https://virgool.ir/feed/@m_24043687fa2026-11-11 15:55:12https://virgool.ir/images/default-avatar.jpghttps://virgool.ir/@m_24043687https://virgool.ir/@m_24043687/در-ایران-چه-میگذرد-عصیان-اجتماعی-یا-انقلاب-گیمرها-در-ایران-چه-میگذرد-xyxnru9jeo7dمحمدرضا کریمی، دانش آموخته ی فلسفه1- مقدمهدر این جستار سعی بر آن است که به وقایع شهریور و مهرماه 1401 در ایران بپردازیم و به بررسی ریشه ها، علل، و بازیگران آن بپردازیم. قبل از آنکه وارد بحث اصلی بشوم ابتدا لازم است نکته ای را به عنوان پیش گفتار (Prolouge) عرض کنم. در بدنه ی بحث اصلی ما به کرات از اسامی متفکران و فیلسوفان ذکر خواهد شد، ولی این اسامی ما را نباید بترساند. عموما افکاری که ما داریم و به صورت درست مفصل بندی (articulate) و بیان نشده است، متفکران و اندیشمندان به صورت کامل یا نسبتا کاملی صورتبندی کرده اند که راه را برای تفکر ما باز کرده اند، به عبارتی ما بر شانه ی غولها نشسته ایم یا باید بر شانه ی آنها نشست تا افق دورتری را بتوانیم ببینیم. ذکر اسم آنها در کنار صورتبندی افکار آن در آکادمیا امری معمول برای پژوهشگران است، ولی برای مخاطب عام کنجکاو ذکر این اسامی میتواند مدخلی باشد برای توجه و تحقیق بیشتر.بعد از ذکر ضروری این نکته به مطلب اصلی خود میپردازیم. شکل جستار به این صورت است که ابتدا پبش پرده ی نظری را برای فهم مطالب آتی ذکر خواهیم کرد. سپس به متن اخبار و وقایع نقبی خواهیم زد، به ریشه ها و علل خواهیم پرداخت و در انتها نتیجه گیری خواهیم کرد. باید توجه داشت که نویسنده ی این مطالب ادعای آن را ندارد که به تمام جوانب یک واقعه ی پیچیده ی سیاسی و اجتماعی دست یافته است، بلکه آنرا کوششی برای شروع فهم بهتر میداند.2- انسان در جهان: انسان، جهان، میلدر این قسمت بحثهای نظری ضروری برای فهم را مرور خواهیم کرد. البته شاید انسانهای عجول ایراد بگیرند که به این بحثهای نظری پیچیده چه نیازی است، وقتیکه همه چیز عیان پیش روی ماست. دقیقا به خاطر همین اعتراض است که نیاز به بحث نظری پیش رو داریم چرا همین مطلب که "همه چیز عیان پیش روی ماست" نشان از یک انحراف شناختی دارد که فقط با تکیه بر عقل سلیم (Common Sense) میخواهد مطالب را تحلیل کند یا به کنشی دست یازد. نتیجه ی این تفکر آن خواهد بود که از آشوبی به آشوبی دیگر فرو خواهیم رفت. جهان در سیلان است و فقط با نظرورزی میتوان به جنبه های ثابت آن دست یافت و به نوعی همین نظرورزی خود یک کنش درست است یا میتواند پایه ای برای یک کنش درست باشد.برای فهم جامعه باید ابتدا انسان را بشناسیم و کمی ریشه ای تر باید "هستی" را شناخت. هایدگر در اثر بزرگش هستی و زمان راهی را می گشاید که بتوانیم بفهمیم انسان چیست. در کوشش او از دوگانی ی دکارتی ذهن-بدن دوری شده است. او انسان را در کلیت خودش یک موجود جسم مند هوشمند میفهمد. در ادبیات خاص هایدگر برای دوری از متافیزیک سنتی به ابداع لغات دست میزند و انسان را با Da-sein ( او-آنجا) که فقط یک عنوان مکانی است جایگزین میکند. انسان به زعم هایدگر، آن ذهن فارغ از جهان و در گوشه نشسته ی دکارتی نیست. انسان با در-جهان-بودن به صورت بنیادی تقویم (constitute) میشود. انسان فقط یک سوژه ی شناسا نیست، بلکه در نمایی فراگیرتر، شناسا بودن نیز خود وجهی از در-جهان-بودن انسان است. جهان در اینجا به معنای مصطلح آن نیست. اینجا بیشتر جهان معطوف به جهان روزمره ی زیست ما است: جسم ما، ابزارها و انسانهای دیگر. در مقدماتی ترین شکل آن، درگیری روزمره ی ما با ابزارهای دم دستی است که هستی ما را میسازد. اینجا طنین مارکسی از تقریر هایدگر به گوش میرسد: انسان نه تنها موجود ابزارساز است، بلکه استفاده از ابزار وجه ابتدایی (Primordial) از هستی انسان است. ابزارها در جهان ما سرگردان هستند، تا زمانیکه انسان آنرا به کار گیرد و آنگاه ابزار در جهان مستقر میشود: ابزار به صورت فی نفسه دارای هیچ دلالتمندی (Significance) نیست، بلکه انسان یا دازاین با گشودگی که نسبت به ابزار و جهان دارد آنرا به کار میگیرد و آنرا در جهت هدفش مستقر خواهد کرد. قلم خودکار به خودی خود هیچ معنایی ندارد، تا زمانیکه انسانی آن قلم را به دست بگیرد تا نامه ای بنویسد به معشوق برای اظهار علاقه و عشق به او. این "برای.." های متفاوت است که جهان ما را میسازد و از طرفی ابزار را با " معنای خاصی" در آن جهان مستقر میسازد. این گشودگی انسان نسبت به جهان است که " برای.." های مختلف میسازد و از طرف دیگری کاربردی برای آن ابزار در آن جهان خاص میسازد.یکی از تمرینهای مهارتهای نوشتن (Writing) در امتحان زبانهای خارجه این است که شما بارش فکری (Brain storming) را انجام میدهید و یکی از عجیبترین تکنیکهایش آن است که به عنوان مثال برای آجر شما 100 تا کاربرد ذکر کنید، از عادیترین آن که برای ساختن ساختمان استفاده میشود تا عجیب ترین آن که برای پرت کردن به سمت کسی در دعوای فیزیکی یا لای در گذاشتن برای جلوگیری از بسته شدن در. این تمرین به خوبی نشان دهنده ی وضعیت اشیا و استقرارشان در جهان با توجه به گشودگی انسان و به کار بردن آنها در جهت هدف ماست. مانوِل دلاندا، فیلسوف مکزیکی-آمریکایی در درسهای خود در مدرسه ی تحصیلات تکمیلی اروپا درباره ی ژیل دولوز، با استفاده از کاربردهای مختلف چاقو به شرح این مطلب میپردازد که ما از چاقو استفاده های مختلف میکنیم مانند پوست کندن میوه ها تا این کاربرد عجیب که نامه ای را با چاقو بر وسط آن بر در خانه ی رقیب عشقی مان میکوبیم، اینجا نه به صورت واقعی، بلکه به صورت نمادین تهدید را نشان میدهیم. بنابراین یکی از کاربردهای ابزارها میتواند نمادین باشد مانند چراغهای راهنمایی- رانندگی که در ذات خود هیچ معنایی ندارد مگر در کنترل ترافیک و هدایت رانندگان.شرح هایدگر از هستی انسان تا حد زیادی ساختار گرایانه به معنای عام آن است که در آن ساختارهایی که انسان از آنجا هستی خود را متعین میکند را شرح میدهد، ولی تا حدی که اطلاعات من اجازه میدهد عاملی که ما را به زیستن در جهان رهنمون میکند را مسکوت میگذارد، البته با بحثهایی که درباره ی گشودگی میکند ردپاهایی از این موضوع را به دست میدهد. ولی من در اینجا به حسب نیازی که به این مطلب در شرح وقایع دارم از اسپینوزا استفاده میکنم تا به درکی عمیقتر از هستی انسان برسیم.اسپینوزا در کتاب جاودان خود، اخلاق در بخش 3، قضیه ی 6 میگوید:" هر شیی، از این جهت که در خود هست، میکوشد تا در هستی اش پایدار بماند."این کوشش در ادبیات اسپینوزا همان کناتوس (conatus) است. شرح دقیق این مطلب به تفسیری هستی شناسانه نیاز دارد. ولی پاسخ نیمچه بدیهی به این پرسش که کناتوس چیست، آن است که انرژی کناتوس چیزی جز خود زندگی نیست؛ اگر بخواهیم به اسپینوزا وفادار بمانیم، باید بگوییم این انرژی، همان انرژی میل است: بودن، با-میل بودن است. وجود داشتن میل ورزیدن و بنابراین فعال بودن در تعقیب ابژه های میل بودن است. در واقع، حلقه ی اتصال میل ( به منزله ی اجرایی شدن کوشش برای حفظ وجود به هر قیمت ) و به حرکت در آمدن بدن، به طرزی سنتزگونه با واژه ی کناتوس بیان میشود که مشتقی از فعل لاتین conor به معنای " بر عهده گرفتن" در عام ترین معنای "آغاز کردن" است. میل یک نیرویی بدون ابژه ی خاص است، یک دال بدون مدلول که ابژه ها را به تصاحب در میاورد و بدن انسان را به حرکت در میاورد. آن نیروی سحر انگیز و در عین حال روشن، همان چیزی است که جهان به معنای هایدگری را میسازد: با ابزارها کار میکنیم، با انسانهای دیگر مرتبط میشویم و علی هذا. این همان گشودگی انسان است به جهان: درگیری با جهان در عین حال که جدا از جهان هستیم. یکی از نکاتی که در ادامه ی بحث درباره ی جهان لازم است به "دیگری" یا انسان دیگر بپردازیم. در دنیای معاصر این نکته حایز اهمیت زیادی است، چون در دنیای سرمایه داری به صورت عام رابطه ی کار با سرمایه به این صورت است که میل دیگر میل خود ما نیست، بلکه میل ما در خدمت میل دیگری بزرگ (شاه-میل: master-desir) قرار میگیرد. شخص دیگری میلی برای در اختیار قرار گرفتن یک ابژه را دارد و چون خود به تنهایی قادر به انجام آن نیست دیگری را به خدمت خود در میاورد با واسطه ای مانند پول. به تصرف درآوردن میل ما برای هم جهت شدن با شاه-میل با به خدمت گیری عواطف (Passion) ما انجام میشود. عواطف در ادبیات اسپینوزا را میتوان به انفعال تعبیر کرد. عواطف (Passion) همان احساسات (affection) ما است که ما علت تام آن نیستیم و در مقابل فعل (action) قرار میگیرد که ما علت تام ما آن هستیم. پس passion عاطفه است که ما از آن برخورداریم، ولی تام و تمام آن نیستیم. در دستگاه فکری اسپینوزا منظور از آن، عاطفه ای است که هم ما و هم محیط و دیگری در ظهورش نقش داریم. یکی از وجه های بارز به کار گیری میل برای دیگری، رابطه ی استخدام است که برای دیگری کار میکنیم و در جهت میل آن کار میکنیم، ولی آنچه ما را وا میدارد تا برای او کار کنیم پول است که با دریافت آن از کارگزار خود میتوانیم ابژه های میل خودمان را پیگیری کنیم. پول به نظر اسپینوزا عصاره ی همه چیز است که با به دست آوردن میل ما میجنبد و به حرکت در میاید برای تصاحب ابژه های دیگر.3- وضعیت ایران و اتفاقات اخیربعد از این مقدمه ی نظری فوق الذکر، کمی به شرح اخبار و وقایع اخیر ایران میپردازم و در حین انجام آن، مطالب نظری مورد نیاز را ذکر خواهم کرد. ابتدا به عنوان فرعی مقاله میپردازم که در آن امده است آیا اتفاقات اخیر ایران عصیان اجتماعی است یا "انقلاب گیمرها". گیمر به کسانی اطلاق میشود که درگیری مداوم با بازیهای کامپیوتری دارد و فردی، جمعی یا آنلاین بازی میکند. گیمرها زیر مجموعه ی خوره های کامپیوتری(Geek) است که در معنای انگلیسی آن افرادی هستنئ که معمولا از نظر مهارتهای اجتماعی ضعیف هستند و به اصطلاح سرشون فقط در کامپیوتر و فضای اینترنت است. ذکر گیمر بودن برای شرکت کنندگان در اعتراضهای اخیر ایران به آن معنا نیست که همه این افراد واقعن گیمر هستند، ولی پرسش آن است که آیا به صورت عام این مختصات به آن قابل اطلاق است یا خیر.در شهریور 1401، در اداره ی پلیس امنیت اخلاقی تهران ( گشت ارشاد) خانمی به نام مهسا امینی دچار مشکل میشود و بعد از انتقال به بیمارستان کسرا، بعد از چند روز عملیات درمان ایشان موفق نبود و ایشان جان میسپارند. روایت پلیس مبنی بر آن بود که ایشان دچار مشکل زمینه ای بودند و به علت فشار عصبی به کما میروند و فوت میشوند، روایت عده ای از مخالفان هم بر این بود که ایشان توسط پلیس مورد ضرب و شتم قرار میگیرد و به علت ضربات وارده به مغز، دچار خونریزی مغزی میشود و فوت میشوند. تا آنجایی که به این نوشته مربوط است به صورت مستقیم سعی ندارم به راستی آزمایی دو مدعا بپردازم، چون نیاز به اطلاعات پزشکی و حقوقی دارد که بنده عاری از آن هستم و از طرفی این حقیقت بی پرده به نوشته ی ما ربطی ندارد. چون بلافاصله بعد از فوت ایشان، مسیله کاملا به شکل دیگری در میاید و جهت و سوی اعتراضات نه برای کشف این حقیقت ( البته این حقیقت در جای خود مهم است که مقامات ذیربط بدون از حب و بعض به آن بپردازند) بلکه معطوف به هدف و هدفهای دیگری شد. در ابتدای امر، خبرنگار روزنامه ی شرق این خبر را به دایرکت ایسنتاگرام تلویزیون ایران اینترنشنال میفرسستند که با سرمایه گذاری سعودی، رقیب منطقه ای ایران و مهمترین هم پیمان آمریکا در غرب آسیا (خاورمیانه)، در لندن مشغول به فعالیت است.در روزهای بعد اعتراضات سراسری کل ایران را در برمیگیرد و حتی ایرانیان خارج از کشور، در شهرهایی مانند نیویورک و لوس آنجلس راهپیماییهایی را صورت میدهند. بنابر مطالعات میدانی، بیشتر شرکت کنندگان این اعتراضات افراد جوان و نوجوان در رده ی سنی 15 سال تا 22 سال گزارش شده اند. این نسل در دنیا به نسل Z یا Zoomerمعروف هستند که بین سالهای اواسط دهه ی نود میلادی تا سال حدود 2010 به دنیا آمدند و در دنیای آنلاین رشد کرده اند و به علت فرهنگ مسلط کودک سالاری ( در ایران حداقل) با محیط اجتماعی و سنتی ارتباطی گسیخته دارند.همزمان با این اعتراضات، افراد مشهوری از غرب نیز به حمایت از تظاهر کنندگان میپردازند: از رییس جمهور آمریکا گرفته تا وزیر خارجه ی آمریکا و رییس سازمان جاسوسی آمریکا (CIA) تا سلبریتیهای جهانی مانند خوانندگان، هنرپیشگان و افراد معروف اینستاگرام. در عین حال نیز گروههای تجزیه طلب در کردستان نیز این فوت را ظلم به قوم کرد دانستند، تا جایی که بارزانی، رییس اقلیم کردستان عراق به خانواده ی مهسا امینی تلفن میکند و از آنها دلجویی میکند، در صورتیکه این رفتاری کاملن غیرمعول در عرف بین الملل است.حال بعد از شرح اخبارگونه ماجرا در پی یافتن پاسخ به این پرسش هستیم:1- آیا این اعتراضات ارگانیک است و به نتیجه ی خوبی منجر خواهد شد؟در اینجا نیاز است برگشت به مطالب بخش قبلی انجام بدهیم و صورتبندی از وضعیت از ارایه بدهیم. همانطور که در مطالب ذکر شده از هایدگر بیان شد، ابزار به خودی خود و فی نفسه هیچ معنایی ندارد، و در نسبت با سوژه ی انسانی که آنرا به کار میگیرد معنا پیدا میکند، یعنی وظیفه ی تحلیگر در اینجا بیشتر به مثابه جغد مینروا است که شبانگاهان به خرابه ها بر میاید و همه چیز را مشاهده میکند، یعنی وقتی هدف حاصل شد به صورت پس نگرانه (Retroactive) به ماجرا بنگرد و شرح دهد. البته با چهارچوب نظری که بیان شد میتوان سمت و سو را تشخیص داد.اعتراضات خیابانی ابتدایا و در وهله ی اول یک ابزار است که سمت وسویی ندارد مگر با توجه به سوژه هایی که آنرا در دست میگیرند. از یک طرف، شرکت کنندگان کف خیابا هستند و از طرفی دیگر صاحبان نظم جهانی موجود.در بخش بعد به دلایل و عللی که منجر شد عده ای به خیابان بیایند و در همان مرحله ی اول خواستار عبور از جمهوری اسلامی شدند را واکاوی میکنم، ولی در این قسمت میخواهم به بازیگران بین المللی خواهم پرداخت.به اعتقاد اندیشمندان، با برآمدن چین به عنوان قدرت اقتصادی و قدرتهای دیگر نظامی و انرژی مانند روسیه، ایران و هند، قدرت فراگیر و هژمون ایالات متحده ی آمریکا رو به افول است، علایم این افول نیز با سمپتوم مرگبار برآمدن ترامپ در آمریکا که منتخب سفیدپوستانی بود که از کارخانه زدایی در آمریکا و مالی سازی اقتصاد متضرر شدند. از طرف دیگر در بعد ژیوپولتیکی، آمریکا در خاورمیانه بعد از دو جنگ مرگبار عراق و افغانستان و هزینه کردن 8 هزار میلیارد دلار ( بنا برآورد دانشگاه براون) بدون عایدی دندان گیری از منطقه خارج شد. درگیری آمریکا در سه نقطه از جهان به اوج خود رسیده است: در شرق اروپا با مرزهای روسیه، خاورمیانه و دریای چین.با گسترش ناتو به غرب تا مرزهای روسیه، روسیه را بر آن داشت که به اکراین حمله کند و آمریکا نیز با پمپاژ اسلحه و تجهیزات به اکراین امیدوار است روسیه را تضعیف و مهار کند. جنگ اقتصادی با چین و بی ثبات سازی در تایوان، عرصه ی جنگ ژیوپولیتیک آمریکا در دریای چین است.حال در خاورمیانه، مهمترین هدف مهار ایران به زعم خودشان است. بایدن اخیرا اعلام کرده است که هدف سفرش به خاورمیانه در بحبوحه ی بحران انرژی در اروپا به علت جنگ اکراین، نه مسیله ی نفت، بلکه ایران بوده است. برجام یا پیمان هسته ای ایران، به عنوان حلقه ی ابتدایی از زنجیره ی مهار گسترده ایران توسط آمریکا است. بایدن قبل از انتخابات 2020 در یادداشتی در نظرات CNN (CNN opinions) میگوید که هسته ای نقطه ی شروع است و با درخواستهای منطقه ای و موشکی ادامه خواهیم داد. با شکست مذاکرات بازگشت به برجام ( تا به حال البته)، ابزار دیگر این سالهای آمریکا به کشورها بحثهای حقوق بشری است که با بی ثبات سازیهای اخیر آمریکا به آن دل خوش کرده است که بتواند مردم ایران تحت فشار قرار دهد تا از آن طریق حکومت ایران را وادار به برگشت به میز مذاکره کند. یکی از نشانه های قوی که در اعتراضات اخیر شاهد آن بودیم که دخالت امپریالیستی آمریکا در ایران را تایید میکند ظهور شخصی به اسم حامد اسماعییلون در رآس اعتراضات خارج از کشور بوده است. حامد اسماعیلیون که همسر و فرزند خود را در حادثه ی هواپیمای اکراینی از دست داده است از فعال دادخواه برای آن قربانیان به ناگاه به سر هویدای اعتزاضات اخیر ارتقا می باید. او راهپیماییهایی در سراسر جهان ترتیب میدهد برای اعتراض و در نهایت به درخواست کشورهای غربی برای اخراج سفرای ایران ختم شد. حامد اسماعیلیون یک پدر داغدار نیست، او در حال حاضر به ابزاری برای فشار حداکثری به ایران تبدیل شده است. اگر به اسامی همکاران علنی او در انتشار پتیشن و فعالیتهای دیگر او دقت کنیم متوجه عمق ماجرا خواهیم شد:1- کاوه شهروز: عضو حامی تحریم ایران در موسسه راستگرای MLIکانادا و عضو هیات مدیره سازمان حقوق بشر ایران در آمریکا2- اروین کاتلر، وزیر و عضو پارلمان سابق کانادا، طرفدار تحریم ایران و مجاهدین خلق که با مریم رجوی دیدار کرد و از او ستایش کرد.3- پیر پوالیور: رییس حزب محافظه کار کانادا و نامزد نخست وزیری کانادا، حامی تحریم ایرانالبته افراد دیگری نیز هستند که نیاز به ذکر آن نیست، چون همین چند نام برای پی بردن به نقشه ها کفایت میکند.حال جدا از این بحثهای بین المللی، معترض ساده دل کف خیابان میگوید که من اینجا مشکل دارم و به دیگران کاری ندارم چه کاری میکنند. اینجا برمیگردیم به مباحث نظری که در ابتدای این جستار آوردم: میل ما با دستکاری عواطف ما به خدمت شاه میل درمیاید بدون آنکه خودمان هم بدانیم. هستی شناسی میل و عواطف به ما چنین می آموزاند. رضایت شخص از شرکت در اعتراضات که من خود با اراده ی آزاد شرکت کرده ام مغالطه ای نیولیبرالی است. در لحظه ی ابراز رضایت، در واقع هسته ی سخت خود قابل اعتماد زبان گشوده است، یک من خودمختار که در وجودش تردیدی نیست. این "من" در شرایط مطلوب، هم خاستگاه رضایت است هم معیار آن. پس ما از چیستی رضایت درک خوبی داریم. " این انتخاب من است" که باید پایان بحث باشد چون ظاهرا چیزی مقدم بر سوژه بنیانگذار و خود بنیاد وجود ندارند، از قضا نمیتواند همه تردیدها را رفع کند. برخی نمونه های رضایت وجود دارد که ناظران بیرونی از تاییدشان طفره میروند. به طور مثال شخصی بی انکه مجبور باشد از معلم مذهبی پیروی میکند، یا کسی که روزانه دوازده ساعت در دفتر کار گم و گور میشود اما این انتخاب شخصیش بوده و ابدا کسی مجبورش نکرده است. اما دیدگاه اسپینوزیستی مخالف آن است. به زعم او دگرسالاری (#خودآیینی) شرط وجودی همه چیز از جمله امور انسانی است و ماهیت عمل به گونه ای است که شخص نمیتواند ادعای مالکیت کامل آنرا داشته باشد. همه اشیا گرفتار رابطه علی لازم اما ناکافی اند؛ یعنی دیگران یا اشیای بیرونی، برایشان محدودیت ایجاد میکند. خویگان فردگرا که تالی متافیزیک سوبژکتویته است از پذیرفتن آن طفره میرود.حال در پیکربندی نیروها در جامعه که نیروهای متضاد وجود دارد و وضعیت انقلابی یا شبه انقلابی است به چه صورت است. فردریش انگلس برای فرماسیونهای تاریخی میگوید:" تاریخ به این شکل ساخته میشود که نتایج نهایی همواره از تنش میان اراده افراد مختلف برمی خیزند، اراده هایی که خود حاصل شرایط ویژه زندگی هستند، و از آنجا که نیروهای موثر بیشماری در این مورد وجود دارند، مجموعه ای بینهایت از متوازی الاضلاع های از جنس نیرو، از آنها برآیندی حاصل میشود – رخدادی تاریخی- که میتوان آنرا محصول یک نیروی کلی در نظر گرفت که غیرآگاهانه و بدون قدرت انتخاب عمل میکند. از همین رو است که هر فرد خلاف انگیزه ی فرد دیگر عمل میکند، و حاصل نهایی امری است که هیچ کس نمیخواهد."راهبرد جمع برداری پیشنهادی انگلیس راهگشاست، ولی جمله ی آخرش کمی دچار مشکل است که میگوید حاصل نهایی امری است که هیچ کس نمیخواهد. حاصل نهایی بنا بر دیدگاه اسپینوزیستی به شاه- میل یا قدرت برتر متمایل خواهد شد.شکل 1: جمع برداریهمانطور که در شکل بالا مشاهده میکنیم بردار سبز رنگ حاصل جمع دو بردار a و b است که جهت مشخصی دارد که نه بر a منطبق است نه بر b. از قوانین جمع برداری میدانیم هر چه زاویه بینشان کمتر باشد جمع برداریشان هم جهت تر خواهد بود.اگر b را میل شخص در نظر بگیریم وa را میل ارباب ( شاه-میل)، آنگاه سعی ارباب بر این است که زاویه p را کمتر و کمتر کند تا حاصل بردار به سمت او افزوده شود. من اسم این زاویه را زاویه ی " انقیاد" می نامم. هر چه این زاویه کمتر باشد، میل برده بیشتر در خدمت میل ارباب است و بالعکس.ارباب یا دیگری سعی بر آن دارد که میل برده را هرچه بیشتر همسو با میل خود کند؛ یکی از آشکارترین شیوه های انقیاد و خدمت گرفتن دیگری برای میل خود در سرمایه داری است. شیوه های کنترلی متفاوتی در دوره های مختلف تاریخی را شاهد بودیم. به قول مارکس، زمانی این شیوه ی کنترل "مهمیز گرسنگی" بود که کارگران با ترس از بیکار شدن و گرسنگی در جهت منویات ارباب کار میکرد. در دوران صنعتی تولید فوردیستی به علت برنامه ی اشتغال کامل دولت، به علت عدم امکان اخراج کارگران، مصرف بیشتر در دوران وفور کالا، ابزار کنترلی بود که کارگر با پول دریافتی از کارفرما میتوانست خرج کند و مصرف کند. شیوه ی مرسوم پسافوردیستی، دیگر هیچ از این دو روش کنترلی موثر نیست، بنابراین در این دوران، شیوه های خودکنترلی مانند خودشکوفایی که درفرهنگ کار متاخر برای هم جهت کردن میلها صورت میگیرد. در این دوران، فرد با رضایت به استثمار خود برای مطامع ارباب میپردازد.قبل از ادامه ی بحث کمی درباره ی پیکربندی اجتماعی-اقتصادی ایران می اندازم. در ایران بورژوازی حاکم است، ولی این بورژوازی ( به دلایل تاریخی و منطقه ای و به خصوص انقلاب ایران) در جهت منافع امپریالیسم آمریکایی و نظم هژمون نیست و حتی به آن منافع آسیب میرساند. خطای چپ متآخر ایرانی آن است که چون حکومت ایران سرمایه داری است، بنابراین آن را همراه با امپریالیسم میرانند. این وضعیت کوربینی چپ ایرانی باعث شده است که خود مجری بی جیره و مواجب نقشه های امپریالستی شوند. این وضعیت که ایران به صورت عینی به منافع امپریالیسم در منطقه و ماورای آن آسیب می رساند نیاز به توضیح ندارد ولی چند دلیل آشکار آن به عبارت زیر است:1- مقاومت منطقه ای به رهبری ایران که آمریکا را در منطقه با 8 تریلیون دلار هزینه ناکام گذاشت.2- همیاری و همکاری استراتژیک ایران با متحدان فرا منطقه ای مانند چین، روسیه و ونزویلا که همه دشمنان اصلی نظم هژمون آمریکایی هستند.3- عدم حضور نظامیان آمریکا در ایران به مثابه ی کشور کلیدی قلب انرژی جهان (Heart Land)4- برنامه ی موشکی و نظامی ایران که به سادگی متحدان استراتژیک آمریکا در منطقه را میتواند مورد هدف قرار دهد.بنابراین در این شرایط همانطور که در ابتدای این بخش گفته شد یکی از معضلات آمریکا در جهان ایران است که یا باید آنرا زیر سلطه ی نظم خود در آورد یا آن را به کشوری ضعیف و فروپاشیده تبدیل کند.این همان میل ارباب است که میل سوژه های دیگر را با دستکاری عواطفشان به کار میگیرد که به آن خدمت کنند. با توجه به وضعیت افتصادی- اجتماعی ایران، وضعیت را طوری بازنمایی میکنند که هم مهمیز گرسنگی، هم وضعیت مصرفتان و هم خودشکوفاییتان در صورتی ممکن میشود که به نظم ما بپیوندید و این به روشنی در شعار اخیر " زن، زندگی، آزادی" است. ترجمه ی این شعار به زبان درست و زیر سایه ی نظم هژمون این است: "زن نرمال، زندگی نرمال، آزادی نرمال"این عبارت نرمال واجد هیج معنای ارزشی نیست و در حقیقت نظم بازنمایی شده هژمونی مسلط است که اهداف خود را دنبال میکند.در این فضا، کاهش زاویه ی p با بازنمایی واقعیت به دلخواه خودشان انجام میشود.دکتر عبدالکریم رشیدیان در مقدمه ی خود بر قسمتی از کتاب ژان بودیار، مبادله ی نمادین و مرگ چنین مینویسد:"تصویر مدرن بازنمایی به عنوان چیزی که در تولید ریشه دارد در تمایز مارکسیستی میان "روبنا" به عنوان پدیده ای ثانوی ( فرهنگ، ایدیولوژی، "امر نمادین") و "زیربنا" به عنوان واقعیت بنیادین ( اقتصاد، یا تولید مادی) آشکار است. اما تحلیلی عاری از پیش داوریهای ناشی از این دیدگاه فاش میکند که در فرهنگ معاصر بازنمایی یا امر نمادین اولویت دارد. بودریار، همانند شماری از نویسندگان وابسته به هنر پاپ و کمپ، به این نتیجه میرسد که دیدگاههای تقابل گرای قبلی خود درباره فرهنگ توده ها را غیرقابل دفاع بداند. او در مبادله ی نمادین و مرگ که شاید محوری ترین کتاب اوست، استدلال میکند که فرهنگ ارتباط جمعی الکترونیکی معانی قبلی واقعیت را با یک واقعیت مفرط یا Hyperreality جایگزین میکند."همانطور که کانت در تلاش خود نشان داد که ما با شیی فی نفسه سرو کار نداریم بلکه با بازنماییها سروکار داریم، در عصر دیجیتال ما با بازنمایی از بازنمایی ( بازنمایی مضاعف از واقعیت) سرو کار داریم. همانطور که بودیار درباره جنگ اول خلج فارس ( 1990) میگوید که جنگی وجود نداشت، جنگ در صحنه ی تلویزیون اتفاق افتاد، فاصله ی واقعیت با بازنماییها در جهت اهداف سطله به قدرت پردازش کامیپوترها و پیشرفته بودن هوش مصنوعی ارتباط دارد. در ماجراهای اخیر ایران، روباتهایی که در توییتر برای نمایش پر قدرت از خبرهای اعتراضات درگیر هستند حیرت آور است. توییتها از افراد معمولی که در حالت معمول شاید 20 یا 30 لایک بگیرد با خبرهای مرتبط با این ماجرا تا 10 هزار لایک هم به راحتی میگیرد و همچنین حجم اخبار فیک نیز به سرعت انتشار می یابد تا عواطف افراد را متآثر کند تا به نارضایتیها دامن بزنند. نسل Z که من از آن به گیمرها یاد کردم در فضای مجازی زندگی کرده اند و ارتباط با واقعیت را از دست داده اند، چون ماکزیمم لذت را از فضای نامتناهی سایبری میبرند و از طرفی به قول کریستوفر لش، خودشیفته هستند دنبال هم شکلی با دیگران نیز هستند که فضای آنلاین قطب نمای انها برای این هم شکلی است.4- زمینه های داخلیحال به زمینه های داخلی بروز این مشکلات میپردازم. ایران پسا جنگ برای بازسازی کشور درگیر استقراض خارجی و اجرای برنامه های تعدیل اقتصادی شد که تا به حال هم به علت منافع قشر مسلط جامعه از آن دست نشسته است. این برنامه ها در ادبیات جاافتاده به عنوان نیولیبرالیسم مطرح میشود که سه پایه ی خصوصی سازی، آزادسازی، و مقررات زدایی دارد. نیولیبرالیسم تنها به بحثهای اقتصادی محدود نمیشود بلکه به معنای وسیعی فرهنگ و تمام ابعاد دیگر جامعه را هم شامل میشود. پایه ی اصلی ایدیولوژی نیولیبرالیسم، آزادی فرد است که میگویند بزرگترین خصم آزادی فرد دولت است و با بازار آزاد به معنای واقعی کلمه محقق خواهد شد. نتیجه گیری این خوش بینی غلط است که با آزادسازی کامل اقتصاد، جامعه رستگار خواهد شد. سیاستهای افسارگسیخته ی نیولبرالیسم در جای جای جهان نشان داد که به فقر گسترده، اختلاف شدید طبقاتی و تصاحب دولت توسط نخبگان و ذینفوذان ختم خواهد شد. مشکل نیولیبرالیسم در ایران مضاعف است، چون نه تنها وضع اقتصادی مردم را بدتر کرده است، بلکه همبسته ی فرهنگی آن که آزادی فرد از قید و بندها هم بوده است دست نیافته است. در حالیکه دولت اقتصاد را رها کرد، همزمان کنترل فرهنگی شدت گرفت. بزرگترین مراکز خرید جهان در ایران تآسیس شد به علت پروار شدن بخش خصوصی صاحب رانت و بانکدارها، ولی جوان ایرانی که در این مراکز خرید به دنبال خرید برندهای معروف غربی است، چیزی نمی یابد، او نمیخواهد ساندویچ هایدا سق بزند، بلکه آشغال مشابه آمریکاییش، مک دونالد را سق یزند .این وضع کنترل فرهنگی و رهایی اقتصادی عاملی شد برای عصیان جوانانی که آینده ای برای خود متصور نیستند. به نظر این بنده، سیاستها باید برعکس اجرا میشد، البته با توجه به فرهنگ بومی کشور. بحث مبسوط در این زمینه ها به وفور انجام شده است که نیازی به تکرار آن نمیبینم.5- نتیجه گیریحال اگر به پرسش اصلی متن برسیم که آیا این عصیان اجتماعی است یا شورش گیمرها، به وضوح هر دو در آن قابل مشاهده است: از طرفی وضع اقتصادی و کنترل بیش از حد اجتماعی جوانان را عاصی کرده است، از طرفی جریان سلطه ی جهانی نیز با بهره برداری از موقعیت برای پیش برد اهداف ژیوپولتیک و فشار حداکثری بهره میبرد. در شرایطی که کشور زیر فشار تحریمهاست و دشمن هر لحظه به دنبال فروپاشی نظم اجتماعی است، کنترل اقتصادی توسط حکومت باید در دستور کار قرار بگیرد و از طرفی بر پایه ی اجماع اجتماعی آزادیهای فرهنگی و اجتماعی در سطح معقولی باید اعطا شود تا از هزینه تراشی برای کشور جلوگیری شود. از طرف دیگر آگاهی توده ها باید به سطحی افزایش یابد که هر کسی نجات دهنده نیست و این جمله ی طلایی گرامشی، فیلسوف ایتالیایی را جلوی چشم خود داشته باشد که بر اساس آن جهان و وقایع آنرا تفسیر و حرکت کند. گرامشی میگوید: " دنیای کهنه مرده است، دنیای نو هنوز متولد نشده است، و در این گرگ و میش، هیولاها جولان میدهند."محمدرضامحمدرضاTue, 18 Oct 2022 18:26:41 +0330