جزئیات محرمانه مذاکرات را در اختیار افکار عمومی قرار دهد. اما میان حفظ محرمانگی و مبهم سخن گفتن تفاوت بزرگی وجود دارد. می‌توان از افشای جزئیات خودداری کرد و در عین حال، تصویری روشن از وضعیت کلی، اهداف و مسیر پیش رو ارائه داد. می‌توان گفت مذاکره در چه مرحله‌ای قرار دارد، چه موانعی وجود دارد و چه گزینه‌هایی بررسی می‌شوند، بی‌آنکه اسرار دیپلماتیک را فاش کرد. آنچه پذیرفتنی نیست، این است که در حساس‌ترین مقاطع، افکار عمومی میان اظهارات تکراری و توضیحات ناکافی سرگردان بماند.پیشنهاد من به آقای بقایی این است که اگر قرار است همچنان با همین ادبیات و همین رویکرد سخن بگویند، از سمت سخنگویی وزارت امور خارجه استعفا دهند و به سخنگویی نیروهای مسلح مشغول شوند! هر پستی ادبیات خاص خودش را دارد و هر نهادی نیز منطق و اقتضائات خود را. ادبیات یک سخنگوی نظامی می‌تواند بر آمادگی دفاعی، اقتدار و خطوط قرمز متمرکز باشد؛ اما سخنگوی دستگاه دیپلماسی باید بتواند از گفت‌وگو، چانه‌زنی، میانجی‌گری و راه‌های خروج از بحران نیز سخن بگوید. قرار نیست سخنگوی وزارت خارجه هر بار که نام مذاکره به میان می‌آید، چنان موضع بگیرد که گویی اصل گفت‌وگو با مأموریت او در تعارض است.این تفاوت، صرفاً تفاوت در انتخاب چند واژه نیست؛ تفاوت میان دو نگاه به سیاست خارجی است. دستگاه دیپلماسی باید بتواند هم‌زمان از منافع ملی دفاع کند و راه‌های تأمین آن را از طریق مذاکره نیز توضیح دهد. اگر قرار باشد هر نشانه‌ای از گفت‌وگو با احتیاطی افراطی همراه شود و هر احتمال میانجی‌گری در حاشیه قرار بگیرد، دیگر چه تفاوتی میان زبان دیپلماسی و زبان تقابل باقی می‌ماند؟و در نهایت، پرسش اصلی همچنان پابرجاست: آیا واقعاً می‌خواهیم بار دیگر وارد جنگی دیگر با اسرائیل شویم؟ اگر پاسخ منفی است، راهبرد جلوگیری از آن چیست؟ آیا قرار است صرفاً منتظر بمانیم، پاسخ‌ها را بررسی کنیم، ناکافی بودنشان را اعلام کنیم و دوباره در چرخه‌ای از ابهام و بلاتکلیفی گرفتار شویم؟ آیا دستگاه دیپلماسی برنامه‌ای روشن برای کاهش تنش دارد یا قرار است در هر مرحله، تنها صورت‌مسئله را برای افکار عمومی بازگو کند؟یک هفته پیش نوشتم که این همه تعلل برای چیست. امروز پاسخ آمریکا ناکافی اعلام شده است، اما هنوز نمی‌دانیم گام بعدی چیست. درباره سفر میانجی‌گرانه عاصم منیر نیز به‌جای آنکه اهمیت مذاکره در متن بحران برجسته شود، سخنانی می‌شنویم که گویی موضوع اصلی، روابط دوجانبه و پیمان‌های همکاری است.ایران در شرایطی نیست که بتواند دیپلماسی را به تکرار مواضع رسمی و اعلام نارضایتی از پاسخ طرف مقابل تقلیل دهد. امروز بیش از هر زمان دیگری به تصمیم‌گیری روشن، اطلاع‌رسانی مسئولانه و دستگاه دیپلماسی‌ای نیاز داریم که از مذاکره نهراسد و از توضیح ضرورت آن نیز شرم نداشته باشد.آقای بقایی، اگر پاسخ آمریکا ناکافی است، بگویید گام بعدی چیست. اگر میانجی‌گری در جریان است، اهمیت آن را پشت عبارت‌های حاشیه‌ای پنهان نکنید. و اگر قرار است سخنگوی وزارت امور خارجه باشید، به یاد داشته باشید که وظیفه شما تنها بازتاب دادن ادبیات تقابل نیست؛ دیپلماسی، حتی در سخت‌ترین روزهای بحران، باید بتواند از امکان گفت‌وگو سخن بگوید.جنگ را نمی‌توان صرفاً با اعلام مواضع مدیریت کرد و صلح را نمی‌توان با پنهان کردن مذاکره به دست آورد.کیانکیانTue, 20 Oct 2026 13:20:05 +0330https://virgool.ir/@m_32327170/به-امید-روزهای-بهتر-uheebkqpqzokپدرم وقتی بچه بودم، هر بار که چیزی می‌نوشت یا پای نوشته‌ای را امضا می‌کرد، آخرش می‌نوشت: «به امید روزهای بهتر».آن روزها معنای این جمله را نمی‌فهمیدم. برای من، روزهای بهتر چیزی شبیه یک وعده بود؛ چیزی که بزرگ‌ترها درباره‌اش حرف می‌زدند و من فکر می‌کردم بالاخره یک روز از راه می‌رسد. فکر می‌کردم آدم‌ها سختی می‌کشند، صبر می‌کنند و بعد، زندگی بالاخره روی خوشش را نشان می‌دهد.بچه بودم. نمی‌دانستم بعضی انتظارها می‌توانند آن‌قدر طولانی شوند که از یک نسل به نسل دیگر برسند. نمی‌دانستم ممکن است آدمی تمام عمرش را به امید روزهای بهتر بگذراند، پیر شود، موهایش سفید شود و هنوز وقتی از آینده حرف می‌زند، همان جمله را تکرار کند.حالا بزرگ‌تر شده‌ام و معنای آن جمله را جور دیگری می‌فهمم.حالا می‌فهمم پشت آن چند کلمه، چقدر آرزوی زندگی بوده؛ چقدر خستگی، چقدر صبر و چقدر امید به اینکه شاید فردا کمی مهربان‌تر از امروز باشد.و تلخ‌ترین بخش ماجرا این است که من هم، در آغاز جوانی‌ام، گاهی خودم را در حال تکرار همان جمله می‌بینم.به امید روزهای بهتر.اما مگر چند بار می‌شود زندگی را به فردا موکول کرد؟ چند بار می‌شود به خودمان گفت هنوز وقت هست، هنوز فرصت داریم، هنوز شاید همه‌چیز درست شود؟ چند نسل باید چشم‌انتظار بمانند تا بالاخره نوبت زندگی کردنشان برسد؟پدرم آن روزها آرزوی روزهای بهتر را داشت. من هم دارم. و فکر کردن به این شباهت، چیزی درونم را به درد می‌آورد؛ اینکه با وجود تمام سال‌هایی که گذشته، با وجود تمام عمرهایی که سپری شده، هنوز برای داشتن یک زندگی معمولی به همان امید پناه می‌بریم.ما مگر چه می‌خواستیم؟مگر خواسته‌مان چیزی بیشتر از زندگی بود؟می‌خواستیم جوانی کنیم. می‌خواستیم به کنسرت برویم، موسیقی گوش بدهیم، با دوستانمان بخندیم، عاشق شویم، سفر برویم و برای آینده‌ای که قرار بود بسازیم، رؤیا داشته باشیم. می‌خواستیم شب‌ها با خیال راحت بخوابیم و صبح‌ها بدون ترس از خبرهای تلخ بیدار شویم. می‌خواستیم دغدغه‌مان فردایی باشد که قرار است در آن اتفاق خوبی بیفتد، نه فردایی که نمی‌دانیم چه نگرانی تازه‌ای با خودش می‌آورد.اما سال‌هاست که زندگی ما در میان خبرهای اعدام، سایهٔ جنگ، فشار اقتصادی و اضطراب آینده گرفتار شده است.هر روز خبری تازه، نگرانی تازه و دلیلی تازه برای ترسیدن. هر روز حساب‌وکتاب بیشتر، قدرت خرید کمتر و فاصله‌ای طولانی‌تر میان آنچه می‌خواهیم و آنچه واقعاً می‌توانیم داشته باشیم.جوانی که باید در این سال‌ها جهان را کشف کند، حالا گاهی تمام انرژی‌اش را صرف این می‌کند که بفهمد چطور می‌تواند از پس زندگی بربیاید. کسی که باید برای آینده‌اش نقشه بکشد، نمی‌داند آیا اصلاً می‌تواند به برنامه‌هایش تکیه کند یا نه. کسی که باید از فردا هیجان‌زده باشد، از فکر کردن به آن می‌ترسد.و من از خودم می‌پرسم: چه بر سر زندگی ما آمده است؟چرا باید برای خوشحال بودن، این‌همه دلیل و اجازه و فرصت لازم داشته باشیم؟ چرا یک شب شادی، یک کنسرت، یک سفر ساده یا چند ساعت آسودگی خیال، گاهی به چیزی تبدیل می‌شود که باید با حسرت درباره‌اش حرف بزنیم؟ چرا باید این‌همه از زندگی عقب بمانیم، فقط چون بخش بزرگی از توانمان صرف نگرانی برای ابتدایی‌ترین نیازهایمان می‌شود؟ما فقط از نظر اقتصادی آسیب ندیده‌ایم؛ ما از نظر روحی هم خسته شده‌ایم. از بلاتکلیفی، از خبرهای تلخ، از نگرانی برای خانواده‌هایمان، از آینده‌ای که مدام دورتر به نظر می‌رسد و از این احساس فرساینده که زمان می‌گذرد، اما زندگی آن‌طور که باید، پیش نمی‌رود.شاید کسی که از بیرون نگاه می‌کند، بگوید همهٔ نسل‌ها سختی کشیده‌اند. درست است؛ زندگی هیچ‌وقت برای هیچ نسلی کاملاً آسان نبوده است. اما این واقعیت، چیزی از حق ما برای داشتن روزهای بهتر کم نمی‌کند. رنج نسل‌های پیشین نباید به سرنوشت اجباری نسل‌های بعد تبدیل شود.قرار نبود ما هم همان حسرت‌ها را به ارث ببریم.قرار نبود پدران و مادرانمان سال‌ها منتظر بمانند تا ما نیز بزرگ شویم و همان انتظار را ادامه دهیم. قرار نبود هر نسل، بخشی از جوانی‌اش را قربانی امید به آینده‌ای کند که نسل بعد هم مجبور باشد در انتظارش بماند.چندین نسل را تباه کردند؛ نه فقط با گرفتن فرصت‌ها، بلکه با گرفتن زمان. با سال‌هایی که گذشتند، با امیدهایی که فرسوده شدند و با زندگی‌هایی که می‌توانستند شکل دیگری داشته باشند.چون زمان، تنها چیزی است که هیچ‌کس نمی‌تواند به ما برگرداند.اگر خانه‌ای را از دست بدهیم، شاید روزی خانه‌ای دیگر بسازیم. اگر پولی را از دست بدهیم، شاید روزی دوباره به دستش بیاوریم. اگر شرایطی تغییر کند، شاید بتوانیم زندگی‌مان را از نو سامان بدهیم. اما با جوانی‌ای که زیر بار اضطراب گذشته چه کنیم؟ با روزهایی که می‌توانستند خاطره شوند و نشدند؟ با فرصت‌هایی که از دست رفتند، با رؤیاهایی که به تعویق افتادند و با آن نسخه از خودمان که شاید در شرایطی بهتر می‌توانستیم باشیم؟برای زندگی‌های نزیسته چه جبرانی وجود دارد؟برای جوانی‌ای که به‌جای خاطره، نگرانی به یادگار گذاشته است، چه می‌توان کرد؟و چقدر تلخ است که آدم در سنی که باید بیشترین امید را به آینده داشته باشد، گاهی بیشتر از هر چیز دیگری نگران همان آینده باشد.من به آن جملهٔ پدرم فکر می‌کنم: «به امید روزهای بهتر».شاید آن روزها، وقتی بچه بودم، نمی‌فهمیدم چرا این جمله را می‌نویسد. شاید خیال می‌کردم امید داشتن یعنی مطمئن بودن از اینکه همه‌چیز بالاخره درست می‌شود. اما امروز فکر می‌کنم امید گاهی فقط راهی است که آدم برای ادامه دادن پیدا می‌کند؛ تلاشی برای باور داشتن به اینکه تمام این سختی‌ها قرار نیست آخرین تعریف زندگی باشند.ولی امید، به‌تنهایی، جای زندگی را نمی‌گیرد.نمی‌شود از یک انسان خواست تمام عمرش را امیدوار بماند، بی‌آنکه فرصت تجربه کردن چیزهایی را داشته باشد که به آن‌ها امید بسته است. نمی‌شود مدام از آینده حرف زد و سهم امروز را فراموش کرد. نمی‌شود به نسل‌ها گفت صبر کنید، روزهای بهتر خواهند آمد، و بعد از آن‌ها انتظار داشت که ازدست‌رفتن سال‌های عمرشان را نادیده بگیرند.ما به روزهای بهتر نیاز داریم، اما نه فقط به‌عنوان وعده‌ای برای آینده؛ به‌عنوان حقی برای امروز.حق داریم آرامش داشته باشیم. حق داریم بدون ترس برای زندگی‌مان برنامه بریزیم. حق داریم شادی را تجربه کنیم، از جوانی‌مان خاطره بسازیم و برای آینده‌ای که می‌خواهیم، تلاش کنیم. حق داریم زندگی‌مان چیزی بیشتر از عبور از بحران‌های پشت سر هم باشد.گاهی فکر می‌کنم اگر روزی فرزندانی داشته باشم، دلم می‌خواهد وقتی از آینده حرف می‌زنم، مجبور نباشم جملهٔ پدرم را با همان حسرت تکرار کنم. دلم می‌خواهد بتوانم از روزهای خوبی بگویم که واقعاً تجربه کرده‌ایم، نه فقط روزهایی که تمام عمر منتظرشان مانده‌ایم.دلم می‌خواهد روزی برسد که امید به روزهای بهتر، دیگر جمله‌ای برای تحمل کردن امروز نباشد؛ جمله‌ای باشد برای مشتاقانه انتظار کشیدن فردا.روزی که جوان‌ها به‌جای فکر کردن به رفتن، از ساختن حرف بزنند. به‌جای نگرانی از جنگ، برای آینده برنامه بریزند. به‌جای حسرت یک زندگی معمولی، فرصت کنند زندگی خودشان را آن‌طور که دوست دارند بسازند.نمی‌دانم آن روز چه زمانی می‌رسد. نمی‌دانم چند سال دیگر باید بگذرد و چند بار دیگر باید همان جمله را تکرار کنیم.فقط می‌دانم که ما هم بخشی از همین عمر محدودیم؛ انسان‌هایی با روزهای محدود، آرزوهای واقعی و فرصت‌هایی که برای همیشه منتظر نمی‌مانند.و هیچ‌کس نباید مجبور باشد تمام زندگی‌اش را صرف انتظار برای شروع زندگی کند.پدرم وقتی بچه بودم، می‌نوشت: «به امید روزهای بهتر».حالا من بزرگ شده‌ام و هنوز دلم می‌خواهد به همان روزها برسم.اما این بار، وقتی آن جمله را در ذهنم تکرار می‌کنم، یک سؤال همراهم است؛ سؤالی که هرچه بیشتر به آن فکر می‌کنم، سنگین‌تر می‌شود:اگر پدرانمان به امید روزهای بهتر زندگی کردند و ما هم داریم به امید روزهای بهتر زندگی می‌کنیم، پس چه کسی قرار است بالاخره آن روزهای بهتر را زندگی کند؟چند نسل دیگر باید منتظر بمانند؟چند جوان دیگر باید بهترین سال‌های عمرشان را در اضطراب و حسرت بگذرانند؟چند زندگی دیگر باید به فردا موکول شود؟ما از دنیا چیز زیادی نمی‌خواستیم.فقط می‌خواستیم وقتی سال‌ها بعد به گذشته نگاه می‌کنیم، به‌جای اینکه بگوییم «کاش آن روزها زندگی کرده بودیم»، بتوانیم لبخند بزنیم و بگوییم:بالاخره زندگی کردیم.ما هم حق داشتیم زندگی کنیم؛ نه فقط به امید روزهای بهتر، بلکه در خودِ روزهای بهتر.کیانکیانFri, 16 Oct 2026 12:36:47 +0330https://virgool.ir/@m_32327170/مذاکره-نه-خب-راه-حل-چیست-ki4srnl4lebiبعضی‌ها می‌گویند به‌جای مذاکره باید به محور مقاومت تکیه کنیم. در عین حال می‌گویند جنگ‌طلب نیستیم، اما هرگونه مذاکره و هر نوع توافقی را هم رد می‌کنند. سؤال ساده‌ای که پیش می‌آید این است: اگر نه جنگ، نه مذاکره و نه توافق، پس راه خروج از این وضعیت چیست؟نمی‌شود صرفاً مذاکره را رد کرد و تصور کرد که با رد کردن آن، مسئله هم حل شده است. سیاست خارجی عرصه شعار دادن نیست؛ قرار است راهی برای رسیدن به اهداف مشخص، تأمین منافع کشور و کاهش هزینه‌ها پیدا کند. اگر کسی معتقد است تکیه بر محور مقاومت می‌تواند جایگزین مذاکره شود، باید توضیح بدهد این راهبرد دقیقاً چگونه قرار است به نتیجه برسد. هدف نهایی چیست؟ چه هزینه‌هایی دارد؟ چه زمانی قرار است نتیجه بدهد؟ و اگر نتیجه نداد، برنامه جایگزین چیست؟واقعیت این است که ما باید به توافق برسیم، حتی اگر رسیدن به آن مستلزم پذیرش هزینه‌ها و امتیازهای دشوار باشد. قرار نیست هر توافقی را بدون بررسی بپذیریم یا از منافع کشور چشم‌پوشی کنیم؛ اما باید بپذیریم که توافق همیشه به معنای رسیدن به تمام خواسته‌ها نیست. گاهی برای جلوگیری از یک خسارت بزرگ‌تر، باید از بخشی از خواسته‌هایمان بگذریم. هنر دیپلماسی هم دقیقاً همین است: رسیدن به توافقی که با وجود هزینه‌ها و محدودیت‌هایش، از ادامه تقابل و خطر گسترش جنگ کم‌هزینه‌تر باشد.پرسش اینجاست که مخالفان مذاکره دقیقاً چه چیزی را ترجیح می‌دهند؟ ادامه وضعیتی که هر روز خطر درگیری و خسارت‌های بیشتر را به همراه دارد؟ یا امید بستن به اینکه فشار نظامی و منطقه‌ای سرانجام طرف مقابل را به پذیرش تمام خواسته‌های ما وادار کند؟ اگر گزینه دوم را انتخاب می‌کنند، باید توضیح بدهند این انتظار بر چه اساسی استوار است، هزینه‌اش برای کشور چقدر خواهد بود و اگر نتیجه نداد، چه باید کرد.تکیه بر توان دفاعی و منطقه‌ای می‌تواند بخشی از محاسبات امنیتی یک کشور باشد؛ اما داشتن ابزار قدرت با داشتن راهبرد سیاسی یکسان نیست. قدرت باید در خدمت رسیدن به نتیجه‌ای مشخص باشد. اگر قرار است از این قدرت برای گرفتن امتیاز در مذاکره استفاده کنیم، باید بگوییم هدف مذاکره چیست و قرار است با چه شرایطی به توافق برسیم. اگر هم قرار نیست از آن برای رسیدن به توافق استفاده کنیم، باید روشن کنیم که قرار است این تقابل تا کجا ادامه پیدا کند.مذاکره به معنای تسلیم شدن نیست و توافق هم لزوماً به معنای پیروزی کامل یک طرف نیست. گاهی انتخاب واقعی میان یک توافق دشوار و وضعیتی ایدئال نیست؛ میان پذیرش هزینه‌های یک توافق و تحمل خطرها و هزینه‌های ادامه تقابل است. در چنین شرایطی، مسئولیت سیاست‌گذاری ایجاب می‌کند که هزینه هر دو مسیر را بسنجیم، نه اینکه صرفاً با شعار مقاومت، هزینه‌های مسیر مقابل را نادیده بگیریم.ما باید از جنگ جلوگیری کنیم؛ نه با تکرار اینکه جنگ نمی‌خواهیم، بلکه با انتخاب مسیری عملی برای دور شدن از آن. اگر رسیدن به این هدف مستلزم امتیازهای دشوار باشد، باید درباره آن‌ها صریح و واقع‌بینانه گفت‌وگو کنیم. هیچ کشوری نمی‌تواند صرفاً با پافشاری بر تمام خواسته‌هایش، تضمین کند که طرف مقابل سرانجام تسلیم خواهد شد.مسئله این نیست که مذاکره در هر شرایطی و به هر قیمتی انجام شود؛ مسئله این است که هدف باید رسیدن به توافقی قابل‌قبول و جلوگیری از جنگ باشد و مذاکره ابزار اصلی رسیدن به این هدف است. هرکس با این مسیر مخالف است، باید راه جایگزینش را روشن کند و مسئولیت هزینه‌ها و پیامدهای آن را هم بپذیرد.نمی‌شود هم جنگ را نخواست، هم مذاکره را رد کرد، هم توافق را نپذیرفت و در نهایت هیچ توضیح روشنی درباره چگونگی خروج از وضعیت موجود نداد. کشور را نمی‌توان با مجموعه‌ای از «نه»ها اداره کرد. بالاخره باید به این سؤال پاسخ داد: اگر مذاکره و توافق نه، پس چه؟ و اگر راه دیگری وجود ندارد که بتواند با هزینه‌ای کمتر ما را به امنیت و ثبات برساند، چرا باید فرصت رسیدن به یک توافق دشوار را هم کنار بگذاریم؟کیانکیانFri, 16 Oct 2026 12:24:20 +0330https://virgool.ir/@m_32327170/ترکمانچای-وقتی-انتخاب-ها-به-فاجعه-و-فاجعه-ای-کوچک-تر-محدود-می-شوند-da4wgqwyeuinبه نظرم درباره صحبت‌های جواد ظریف پیرامون اینکه چرا عهدنامه ترکمانچای امضا شد، برداشت نادرستی شکل گرفته است. مسئله، ستایش ترکمانچای یا دفاع از مفاد آن نیست. از دست رفتن بخش‌های مهمی از سرزمین ایران و تحمیل امتیازات سنگین به کشور، به‌اندازه کافی گویای فاجعه‌بار بودن این عهدنامه است. اما نکته‌ای که ظریف به آن اشاره می‌کند، فراتر از خود ترکمانچای است: اینکه در سیاست، گاهی برای حفظ یک کشور باید تصمیم‌هایی گرفت که در شرایط عادی پذیرفتنی نیستند.هر دولت و ملتی باید در سیاست برای خودش اولویت‌هایی تعیین کند. نمی‌توان انتظار داشت یک کشور در تمام شرایط و بدون توجه به محدودیت‌هایش، به همه اهداف خود دست پیدا کند. به نظر من، حفظ تمامیت ارضی و بقای موجودیت کشور باید از مهم‌ترین اولویت‌های هر دولتی باشد. تصور کنید موجودیت یک کشور در معرض خطر قرار گرفته است و ادامه یک جنگ ممکن است نه‌فقط به ازدست‌رفتن بخشی از خاک آن، بلکه به فروپاشی ساختار سیاسی و از بین رفتن توانایی کشور برای ادامه حیات منجر شود. در چنین شرایطی، ممکن است دولت ناچار شود از بخشی از خواسته‌هایش عقب‌نشینی کند تا اصل موجودیت کشور را حفظ کند.این عقب‌نشینی لزوماً تصمیم خوبی نیست و نباید آن را به انتخابی مطلوب تبدیل کرد؛ اما باید شرایطی را هم در نظر گرفت که آن تصمیم در آن گرفته شده است. گاهی مسئله این نیست که کدام انتخاب خوب است، بلکه این است که کدام انتخاب آسیب کمتری به کشور وارد می‌کند. سیاست‌مدار مسئول نمی‌تواند صرفاً به دلیل تلخی یک تصمیم، از پذیرفتن واقعیت‌های موجود خودداری کند. او باید پیامدهای انتخاب‌هایش را بسنجد و ببیند اصرار بر ادامه یک مسیر، در نهایت چه هزینه‌ای برای کشور خواهد داشت.برای فهم بهتر این مسئله، باید به جنگ‌های ایران و روسیه در دوره قاجار بازگردیم. در آغاز قرن نوزدهم، روسیه در دوره امپراتور الکساندر اول سیاست گسترش نفوذ خود در قفقاز را دنبال می‌کرد. گرجستان در سال ۱۸۰۱ به امپراتوری روسیه ضمیمه شده بود و روس‌ها به‌تدریج در پی تسلط بر دیگر خان‌نشین‌های منطقه بودند؛ سرزمین‌هایی که حکومت قاجار نیز آن‌ها را بخشی از قلمرو و حوزه نفوذ خود می‌دانست. در سال ۱۸۰۴، حمله روسیه به گنجه و گسترش پیشروی‌هایش در قفقاز، رویارویی مستقیم دو کشور را رقم زد. فتحعلی‌شاه قاجار که این تحولات را تهدیدی علیه حکومت خود می‌دید، وارد جنگی شد که نزدیک به یک دهه ادامه یافت.ایران در این جنگ بدون توان نظامی نبود. عباس‌میرزا، ولیعهد و فرمانده اصلی نیروهای ایران در جبهه شمالی، برای اصلاح ارتش تلاش کرده بود و در مقاطعی نیز موفقیت‌هایی به دست آورد. اما ایران از نظر سازمان نظامی، تجهیزات، منابع مالی و توان پشتیبانی با مشکلات جدی روبه‌رو بود. در مقابل، روسیه توانست به‌تدریج برتری نظامی خود را تثبیت کند. شکست‌های سنگین ایران در نبردهای اصلاندوز و لنکران در سال ۱۸۱۲ و از دست رفتن مواضع مهم، سرانجام راه را برای پایان جنگ نخست باز کرد. در سال ۱۸۱۳، ایران ناچار به پذیرش عهدنامه گلستان شد. بر اساس این عهدنامه، بخش بزرگی از قلمرو ایران در قفقاز، از جمله قره‌باغ، گنجه، شیروان، باکو و مناطق دیگر، به روسیه واگذار شد یا حاکمیت روسیه بر آن‌ها به رسمیت شناخته شد. عهدنامه گلستان برای ایران تلخ و پرهزینه بود، اما اختلافات مرزی و سرزمینی دو کشور را به‌طور کامل حل نکرد. در سال‌های بعد، تلاش‌های دیپلماتیک ایران برای بازپس‌گیری برخی مناطق نیز به نتیجه نرسید و تنش‌ها همچنان ادامه یافت. پس از عهدنامه گلستان، عباس‌میرزا و بخشی از نیروهای سیاسی و مذهبی ایران همچنان به بازپس‌گیری سرزمین‌های ازدست‌رفته امیدوار بودند. دربار قاجار نیز به حمایت بریتانیا اتکا داشت؛ حمایتی که تصور می‌شد در صورت وقوع جنگ با یک قدرت اروپایی، می‌تواند به کمک نظامی یا مالی منجر شود. اما محاسبات سیاسی و نظامی با واقعیت قدرت روسیه و میزان حمایت خارجی همخوانی نداشت. در سال ۱۸۲۶، ایران بار دیگر جنگ را آغاز کرد، با این امید که بتواند مناطق ازدست‌رفته را پس بگیرد. جنگ دوم در ابتدا با پیشروی نیروهای ایران همراه شد، اما این موفقیت‌ها دوام نیاورد. روس‌ها ضدحمله کردند و در سال ۱۸۲۷ ایروان و نخجوان را تصرف کردند. سپس تبریز، یکی از مهم‌ترین شهرهای ایران و مرکز قدرت ولیعهد، به دست نیروهای روسیه افتاد. پیشروی نیروهای روسی و تهدید رسیدن آن‌ها به تهران، حکومت قاجار را در موقعیتی بسیار دشوار قرار داد. ایران دیگر از موضع قدرت مذاکره نمی‌کرد؛ شکست‌های نظامی، ازدست‌رفتن شهرهای مهم و تهدید پیشروی بیشتر روسیه، قدرت چانه‌زنی حکومت را به‌شدت محدود کرده بود.در چنین شرایطی، مذاکرات صلح انجام شد. از طرف ایران، عباس‌میرزا و میرزا ابوالحسن‌خان ایلچی در روند توافق حضور داشتند و الله‌یارخان آصف‌الدوله نیز از مقام‌های ارشد دربار بود که در امضای عهدنامه نقش داشت. در طرف روسیه، ژنرال ایوان پاسکویچ نمایندگی می‌کرد؛ فرمانده‌ای که پیروزی‌های نظامی روسیه در جنگ دوم، موقعیت او را در مذاکرات تقویت کرده بود. عهدنامه ترکمانچای در فوریه ۱۸۲۸ امضا شد.مفاد عهدنامه بسیار سنگین بود. ایران خانات ایروان و نخجوان را به روسیه واگذار کرد، پرداخت غرامت سنگینی را پذیرفت و امتیازات مهمی در زمینه تجارت و روابط سیاسی به روسیه داد. همچنین محدودیت‌هایی جدی بر موقعیت دریایی ایران در دریای خزر تحمیل شد. ترکمانچای توافقی برابر میان دو کشور نبود؛ پیمانی بود که در سایه شکست نظامی ایران و برتری طرف مقابل شکل گرفت و پیامدهای بلندمدتی برای استقلال و جایگاه ایران داشت.بااین‌حال، برای فهم این تاریخ باید دو پرسش را از یکدیگر جدا کنیم: چرا حکومت قاجار با محاسبات نادرست و ضعف‌های ساختاری، ایران را به چنین وضعیت دشواری رساند؟ و پس از شکست‌های نظامی و پیشروی روسیه، چه گزینه‌هایی برای جلوگیری از خسارت‌های بیشتر باقی مانده بود؟ پرسش اول درباره مسئولیت حکومت در شکل‌گیری آن وضعیت است؛ پرسش دوم درباره تصمیم‌گیری در شرایطی است که گزینه‌های مطلوب تا حد زیادی از دست رفته‌اند. پاسخ به پرسش دوم، اشتباهات حکومت در پاسخ به پرسش اول را پاک نمی‌کند.این دقیقاً همان نکته‌ای است که به نظرم در برداشت از صحبت‌های ظریف نادیده گرفته می‌شود. اشاره به اینکه چرا یک حکومت به توافقی مانند ترکمانچای رسید، لزوماً به معنای ستایش آن توافق یا تأیید عملکرد شاهان قاجار نیست. می‌توان عهدنامه را فاجعه‌بار دانست، تصمیم به آغاز جنگ دوم را نقد کرد و هم‌زمان درباره این پرسش اندیشید که وقتی یک کشور در میدان جنگ شکست خورده و طرف مقابل تا شهرهای مهمش پیشروی کرده است، چگونه باید از خسارت‌های بیشتر جلوگیری کند.گاهی تصمیم‌های اشتباه یک حکومت، کشور را به نقطه‌ای می‌رسانند که دیگر گزینه‌های خوبی پیش رویش نیست. در آن لحظه، حتی یک توافق بسیار بد هم ممکن است در مقایسه با ادامه جنگ، گزینه کم‌هزینه‌تری باشد.روشن است که پس از شکست نظامی، قدرت چانه‌زنی ایران محدود شده بود و حکومت با انتخاب‌های دشواری روبه‌رو بود. این همان تفاوت میان جلوگیری از یک فاجعه و ستایش توافقی است که در جریان آن فاجعه به دست آمده است.گاهی شرایط به جایی می‌رسد که انتخاب دیگر میان خوب و بد نیست؛ حتی میان بد و بدتر هم نیست، بلکه میان فاجعه و فاجعه‌ای با ابعاد کوچک‌تر است. در چنین موقعیتی، تصمیم‌گیرنده باید بسنجد که کدام مسیر کمترین خسارت را به کشور وارد می‌کند. این منطق به معنای تأیید نتیجه جنگ‌ها، توجیه اشتباهات حاکمان یا نادیده گرفتن حقوق ازدست‌رفته مردم نیست. اگر قرار است از تاریخ درس بگیریم، باید هم اشتباهاتی را که کشور را به چنین نقطه‌ای رساندند بشناسیم و هم بفهمیم چرا در شرایط بحرانی، تصمیم‌گیری واقع‌بینانه اهمیت پیدا می‌کند.به نظرم آنچه در تقابل اخیر ایران و آمریکا رخ داده نیز از بعضی جهات یادآور این تجربه تاریخی است؛ نه به این معنا که شرایط امروز با دوران قاجار یکسان است، بلکه از این جهت که در هر دو مورد، خطر از دست رفتن فرصت دیپلماسی و بازگشت به چرخه درگیری وجود دارد. ایران وارد جنگی با آمریکا و اسرائیل شد و پس از هفته‌ها درگیری، آتش‌بسی برقرار شد. سپس دو طرف به تفاهمی اولیه برای پایان دادن به جنگ و مذاکره درباره توافقی گسترده‌تر رسیدند؛ تفاهمی که قرار بود زمینه کاهش درگیری‌ها و بازگشایی تنگه هرمز را فراهم کند. اما این روند دوام نیاورد. حملات به کشتی‌های تجاری، از جمله حمله به سه کشتی در تنگه هرمز، و حملات متقابل ایران و آمریکا، به فروپاشی تفاهم اولیه و ازسرگیری درگیری‌ها کمک کرد. دو طرف یکدیگر را به نقض تفاهم متهم کردند و اختلاف بر سر مفاد و نحوه اجرای آن نیز به بحران دامن زد.این تجربه یادآور نکته‌ای مهم است: گاهی پس از یک جنگ پرهزینه، فرصتی برای متوقف کردن درگیری و حرکت به سمت توافق پدید می‌آید، اما اگر این فرصت با محاسبات نادرست، اقدامات تنش‌زا یا ناتوانی در پایبندی به تفاهم از دست برود، کشور ممکن است دوباره درگیر جنگی شود که هزینه‌های بیشتری به آن تحمیل می‌کند. در جنگ دوم ایران و روسیه نیز تصمیم حکومت قاجار برای بازپس‌گیری سرزمین‌های ازدست‌رفته، بدون برآورد واقع‌بینانه از توان نظامی روسیه و شرایط بین‌المللی، سرانجام به شکست سنگین‌تر و عهدنامه ترکمانچای انجامید. البته این دو رویداد از نظر تاریخی یکسان نیستند و مسئولیت‌ها و جزئیاتشان تفاوت دارد؛ شباهت مورد نظر، در خطر از دست رفتن فرصت دیپلماسی و ورود دوباره به چرخه تقابل و خسارت است.ممکن است ایران امروز نیز با وضعیتی دشوارتر روبه‌رو شود: ادامه تقابل می‌تواند هزینه‌های نظامی، اقتصادی و انسانی بیشتری به کشور تحمیل کند، درحالی‌که رسیدن به توافقی پایدار مستلزم تصمیم‌های دشوار و پذیرش امتیازهایی از سوی طرف‌های مذاکره است. یکی از موضوعاتی که می‌تواند در چنین مذاکراتی مطرح باشد، برنامه هسته‌ای ایران و محدودیت‌های مربوط به آن است؛ در کنار مسائلی مانند تحریم‌ها، تضمین‌های امنیتی و ترتیبات مربوط به پایان جنگ. اینکه چه امتیازی در برابر چه تعهد یا منفعتی پذیرفته شود، باید موضوع مذاکره‌ای دقیق و سنجیده باشد، نه تصمیمی مبتنی بر شعار یا فشارهای مقطعی.از نگاه من، برنامه هسته‌ای ایران طی دهه‌های گذشته هزینه‌های سنگینی بر کشور تحمیل کرده و دستاوردهای آن، دست‌کم در نسبت با این هزینه‌ها، محل تردید جدی است. بااین‌حال، این برنامه برای بخشی از ساختار حاکمیت و حامیانش اهمیتی راهبردی و سیاسی دارد. بنابراین نمی‌توان انتظار داشت اختلاف بر سر آن بدون تصمیم‌گیری دشوار حل شود. مسئله این است که آیا حفظ همه ابعاد این برنامه، با هر میزان هزینه‌ای که برای جامعه ایران دارد، همچنان باید بر دیگر اولویت‌های کشور مقدم باشد؟ یا می‌توان با پذیرش محدودیت‌هایی قابل مذاکره، در برابر دریافت امتیازهای روشن و پایدار، راهی برای کاهش فشارها و پایان دادن به بحران پیدا کرد؟این به معنای آن نیست که ایران باید هر توافقی را به هر قیمتی بپذیرد. توافقی که امتیازهای مهم و برگشت‌ناپذیر می‌گیرد اما در برابر آن منفعت ملموس و پایداری برای کشور ایجاد نمی‌کند، لزوماً به نفع ایران نیست. مسئله، سنجیدن هزینه‌ها و منافع واقعی هر انتخاب است. اگر قرار است درباره برنامه هسته‌ای یا دیگر موضوعات اختلافی امتیازی داده شود، باید روشن باشد که در برابر آن چه چیزی به دست می‌آید، چگونه می‌توان از اجرای تعهدات طرف مقابل اطمینان یافت و چه سازوکاری برای جلوگیری از بازگشت بحران وجود دارد. واقع‌بینی به معنای چشم‌پوشی از منافع ملی نیست؛ به معنای تعریف منافع ملی بر اساس امنیت، رفاه و آینده مردم است، نه صرفاً حفظ مواضع اعلام‌شده.درس ترکمانچای این نیست که ایران باید هر توافقی را بپذیرد؛ درس آن این است که تصمیم‌های امروز می‌توانند دامنه انتخاب‌های فردا را محدود کنند. همان‌طور که جنگی که با امید به بازپس‌گیری سرزمین‌های ازدست‌رفته آغاز شد، به واگذاری سرزمین‌های بیشتری انجامید، اصرار بر ادامه یک تقابل نیز ممکن است کشوری را که به دنبال حفظ قدرت و موقعیت خود است، در موقعیتی دشوارتر قرار دهد. جلوگیری از تکرار چنین تجربه‌ای نیازمند واقع‌بینی، ارزیابی هزینه‌ها و آمادگی برای تصمیم‌های سخت است؛ تصمیم‌هایی که هدفشان باید حفظ منافع اساسی ایران و کاهش هزینه‌ای باشد که مردم برای مناقشات سیاسی و راهبردی می‌پردازند.در سیاست، همیشه نمی‌توان همه چیز را به دست آورد. گاهی تصمیم دشوار، عقب‌نشینی از بخشی از خواسته‌ها برای حفظ منافع بزرگ‌تر است. این نه ستایش شکست است و نه دعوت به تسلیم؛ بلکه تأکید بر این واقعیت است که سیاست‌مدار باید میان آرزوها، امکانات واقعی و هزینه تصمیم‌هایش تفاوت قائل شود. امروز نیز عبور ایران از بحران به چنین واقع‌بینی‌ای نیاز دارد: تصمیم‌هایی سنجیده که هدفشان نه پیروزی در شعارها، بلکه حفظ کشور، امنیت مردم و امکان ساختن آینده‌ای بهتر باشد.کیانکیانMon, 12 Oct 2026 19:46:17 +0330https://virgool.ir/@m_32327170/این-همه-تعلل-برای-چیست-v5wrzdcmrsd8در طی این چند هفته، بارها درباره عدم شفافیت و اطلاع‌رسانی مبهم تیم مذاکراتی ایران و وزارت امور خارجه نوشته‌ام. من دیگر خسته شده‌ام و دیگر نمی‌دانم آن‌ها هم از این وضعیت خسته شده‌اند یا نه. صحبت‌های بقایی در یک هفته گذشته بارها از بررسی پاسخ آمریکا خبر داده است؛ اما این توضیحات تکراری همچنان پرسش‌های زیادی را بی‌پاسخ گذاشته‌اند. در این میان، چند نکته وجود دارد که باید به آن‌ها توجه کرد.اگر واقعاً دارید حقیقت را می‌گویید، متأسفم برایتان! در چنین شرایط بحرانی و حساسی، دلیل این همه تعلل و وقت‌کشی چیست؟ به قول آقای زیدآبادی، با خط میخی هم می‌خواستید پاسخ بدهید، تا الان داده بودید! چه کار دارید می‌کنید و چرا این کار این‌قدر طول کشیده است؟ باید این مسائل را شفاف اعلام کنید؛ این وظیفه شماست. شما سخنگوی وزارت امور خارجه هستید و انتظار می‌رود به جای تکرار عبارت «در حال بررسی هستیم»، توضیح روشنی درباره وضعیت موجود ارائه دهید.اما به نظرم، سناریوی دیگری هم وجود دارد: شاید به پاسخی رسیده‌اید، یا پاسخ آمریکا برایتان مطلوب نبوده و نمی‌خواهید حقیقت را بگویید. مگر می‌شود دو هفته برای بررسی یک پاسخ معطل ماند؟ البته من نمی‌دانم دقیقاً در چه وضعیتی هستید و نمی‌توانم درباره آنچه پشت درهای بسته می‌گذرد قضاوت قطعی کنم؛ اما در هر صورت، وظیفه دارید شفاف، دقیق و صادقانه اعلام کنید که مذاکرات در چه مرحله‌ای قرار دارد.برای مثال، می‌توانستید در ابتدا اعلام کنید که پیام را دریافت کرده‌اید و در حال بررسی آن هستید و چند روز بعد، نتیجه بررسی‌ها و موانع موجود را توضیح دهید. حتی ممکن است مسئله این باشد که تحلیل و بررسی، جمع‌بندی و تصمیم‌گیری نهایی زمان‌بر شده است. خب، دقیقاً همین را اعلام کنید! صریح بگویید که به دلیل پیچیدگی‌ها و حساسیت‌های موضوع، هنوز به جمع‌بندی نهایی نرسیده‌اید. اگر پاسخ آمریکا مطلوب نبوده یا هنوز درباره نحوه واکنش به آن اختلاف‌نظر وجود دارد، دست‌کم وضعیت را پشت عبارت «در حال بررسی هستیم» پنهان نکنید. مردم انتظار ندارند لزوماً تمام جزئیات محرمانه مذاکرات را بدانند؛ انتظار دارند بدانند کشور در چه وضعیتی قرار دارد و چرا تصمیم‌گیری تا این اندازه طول کشیده است.با این حال، به نظر می‌رسد مسئله فقط به نحوه اطلاع‌رسانی وزارت خارجه محدود نمی‌شود و ریشه عمیق‌تری دارد: چندصدایی در ساختار تصمیم‌گیری کشور. رئیس‌جمهور، به‌عنوان رئیس شورای عالی امنیت ملی، از آمادگی برای مذاکره می‌گوید، اما محسن رضایی، دبیر این شورا، می‌گوید دیگر مذاکره‌ای در کار نیست. بالاخره موضع رسمی کشور چیست؟ آیا قرار است مذاکرات ادامه پیدا کند یا تصمیم دیگری گرفته شده است؟ این چندصدایی را تمام کنید! یک تصمیم نهایی و عقلانی بگیرید و بر اساس آن اقدام کنید. نمی‌شود از یک طرف از آمادگی برای مذاکره سخن گفت و از طرف دیگر، اظهاراتی مطرح کرد که اساس ادامه مذاکرات را زیر سؤال ببرد، بی‌آنکه توضیح روشنی درباره این تناقض‌ها ارائه شود.البته باید پذیرفت که ترس دولت از اقدام، ترسی واقعی است؛ ترس از تندروها و نیروهای مختلف در بدنه حاکمیت که ممکن است هزینه هر تصمیمی را برای دولت بالا ببرند. تصمیم‌گیری در چنین شرایطی ساده نیست و مخالفت‌های داخلی می‌توانند قدرت مانور دولت را محدود کنند. اما این ترس، اگر به ناتوانی در تصمیم‌گیری یا تصمیم‌گیری به نفع همان گروه‌ها منجر شود، نه‌تنها مشکلی را حل نمی‌کند، بلکه اوضاع ایران را بدتر خواهد کرد. نمی‌توان به بهانه دشواری تصمیم‌گیری، کشور را برای مدتی نامعلوم در وضعیت بلاتکلیفی نگه داشت. در نهایت، مسئولیت تصمیم‌گیری با مسئولان است و آن‌ها باید هزینه انتخاب‌های خود را بپذیرند.آنچه امروز بیش از هر چیز نگران‌کننده است، صرفاً نتیجه مذاکرات نیست؛ بلکه ادامه وضعیتی است که در آن نه موضع روشنی از سوی مسئولان اعلام می‌شود، نه زمان مشخصی برای تعیین تکلیف مذاکرات وجود دارد و نه معلوم است اختلاف‌نظرهای داخلی چه زمانی به یک تصمیم نهایی منجر خواهند شد. اگر هنوز به جمع‌بندی نرسیده‌اید، صریحاً بگویید؛ اگر پاسخ آمریکا را نپذیرفته‌اید، توضیح دهید و اگر موانع داخلی مانع تصمیم‌گیری شده‌اند، دست‌کم وضعیت را با عبارت‌های تکراری و مبهم نپوشانید. ایران در شرایطی نیست که بتواند هزینه این همه تعلل و بلاتکلیفی را بدون پیامد بپردازد.کیانکیانMon, 12 Oct 2026 19:24:23 +0330https://virgool.ir/@m_32327170/آزادی-در-برابر-امنیت-نیست-xwdlzgjsqqvpجمهوری اسلامی در طول سال‌های حیات خود بارها از مفهوم امنیت ملی برای توجیه محدود کردن آزادی‌های شهروندان استفاده کرده است. اینترنت را قطع می‌کند، اعتراضات را سرکوب می‌کند، انتخابات را از رقابت آزاد محروم می‌کند و از مراجعه مستقیم به آرای مردم، از طریق رفراندوم و دیگر سازوکارهای واقعی نظرسنجی و مشارکت عمومی، پرهیز می‌کند. حتی در عرصه اقتصاد و توسعه نیز، به‌جای آنکه امنیت اقتصادی و رفاه عمومی را به اولویت اصلی خود تبدیل کند، بارها ملاحظات امنیتی و سیاسی را بر نیازهای جامعه مقدم می‌شمارد. گویی هر مطالبه‌ای، هر اختلافی و هر تغییری ممکن است امنیت کشور را به خطر بیندازد؛ حتی آزادی انتخاب پوشش زنان نیز از این قاعده مستثنا نیست.ریشه این رویکرد را باید، دست‌کم تا حدی، در ایدئولوژی سیاسی و دینی نظام جست‌وجو کرد؛ ایدئولوژی‌ای که تمایل دارد جامعه و سیاست را به دو جبهه متضاد تقسیم کند: دوستان و دشمنان اسلام، خودی‌ها و غیرخودی‌ها. در چنین چارچوبی، اختلاف‌نظر سیاسی به‌سادگی از یک اختلاف مشروع در جامعه به نشانه‌ای از دشمنی با نظام تبدیل می‌شود. منتقد، معترض یا حتی شهروندی که خواهان تغییر در سیاست‌های عمومی است، به‌جای آنکه صاحب حقی برابر با دیگر شهروندان شناخته شود، ممکن است به‌عنوان تهدیدی امنیتی تعریف شود.اما مسئله صرفا سوءاستفاده از یک مفهوم نیست؛ مسئله، درک نادرست از خود امنیت است. امنیت ملی قرار است از جامعه، جان و حقوق شهروندان، استقلال کشور و امکان زندگی آزادانه و باثبات مردم حفاظت کند. اگر قرار باشد برای حفظ امنیت، آزادی بیان محدود شود، دسترسی به اطلاعات از میان برود، اعتراض مسالمت‌آمیز سرکوب شود و امکان انتخاب آزادانه حاکمان از شهروندان گرفته شود، باید پرسید امنیت دقیقا برای چه کسی و برای حفاظت از چه چیزی برقرار شده است؟اینترنت، آزادی بیان، انتخابات آزاد و حق اعتراض، ذاتا در تعارض با امنیت ملی نیستند. اینترنت آزاد می‌تواند به گردش اطلاعات، رشد اقتصادی، توسعه علمی، شفافیت و افزایش توان جامعه برای مقابله با بحران‌ها کمک کند. اعتراض مسالمت‌آمیز می‌تواند نارضایتی‌های انباشته را پیش از تبدیل شدن به بحران‌های بزرگ آشکار کند. انتخابات آزاد به حکومت امکان می‌دهد از میزان واقعی رضایت عمومی آگاه شود و از طریق تغییر مسالمت‌آمیز قدرت، مشروعیت و ثبات سیاسی را تقویت کند. حتی رفراندوم نیز، اگر با شرایط آزاد، منصفانه و بدون فشار برگزار شود، می‌تواند راهی برای حل اختلافات بنیادین از طریق اراده عمومی باشد.البته هیچ‌یک از این آزادی‌ها به معنای نفی ضرورت امنیت نیست. هر جامعه‌ای به حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی، مقابله با جاسوسی، پیشگیری از خشونت و دفاع در برابر تهدیدهای واقعی نیاز دارد. اما وجود یک تهدید واقعی، مجوزی نامحدود برای محدود کردن حقوق مردم نیست. محدودیت‌های امنیتی باید مستند، ضروری، متناسب با تهدید و قابل نظارت باشند. نمی‌توان صرفا با تکرار عبارت «امنیت ملی»، هر تصمیمی را توجیه کرد و هر حقی را به تعلیق درآورد.اساسا حکومت مالک آزادی‌های شهروندان نیست که هر زمان مصلحت دانست، آن‌ها را پس بگیرد. آزادی فردی حقی نیست که حکومت به مردم اعطا کرده باشد تا بتواند با استناد به امنیت ملی، نظم عمومی یا هر عنوان دیگری آن را سلب کند. قدرت سیاسی برای حفاظت از حقوق مردم و تنظیم زندگی جمعی شکل گرفته است، نه برای آنکه خود تعیین کند شهروندان تا کجا حق دارند آزاد باشند. البته آزادی افراد نیز نمی‌تواند مجوز آسیب رساندن به حقوق دیگران باشد؛ اما محدود کردن آن باید به دلایلی روشن، ضروری و متناسب با یک تهدید مشخص متکی باشد و تحت نظارت مستقل قرار گیرد. صرف ادعای امنیت، به‌خودی‌خود هیچ محدودیتی را مشروع نمی‌کند. اگر حکومت بتواند هر حقی را به نام امنیت تعلیق کند، دیگر هیچ حقی از تعرض قدرت سیاسی مصون نخواهد بود؛ زیرا همیشه می‌توان تهدیدی پیدا کرد یا خطری را چنان بزرگ جلوه داد که هر محدودیتی توجیه‌پذیر به نظر برسد. در چنین وضعیتی، امنیت دیگر مرزی برای قدرت نیست، بلکه به ابزاری برای نامحدود کردن آن تبدیل می‌شود.این مسئله در مورد اینترنت به‌روشنی قابل مشاهده است. قطع اینترنت صرفا محدود کردن یک ابزار ارتباطی نیست؛ بلکه می‌تواند دسترسی به اطلاعات، آزادی بیان، ارتباطات اجتماعی، فعالیت اقتصادی و امکان نظارت عمومی بر قدرت را نیز مختل کند. اینترنت آزاد می‌تواند برای فعالیت‌های مجرمانه یا انتشار اطلاعات نادرست هم مورد استفاده قرار گیرد، اما پاسخ به این خطرها باید هدفمند و متناسب باشد. نمی‌توان به بهانه امکان سوءاستفاده از یک ابزار، حق دسترسی میلیون‌ها نفر به آن را نادیده گرفت. آزادی اینترنت به معنای نبود هیچ محدودیتی نیست؛ به معنای آن است که محدودیت باید استثنا باشد و برای توجیه آن دلیل روشن وجود داشته باشد.از سوی دیگر، آزادی و امنیت نه‌تنها لزوما در تعارض با یکدیگر نیستند، بلکه در بسیاری از موارد یکدیگر را تقویت می‌کنند. جامعه‌ای که در آن مردم بتوانند آزادانه انتقاد کنند، اعتراض کنند و اطلاعات را به گردش درآورند، ظرفیت بیشتری برای شناسایی مشکلات و اصلاح سیاست‌های نادرست دارد. وقتی اعتراض مسالمت‌آمیز سرکوب می‌شود، امکان بیان قانونی نارضایتی کاهش می‌یابد. وقتی رسانه‌ها و شهروندان از بیان واقعیت‌ها می‌ترسند، حکومت نیز ممکن است تصویری ناقص از وضعیت جامعه به دست آورد. وقتی انتخابات رقابتی وجود ندارد، راه‌های مسالمت‌آمیز تغییر قدرت محدود می‌شوند. در نتیجه، آنچه به نام امنیت برای جلوگیری از بحران اعمال می‌شود، ممکن است خود زمینه‌ساز بی‌اعتمادی و بحران‌های عمیق‌تر شود.البته آزادی به‌تنهایی تضمین‌کننده ثبات نیست و هر جامعه‌ای به نهادهای کارآمد، حاکمیت قانون و سازوکارهای مؤثر برای مقابله با تهدیدهای واقعی نیاز دارد. اما سرکوب آزادی نیز به‌خودی‌خود امنیت ایجاد نمی‌کند. آرامش ظاهری که از ترس، سانسور یا نبود امکان اعتراض به دست می‌آید، لزوما نشانه ثبات نیست. امنیت پایدار زمانی شکل می‌گیرد که مردم بتوانند بدون ترس از قدرت سیاسی، از حقوق خود استفاده کنند و مطمئن باشند که قانون از آنان در برابر خودسری حکومت نیز محافظت می‌کند.در نهایت، باید میان امنیت جامعه و امنیت صاحبان قدرت تفاوت گذاشت. ممکن است یک مطالبه عمومی برای حاکمان ناخوشایند باشد، اما ناخوشایند بودن آن به معنای تهدید امنیت ملی نیست. ممکن است اعتراض به سیاست‌های حکومت موقعیت سیاسی آن را تضعیف کند، اما تضعیف موقعیت سیاسی حاکمان با به خطر افتادن امنیت کشور یکسان نیست. حکومت نمی‌تواند منافع و بقای خود را بدون استدلال مستقل، معادل منافع و امنیت ملی معرفی کند.هرکس آزادی را همواره در برابر امنیت قرار می‌دهد، در فهم هر دو مفهوم دچار خطاست. او آزادی را مانعی برای امنیت می‌بیند، درحالی‌که آزادی‌های بنیادین از مهم‌ترین حقوقی هستند که امنیت باید از آن‌ها حفاظت کند. امنیت بدون آزادی می‌تواند به امنیت صاحبان قدرت در برابر مردم تقلیل یابد؛ آزادی بدون امنیت نیز ممکن است در برابر خشونت و بی‌ثباتی آسیب‌پذیر شود. هنر سیاست، انتخاب یکی و قربانی کردن دیگری نیست، بلکه ایجاد نظمی است که در آن مردم هم از امنیت برخوردار باشند و هم بتوانند آزادانه زندگی کنند، انتقاد کنند، انتخاب کنند و در تعیین سرنوشت خود مشارکت داشته باشند.امنیت باید در خدمت حفاظت از حقوق باشد، نه حقوق در خدمت توجیه امنیت. حکومت حق ندارد صرفا با استناد به یک مصلحت ادعایی، آزادی‌های فردی را سلب کند. هر محدودیتی باید ضرورتی مشخص، توجیهی قابل بررسی و حدودی روشن داشته باشد و امکان نظارت مستقل بر آن فراهم باشد. در غیر این صورت، امنیت به مفهومی تبدیل می‌شود که می‌توان با آن هر حقی را محدود و هر قدرتی را توجیه کرد.امنیت واقعی از اعتماد عمومی، نهادهای پاسخ‌گو، حاکمیت قانون، مشارکت سیاسی و احترام به حقوق شهروندان سرچشمه می‌گیرد؛ نه از خاموش کردن جامعه‌ای که قرار است از آن حفاظت شود.حکومتی که برای حفظ امنیت، آزادی شهروندانش را می‌گیرد، شاید بتواند سکوت را برقرار کند؛ اما سکوت، نه نشانه رضایت است و نه نام دیگری برای امنیت.آزادی چیزی جز فرصتی برای بهتر شدن نیست.کیانکیانSun, 11 Oct 2026 12:53:14 +0330