https://virgool.ir/feed/@m_24898771باید پرسید از آنچه تاکنون جهان‌ات را ساختهfa2026-11-11 20:33:53https://files.virgool.ir/upload/users/1753255/avatar/vfL9rO.jpghttps://virgool.ir/@m_24898771https://virgool.ir/@m_24898771/مسیرِ-سنگ-لاخِ-برادری-fvv92xdq8hjcجایگاه بالقوه ایران زمینه اقتصادی، سیاسی افغانستانمقدمهدر بحبوحه­ی تکاپوی دولت سیزدهم برای ایجاد و احیاء روابط استراتژیک با کشورهای همسایه، جنوب شرق آسیا، آسیای مرکزی، آمریکای جنوبی و آفریقا بر پایه مناسبات اقتصادی، بی­تفاوتی نسبت به همسایه شرقی نمی­تواند بی­علت باشد. پس از خروج آمریکا و ­بر جای گذاشتن ویرانی­های اجتماعی و اقتصادی بسیار در افغانستان، نیروهای طالبان در 15 اوت 2021 مجدداً به بازیگر اصلی صحنه این جغرافیا تبدیل شدند. از روی کار آمدن طالبان تا کنون معضل اصلی در تنظیم روابط جمهوری اسلامی با دولت کابل مسئله فراگیری قدرت طالبان بوده است؛ طالبان که نه با اراده عمومی مردم افغانستان و به شکل دموکراتیک، بلکه بر اساس ساخت قدرت در وضعیت پیشا‌مدرن زمام امور را در دست گرفته، نتوانسته یکپارچگی دولت-ملت در افغانستان را محقق نماید و به همین سبب نیز بال دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران را نبست به خودش زمین گیر کرده است. عدم وجود روابط اقتصادی قابل توجه بین ایران و افغانستان علی­رغم ظرفیت­های فراوان همکاری، دقیقاً از معضل فقدان جمع­بندی راهبردی در مورد وضعیت موجود طالبان نشأت می‌گیرد. در گزارش پیش رو از ظرفیت­های بالقوه جغرافیای اقتصادی افغانستان برای ورود راهبردی جمهوری اسلامی مباحثی مطرح خواهد شد.میلِ به­ حضور و بروزی متفاوت ...نیاز مبرم هیئت حاکمه طالب به ایجاد بسترهای مختلف اقتصادی از ورود به بازارهای منطقه­ای تا برگزاری مناقصه درباره معادن و حرکت در جهت جذب سرمایه­گذاری خارجی موجب شده است که این دولت در بسیاری از دیدارهای خود با نمایندگان سازمان­های جهانی و دولت­های مختلف جهانی، تاکید بسیاری بر تعامل اقتصادی، تجاری و فعال­سازی فرصت­های موجود داشته باشد. به­نحوی که در خلال دیدار با دیمیتری‌ژیرینوف (سفیر روسیه در کابل) در مورد پنجمین نشست فرمت مسکو، متقی­خان بر تسهیل حضور تجار افغانی در بازارهای روسی تاکید کرد. در دیداری دیگر که بین سرپرست وزارت خارجه امارت اسلامی و نماینده ویژه سازمان ملل متحد در افغانستان برگزار شد، دبورا لاینز ضرورت حفاظت از حقوق تمام شهروندان افغانستانی را مطرح نمود. متقی نیز راه­کار احقاق حقوق و عزت مردم را حل شدن مشکلات اقتصادی دانست. گفت­و­گوها با نمایندگان کشورهای همسایه نیز عموماً رنگ­وبوی اقتصادی دارند. همه­ی این موارد نشانگر این است که دولت طالبان میل به حضور متفاوت از آنچه تا پیش از این در حافظه تاریخی دیگران حک شده در منطقه و مجامع جهانی را دارد. در مراسم افتتاحیه نمایشگاه بین­المللی امام ابوحنیفه، عبدالسلام حنفی، معاون اداری ریاست‌الوزراء، سرمایه‌گذاری در بخش‌های معادن، کشاورزی و انرژی را به سرمایه‌گذاران پیشنهاد کرد. مقامات دولت کابل با بیان اینکه با روی کار آمدن آن­ها، در افغانستان «چتر امنیت» گسترانیده شده است، از دولت­ها و شرکت­های خصوصی بین­اللملی خواستند تا در حوزه­های مختلف روی به سرمایه­گذاری در این سرزمین بیاورند. سیگنال­های همکاری از طرف آنها موجب ترغیب به حضور بسیاری از بازیگران منطقه­ای و فرامنطقه­ای در فرصت افغانستان گشته است.اکنون بزرگ­ترین بازیگر حاضر در افغانستان دولت چین است. سرمایه­گذاری 10 میلیارد دلاری در معادن لیتیوم و قرار‌داد شرکت­های افچین و اکسوس با شرکت دولتی نفت و گاز طالبان در مورد استخراج نفت سرپل و قشقری از ابعاد کلان ماجرای نقش­آفرینی چین در افغانستان پرده بر می­دارد. البته که چین در این زمینه تنها نیست؛ در اختیار گرفتن معادن آهن حاج گگ توسط کنسرسیوم سیل افیسکو هندی و کیلوگولدماینس کانادایی و پروژه 200 مگاواتی برق با انرژی تجدید پذیر باد توسط شرکت 77 ترک همه نشان از تمایل حضور بازیگران در این صحنه بکر اقتصادی است. البته که خود دولت طالبان نیز مشتاقانه خواستار استفاده از این فرصت است.راهبرد مشترک در خصوص بحران غذایی( کمبود های ناشی از شکل ِکشاورزی )با توجه به این شرایط، عدمِ شناسایی طالبان به عنوان دولت رسمی افغانستان توسط دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران، منجر به موضع انفعالی در قبال ملت افغانستان شده است.با توجه به اشتراکات فراوان حوزه تمدنی خراسان که در رأس آن مؤلفه زبان قرار دارد، ناتوانی در مسئله تصمیم گیری منجر به عدمِ پویایی اقتصادی و فرهنگی گردیده است. در حالتی که از یک سو امکان به­رسمیت­شناختن دولت کابل وجود ندارد و در سمت مقابل فرصت­های همکاری و هم­یاری در حال محو شدن هستند، رویکردی که مستقیماً شاخص توسعه رفاه مردم افغانستان را هدف قرار دهد می­تواند راه­گشای این وضعیت پیچیده باشد.اکنون مسئله اساسی که افغانستان با آن دست و پنجه نرم می­کند بحران غذا می­باشد که فشار بسیار زیادی را بر اکثر دهک­های جامعه وارد ساخته و مصائب بزرگی به مانند فقر، بیماری و ناامنی غذایی را در دامان مردم افغانستان انداخته است. اثرگذاری در این زمینه علاوه بر ایجاد بسترهای تجاری می­تواند عامل درهم‌تنیدگی بیش از پیش دو ملت ایران و افغان گردد چرا که در این برنامه، هدف ارتقاء سطح زندگی و معیشت روازنه مردم افغانستان است .بنا به گزارش(FAO) در انتهای سال 2022 میلادی، حدود بیست میلیون نفر از جمعیت چهل میلیونی افغانستان دچار سوء تغذیه حاد عفونی هستند. این وضعیت که میراث بیست سال اشغال و ویرانی ایالات متحده در افغانستان است، شرایط را در حالت بحرانی قرار داده است. بهبود اوضاع با ادامه یافتن همین روال طبیعی دور از ذهن است چرا که طبق پیش­بینی­ها، خشکسالی بی­سابقه در دو دهه اخیر در این سال جاری نیز ادامه می­یابد، کابل به عنوان پر جمعیت­ترین شهر افغانستان با مشکل کم­آبی مواجه است و سطح سفره­های زیرزمینی این منطقه با افت شدیدی همراه بوده است. این بسامد جغرافیایی هشدار دهنده آن است که نمی­توان چرخ کشاورزی را به همان شیوه ساده و بدوی سابق چرخاند.این مسئله در حالی است که افغانستان دارای 69 میلیارد متر مکعب منابع آبی شیرین تجدیدپذیر است که 55 میلیارد آن را منابع آبی سرزمینی تشکیل می دهد. سهم به­سزایی از این ذخیره آبی مربوط به شش رودخانه دائمی بزرگ افغانستان و بیست رودخانه کوچک و یا فصلی آن است اما نسبت به ظرفیت این رودخانه­ها مهار و استفاده بهینه از آب در واقع بسیار ضعیف است، به طوری که فقط حدود بیست سد و بند خاکی آن هم با بهره پایین در افغانستان وجود دارد. برای مثال سدهای احادث شده بر روی رودخانه هیرمند که شامل سد کجکی، سد گریشک و بند کمال­خان است، در مجموع گنجایشی کمتر از دو میلیارد متر مکعب و تولید برق کمتر از صد مگاوات دارد که در مقایسه با سدهای احداثی در ایران بسیار ناچیز به حساب می­آیند. در کنار این ضعف­ها هدر رفت چهل درصدی ذخایر آبی سوق داده شده به سمت زمین­های کشاورزی نیز بر بار مشکلات افزوده شده است.از سمتی افغانستان بر اساس داده­های آماری دولت (سابق) اشرف غنی، حدود هفت و نیم میلیون هکتار زمین کشاورزی در اختیار دارد که تنها سه و نیم میلیون آن زیر کشت رفته و باقی آن به جهت نبود زیر ساخت­های آبیاری و راه­سازی به شکل دست نخورده­ای باقی مانده است. در این میان و بنا به دستور ملا هبت الله­ آخوند‌زاده، تیم­هایی شکل گرفته تا از کشت کوکنار (خشخاش) در راستای توقف تولید و ترانزیت تریاک و هروئین جلوگیری کنند. این اتفاق همان سه و نیم میلیون هکتار زمین زیر کشت را هم تحت تاثیر شدید قرار می­دهد، چرا که خشخاش از عمده­ترین محصولات زراعی در افغانستان است و این تصمیم منجر به آسیب جدی به کشاورزان می­گردد. بنا به گفته خبرگزاری یورو نیوز، هر کارگر مزارع کوکنار در سال درآمدی نزدیک به 3000 دلار خواهد داشت که با این روند پاکسازی و جلوگیری، این منبع مالی طبقه کشاورز نیز از بین خواهد رفت و برای جبران این آسیب نیاز به تغییر اساسی در بافت و نوع محصولات کشاورزی لازم می­گردد.حیات سنتی کشاورزی در افغانستان باعث شده است مسائلی مانند اصلاح بذر، کشت گلخانه­ای، تخصیص محصول متناسب با شرایط آب و هوایی، شناسایی عناصر خاک، تشخیص مزیت­های منطقه­ای و استفاده از ماشین آلات صنعتی حوزه زراعی هیچ جایگاهی در دایره کشاورزی این سرزمین نداشته باشد.در سال جاری علاوه بر تمامی مشکلات بنیادی کشاورزی، شیوع ملخ مراکشی در منطقه شمالی و شمال شرقی بر بار نابسامانی کشاورزی در افغانستان افزوده است. بر اساس گزارش سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد این آفت می­تواند یک چهارم گندم تولیدی افغانستان که در اثر خشکسالی با کاهش سی درصدی نسبت به سال گذشته‌ همراه است را از بین ببرد. متوسل شدن کشاورزان به شیوه­های سنتی دفع آفات به علت نبود ذخایر شیمیایی در کشور نیز مسئله­ای است که اثرگذاری مقابله با این آفت را کاهش می­دهد.مسئله بهبود وضعیت کشاورزی در افغانستان توسط جمهوری اسلامی ایران می­تواند در جهت تعمیق روابط دو ملت در نظر گرفته شود و علاجی برای بحران غذا باشد. بنا به گفته عطاالله عمری وزیر کشاورزی و مالداری : خودکفایی و تبدیل افغانستان از یک وارد کننده محصولات کشاورزی به یک صادرکننده در دستور کار دولت کابل است، این امر محقق نخواهد شد مگر با تغییر در شیوه کشاورزی و توسعه این بخش و استفاده از خدمات فنی و مهندسی نوین و بها دادن به کشت فرا سرزمینی بازیگران منطقه­ای در افغانستان.جمهوری اسلامی با توجه به پیشرفت­های حاصل شده در زمینه خدمات فنی مهندسی حوزه کشاورزی، تولید کودهای آلی و سم آفات و با وجود شرکت­های دانش بنیان و پژوهشگاه­های فعال در این حیطه و کارخانه­های تولید ماشین آلات پیشرفته کشاورزی، صنایع تبدیلی در زمینه فرآوری محصولات، سیستم­های جدید آبیاری از شبکه لوله­کشی تا احداث چاه­های عمیق، راه­اندازی چاه موتورهای مکانیکی و تجربه عالی در زمینه راه و شهرسازی دارای ظرفیت­هایی است که می­تواند سطح بازدهی محصولات را بیش از پیش کند.پایان تجارت ارزپایهموضوع محوری دیگری که حائز اهمیت بسیار در چارچوب همکاری با افغانستان است، مسئله میزان ذخایر ارزی این کشور است که در وضعیت مطلوبی به سر نمی­برد. پس از روی کار آمدن طالبان آمار دقیقی از ذخایر ارزی افغانستان منتشر نشده است، اما طبق روند اتفاقات و وضعیت ذخایر موجود در بانک­های خارجی و خود بانک مرکزی افغانستان تصور رقمی فراتر از بیست میلیارد دلار ممکن نیست. این میزان دارایی نمی­تواند در بخش توسعه موثر واقع شود و یا در زمینه­ای غیر از مشکلات مستقیم و تهدیدات حیاتی و کوتاه­مدت دولت مصرف بشود. با توجه به این وضعیت، روی آوردن به مسئله تراز تجاری و کنار گذاشتن تجارت ارز پایه بین ایران و افغانستان می­تواند سیاست­گذاری مفیدی برای هر دو کشور باشد؛ زیرا از یک سو این نوع مراودات تجاری می­تواند از آسیب مستقیم به خزانه کل دولت طالبان جلوگیری کند و از سمتی نیز می­تواند از اختناق نظم انگلوساکسونی در فضای اقتصادی ایران و منطقه بکاهد و راه­گشای مسیر جدیدی باشد.«دنیای مس؛ کنشگر نوین و مهم روابط»اگر قرن بیستم قرن نفت بود، قرن جدید جولانگاه «فلز مس» است. رشد 25 برابری سهم مس در تجارت جهانی از سال 1990 تا 2021 خود مؤید این است که جایگاه مس روز­به­روز مهم­تر می­گردد. توسعه بخش حمل­و­نقل برقی از عواملِ اهمیت یافتن جایگاه مس در صنعت جهانی می­باشد. افغانستان یکی از سرشارترین کشورها در زمینه معادن مس است. دو معدن بزرگ جهان عینک و بلخاب در خاک این کشور نهفته است و به علت بی­ثباتی نتوانسته در اقتصاد و ایجاد شغل افغانستان نقش موثری ایفا کند. با قدرت­یابی مجدد طالبان و روی آوردن آنها به جذب سرمایه خارجی این ظرفیت می­تواند با توجه به زنجیره ارزشی که در این سال­ها در صنعت مس ایران شکل گرفته است، بستر مراوات را فراهم کند. برآورده‌کردن نیاز های افغانستان در مسیر حرکت به سمت کشاورزی پیشرفته و ریشه‌کن کردن بحران غذا در مقابل سرمایه گذاری جمهوری اسلامی در زمینه معادن مس افغانستان راهکاری مؤثر محسوب می گردد.در گام نخست استخراج و ترانزیت سنگ مس و کنسانتره آن که در پایین­ترین رده نظام زنجیره ارزش قرار می­گیرند و تبدیل آن به فراوری­هایی که می­تواند این عنصر را از حالت خام خارج کند، از کاتد مس گرفته تا انواع کابل­های مسی، البته باقی­ماندن در این گام خود می­تواند معضلی به نام نیمه خام­فروشی را بپروراند و این نوع نگرش وضعیت صنعتی را در لایه میان دست محصولات مانند ذوب و پایین دست صنایع آلیاژی و تولید کاتد مس نگه می­دارد و دست یافتن به صنایع نهایی و های­تک برای قرار گرفتن در بالای زنجیره ارزش فرآوری­های حاصل از مس را دور از دسترس قرار می­دهد. حتی­ می­توان در برنامه­ای بلندمدت تاسیس کارخانه فرآوری محصولات مس در خود افغانستان توسط تکنسین­های ایرانی را نیز متصور شد.جمع‌­بندیپیش­شرط هر نوع همکاری در وهله‌­ی نخست ارائه تصویر دقیق از افق مشخص آینده هر دو کشور و این پرسش که قرار است جمهوری اسلامی در کجای زنجیره ارزش جهانی قرار بگیریم اهمیت دارد. مورد بعدی نیز معضل تصمیم گیری است؛ جمهوری اسلامی باید از موضع غیر فعال خود در قبال افغانستان خارج شود. از پیِ این تصمیم است که راهکارهای همکاری و ایجاد عمق اقتصادی در افغانستان محقق می­شود. خلق عرصه اقتصادی در افغانستان می­تواند به دنبال خود ثبات و امنیت در منطقه را فراهم کند. در این صورت کشورهای همسایه مخصوصاً ایران که بیشترین مرز را با افغانستان دارد از شرایط متنفع خواهند شد. ثبات می­تواند باعث گسترش ترانزیت در منطقه شود. افغانستان به جهت جایگاه جفرافیایی خود می­تواند به عنوان حلقه اتصال شرق به غرب از طریق راه خاکی عمل کند و انتفاع اقتصادی به وجود آمده تمام دولت­های منطقه را در بر می­گیرد. فراهم نمودن بسترهای تجاری مؤلفه امنیت را تولید می­کند و وجود امینت نیز تضمین منفعت اقتصادی دو یا چند جانبه است. اما بازگردیم به همان سخن نخست که همه این موارد در گرو «تصمیم سیاسی» جمهوری اسلامی ایران در پرونده افغانستان است.مهدی‌ شیبانیمهدی‌ شیبانیSun, 01 Oct 2023 08:32:11 +0330https://virgool.ir/@m_24898771/تصمیمی-نو-تولدی-دوباره-akhl85jgp04nسیاهی در مورد مسیری که هنوز نپیموده‌ایمداخل دفتر نشسته بودم، روی صندلی کنار پنجره، اینجا طبقه نهم ساختمان است لذا خط افق پیش‌روی من منظره پایین دست از برج بانک صادرات است تا ملت و غیره. مثل همه اوقات این روز‌ها داشتم به نحوه‌ی برون‌رفت از این وضعیت فکر ‌می‌کردم.دوباره به سوالات خودم فکر ‌می‌کردم و مدام همان جمله اشمیت در سرم می‌چرخید«اگر ملت‌هایی به زوال سیاست دچار شدند بنا نیست سپهر سیاسی از بین برود بلکه مردمانی قوی‌تر جایگزین قبلی‌ها خواهند شد» جمله‌ای در همین حدود و با همین مضامین. با خود این‌گونه فکر می‌کردم که ما از میان برداشته خواهیم‌شد چراکه دیگر هیچ نقطه‌ای از طرح انسان وجود ندارد.سخت آزرده و پریشان به مانند تمام روز‌های گذشته که به فکر فرو‌ می‌رفتم.کف اتاق دراز کشیدم و مشغول به دیدن مستندی به‌نام فارنهایت شدم، مستندی که روایت ریاست‌جمهوری ترامپ بود. طولی نکشید که در اتاق تق‌تق به صدا در‌آمد.یکی در را باز کرد. نیم آستین سیاه،یک مُهر در دست،شکم جلو آمده که روی نحوه راه رفتن‌اش تاثیر می‌گذارد و گاهی شکل راه رفتن‌اش تداعی کننده حاجی‌بازاری‌های قدیم است با این تفاوت که دستان او در هنگام راه رفتن خیلی بیشتر جلو و عقب می‌رود،صورت سبزه‌ای دارد با ریشی که معمولا تراشیده‌ شده است و یک خط بروی پیشانی که به جای زخمی مانند است، کسی چه می‌داند شاید جای ضربه‌ای از سمت روزگار است که خواسته او را سر عقل بیاورد. بله او علیرضای سمیعی که اغلب روی گشاده دارد بود. بد نیست که به چند ایستگاه مهم از آشنایی با او اشاره کنم. اولین بار زمانی بود که محسن با من تماس گرفت و گفت بیا برویم خانه‌ی یکی از دوستان روضه.من بودم،محسن،کربلایی،ایمان و خودش و دو فرزندش.ماه رمضان بود و افطاری را در آنجا خوردیم. نقطه دوم که به‌نظرم مهم جلوه کرد روزی بود که به بحث در مورد هنر و بازار پرداختیم و پس از آن روزها از پی هم آمدند.آمد و نشست روی صندلی. شروع به صحبت کردیم، من هم از وضعیتی که می‌دیدم حرف زدم،مسئله‌های بسیاری به میان آمد. در یک نقطه از بحث خاطره پاسداری را تعریف کرد که وظیفه بردن و آوردن جانبازان شیمیایی به آلمان برای درمان را برعهده داشت. در یک دوره زمانی او به اختلاس و دیگر جرائم متهم می‌گردد،او در قبال آنکه جانبازان را برای انجام آزمایشات خطرناک در اختیار همان شرکت‌ها قرار می‌داد و در ازای این کار پول دریافت می‌کرد.بالاخره او را بازنشست کرد تا آبروریزی بیش از این به بار نیاید.سمیعی از قول پدرش تعریف می‌نمود که در یکی از روزهای هشت سال دفاع مقدس، فرمانده گردان،دسته یا نمی‌دانم چی در بین جمع رزمندگان عده داوطلب خواسته بود برای رفتن به عملیاتی که بازگشتی در کار نبود. از قضا همین پاسدار حالا بازنشست شده در میان آن جمع حاضر بود و داوطلب رفتن به عملیات بود.به کیفیت داستان و خاطره کاری ندارم، بلکه اینجا حرف از یک مسئله اساسی به میان آمد.انگار که ما در سخن گفتن از یک طرح بودیم.آری طرحی برای سرنوشت انسان، در این بزنگاه‌های حساس است که اراده و همت انسان‌ها در یک طرح به خط می‌شوند.آغاز انقلاب و هشت سال دفاع مقدس این چنین بودند.در فرصتی دیگر حتما به اهمیت دوره محمود خواهم پرداخت اما عجالتا همان ایده‌های محمود که برآمده از دل مبارزه با دیگری‌های خود به مانند سازندگی و توسعه سیاسی بود هم طرحی از سرنوشت بود.عدالت اجتماعی،انرژی هسته‌ای حق مسلم،شکستن لایه سنتی قدرت. می‌دانی همه این موارد چه چیزی را به ما القا می‌کرد؟ انگار آن‌ها به سخن با می‌نشستند و طوری خود را عرضه می‌کرد که در صورت عدم تحقق ما منحط خواهیم‌شد، می‌میریم. پس بیایید تا آنچه را که باید محقق سازیم.آن‌ها مدام به ما یادآوری می‌کردند که این‌ها هستند آن چیزی که روزگای ما برای‌اش انقلاب کرده‌ایم.حالا دیگر چنین طرح‌هایی نیستند که با ما سخن بگویند. می‌دانی آن‌هایی که ما به عنوان لایه سنتی قدرت در ایران می‌شناسیم در یک تصمیم آگاهانه خواستند که دیگر طرحی از سرنوشت در ایران نقش بازی نکند، شاید دیدند روزگار بهاریون را و گفتند کافی‌است، بساط را جمع کنید. از این به بعد باید واقع‌بین بود. با همین لفظ واقع بینی همه آنچه زمانی پویایی ما بود به عدم راهنمایی شد. عبارات اشمیت دوباره در ذهنم چرخید.آیا نسل ما می‌تواند آن مردمان جدید باشد؟نمی‌دانم،شاید اگر این تلاش هم به ثمر ننشیند ما به کل از میان برداشته خواهیم‌شد.پس از آن گفت‌وگو و شبی مدام به همین مسئله فکر کردم، متوجه آن شدم که باید تمام اراده،سکنات و هرآنچه که هست را در این چارچوب قرار دهم. یک مسئله دیگر نیز آویزه گوش من گشت، هیچ‌گاه منتظر کسی نباش، خودت به پیش ببر این وظیفه توست.تصمیم گرفتم متنی موجز در مورد تصمیمی که بسیار برای‌ام مخدوش و ابری است بنویسم. در این لحظه فقط می‌دانم که باید در این مسیر گام بردارم. رفتن من به سمت شرق شناسی، والرشتاین،فوکو،اشمیت و آرنتاز سر همین موضوع خواهد‌بود.چیزی که برای من کاملا واضح است تنها همین نکته است که باید بر این زوال طرح سرنوشت پایان داد. عهده‎‌دار تنها من نیستم، بلکه این مسئله بر شانه‌ی تمام ما سوار است.باید افق دید انقلاب اسلامی را بار دیگر وسیع نمود. سخن ما فراتاریخی و فراجغرافیایی است، پس باید دوباره آن را احیا نمود. گویی که جبهه مقاومت نشانه‌هایی از آنچه باید بشود را در دل خود جای داده‌است.آینده‌ای اگر بتوان متصور شد تنها از در همین انتخاب است، مسیر بسیار نیست بلکه تنها یک مسیر وجود دارد.این مسئله بیش از این به ویرگول من سر خواهد زد و سوالاتی در میان خواهد گذاشت. تصمیم بر آن است که مختصات صحنه را بهتر شناسایی کنم.مهدی‌ شیبانیمهدی‌ شیبانیThu, 07 Sep 2023 19:05:24 +0330https://virgool.ir/@m_24898771/پاسخ-دادن-کافی-است-gapcimdbgerpباید بر علیه ادوار شورید، آن‌ها مرده‌اندبه جهت تعلق خاطر به بچه های بسیج علامه و بر حسب وظیفه، نصفه روزی را در دوره "اسلام‌ناب" امسال شرکت کردم، همان دوره ای که سال گذشته اش،خودم با شور و اشتیاق آن را پیش چشم بچه‌های دانشگاه علامه بالا می‌بردم و نقطه حیاتی تشکیلاتی می خواندم‌اش. هیچ‌گاه اصرارهای فراوان و حساسیت بالایی که نسبت به حضور و پویایی افراد در این دوره داشتم را از خاطر نخواهم‌برد. هیچ‌چیز به اندازه سکوت و چرت زدن سر کلاس مرا آزرده خاطر نمی‌کرد. با این درگیر بودم که چرا لحظه مهمی که در آن هستیم را درک نمی کنیم؟آن زمان برای دوره جایگاه ویژه‌ای قائل بودم، به جهت اینکه بسیج علامه پیش از آن حداقل تا پنج سال قبل که من خبر دارم در این دوره حاضر نبود و من نقطه برون‌رفت وضعیتی که به نظرم مطلوب نبود را اسلام ناب می دانستم. به نحوی که با تمام اساتیدی که بنا بود طرح بحثی داشته باشند به گفت ‌وگو نشستم و حتی در چارت درسی نیز تغییراتی ایجاد کردم که اغلب با هزینه های بسیاری همراه بود اما ایمانی راسخ به آنچه بنا بود محقق کنم داشتم. در تمامی این لحظات یک شخص دیگر هم به مانند بنده چنین تصوری را داشت. ما اولین نسل بودیم که از علامه در دوره حاضر گشتیم و روزگار به نحوی رقم‌خورد که خیلی زود در شهریور و شروع ماجرای شلوغی ها دوره به محک گذاشته شد. در اوایل ماجرا تصورم این بود که ما به خوبی از پس ماجرا بر‌‎خواهیم‌آمد اما هر آنچه که فکر می‌کردم در همان روز های اول شلوغی علامه فرو ریخت.در آن بحبوحه به وضعیتی دچار شدم که مسلم می دانستم مسئله «پاسخ» مرتبط با وضعیت ما نیست اما متوجه نمی شدم پس چه؟حالا دوباره و پس از گذشت همه آن اتفاقات به همان ساختمان بازگشته ام و در کنار بچه ها نشسته بودم. یک مسئله ذهن مرا درگیر کرده بود، «اینجا کجاست؟» این سوال شاید تا پیش از اغتشاشات‌1401 بی‌معنا جلوه می کرد، ما در توهم این بودیم که باید پاسخ ها را یافت و آن ها را با دقت بیشتری به کار برد.،اما حالا دیگر وضعیت فرق کرده است. خیلی در پی‌این بودم که بدانم جو حاکم هم متوجه این مسئله شده‌است یا هنوز اوضاع بر همان پایه سابق می‌چرخد. برآیند من از اینکه آیا متوجه تغییر وضعیت شده ایم یا نه بماند، اما این دوره ها مشخصه ای دارند:یک مکان ایزوله در یک فضای به دور از شهر ،دانشگاه وتمام آنچه با آن ها زیسته‌ای. انگار که برای مبعوث شدن، دوهفته‌ای را به غار رفته ای تا پیامبری وارسته و عالِم به شهر بازگردی.افراد را ملزم به حضور در آن می‌کنند تا با فراهم ساختن پاسخ پیش از آنکه سوالی در ذهن دانشجو باشد آن را آماده روانه کردن به میدان‌کنند و این اقدام چنین تصویری به ذهن متبادر می کند :ما سوالات را می دانیم و شما حتما با این سوالات مواجه خواهید شد، پس برایتان پاسخ هایی طراحی کرده ایم. این تنها مختص اسلام ناب نیست بلکه دوره های غرب‌شناسی و یا مبانی هم چنین نقشی را ایفا می کنند؛ همه آنها پرسش نسل خود را یافته اند و حالا پاسخ را در غرب و یا جای دیگری جست و جو می‌کنند.اینجا فکر کردن ممنوع است ،بیا بشنو و بکار ببردر یک بخش دوره تخصصا قرآن،نهج البلاغه، امام و آقا نقش محوری در تمامی مباحث دارند. همه این‌ها را جمع می کنند تا پاسخی جامع و مانع در اختیار دانشجو قرار دهند. اما یک مسئله ای جا مانده است. اصلا خود سوال چه بود؟ منکر آن نیستم که در همه دوره ها و تمامی اسلاف ما وقتی با ما مواجه می‌شوند و می‌خواهند حرفی را به میان بیاورند آسیب شناسی را جز اهم امور خود قرار می‌دهند اما همان آسیب شناسی هم به نوعی قدمی برای رسیدن به پاسخ است. کسی دیگر نمی خواهد تنها به سوال بیاندیشد و یا اینکه ادوار اجازه چنین کاری نمی دهند.در قسمت دیگر که میدان می‌خوانند‌اش نیز تجربه های تشکیلاتی موفق مدام به رخ ما کشیده می‌شود، آوردن مسئول تشکل هایی که درخشان ظاهر شده و برجسته بوده‌اند، از آنان که تراکتور سازی را در حوزه عمومی بالا آوردند تا آن هایی که نقش‌آفرینان عرصه مطالبه‌گری و عدالت‌خواهی بوده اند، هرکدام می‌آیند و موشکافانه به مسئله می‌پردازند و در گام بعدی وضعیت موجود را تشریح می کنند و اگر جسارت داشته‌باشند راه‌حل و پاسخی را هم برای ما می‌آورند.من هم هیچ‌گاه به اینکه سوال چیست فکر نکردم، پنداشتم که این حیطه انباشت ادواری ماست که این وظیفه را در دوره های گذشته به هر کیفیتی انجام داده است و ما باید بیشتر نقاط ضعف آن ها را برطرف کنیم و یا اینکه به نحو‌ احسن تجویز ها را مورد استفاده قرار‌دهیم. مدام در سرزنش خود بودم که چرا نمی توان چنان که آنان بوده‌اند کار را پیش برد؟اما سالی که گذشت یک نقطه عطف بود،آیا ما متوجه این موقعیت خطیر هستیم؟ هیچ کدام از اندوخته‌ها نتوانست پیشران ما باشد. دانشگاه خالی از گفتاری عمیق و وسیع است. هیچ چیزی نیست که بتوانیم در آن نقطه بایستیم و آنجا را مبدا بدانیم . کمی از مستی «عاشق ولیِ زمانه بودن»فاصله بگیرید،باید پذیرفت دیگر هیچ جریانی در دانشگاه عهده دار علم نخواهد بود. نباید از آن هایی که روبروی شما ایستاده اند انتظار رهایی از این وضعیت را داشت و نه اساتید دانشکده های علوم اجتماعی و علوم سیاسی و اقتصاد می توانند پیشانی جریان باشند، الباقی دانشکده ها و دانشجویان هم که بازتولید همین وضعیت فاجعه اند، مضحک است اگر از یک دانشجو ارتباطات یا مدیریت و روانشناسی انتظار درک وضعیت را داشت،آن‌ها زاییده‌ کنار گذاشتن امر سیاسی از دانشگاه‌اند و مشکلات ما را فرهنگی می‌دانند و خودشان را مشغول سنت فرهنگی و سبقه تاریخی‌اش می‌کنند و از سر این موضع خود آوینی و درباره غرب می‌خوانند و ما را محکوم به آنکه منظومه فکری به مانند آن‌ها نداریم می کنند و دچار کج فهمی از داوری و آوینی می دانند. گاهی متولیان فرهنگ را مواخذه می‌کنند و گاهی نیز هجوم فرهنگی غرب را باعث وضعیت موجود می‌دانند، این ها از دایره فهم فرسخ ها فاصله دارند. فقط شما در این لحظه ایستاده اید. اگر دانشگاه این مکان درگیری علم هنوز هم هویت شماست پس«خودت را بشناس و مسئولیت خود را بر عهده بگیر»پس از اعتراضات بود که متوجه شدم دیگر سوال های اسلاف تشکیلاتی و پاسخ های آنان نمی تواند منجر به تولید نیروی سیاسی گردد. به نظرم ما در نقطه ای هستیم که دیگر غرب‌شناسیراه‌کار مناسبی نیست. ما دیگر نمی توانیم از دوره های ده روزه و بیست روزه ای که در آن همه جمع می شویم و پاسخ‌ها و یا سر نخ‌هایی را می اندوزیم که در کف دانشگاه بتواند جریانی به راه بیاندازد به عنوان بزنگاه جنبش نام ببریم. نسلی که تا کنون استمرار تشکیلاتی داشته حالا منقطع گشته است. سوال ها دیگر مرتبط با ما نیستند. ما دوباره در نقطه آغاز ایستاده ایم.ما باید متوجه شویم که در وضعیت کاملا بی معنا تنفس می کنیم،هر کنشی که در چارچوب گذشته باشد مردود است و تنها تلاشی مذبوحانه. مراد از بی معنایی آنست که پرسشی در میان نیست که دنیای ما حول آن شکل بگیرد و سوال همه ما باشد. پرسش های گذشته هم فاسد شده اند.باید یک عده دوباره در نقطه طرح سوال و پرسشی نو بایستند، باید همه آنچه پرسیده شده را دور انداخت و دوباره پرسید. این سررشته تحقیق نسل ماست. آن ها(ادوار) ما را منحط می کنند پس بیایید بر علیه ادوار بشوریم ،از دوره های اسلام ناب تا ایده مطالبه‌گری و هر آنچه که از آنان به یادگار مانده‌است را به زباله‌دان تاریخ منتقل کنیم.باید دوباره فکر کرد، این روایت نسل ماست.پی نوشت: بنده در لحظه تقریر این سیاهی تنها یک فرد از نسلی که به‌نظر برای امری اساسی به اینجا فراخونده شده است تعریف می شوم و نه بیشتر.مهدی‌ شیبانیمهدی‌ شیبانیThu, 17 Aug 2023 21:24:43 +0330https://virgool.ir/@m_24898771/دانشگاهِ-ما-hztyjoyjeoweاین یادداشتِ بسیار کوتاه ،تنها نیم‌نگاهی به وضعیت کنونی دانشگاه و علم انسانی دارد و خواستار طرح سوالی دوباره از نهاد دانشگاه است. تفصیل آن از حوصله حقیر خارج است.حالا که گرد مرگ بر پیکره علوم انسانی نشسته و دانشگاه به مانند جنین مرده‌ای است و دیگر ساز وکار بروکراتیک هم اشباع گشته و نیازی به دانشگاه ندارد چه باید کرد؟ نسلی هستیم که دیگر اروپا مرده است و ما از نقطه آغاز تا پایان درگیر حفظیاتی هستیم که اجازه پرسش از بنیان آن ها را نداریم و نمی توانیم وارد منازعه شویم، منازعه ای که«ایسم ها» هر کدام در یک طرف میدان ایستاده بودند. ما حق نداریم در مورد این فکر کنیم که زاییده شدن علوم انسانی و بی جوهری عالم بی نسبت نخواهند بود. ما پس از تمام این وقایع به وادی علوم انسانی قدم گذاشته ایم، در این دوره، نه اینکه کسی جرات سخن گفتن در مورد آن را نداشته باشد بلکه پاسخی برایش نیست و تصمیم بر این شده است که حالا آن را به کناری بگذارید و تاویل علم هم جایز نخواهد بود. علم انسانی هنگامی که حکم به سوژگی انسان داد سمت و سویی برگزیده است که حکم به پریشانی عالم می دهد و آن را نیرویی کور می یابد که باید دوباره شناخت . در حساس ترین نقطه شناخت انسان ایستاده است و آنچه از مفاهمه او گذر کند وجود خواهد داشت. هر آنچه که نتواند در نظام شناختی انسان که به جهان معنا می بخشد جای گیرد با عدم تفاوتی نخواهد‌داشت و الهیات «شناخت» علم انسانی است. آیا ما حق آنکه بپرسیم پس از یک قرن چنین علمی چه جایگاهی در وضعیت ایران پیدا کرده است را داریم یا نه؟ دانشگاه علوم انسانی دقیقا در نقطه تولید نیرویی که هیچ نسبتی با ما ندارد ایستاده است پس شاید دور از ذهن نیست که پرداختن به این علمِ بدون ماهیت« شغل» قلمداد گردد (شغل به معنای عدم ارتباط با زندگی) و یا عبور از آن کلید بخورد. بنده در این چند سال تنفس در فضای دانشگاه علامه این را به وضوح دیده‌ام. می آیند و می روند بدون اینکه لختی صبر کنند و دوباره از خود بپرسند که این وضعیت چه معنایی دارد؟ آیا به راستی جهان امروزی بی معناست و ما هم در این ورطه هولناک گم خواهیم شد؟ سخن آخر که بیشتر به گلایه می ماند :ما در دوره ای هستیم که دیگر کسی امکان رقم خوردن تقدیر از مجرای اراده علم انسانی را متصور نیست، میدان ما حالا همین مسائل جهانی شدن و کنش های عمومی و نظریه های ارتباطات شده است . ما تنزل یافته ایم. دیگر دانشگاه تقدسی ندارد چرا که علمی در میان نیست و رابطه‌ای بین موضوع و محمول وجود ندارد.چه باید کرد؟ من هم هنوز در حیرانی اممهدی‌ شیبانیمهدی‌ شیبانیTue, 15 Aug 2023 13:49:06 +0330