https://virgool.ir/feed/@m_16689457در چهارمین دهه‌ی زندگی. نوشتم، خیلی جاها نوشتم. ترجمه و چیزهای دیگه.fa2026-11-10 15:57:15https://files.virgool.ir/upload/users/638604/avatar/1cOmrA.jpeghttps://virgool.ir/@m_16689457https://virgool.ir/@m_16689457/قفسِ-ظریف-زیبایی-jnfrxejilzchاگر به استانداردهای ظاهری زنانه نگاه کنیم، هرکدوم به‌تنهایی ممکنه چندان عجیب نباشن. کفش پاشنه‌بلند، موی بلند، کمر باریک، بدن لاغر، سینه و باسن بزرگ. اما وقتی همه این‌ها رو کنار هم بذاریم، یک تصویر عجیب شکل می‌گیره: بدنی که باید هم‌زمان لاغر و پُر باشه، کمرش باریک باشه اما سینه و باسنش بزرگ باشه، موهای بلند و مرتب داشته باشد، پوستش صاف باشه و لباسش هم طوری باشه که بدن رو به شکل خاصی نشون بده. مسئله اینجاست که خیلی از این ویژگی‌ها نه‌تنها به‌سادگی با هم جمع نمیشن، بلکه بعضی وقت‌ها رسیدن به یکی، مستقیماً با راحتی و آزادی حرکت بدن در تضاده.کفش پاشنه‌بلند یکی از واضح‌ترین نمونه‌هاست. چیزی که به عنوان بخشی از ظاهر زنانه و رسمی جا افتاده، هم‌زمان راه رفتن رو تغییر میده، سرعت حرکت رو کم می‌کنه و دویدن رو تا حد بالایی ناممکن می‌کنه. سامر برنان در کتاب High Heel به همین تناقض می‌پردازه: کفشی که قراره زن رو رسمی‌تر، جذاب‌تر یا قدرتمندتر نشون بده، می‌تونه در ساده‌ترین شکل آزادی بدنی، یعنی از نقطه‌ای به نقطه‌ی دیگه منتقل شدن، محدودش کنه. پاشنه‌ی بلند فقط پا رو اذیت نمی‌کنه؛ شکل ایستادن و راه رفتن رو هم عوض می‌کنه و توانایی بدن برای حرکت سریع رو به شدت کاهش میده.اما مسئله فقط کفش نیست. موی بلند هم چیزیه که در ظاهر فقط یک ویژگی طبیعی به نظر می‌رسه، ولی وقتی تبدیل به انتظار اجتماعی میشه، مقدار زیادی زحمت پشت خودش داره. شستن، خشک کردن، شانه کردن، حالت دادن، مراقبت کردن، رنگ کردن، کوتاه کردن و هزینه محصولاتی که برای سالم و مرتب نگه داشتنش لازمه. در بسیاری از فرهنگ‌ها، موی بلند و پُر با جوانی، سلامت و زنانه بودن گره خورده و کوتاه کردن مو می‌تونه باعث بشه زن از چیزی که «زنانه» تلقی میشه فاصله بگیره.برای همین بخشی از زیبایی زنانه اصلاً چیزی نیست که به چشم دیگران میاد؛ زمانیه که خود زن باید صرف ساختنش بکنه. این همون چیزیه که در بحث «grooming gap» مطرح میشه. برای یک مرد، ظاهر حرفه‌ای ممکنه با یک شلوار و پیراهن و موی کوتاه تعریف بشه ولی برای یک زن، همون ظاهر حرفه‌ای می‌تونه شامل مو، آرایش، مراقبت از پوست، ناخن، لباس و کفشی باشه که هم مناسب محیط کار باشه و هم جذابیت رو فریاد بزنه. حتی دو روز پوشیدن یک لباس برای زن هزینه اجتماعی بیشتری داره.موضوع دیگه خود بدنه. استاندارد امروز حتی یک بدن مشخص هم نیست. یک دوره بدن بسیار لاغر به مد روز بدل میشه و بعد کم‌کم اینطور کامل میشه که همین بدن باید در کنار کمر باریک، باسن و سینه بزرگ هم داشته باشه. یعنی چیزی شبیه ساعت شنی اغراق‌شده‌ای که برای بسیاری از بدن‌ها در دنیای واقعی، عملاً غیرقابل‌دسترسه. پژوهش‌های مربوط به «slim-thick» و بدن ساعت‌شنی هم دقیقاً به همین ترکیب اشاره می‌کنن: باریکی کمر در کنار باسن (و معمولاً سینه‌ی) بزرگ. ترکیبی عجیب که شبکه‌های اجتماعی اونها رو با هم ترکیب کردن و تصویری ساختن که بیشتر از اینکه یک بدن طبیعی رو نشون بده، حاصل ژنتیکی نادر، جراحی، فتوشاپ، لباس و ژسته. بسیاری از مدل‌ها تو فضای خانواده‌ی کارداشیان، با عمل‌های جراحی به بدن ساعت شنی رسیدن؛ جراحی‌هایی که خطرهای جدی داره و نرخ مرگ‌ومیر به نسبت بالایی داره.در طرف دیگر، مردها هم استاندارد ظاهری دارن، اما بخش بزرگی از لباس مردانه‌ی مدرن در جهت متضاد حرکت کرده: راحت‌تر شدن. حتی کت‌وشلوار و کراوات و کفش چرمی که زمانی بخش جدایی‌ناپذیر ظاهر مردانه در فضای کار بودن، در بیشتر محیط‌ها جای خودشون رو به شلوار راحت‌تر، تیشرت، کت اسپورت و کتونی دادن. در محیط کاری، حفظ استاندارد ظاهری و بهداشتی مردانه با چند حرکت ساده در دسترسه ولی برای زن، مرتب بودن می‌تونه به مجموعه‌ای از کارهای روزانه درباره بدن و ظاهر تبدیل بشه که بسیار وقت‌گیر، هزینه‌بر و ناتوان‌کننده‌ست.در نتیجه چیزی که به اسم زیبایی زنانه می‌شناسیم، مربوطه به اینکه زن چقدر وقت برای ظاهرش بذاره، چقدر بدنش رو تغییر بده، چقدر حرکتش رو محدود کنه و چقدر انرژی صرف کنه تا بدنش شبیه تصویری بشه که تو ذهن افراد از بدن و ظاهر ایدئال ساخته‌شده. باید لاغر باشه، اما نه اونقدر که منحنی‌هایش از بین بره؛ موها باید بلند باشه، اما کاملاً مرتب و پرفکت؛ کفش باید ظریف باشه، حتی اگر راه رفتن و دویدن رو سخت کنه؛ و در مجموع باید پکیجی از ویژگی‌هایی رو ارائه بده که به موجودی کند، شکننده و بی‌دفاع تبدیلش می‌کنن؛ بدنی که وقت و انرژیش صرف نمایش زیبایی شده، اما توانایی بنیادی خودش برای حرکت، آزادی و حتی فرار در موقعیت خطر رو از دست داده.علی امیری‌فرعلی امیری‌فرTue, 29 Sep 2026 15:00:12 +0330https://virgool.ir/@m_16689457/چیزی-که-درباره-گرسنگی-زنان-نمی-گوییم-jku6exl6qqhmچیزی هست که هیچ‌وقت با صدای بلند نگفتیم: برای بخش قابل‌توجهی از زنان، گرسنگی یک وضعیت موقت نیست. گرسنگی یک وضعیت شناختی‌ـه که زیر همه‌چیز جریان داره؛ جلسه، گفت‌وگو، اوورتینک. برای بیشتر ما این گرسنگی، از وقتی شروع شد که متوجه شدیم بدنمون زیر ذره‌بین قرار گرفته. من ۱۱ سالم بود. تابستان، کنار استخر نشسته بودم و سعی می‌کردم گفت‌وگویی رو دنبال کنم که مدام از دستم می‌رفت. تصمیم گرفته بودم قبل از شروع کلاس ششم تا جای ممکن کم غذا بخورم. برنامه‌ام روزی یک بسته کلوچه بود؛ کلوچه‌هایی بدون چربی که مخصوص زن‌ها و دخترهایی ساخته شده بودن که یادشون داده بودن میل به غذا چیزی‌ـه که باید کنترلش کرد. اما کلوچه درد گرسنگی رو دوا نمی‌کرد، چون گرسنگی ترجیح نیست. وقتی به بدن غذا نمی‌رسه، زیست‌شناسی کار خودش رو می‌کنه و سیگنال‌هایی می‌فرسته که هرچیز دیگه رو کنار می‌زنن.درباره سال تحصیلی‌ای که در پیش بود حرف می‌زدیم. اما توجهم مدام پرت میشد. فکری شروع می‌شد و توش گیر می‌افتادم: چقدر تا شام مونده؟ چقدر شام می‌تونم بخورم؟ دوستی داستان بلندی تعریف می‌کرد و می‌فهمیدم بیشترش رو نشنیدم. صدایی بلندتر تمام ذهن رو پر کرده بود. یک هفته بعد، روز اول مدرسه، مادر یکی از دوستان، من رو دید، برانداز کرد و هیکل جدیدم رو تبریک گفت. با مهربانی گفت. یک زن بزرگسال به بدن گرسنه‌ی یک بچه نگاه کرد و تأییدش رو به شکل لطف، هدیه داد. من هم موضوع رو پذیرفتم و قواعد بازی رو یاد گرفتم، قبل از اینکه حتی بتونم اسمی روش بذارم: چیزی از من گرفته شده بود و چیزی به جاش بهم داده بودن. سال‌ها بعد فهمیدم این فقط تجربه من نیست. در سال ۱۹۴۴، طی یک آزمایش علمی، ۳۶ مرد سالم رو در دانشگاه مینه‌سوتا وارد یک دوره شش‌ماهه نیمه‌گرسنگی کردن و میانگین کالری روزانه‌شون رو از حدود ۳۴۷۰ به ۱۵۷۰ رسوندن. چیزی که پژوهشگرها ثبت کردن، از بین رفتن توانایی فکر کردن نبود؛ اشغال تدریجی ذهن توسط گرسنگی بود. مردها وسط گفت‌وگو به غذا فکر می‌کردن، موقع انجام کار ذهنشون به سمت غذا می‌رفت، کتاب آشپزی جمع می‌کردن و مدت زیادی به منوی رستوران‌ها خیره می‌شدن. توانایی شناختی‌ سر جاش بود، اما اراده و ظرفیت استفاده ازش تحت‌تأثیر قرار گرفته بود. پژوهش‌های بعدی هم نشون داده‌ که محدود کردن غذا می‌تونه حافظه، توجه و انعطاف‌پذیری شناختی رو کاهش بده؛ نه اینکه هوش از بین بره، فقط اینکه بخشی از منابعی که برای فکرکردن لازم داریم، صرف کنترل چیزی میشه که بدن مدام به ما یادآوری می‌کنه: غذا می‌خوام!من بعدها پزشک شدم و طوری عادت کرده بودم به این صدا که حتی بهش توجه نمی‌کردم. وقتی فرصت داشتم غذا می‌خوردم، وقتی که قرار نبود روند کارم رو به هم بزنه. سال سوم پزشکی، یک پزشک ارشد مرد نگاهی بهم انداخت و گفت چه خوب که هیکلت رو حفظ کردی، این نشون میده که جدیت داری. سال‌ها بعد، بعد از تولد فرزند دومم، بیمار شدم و وزن زیادی از دست دادم. وقتی به محل کار برگشتم، یکی از همکاران مرد بهم گفت: بالاخره بعد از بچه‌دار شدن برگشتی سر جای خودت. بدن ضعیف و بیمار من به‌عنوان یک موفقیت دیده شده بود. بعد از این قضایا، ناخواسته به این سمت رفتم که کمتر غذا بخورم و این فرم بدنی رو حفظ کنم، حتی با اینکه صبر و تمرکزم کمتر شده بود. هنوز نمی‌تونستم چیزی که امروز می‌بینم رو نام‌گذاری کنم.امروز این موضوع رو در زنانی می‌بینم که به مطبم میان و از خستگی، زودرنجی و ناتوانی در دنبال‌کردن یک فکر تا آخرش صحبت می‌کنن. خیلی زود صحبت به یک عدد می‌رسه: وزن. عددی که در تمام زندگی‌ بابتش تشویق یا شماتت شدن. زنی که سایز لباسش رو حفظ کرده، دائماً با این نظر روبرو میشه که چقدر خوب به نظر می‌رسی. زنی که استخون‌بندی درشتی داره، چنین چیزی نمی‌شنوه. موضوع یک سیستم پاداش بسیار منظمه که این زنان بهش واکنش نشون دادن. توجه، سرمایه‌ی محدودیه. گرسنگی بخشی از سرمایه رو می‌گیره. انضباط رو تحسین می‌کنیم ولی درباره هزینه‌ای که داره حرفی نمی‌زنیم. دختر من ۱۱ ساله است؛ دقیقاً هم‌سن من در اون روز کنار استخر. و وقتی بهش نگاه می‌کنم، هم‌زمان اون دختر رو هم می‌بینم که تأیید مادر دوستش رو برای خودش نگه داشت و بدون اینکه کسی بهش توضیح بده فهمید برای به‌دست‌آوردن دوباره‌ی اون تأیید چه هزینه‌ای پرداخت کنه.به عنوان پزشک باید بگم که نمی‌تونی چیزی رو درمان کنی که هنوز اسمی روش نذاشتی. پس این رو باید بلند گفت: گرسنگی‌ای که به زنان یاد میدیم نادیده‌ بگیرن، فقط یک مسئله‌ی شخصی نیست. انضباط یا انتخابی در جهت سلامت نیست. می‌تونه یک هزینه‌ی شناختی باشه که از کودکی تا بزرگسالی همراه زنان می‌مونه و به جایی می‌رسه که شاید فکر کنن این فقط بخشی از اونهاست، سلیقه‌شونه و چیزی طبیعیه. نمی‌دونیم اگر این صدای تکراریِ «غذا بخور» وجود نداشت، زنان چه فکرهایی رو تا آخر دنبال می‌کردن و چه ایده‌هایی کامل می‌شد. صدای گرسنگی هیچ‌وقت صدای شکست نبود. صدای بدنی بود که فریاد می‌زد چه نیازی داره؛ در حالی که فرهنگ با صدای بلندتری اصرار می‌کرد که اون نیاز اهمیتی نداره.منبع: https://aeon.co/essays/a-hungry-woman-is-easier-to-dismiss-than-a-well-fed-womanعلی امیری‌فرعلی امیری‌فرSat, 05 Sep 2026 14:58:12 +0330https://virgool.ir/@m_16689457/ناله-کردن-برای-سرزمین-مادری-تایوان-چه-نیازی-را-از-چینی-ها-برطرف-می-کند-wm7cioeui5uzاشپیگل مقاله‌ی بسیار جالبی منتشر کرد با این تیتر «ناله کردن برای سرزمین مادری» و توش به این موضوع می‌پردازه که با محدودیت‌های جدی تولید محصولات پورن در چین، چطور تایوان داره این کار رو برای چینی‌ها انجام میده. در یک خانه‌ی روستایی در کوهستان‌های میائولی تایوان، یه گروه فیلم‌برداری مشغول ساختن فیلمیه که ظاهراً در استان هونان چین اتفاق می‌افته. داستان درباره‌ی مردیه به اسم «عمو هائو» که کارمند ساده‌ی یه کارخانه کود شیمیایی دولتیه و کم‌کم با نزدیک شدن به آدم‌های قدرتمند و رابطه با زن‌های مختلف، خودش رو به طبقات بالاتر جامعه می‌رسونه. قرار بوده داستان در شهرستان هنگشان، در استان هونان اتفاق بیفته؛ همون استانی که زادگاه مائو تسه‌تونگ، موسس جمهوری خلق چینه. اما یه جزئیات مهم وجود داره: هیچ‌کدوم از این اتفاقات در چین فیلم‌برداری نمی‌شن. بازیگرها تایوانی‌ان، عوامل تایوانی‌ان و حتی خانه‌ای که فیلم توش ساخته می‌شه هم در تایوانه. چیزی که ساخته می‌شه، در واقع یه توهمه برای مخاطب چینی. آی‌شی، بازیگر نقش عروس خانواده، می‌گه: «بخش بزرگی از مخاطبان ما فکر می‌کنن داریم در چین فیلم‌برداری می‌کنیم. وظیفه‌ی ما اینه که این باور رو زنده نگه داریم.» چند روز قبل از فیلم‌برداری، آی‌شی در دفتر شرکت Model Media در نیوتایپه نشسته؛ یه لباس یقه‌باز پوشیده و تازه لباس صحنه رو پرو کرده. دکور کنار دستش شبیه فاحشه‌خانه‌ای قدیمیه، با وان چوبی و طراحی مربوط به دوران امپراتوری‌های گذشته. خودش میگه کار اصلی‌شون ساختن توهمه. مخاطب باید احساس کنه زن‌هایی که می‌بینه واقعاً می‌تونن از اطراف خودش باشن. اینجا زبان هم بخشی از این توهمه. تایوانی‌ها و چینی‌ها ماندارین حرف می‌زنن، اما حتی تفاوت‌های کوچیک زبانی هم می‌تونه این حباب رو خراب کنه. آی‌شی و همکارهاش برای همین بعضی کلمات رو دقیقاً با شکل رایج در چین به کار می‌برن، حتی اگر در تایوان تقریباً کسی اونها رو این‌طور نگه. خودش می‌گه: «اگه این کارو نکنیم، حباب می‌ترکه.» از نظر سیاسی، ماجرا عجیب‌تر می‌شه. حکومت چین سال‌هاست از «اتحاد دوباره» با تایوان حرف می‌زنه، اما در همین حال، صنعت پورنوگرافی تایوان داره در جهت مخالف حرکت می‌کنه و وارد بازار چین می‌شه؛ بازاری با جمعیتی حدود ۱.۴ میلیارد نفر که با وجود تقاضای بسیار بالا، صنعت حرفه‌ای تولید پورنوگرافی نداره.دلیل شکل گرفتن این بازار، در ساده‌ترین شکل، یه اختلاف حقوقیه: در تایوان تولید فیلم پورنوگرافیک، با محدودیت‌های مشخص، امکان‌پذیره؛ اما در چین تولید و توزیع محتوای «مستهجن» ممنوعه و حتی توزیعش می‌تونه به زندان ختم بشه. با این حال مردم تماشا می‌کنن و طبق آماری که مقاله بهش اشاره می‌کنه، چین بیش از یک‌چهارم مصرف جهانی پورنوگرافی رو به خودش اختصاص می‌ده؛ بیشتر از هر کشور دیگه‌ای. آی‌شی که قبل از ورود به این صنعت اقتصاد خونده، در حوزه‌های سرمایه‌گذاری و بورس در هنگ‌کونگ و تایوان کار کرده، وقتی درباره کارش حرف می‌زنه از اصطلاحاتی مثل «تعادل بازار» و «پایگاه مصرف‌کننده» استفاده می‌کنه. به گفته‌ی اون، تایوان فقط ۲۴ میلیون نفر جمعیت داره و تعداد بازیگرهای این صنعت محدوده، در نتیجه بازیگران زن تایوانی دستمزد بالایی می‌گیرن؛ تا ۲۷۰۰ یورو برای هر فیلم، رقمی که چند سال قبل در اوج بازار حتی دو برابرش بوده. خودش تناقض این شغل رو هم پنهان نمی‌کنه: «ما زن‌ها رو تبدیل به کالا می‌کنیم. به‌عنوان یک زن باید مخالفش باشم، اما خودم ازش سود می‌برم.» بعد از چند سال فعالیت، هنوز هم در کنار کارش به دانش‌آموزان دبیرستانی اقتصاد درس میده. بخش جالب‌تر ماجرا اینه که شرکت‌ها برای فروختن این محصولات به چین، فقط به زبان ماندارین اکتفا نمی‌کنن. دکورها، لباس‌ها، داستان‌ها و حتی لهجه‌ها باید چینی به نظر برسن. شرکت Model Media که در سال ۲۰۱۹ تأسیس شده، در دفترش در نیوتایپه مجموعه‌ای از دکورها داره: فاحشه‌خانه‌ای با حال‌وهوای دوران امپراتوری، سلول زندان، کلاس درس و اتاق بازجویی. آرون، مدیر تولید شرکت که قبلاً مهندسی برق خونده و مدتی هم در استرالیا، یوتیوبر حوزه سفر بوده، وقتی دکورها رو نشون می‌ده، خیلی ساده می‌گه: «بیشتر از همه، سینه‌های بزرگ رو دوست دارن.» مشتری اصلی شرکت، طبق گفته‌ی آرون، مردهای چینی ۲۵ تا ۳۵ ساله‌ان. محصولات در یک سری اپلیکیشن عرضه میشن؛ روشی که از یک وب‌سایت معمولی سخت‌تر مسدود می‌شه. طبق گفته‌ی خود شرکت، این اپ بیش از ۳۷ میلیون بار دانلود شده و Model Media در ابتدای سال ۲۰۲۶ حدود ۸۰ تا ۱۰۰ فیلم در سال تولید می‌کرده.اتاق بازجوییآقا معلم: اما چیزی که در مقاله بیشتر از خود صنعت جلب توجه می‌کنه، فاصله‌ایه که بین سیاست رسمی چین و زندگی واقعی مردم وجود داره. حکومت چین از سال ۱۹۴۹ نسبت به رابطه جنسی و پورنوگرافی موضع سختی داشته؛ در دوران انقلاب فرهنگی حتی بعضی رمان‌های عاشقانه‌ای که محتوای جنسی مشخصی نداشتن هم به‌عنوان پورنوگرافی طبقه‌بندی می‌شدن. در دهه ۱۹۸۰ هم پورنوگرافی در جریان مبارزه با چیزی که حکومت «آلودگی معنوی غرب» می‌نامید، هدف قرار گرفت. بعد اینترنت رسید و مسئله خیلی پیچیده‌تر شد.یک پژوهش در سال ۲۰۱۵ که مقاله بهش اشاره می‌کنه، نشون داده بود نزدیک به ۸۰ درصد مردان ۱۸ تا ۲۹ ساله‌ای که در مطالعه شرکت کرده بودن، در سال قبل پورنوگرافی دیده بودن؛ این رقم برای زنان جوان ۵۱ درصد بود. رانزه دین، پژوهشگر رسانه، درباره این وضعیت میگه: «چیزی که مردم قبلاً فقط از دی‌وی‌دی‌های قاچاق فروشنده‌های خیابانی به دست می‌آوردن، حالا به‌راحتی آنلاین پیدا می‌کنن.» به گفته‌ی اون، آدم‌ها یا از VPN برای دسترسی به سایت‌های خارجی استفاده می‌کنن یا از گروه‌های وی‌چت به هاردهای مجازی پر از فیلم می‌رسن. حکومت همچنان تلاش می‌کنه جلوی این جریان رو بگیره. در پکن نهادی به نام «دفتر ملی مبارزه با پورنوگرافی و نشریات غیرقانونی» فعالیت می‌کنه و در سایت خودش هم نتایج برخوردها رو منتشر می‌کنه؛ مثلاً در استان مغولستان داخلیِ چین، فردی به یک سال و نیم زندان محکوم شده چون ۶۴۱ فلش حاوی محتوای پورنوگرافیک فروخته بود. در فوجیان، فرد دیگری به سه سال زندان محکوم شده چون فیلم‌های پورنوگرافیک رو در وی‌چت توزیع کرده بود؛ ۱۱۶ نفر برای دریافت این فیلم‌ها پول داده بودن. با این حال جامعه راه خودش رو پیدا کرده. چونگ لیو، جامعه‌شناس دانشگاه دورهام، در سال ۲۰۱۹ شش ماه با دانش‌آموزان دو دبیرستان در تیانجین درباره رابطه‌شون با سکس و پورنوگرافی مصاحبه کرد. از ۲۸ دانش‌آموز، فقط دو نفر گفتن هیچ‌وقت پورنوگرافی ندیدن. لیو می‌گه: «هیچ‌کس نگفت این کار غیرقانونیه. این موضوع اصلاً برای اونها معنی نداشت.» حتی بین دخترها و پسرها تماشای جمعی فیلم در خوابگاه‌ها وجود داشت، اما به شکل شوخی و بازیگوشانه‌ای که احساس گناه رو کم می‌کرد.و بعد، ماجرا دوباره به همون خانه‌ی روستایی در میائولی برمی‌گرده؛ جایی که بازیگرها قرار نیست فقط نقش آدم‌های چینی رو بازی کنن، بلکه باید تصویری از خواسته‌های بخشی از مخاطبان چینی رو هم بازسازی کنن. شِیبا، بازیگر ۴۴ ساله‌ای که در فیلم نقش شهردار چینی رو بازی می‌کنه، در زندگی واقعی پدر دو فرزنده و قبلاً در دانشگاه برتر تایوان تئاتر خونده و در نمایشنامه‌هایی مثل «مکبث» و «هنری چهارم» بازی کرده. حالا در فیلم‌های پورنوگرافیک نقش شهردار رو بازی می‌کنه و گاهی هم در داستان‌هایی با مضمون محارم ظاهر می‌شه. خودش می‌گه: «به‌عنوان یک پدر، از داستان‌های محارم خوشم نمیاد، اما مشتری‌های چین دوستش دارن.» یکی از داستان‌های محبوب دیگه درباره کارگر ساده‌ایه که اتفاقی پولدار می‌شه و بعد با زن‌های زیادی رابطه پیدا می‌کنه؛ داستانی که برای سریال «عمو هائو و زنانش» نوشته شده و نویسنده چینی‌اش اون رو با نام مستعار «آلتِ بهشت» منتشر کرده. مقاله این داستان‌ها رو فقط به سکس ربط نمی‌ده؛ نویسنده متوجه می‌شه که در بعضی از این فانتزی‌ها، پول، قدرت و صعود اجتماعی هم حضور دارن. خود شِیبا از این‌که برای بازار چین کار می‌کنه کمی احساس تناقض داره، چون تنش سیاسی بین چین و تایوان واقعیه، اما در نهایت می‌گه: «کار، کاره.» چند هفته بعد از این فیلم‌برداری، اتفاق دیگه‌ای می‌افته. Model Media اعلام می‌کنه که به دلیل سودآوری پایین‌تر و کپی‌های غیرقانونی فراوان، فعالیتش رو متوقف می‌کنه. اما پایان ماجرا نیست. آرون می‌گه شرکت اعضای تیم رو برای آموزش هوش مصنوعی به چین فرستاده و حالا می‌خوان وارد مرحله‌ی بعدی بشن: تولید فیلم‌های پورنوگرافیک با هوش مصنوعی. چند نمونه هم نشون می‌ده؛ بعضی شبیه انیمه‌ان و بعضی‌ها تقریباً واقعی به نظر می‌رسن. به گفته‌ی آرون، فناوری خیلی سریع‌تر از چیزی که انتظار داشتن پیشرفت کرده و حالا حتی می‌شه لهجه چینی رو با فشار یک دکمه به ویدئو اضافه کرد. یعنی صنعتی که بخش بزرگی از ارزشش رو از ساختن یک «توهم» می‌گرفت، حالا داره به فناوری‌ای می‌رسه که می‌تونه خودِ آدم‌ها، صداها و حتی محل وقوع داستان رو هم به شکل مصنوعی بسازه.علی امیری‌فرعلی امیری‌فرSat, 05 Sep 2026 14:56:23 +0330https://virgool.ir/@m_16689457/رایشِ-نردها-jdvvqa2nw2vxچند سال پیش اگر کسی می‌گفت بخشی از ثروتمندترین آدم‌های سیلیکون‌ولی دیگر چندان علاقه‌ای به دموکراسی ندارند و حتی به دنبال ساختن شکل دیگری از حکومت هستند، احتمالاً حرفش شبیه یکی از همان داستان‌های توطئه‌آمیز دیپ‌وب به نظر می‌رسید. امروز اما دیگر بحث فقط درباره چند توییت عجیب از ایلان ماسک یا حرف‌های جنجالی پیتر تیل نیست.پیتر تیل: میلیاردر و سرمایه‌گذار سیلیکون‌ولی، هم‌بنیان‌گذار پی‌پل و از چهره‌های اصلی پشت Palantir است. او از حامیان اصلی جی‌دی ونس بود، به بالا آمدن او و آشتی‌اش با ترامپ کمک کرد و حالا ونس شاید رئیس‌جمهور بعدی آمریکا باشد. او در این ماجرا، نقشی بسیار مهم دارد. تیل سال‌ها پول و انرژی گذاشت روی پروژه‌ی جزیره‌ی شناور برای ساختن یک کشور لیبرتارینی مستقل از قوانین دولت‌ها، طرحی که هیچ‌وقت به جایی نرسید.گیل دوران، روزنامه‌نگار آمریکایی، در کتاب جدیدش The Nerd Reich تلاش کرده قطعات این پازل را کنار هم بگذارد. ایده‌ی مرکزی کتاب این است که بخشی از نخبگان فناوری در سیلیکون‌ولی طی دو دهه گذشته به ایدئولوژی‌ای نزدیک شده‌اند که دموکراسی لیبرال را ناکارآمد و دست‌وپاگیر می‌داند و در عوض به نوعی حکومت تکنوکراتیک، شرکتی و بسیار متمرکز فکر می‌کند. چیزی که با بازگشت ترامپ به کاخ سفید با انبوه کمک‌های همین گروه، از سطح نظریه و محافل محدود فناوری بیرون آمده و به سیاست واقعی نزدیک شده است.این داستان از یک جهت عجیب است. سیلیکون‌ولی زمانی یکی از نمادهای آزادی‌خواهی آمریکایی بود. اینترنت قرار بود انسان را از دست دولت‌ها و ساختارهای سنتی آزاد کند. اما بخشی از همان آدم‌ها حالا به این نتیجه رسیده‌اند که شاید مشکل خود دموکراسی باشد.از آزادی اینترنت تا حکومت مدیرعاملیکی از ریشه‌های فکری این جریان را نویسنده به کتاب The Sovereign Individual برمی‌گرداند؛ کتابی که در سال ۱۹۹۷ منتشر شد و آینده‌ای را تصور می‌کرد که در آن اینترنت، ارز دیجیتال و فناوری باعث فروپاشی تدریجی دولت-ملت‌ها می‌شوند.این کتاب را جیمز دیل دیویدسون و لرد ویلیام ریس-موگ در سال ۱۹۹۷ نوشتند، دو مشاور سرمایه‌گذاری. انگیزه‌شان بدبینی نسبت به دولت رفاه و اخذ مالیات‌ بود؛ آن‌ها معتقد بودند اینترنت و فناوری‌های نوپدید (از جمله چیزی شبیه ارز دیجیتال، سال‌ها پیش از بیت‌کوین) قدرت را از دولت‌ها می‌گیرد و به نخبگان شناختی متحرک می‌دهد. این کتاب امروز بیشتر در حلقه‌های سیلیکون‌ولی و رمزارزی مرجعیت دارد. نکته‌ی جالب و بحث‌برانگیز این‌که خود نویسندگان در کتاب، اسامه بن‌لادن را به‌عنوان نمونه‌ای از «فرد ثروتمند تبعیدی» که هدف حمله‌ی دولت‌ها قرار گرفته توصیف کرده‌اند، جمله‌ای که بعدها به‌شدت به آن‌ها ایراد گرفته شد.در چنین آینده‌ای، افراد ثروتمند و «نخبگان شناختی» می‌توانند از کشوری به کشور دیگر بروند، تابعیت‌های مختلف داشته باشند، سرمایه‌شان را جابه‌جا کنند و تا حد ممکن خودشان را از قوانین دولت‌ها جدا کنند. دولت دیگر یک ضرورت طبیعی نیست؛ چیزی است که می‌توان از آن فرار کرد یا آن را دور زد.«نخبگان شناختی» در این کتاب به افرادی گفته می‌شود که سرمایه اصلی‌شان دانش، مهارت و توانایی‌های ذهنی است و به دلیل قابلیت جابه‌جایی کار و سرمایه‌شان، وابستگی کمتری به یک کشور دارند و در نتیجه قدرت چانه‌زنی بیشتری در برابر دولت‌ها پیدا می‌کنند.پیتر تیل این کتاب را بسیار جدی گرفت. آن‌قدر جدی که وقتی کتاب در سال ۲۰۲۰ دوباره منتشر شد، مقدمه‌ای برای آن نوشت. ایده‌ی اصلی این بود: اگر فناوری قرار است همه‌چیز را تغییر دهد، چرا شکل حکومت تغییر نکند؟ و اگر دولت‌ها برای این جهان جدید بیش از حد کند و ناکارآمدند، چرا اداره جامعه را به کسانی نسپاریم که فناوری و سرمایه را بهتر می‌فهمند؟تیل و ترامپاینجاست که نام دیگری وارد داستان می‌شود: کرتیس یاروین.یاروین برنامه‌نویسی بود که در وبلاگ‌هایش در اواخر دهه ۲۰۰۰، دموکراسی لیبرال را اساساً شکست‌خورده می‌دانست. او پیشنهاداتی اینچنین داشت: دولت را مثل یک شرکت اداره کنیم و یک «مدیرعامل ملی» داشته باشیم. در نگاه او، بروکراسی، دانشگاه، رسانه و بسیاری از نهادهای عمومی به ساختارهایی تبدیل شده بودند که جلوی پیشرفت را می‌گرفتند.کرتیس یاروین با نام مستعار «مِنکیوس مولدباگ» یا به شکلی دقیق‌تر «ماکیاولی سیلیکون‌ولی» جریانی به نام «روشنگری تاریک» یا نئوری‌اکشن را بنیان گذاشت که صراحتاً دموکراسی را ناکارآمد می‌داند و به‌جایش نوعی سلطنت شرکتی با یک «مدیرعامل-دیکتاتور» پیشنهاد می‌دهد. او در نوشته‌هایش بسیار نژادپرست و متمایل به دیکتاتوری طبقاتی است. یاروین ارتباط نزدیکی با پیتر تیل و مارک آندریسن دارد و گفته می‌شود روی افرادی مثل جی‌دی ونس و حتی طرح‌هایی مثل دیپارتمان کارایی دولتی ایلان ماسک (DOGE) تأثیر گذاشته است.نفر سمت چپ یاروین استمسئله اینجاست که چنین ایده‌ای وقتی در یک وبلاگ ناشناس نوشته می‌شود، چندان اهمیتی ندارد. وقتی همان ایده مورد توجه میلیاردرهایی مثل پیتر تیل قرار می‌گیرد و بعد آدم‌هایی با ارتباط مستقیم با این شبکه وارد دولت می‌شوند، قضیه فرق می‌کند.دموکراسی از نظر آنها چه مشکلی دارد؟برای فهم ماجرا شاید لازم باشد یک قدم عقب برویم. دموکراسی یک سیستم کُند است. انتخابات دارد، پارلمان دارد، دادگاه دارد، رسانه دارد، افکار عمومی دارد. برای تصویب سیاستی جدید، باید آدم‌های زیادی را قانع کرد. برای تغییر قانون باید از مسیرهای مشخصی عبور کرد. حتی اگر یک نفر پول زیادی داشته باشد، نمی‌تواند به سادگی تصمیم بگیرد که قانون چیست و دست به هر کاری بزند که دلش می‌خواهد. برای مثال ایلان ماسک، یک مرتبه وقتی از ترافیک لس‌آنجلس کلافه شد، به‌جای استفاده از حمل‌ونقل عمومی، شرکت تونل‌زنی بورینگ کامپانی را راه انداخت تا زیر شهر تونل بکشد و مسیر خودش را کوتاه کند.برای یک سرمایه‌گذار فناوری که عادت کرده با چند ده نفر یک شرکت بسازد، میلیاردها دلار سرمایه جمع کند و ظرف چند سال یک صنعت را زیرورو کند، این سازوکار می‌تواند واقعاً آزاردهنده باشد، او خود را مساوی با دیگران نمی‌بیند که هرکدام یک رای در ساوزکار دموکراسی داشته باشند. در این نگاه، مشکل فقط این نیست که دولت «بد» است. مشکل این است که چرا اصلاً باید دیگران در تصمیم‌گیری دخالت کنند؟پیتر تیل در مقاله‌ای در سال ۲۰۰۹ حتی نوشته بود که دیگر باور ندارد آزادی و دموکراسی با یکدیگر سازگار باشند. او گسترش حق رأی به زنان و افزایش تعداد دریافت‌کنندگان خدمات رفاهی را نیز از عواملی دانسته بود که سرمایه‌داری دموکراتیک را دشوار کرده‌اند. این نقطه مهمی است. چون نشان می‌دهد بحث فقط درباره کاهش مالیات یا مقررات کمتر برای شرکت‌های فناوری نیست. یک لایه عمیق‌تر وجود دارد: چه کسی باید حق تصمیم‌گیری درباره جامعه را داشته باشد؟در دموکراسی، شهروندان حق نظر دارند و برابر در نظر گرفته می‌شوند. در جهان‌بینی این گروه، پاسخ ممکن است به سمت کسانی برود که سرمایه، دانش فنی و توانایی ساختن فناوری‌های جدید را در اختیار دارند.«شبکه» به جای کشوراز دل همین تفکر، ایده Network State یا «دولت شبکه‌ای» بیرون می‌آید؛ ایده‌ای که بالاجی سرینیواسان آن را بسیار تبلیغ کرده است. ایده این است که به جای اینکه همه مجبور باشند در ساختارهای سیاسی موجود زندگی کنند، گروه‌هایی از آدم‌ها می‌توانند جوامع جدیدی بسازند؛ ابتدا به شکل شبکه‌های دیجیتال و بعد با خرید یا کنترل سرزمین و ایجاد مناطق ویژه با قوانین متفاوت. در واقع یک جور «خروج» از دولت موجود.«دولت شبکه‌ای» اصطلاحی است که بالاجی سرینیواسان، سرمایه‌گذار و کارآفرین فناوری، در کتابی با همین عنوان در سال ۲۰۲۲ مطرح کرد. ایده این است که یک جامعه‌ی نوپا ابتدا به‌صورت یک شبکه‌ی آنلاین از افراد هم‌فکر در سراسر دنیا شکل می‌گیرد، بعد این افراد به‌تدریج در نقاط مختلف زمین می‌خرند یا خانه می‌گیرند (نه لزوماً در یک‌جا)، اقتصاد و ارز و قوانین داخلی خودشان را می‌سازند، و در نهایت تلاش می‌کنند از دولت‌های موجود به‌رسمیت شناخته شوند. برخلاف پروژه‌های جزیره‌ی شناور که به یک مکان فیزیکی وابسته‌اند، دولت شبکه‌ای اول هویت جمعی و بعد سرزمین می‌سازد؛ چیزی شبیه یک استارت‌آپ که به‌جای محصول، حاکمیت می‌فروشد. این ایده در عمل یعنی جدا شدن گروه‌های ثروتمند و هم‌فکر از بقیه‌ی جامعه و ساختن حبابی که فقط قوانین دلخواه خودشان در آن حاکم است.در کنار آن چیزی هم وجود دارد که نویسنده آن را «voice» می‌نامد: به جای اینکه از سیستمِ دولتی دموکرات خارج شوی، وارد آن می‌شوی و با استفاده از پول و نفوذت تلاش می‌کنی خود سیستم را تغییر بدهی. ماجرای سان‌فرانسیسکو برای دوران یک نمونه کوچک از همین ایده است. سرمایه‌گذاران فناوری میلیون‌ها دلار وارد انتخابات محلی کردند و در تلاش برای برکناری دادستان و اعضای هیئت آموزشی شهر نقش داشتند. خود گاری تن، از چهره‌های مهم سرمایه‌گذاری فناوری، بعدها از این اقدامات در چارچوب ایده Network State صحبت کرد.در سال ۲۰۲۲، ائتلافی از سرمایه‌گذاران و کارآفرینان فناوری سیلیکون‌ولی (از جمله چهره‌هایی مثل گری تن) مبالغ قابل توجهی برای دو کارزار «برکناری» در سانفرانسیسکو هزینه کردند. هدف اول چیزا بودین دادستان پیشرو و اصلاح‌طلب شهر بود. او با رأی مردم برکنار شد. هدف دوم سه عضو از هیئت آموزش‌وپرورش شهر بودند که هدف کارزار قرار گرفتند و آن‌ها هم برکنار شدند. گری تن بعدها این نوع مداخله‌ی مستقیم و پرهزینه در سیاست محلی رو به‌عنوان نمونه‌ای عملی از ایده‌ی «Network State» توصیف کرد؛ یعنی به‌جای خروج از نظام دموکراتیک موجود، ورود به آن با پول و نفوذ برای بازسازی‌اش از درون به میل خودشان.بعد داستان بزرگ‌تر شد. پیتر تیل در پروژه‌هایی مثل Próspera در هندوراس سرمایه‌گذاری کرد؛ مناطقی که اینطور تبلیغ شدند که قرار است قوانین و مقررات متفاوتی داشته باشند و برای سرمایه‌گذاران فناوری جذاب باشند. پروژه‌هایی مثل Freedom Cities ترامپ نیز در همین فضای فکری قابل فهم هستند؛ ساختن مناطقی جدید که قرار است قوانین متفاوتی داشته باشند و از ساختارهای معمول حکمرانی فاصله بگیرند.Próspera پروسپرا شهرکی نیمه‌خودمختار در جزیره‌ی روآتان هندوراس بود که با سرمایه‌ی سرمایه‌گذارانی مثل پیتر تیل و مارک آندریسن ساخته شد و قوانین، دادگاه و مالیات مخصوص به خودش داشت. در سال ۲۰۲۲ مردم هندوراس با اجماع کامل قانونی را که این منطقه را ممکن کرده بود لغو کردند، اما پروسپرا به‌جای ترک کشور، از دولت هندوراس شکایت کرد. این پرونده هنوز در جریان است.شاید عجیب‌ترین قسمت ماجرا این باشد که این افراد ظاهراً همزمان دو کار کاملاً متضاد انجام می‌دهند: از یک طرف می‌گویند دولت باید کوچک شود و از طرف دیگر میلیاردها دلار از خود دولت می‌گیرند.سیلیکون‌ولی علیه دولت، با قراردادهای دولتیپالانتیر نمونه خوبی برای فهم این تناقض است. شرکتی که پیتر تیل یکی از بنیان‌گذارانش بود، امروز یکی از بازیگران مهم فناوری در حوزه دولت، امنیت و جنگ است. فناوری‌های آن برای نظارت، تحلیل داده و عملیات نهادهای دولتی آمریکا استفاده می‌شود و در مطالب مربوط به کتاب «رایش نردها»، نقش آن در فناوری‌های مورد استفاده برای شناسایی و اخراج مهاجران نیز مورد توجه قرار گرفته است.پالانتیر یک شرکت آمریکایی تحلیل داده و هوش مصنوعی است که توسط پیتر تیل و همکارانش تأسیس شد و عمدتاً با نهادهای امنیتی، نظامی و اطلاعاتی دولت آمریکا و متحدانش قرارداد دارد. نرم‌افزارهای این شرکت داده‌های حجیم و پراکنده را در کنار هم قرار می‌دهند تا تصمیم‌گیری سریع‌تر شود، از جمله در حوزه‌هایی مثل شناسایی و اولویت‌بندی اهدافِ نظامی. به همین دلیل پالانتیر یکی از بحث‌برانگیزترین شرکت‌های فناوری است: منتقدان آن را نمادی از نزدیک‌شدن خطرناک شرکت‌های خصوصی به قدرت نظامی و نظارتی دولت می‌دانند.از طرف دیگر، در سال‌های اخیر خود پالانتیر و دیگر شرکت‌های فناوری به یکی از ذی‌نفعان بزرگ قراردادهای دولتی تبدیل شده‌اند. بر اساس گزارش گاردین، پالانتیر میلیاردها دلار قرارداد دولتی آمریکا در اختیار دارد و رشد بازار آن همزمان با افزایش نقش این شرکت در حوزه دفاعی و حکومتی اتفاق افتاده است. اینجا دیگر با یک مسئله صرفاً آمریکایی روبه‌رو نیستیم.تعریف‌های ترامپ و اوج‌گیری سهام پالانتیروقتی شرکتی فناوری‌ای تولید می‌کند که دولت می‌تواند برای نظارت، کنترل مرزها، جنگ یا عملیات امنیتی از آن استفاده کند، تصمیم اینکه این فناوری کجا و چگونه استفاده شود دیگر فقط تصمیم مدیرعامل شرکت نیست. به سیاست عمومی مربوط می‌شود.وقتی شرکت‌هایی مانند پالانتیر در قلب ساختار امنیتی و دفاعی دولت آمریکا قرار می‌گیرند، فناوری از یک محصول تجاری به بخشی از ظرفیت حکمرانی و قدرت نظامی تبدیل می‌شود؛ به شکلی که با اهداف مشخص‌شده توسط پالانتیر (مثلاً لامرد و میناب) بمباران می‌شوند. در این مدل، مرز میان شرکت خصوصی، دولت و ساختار امنیتی روزبه‌روز باریک‌تر می‌شود.ایلان ماسک نمونه‌ی دیگری از همین تناقض است: کسی که ریاست دیپارتمان کارایی دولتی (DOGE) را برای کوچک‌کردن دولت به عهده گرفت، خودش و شرکت‌هایش از سال ۲۰۰۳ تاکنون دست‌کم ۳۸ میلیارد دلار کمک، وام، یارانه و قرارداد دولتی گرفته‌اند. تنها اسپیس‌ایکس بیش از ۲۲ میلیارد دلار قرارداد فعال با دولت دارد و ناسا به‌تنهایی نزدیک به ۱۵ میلیارد دلار به این شرکت پرداخته. تسلا هم در اوایل کارش با یک وام کم‌بهره‌ی ۴۶۵ میلیون‌دلاری از وزارت انرژی سرپا ماند و سال‌هاست میلیاردها دلار از فروش اعتبارات ایالتی سود می‌برد. طبق برآورد سی‌ان‌ان، بخش بزرگی از ثروت تریلیون‌دلاری ماسک را می‌شود مستقیم یا غیرمستقیم به همین کمک‌های دولتی ربط داد.ترامپ برای آنها هدف نهایی نیست؛ وسیله استیکی از نکات جالب کتاب این است که دوران معتقد نیست همه این افراد واقعاً ترامپ را دوست دارند. اتفاقاً بخشی از آنها پیش از این با ترامپ مشکل داشتند. اما ترامپ برای آنها یک ابزار سیاسی مناسب بود. MAGA توانسته بود خشم، ترس و نارضایتی را به نیروی سیاسی تبدیل کند و بخشی از سیلیکون‌ولی فهمید که می‌تواند از همین نیرو برای رسیدن به اهداف خودش استفاده کند.«MAGA» مخفف «Make America Great Again» است، شعار انتخاباتی دونالد ترامپ که به یک جنبش سیاسی تبدیل شده. این جریان معمولاً با مواضعی مثل محدودیت مهاجرت، ملی‌گرایی اقتصادی، بی‌اعتمادی به رسانه‌های اصلی، و وفاداری شخصی به ترامپ شناخته می‌شود. MAGA یک ایدئولوژی واحد و یکپارچه نیست و وفاداری شخصی به ترامپ است.پیتر تیل از نخستین چهره‌های بزرگ فناوری بود که در سال ۲۰۱۶ علناً از ترامپ حمایت کرد؛ او پیش از آن، هرگز از یک سیاستمدار جمهوری‌خواه حمایت نکرده بود. بعدتر مارک اندریسن و دیگران نیز به او نزدیک شدند. با روی کار آمدن دولت دوم ترامپ، افراد مرتبط با تیل و شبکه فناوری وارد موقعیت‌های مختلف حکومتی شدند. جی‌دی ونس نیز که مسیر سیاسی و مالی‌اش تا حد زیادی با حمایت تیل شکل گرفت، به معاونت رئیس‌جمهور رسید در حالی که یک دهه پیش، ترامپ را «هیتلرِ آمریکا» معرفی کرده بود.این همان بخش عجیب ماجراست. در نگاه اول ممکن است فکر کنیم چند میلیاردر جمهوری‌خواه صرفاً دنبال کاهش مالیات و حذف مقررات هستند. اما دوران در کتاب «رایش نردها» توضیح می‌دهد که موضوع بزرگ‌تر از این حرف‌هاست. آنها می‌خواهند قدرت سیاسی را به دست بیاورند تا محیطی بسازند که در آن خودشان بتوانند با محدودیت کمتری عمل کنند. به بیان دیگر، مسئله فقط این نیست که دولت به شرکت‌های فناوری امتیاز بدهد. مسئله این است که چه کسی در نهایت دولت را کنترل می‌کند.آینده‌ای که قرار است همه‌چیز را توجیه کندشاید عجیب‌ترین بخش ایدئولوژی این جریان، تصویری باشد که از آینده ارائه می‌دهد. فاشیسم کلاسیک معمولاً گذشته‌ای خیالی می‌سازد: زمانی که کشور بزرگ، جامعه منظم و ارزش‌های سنتی دست‌نخورده بودند و باید به آن دوران برگشت. اما تکنوفاشیسم مورد بحث دوران، آینده‌ای خیالی می‌سازد.سفر به فضا. انسان‌های فراتر از محدودیت‌های زیستی. هوش مصنوعی فوق‌العاده قدرتمند. عمر بسیار طولانی یا جاودانگی. انرژی و محاسبات بی‌نهایت. مشکل از جایی شروع می‌شود که این آینده بهانه‌ای برای کنار گذاشتن محدودیت‌های امروز می‌شود.ماسک از سال ۲۰۱۶ مرتب گفته انسان تا سال ۲۰۲۰ روی مریخ فرود می‌آید، این تاریخ را چند بار جابه‌جا کرد (۲۰۲۲، ۲۰۲۶، ۲۰۲۹) و حالا حرف از دهه‌ی ۲۰۳۰ می‌زند، درحالی‌که موشک استارشیپ همچنان در آزمایش‌های اولیه منفجر می‌شود. نورالینک هم قرار بود انقلابی در معلولیت باشد، ولی هنوز در مراحل آزمایشی محدود است و اطلاعاتی درباره‌ی مرگ و رنج میمون‌های آزمایشگاهی‌اش منتشر شده. با این حال، همین وعده‌های محقق‌نشده کافی بوده تا این افراد را به «نابغه‌های آینده‌نگر» تبدیل کند، بازار سهامشان را داغ نگه دارد و پوششی اخلاقی برایشان بسازد که در همین حال میلیاردها دلار یارانه و قرارداد دولتی بگیرند و درباره‌ی کوچک‌کردن دولت سخنرانی کنند.اگر قرار است بشریت روزی چندسیاره‌ای شود، شاید امروز مصرف انرژی نامحدود لازم باشد. اگر هوش مصنوعی قرار است آینده بشر را بسازد، شاید مقررات فعلی مانع پیشرفت باشند. اگر دولت‌های فعلی نمی‌توانند این سرعت را تحمل کنند، شاید باید قدرت بیشتری به کسانی داده شود که می‌گویند آینده را می‌سازند. در این روایت، هرکس و هرچیز جلوی شتاب فناوری را بگیرد، تبدیل می‌شود به مانع پیشرفت.و اینجاست که مسئله دموکراسی جدی می‌شود. دموکراسی دقیقاً برای همین ساخته شده که یک نفر نتواند به دلیل اینکه خودش را باهوش‌تر، ثروتمندتر یا آینده‌نگرتر می‌داند، تصمیم بگیرد همه باید چه کار کنند.وقتی میلیاردرها حکومت را می‌خواهندسوال اصلی «رایش نردها» این است که چرا باید گروه کوچکی از میلیاردرهای فناوری چنین قدرت سیاسی بزرگی داشته باشند؟ این آدم‌ها پولی دارند که می‌تواند انتخابات را تحت تأثیر قرار دهد. رسانه و شبکه اجتماعی در اختیار بعضی از آنهاست. شرکت‌هایشان با دولت قرارداد دارند. بعضی از نزدیکانشان وارد دولت شده‌اند. فناوری‌هایشان در حوزه‌های نظامی، امنیتی و نظارتی استفاده می‌شود و همزمان ایده‌هایی را تبلیغ می‌کنند که دموکراسی را ناکارآمد می‌دانند و تمام تلاششان را می‌کنند تا دموکراسی را خدشه‌دار کنند. این ترکیب از هر نظریه‌ای درباره «توطئه» مهم‌تر است. لازم نیست تصور کنیم چند نفر در اتاقی نشسته‌اند و نقشه مخفیانه‌ای برای تصاحب جهان کشیده‌اند. کافی است ببینیم وقتی سرمایه، فناوری و قدرت سیاسی در دست تعداد محدودی از افراد جمع می‌شود، چه اتفاقی برای سازوکارهای کنترل‌کننده می‌افتد. حتی اگر نیت همه آنها یکسان نباشد، نتیجه می‌تواند مشابه باشد.کتاب رایش نردها، خودش در پایان این ماجرا یک سؤال ساده مطرح می‌کند: اگر اجازه بدهیم گروه کوچکی از آدم‌ها آن‌قدر ثروتمند شوند که بتوانند دولت‌ها، انتخابات، رسانه‌ها و فناوری‌های حیاتی را تحت تأثیر قرار دهند، چه چیزی قرار است جلوی تبدیل ثروت اقتصادی به قدرت سیاسی را بگیرد؟این سؤال فقط مربوط به آمریکا نیست، در مورد جهان است. وقتی فناوری‌های شرکت‌هایی مثل پالانتیر وارد جنگ، نظارت و سیاست خارجی می‌شوند، تصمیم‌های گرفته‌شده در سیلیکون‌ولی دیگر در سیلیکون‌ولی نمی‌مانند. وقتی یک شرکت فناوری تبدیل به بخشی از ساختار قدرت یک دولت می‌شود، محصولش می‌تواند به مرزهای کشورهای دیگر، میدان جنگ و زندگی آدم‌هایی برسد که هیچ نقشی در انتخاب مدیرعامل آن شرکت نداشته‌اند.رایش نردها بسیار روی این نکته تاکید دارد که این گروه ثروتمند، به تدریج به این نتیجه رسیده‌اند که چون فکر می‌کنند که می‌توانند آینده را بسازند، حق دارند درباره شکل آینده هم تصمیم بگیرند. و دموکراسی دقیقاً در مقابل همین ایده ایستاده است. دموکراسی مدینه فاضله نیست اما همینطور در شکل درست آن، نمی‌گذارد که ثروت، هوش، فناوری یا موفقیت تجاری به خودی خود تبدیل به حق حکومت کردن شود.علی امیری‌فرعلی امیری‌فرMon, 10 Aug 2026 17:32:16 +0330https://virgool.ir/@m_16689457/اقتباس-ادیسه-چرا-تغییر-نژاد-کاراکترها-در-اقتباس-های-سینمایی-جنجالی-می-شود-jzm8bzsjcgreادیسه نولاناز موضوعاتی که طی سال‌های اخیر هیچوقت جنجال‌هاش کم نشده، موضوع انتخاب بازیگر و تغییر نژاد شخصیت‌ها در اقتباس‌هاست؛ مورد آخرش، جنجال‌ها در رابطه با انتخاب بازیگر سیاه‌پوست در فیلم «ادیسه» نولان بود. همینطور طی ماه‌های اخیر انتخاب بازیگر برای سریال جدید هری پاتر - که برای خیلی‌ها حکم بخشی از هویت دوران کودکی و نوجوانی رو داره - به محل خشونت آنلاین و حتی تهدید به مرگ بازیگر نقش اسنیپ تبدیل شد. باید دید که مخالفت‌هایی که با این تغییرات می‌شه، از یک دغدغه‌ی زیباشناختی صادقانه  میاد، یا از سر خصومت‌های سیاسی که فضای اینترنت رو پر کرده.قصد من اینجا اینه که یک‌بار فارغ از خشم‌های هیجانی اینترنت، نگاهی بندازیم به اینکه داستان‌ها اصلاً چطور اقتباس می‌شن، زیر پوست صنعت سرگرمی چی می‌گذره، و چرا واکنش‌های عاطفی ما به تغییر بازیگرها، اغلب به چیزهایی خیلی بزرگ‌تر از صرفاً «وفاداری به یک کتاب» وصله.بیاین از جایی شروع کنیم که فکر کنم همه‌مون روش توافق داریم: هیچ‌کس قرار نیست آلن ریکمن بشه.بازی ریکمن در نقش سوروس اسنیپ، یک شاهکار به تمام معنا بود. مکث‌هاش، وزنی که به صدایش می‌داد، تراژدی شخصیش، عشق فروخورده‌ش و اون حضور غم‌انگیزی که به هر فریم می‌آورد؛ ریکمن عملاً این شخصیت رو برای یک نسل تعریف کرد. اما اگه دقیق بشیم که چرا بازی او این‌قدر فوق‌العاده بود، همه‌چیز به مهارت بازیگری، درک درستش از تناقض‌های انسانی و انتخاب‌های هنریش برمی‌گشت؛ نه دقیقاً به رنگ پوست یا فرم فک و صورتش.اگر همین فردا یک استودیو تصمیم بگیره اقتباس جدیدی بسازه و یک بازیگر سفیدپوستِ دیگه - حتی فوق‌العاده بااستعداد - رو برای نقش اسنیپ انتخاب کنه، باز هم اون شخص نمی‌تونه کاری که ریکمن کرد رو بازآفرینی کنه. علتش ساده‌ست: هنر واقعی رو نمی‌شه خط‌به‌خط کپی کرد و حتی اثر کپی‌شده هم ارزش چندانی نداره.اما وقتی خبر می‌رسه که مثلاً یک بازیگر سیاه‌پوست برای نقش اسنیپ انتخاب شده، یا تغییرات مشابهی در بقیه‌ی فرنشایزهای فانتزی اتفاق می‌افته، جنجال به پا میشه. برای خیلی از مخاطبین، اولین واکنش یک‌جور حس تناقض یا ناراحتیه. اما بد نیست یک لحظه مکث کنیم و واقعیت انسانیِ بازیگری رو ببینیم که قراره اون نقش رو بازی کنه.تصور کن بازیگری هستی که دهه‌ها درس بازیگری خوندی، یاد گرفتی چطور پیچیده‌ترین احساسات رو بروز بدی و حتی شاید در بچگی با اون شخصیتی که قراره بازیش کنی پیوند عاطفی ایجاد کرده باشی. برای یکی از جذاب‌ترین و تراژیک‌ترین شخصیت‌های ادبیات مدرن تست میدی در کنار دیگرانی از هر شکل و رنگ و تجربه؛ تمام وجودت رو برای نقش می‌ذاری و کارگردان‌ و تیم تولید، به این نتیجه می‌رسن که تو دقیقاً همون وزن و وقار لازم برای اسنیپ رو داری.بازیگر جدیدی که برای نقش اسنیپ انتخاب شد، به مرگ تهدید شد!بعد خبر انتخاب شدنت پخش می‌شه. قبل از اینکه حتی یک فریم تصویر ازت ضبط شده باشه، قبل از اینکه لباس پوشیده باشی یا یک خط دیالوگ گفته باشی، اینترنت منفجر می‌شه. با دیواری از خصومت خالص مواجه می‌شی. هزاران کامنت سرازیر می‌شن که تو رو یک «سهمیه‌ی تنوع نژادی» معرفی می‌کنن و متهمت میشی که کودکی مردم رو خراب کردی. خیلی راحت می‌نویسن: «چرا داری وارد فولکلور سفیدپوست‌ها می‌شی؟ اگه بازنمایی می‌خوای، برو شخصیت سیاه‌پوستِ خودت رو بساز، اما پاتو از داستان‌های ما بکش بیرون.»چیزی که این قضیه رو تلخ می‌کنه اینه که این بازیگر سیاه‌پوست هم ممکنه با همون کتاب‌ها بزرگ شده باشه، با اسنیپ ارتباط برقرار کرده باشه و اون خاطرات رو بخش مهمی از زندگی خودش بدونه؛ درست مثل هر کودک سفیدپوست دیگه‌ای. اون اینجا نیست که به چیزی تجاوز کنه؛ داستان رو صادقانه دوست داشته، خودش رو توش دیده، براش تست داده و براش انتخاب شده. اما این واکنش‌ها با کل داستان مثل یک «کلوپ اختصاصی سفیدپوست‌ها» رفتار می‌کنن، فقط به این دلیل که فیلم‌هایی که دو دهه پیش ساخته شدن، از قضا برای تمام نقش‌های اصلی بازیگران سفیدپوست انتخاب کرده بودند. ناگهان توانایی‌های این بازیگر و پیوند عاطفیش با داستان نادیده گرفته می‌شه و صرفاً به خاطر رنگ پوستش هدف توهین و نفرت‌پراکنی قرار می‌گیره؛ مثل یک متجاوز که وارد خانه‌ای شده که روی درش، تابلوی ورود سیاهپوست‌ها ممنوع زده شده.سال 1751 بنجامین فرانکلین (همه‌چیزدان)، از پدران موسس آمریکا، در مورد کم بودن تعداد سفیدپوست‌های جهان نوشته: تمام آفریقا سیاه یا تیره است. آسیایی‌ها عمدتاً تیره هستند. در اروپا، اسپانیایی‌ها، ایتالیایی‌ها، فرانسوی‌ها، روس‌ها و سوئدی‌ها رو سبزه می‌نامیم. همینطور آلمانی‌ها. تنها ساکسون‌ها و انگلیسی‌ها با بدن و صورت سفید روی زمین راه میرن. این بار سنگین و غیرمنصفانه‌ایه. وقتی این فکر رو جا می‌اندازیم که بازیگران غیرسفیدپوست با حضورشون در نقش‌های خاطره‌انگیز، اون اثر رو خراب می‌کنن، فضایی می‌سازیم که با هنرمند مثل یک «بیانیه‌ی سیاسی» رفتار بشه، نه یک متخصص و هنرمند. تراژدی اینجاست که اصلاً به بازیگر اجازه داده نمی‌شه براساس کیفیت بازیگریش قضاوت بشه؛ او پیش‌پیش به‌عنوان یک اقدام ایدئولوژیک محکوم شده.خوبه به این فکر کنیم که باید تا کجا در بازنمایی خط به خط داستان اصلی پیش رفت؟بد نیست یادمون باشه که نباید با این متون پایه در فرهنگ عامه، مثل آیه‌های نازل‌شده‌ای رفتار کنیم که هرگز نمی‌شه زیر سوال بردشون یا به‌روزشون کرد. دنیاسازیِ جی.کی. رولینگ مصون از نقد نیست؛ درست همون‌طور که آثار رولد دال به خاطر دیدگاه‌های ضدیهودی و کلیشه‌های زننده‌اش مصون نبودن. نگاهی به گابلین‌های بانک گرینگوتز در هری پاتر بندازید: با دماغ‌های قلاب‌شکل، کنترل وسواس‌گونه روی بانکداری، رباخواری و وفاداری‌هایی که نمیشه روشون حساب باز کرد؛ این‌ها عملاً بازآفرینیِ کاریکاتورهای ضدیهودی قرن نوزدهمی اروپا هستن.همینطور باید متوجه باشیم که سریال جدید HBO از دنیای هری‌پاتر اصلاً برای نسل ما ساخته نمی‌شه؛ برای بچه‌هایی ساخته می‌شه که تازه در سن هری پاترِ ساکن در خونه‌ی دورسلی‌ها هستن و حق دارن دنیای داستانی‌ای داشته باشن که واقعیتِ زندگی خودشون رو منعکس کنه. اگر این اقتباس‌ها رو به‌روز نکنیم، فقط داریم نسل دیگه‌ای از کودکان رو تربیت می‌کنیم تا به‌طور ناخودآگاه قبول داشته باشن که هر قهرمان، شرور و شخصیت مرکزی به‌طور پیش‌فرض سفیدپوست هستن، در حالی که بقیه باید در حاشیه‌ باشن.با وجود تمام جنجال‌های پر از خشم جریانات راست‌گرای افراطی درباره‌ی به اصطلاح هالیوودِ ووک، واقعیت روی پرده‌ی سینما اصلاً به آن اندازه‌ای که ادعا میشه پیشرو نیست. اگرچه نقش‌های اصلی برای بازیگران غیرسفیدپوست رشد کمی داشته، اما گروه‌های بسیاری هنوز به اندازه‌ی اهمیت و تعدادشون بازنمایشی نمیشن؛ فقط در آمریکا، لاتین‌تبارها نزدیک به ۳۰ درصد از خریداران بلیت سینما رو تشکیل میدن اما حدود ۵ درصد از نقش‌های اصلی رو در اختیار دارن. این آمار در مورد بومیان آمریکا هنوز زیر ۲ درصده.«اگر چیزهای بد رو فریاد بزنی، بهت می‌گن وُک. اگر نه نژادپرستی و نه همجنس‌گراهراسی، اوه، تو وُکی! بچه‌ها، بیدار باشید. ووک باشید و رسواشون کنید. کتی برک، کمدین و نمایش‌نامه‌نویس.واقعیت اینه که زیر پوششِ این تغییرات ظاهری، لایه‌های زیرین داستان‌ها هنوز به‌شدت محافظه‌کارانه عمل می‌کنه. طبق آمارها، درصد محدودِ بازنمایی هم در کلیشه‌های قدیمی اسیر شده؛ برای مثال نتیجه تحقیقات میگه که بیش از ۷۰ درصد از شخصیت‌های کوئیر روی پرده همچنان به مردان همجنس‌گرا محدود میشه که اونها هم در الگوی تکراری‌ای گیر افتادن؛ اینکه عموماً در پایان داستان جز کشته‌شده‌ها هستن. یا شخصیت‌های رنگین‌پوست حتی اگه نقشی مهم پیدا کنن، در بیشتر موارد به نقش‌های حاشیه‌ای و نقش‌های منفی مربوط میشن. یا اینکه مارول بعد از ساخت ۲۲ فیلم با ۲۲ نقش اصلی سفیدپوست، بالاخره در فیلم بیست‌وسوم سراغ اولین قهرمان اصلی رنگین‌پوست رفت و بلک پنتر رو ساخت و بعد از ۲۹ فیلم بود که اولین شخصیت همجنس‌گرا رو وارد قصه کرد و همچنان با بایکوت راست افراطی روبرو شد به خاطر چنین انتخابی. با این وضع، هنوز راه درازی وجود داره تا سینمایی داشته باشیم که هر بچه‌ای در جهان بتونه به پرده‌ی سینما نگاه کنه و بازنماییِ واقعی و عمیقی از خودش رو توش ببینه.ممکنه چنین سوالی پیش بیاد که چرا استودیوها به جای ایجاد تغییر در شخصیت‌های موجود، سراغ شخصیت‌ها یا فرنشایزهای جدیدی برای سیاه‌پوست‌ها نمیرن؟در صنعت سینمای امروز، این درخواست کلاً واقعیت اقتصادیِ پایه رو نادیده می‌گیره. تحلیل‌گران رسانه بارها در این خصوص توضیح دادن که هالیوود مدرن روی ریسک‌پذیری و کارهای اورجینال نمی‌چرخه؛ بلکه روی «IPهای قدیمی» یعنی مالکیت معنوی آثار قدیمی و فرنشایزهایی با بودجه‌های بزرگ می‌چرخه؛ جایی که استودیوها صدها میلیون دلار روی آثاری سرمایه‌گذاری می‌کنن که قبل از این نشون داده می‌تونه بفروشه. تقربیاً ۱۰۰ درصد این IPهای تاریخی توسط نویسندگان سفیدپوست در دوران‌هایی که سیاه‌پوست‌ها رو حتی به اتاق‌های تولید و نویسدنگی آثار راه نمی‌دادن نوشته شده، محروم کردن بازیگران رنگین‌پوست از این نقش‌های تثبیت‌شده، عملاً به معنای محروم کردن اون‌ها از بزرگ‌ترین بودجه‌ها، نقش‌های اصلی و شاخص‌های فرهنگی مهم صنعت سینماست.تقاضا از بازیگران غیرسفیدپوست برای اینکه «برید و فرنشایزهای خودشون را از صفر بسازن» در بازاری که کاملاً توسط برندهای قدیمی مالکیت میشه، دعوت به عدالت نیست؛ بلکه یک تله‌ی مالیه که اون‌ها رو برای همیشه از بدنه اصلی سینما بیرون نگه می‌داره.همینطور باید نگاهی به سواستفاده‌ی جریان‌های افراطی انداخت.باید به محیط وسیع‌تری که این مناقشات در اون رخ می‌ده هم نگاه کرد. حتی زمانی که انگیزه‌ی یک مخاطب کاملاً زیباشناختی باشه، گفت‌وگوی عمومی حول انتخاب بازیگر به‌شدت توسط فعالان سیاسی مورد بهره‌برداری قرار می‌گیره. طی دهه‌ی گذشته، رسانه‌های راست افراطی متوجه شدن که نوستالژیِ فرهنگ عامه، ابزار فوق‌العاده‌ای برای کشیدن مردم به جنگ‌های ایدئولوژیکه. با هدف قرار دادن آثار آشنایی مثل جنگ ستارگان، ارباب حلقه‌ها، شخصیت‌های مارول یا دنیای هری پاتر، رسانه‌های آنلاین، کاسبی‌های پردرآمدی کاملاً مبتنی بر «تولید خشم» ایجاد کردن. اون‌ها این روایت رو پیش می‌برن که فرهنگ سنتی تحت حمله یک گروه شیطانی قرار گرفته که می‌خواد تاریخ و داستان‌های تثبیت‌شده‌ی سفید رو پاک کنه.وقتی یک بازیگر غیرسفیدپوست در نقشی که قبلاً یک سفیدپوست ایفای نقش کرده، بازی می‌کنه، این منتقدان واقعاً اهمیتی به بازیگری یا داستان نمی‌دن و میشه گفت که هیچ درکی از هنر یا منطق اقتباس ندارن. اون‌ها بلافاصله کمپین‌های خشمِ رو راه می‌اندازن تا از بغل این خشم، دیده بشن و به درآمد برسن و البته ایدئولوژی نژادپرستانه‌ی خودشون رو به کرسی بشونن. پشت بهانه‌های موجهی مثل «وفاداری به کتاب اصلی» قایم می‌شن، اما هدف واقعی حفاظت از هنر نیست؛ بیشتر اوقات، استفاده از این جنجال برای پیش بردن یک نگاه سیاسیه.وقتی مخاطبان عادی حس می‌کنند که بازیگر شبیه تصویر روی جلد کتابی که دهه‌ها پیش دیده‌اند نیست، واکنش صادقانه‌ی اون‌ها توسط این جنبش‌های وسیع‌تر مصادره می‌شه. ناخواسته، هواداران صادق شروع به تکرار و عادی‌سازی همون حرف‌هایی می‌کنن که توسط جنگجویان صلیبی حوزه‌ی فرهنگ پیش برده شده.آدم تعجب می‌کنه که چرا نژاد و رنگ پوست یک شخصیت در دنیایی پر از جادو، اژدها و جاروهای پرنده به چنین نقطه درگیری عظیمی تبدیل شده. تغییر در رنگ پوست چیزی مهم‌تره تا مسائلی مثل تغییرات اساسی در طرح داستان، تم، یا انگیزه شخصیت‌ها که در اقتباس‌ها اتفاق میفته.ممکنه ادعای دیگری مطرح بشه در مورد واقع‌گرایی و دقت تاریخی؛ اگر داستان فانتزی از اروپای قرون وسطی الهام گرفته، بازیگران باید با رنگ پوست اون زمان افراد، سفید، همخوان باشه.اما اگر نگاهی به تاریخ سینما بیندازیم، این منطق خیلی زود از هم می‌پاشه. برای حدود یک قرن، فیلم‌سازی غربی به‌طور منظم و صریح دست به «وايت‌واشینگ» می‌زد که یعنی همه‌چیز و همه‌کس رو سفید می‌کرد. بازیگران سفیدپوست به‌طور معمول در نقش شخصیت‌های تاریخی غیرسفیدپوست، مردم فرهنگ‌های غیراروپایی و حتی نمادهای مذهبی بازی می‌کردن، بدون اینکه کمترین نگرانی بابت دقت تاریخی یا جغرافیایی وجود داشته باشه.نگاه کنید که با خاورمیانه باستان و مصر چطور رفتار شد: از چارلتون هستون در نقش موسی در ده فرمان تا الیزابت تیلور در نقش کلئوپاترا، هالیوود این مناطق رو با استفاده از بازیگران عمدتاً اروپایی و روشن‌پوست نشان داد. مضوع مربوط به اواسط قرن بیست هم نیست و ما حتی موضوع رو تو همین فیلم ادیسه که اینهمه سروصدا کرده هم ببینیم. بی‌شک یونانیان باستان شبیه مت دیمون، ان هتوی، رابرت پتینسون و چارلیز ترون نبودن.تناقض این واکنش‌ها زمانی ابزوردتر میشه که نگاهی به جنجال‌های پیرامون انتخاب بازیگرِ شخصیت «هلن» در فیلم ادیسه کریستوفر نولان بندازیم. معترضان با خشم از «دستکاری تاریخ» و «تغییر هویت کاراکتر» حرف زدن، بدون اینکه احتمالاً چیزی جز فیلم‌های هالیوودی قدیمی‌تر در مورد این ماجرا بدونن. انگار هلن، یک وایت آمریکایی چشم‌آبی بوده که در خانواده‌ای مسیحی به دنیا اومده و نولان با اهداف ایدئولوژیک، بازیگری سیاه‌پوست رو برای ایفای نقشش انتخاب کرده. واقعیت ولی اینه که هلن اصلاً شخصیتی تاریخی نیست؛ شخصیتی کاملاً اسطوره‌ای است که طبق روایات اساطیری یونان باستان، از رابطهٔ خدای خدایان، زئوس، در ظاهر یک قو و لدا ملکه‌ی اسپارت، سر از تخم برآورده! مبدأ و منشأ وجودی هلن در کیهان‌شناسی حماسی یونانه که در نهایت از تخمِ یک قو در سواحل رودخانه‌ای در اسپارت به دنیا اومده و ذاتاً موجودی نیمه‌خدایی و فرازمینیه. تقلیل این داستان افسانه‌ای، به دعواهای مدرن نژادی امروز و دادن تمام اصالت و زیبایی به یک رنگ پوست خاص، نشون میده که چه حد منطقِ این خشم نژادی مضحکه.تخمی که هلن از آن متولد شدپیش از اینترنت، وقتی بازیگران سفیدپوست نقش شخصیت‌های مهم فرهنگ‌های دیگه رو بازی می‌کردن،  هیچ‌کس کمپین راه نمی‌انداخت یا فیلم‌ها رو تحریم نمی‌کرد. حتی برخی این موضوع رو طبیعی می‌دونستن که جای هر کاراکتری که ریشه‌ی تاریخی داره و حتی نقاشی‌هایی ازش در دسترس هست، یک سفید موبور بازی کنه. برای دهه‌ها، بازیگر سفیدپوست «اصل و الگویِ پیش‌فرض» به حساب میومد و می‌تونست نقش هر آدمی از هر نژاد و دوره‌ای رو بازی کنه، اما بازیگر غیرسفیدپوست فقط مجاز بود نقش‌هایی محدود به نژاد و تبارِ خودش رو بازی کنه که البته اون هم، گاهی یک بازیگر سفید رو با گریم سیاه جلوی دوربین می‌فرستادن؛ که این هم مربوط به بازیگران غیرمعروف یا دهه‌ها پیش نیست؛ نمونه‌ای مهم ازش مربوط به 2008 هست که رابرت داونی جونیر مشهور در فیلم Tropic Thunder چنین کاری کرد.اصرار بر «دقت تاریخی» در فانتزی، به‌ندرت ربطی به تاریخ داره چون این شخصیت‌ها اصلاً از دنیای واقعی بیرون نیومدن؛ بیشتر شبیه یک دفاع غریزی از چیدمان قدیمی‌تری به نظر می‌رسه که توش «سفیدپوست بودن» حالت پیش‌فرض تلقی می‌شد.این ما رو به یک سوال کلی‌تر می‌رسونه که ژانر فانتزی اصلاً قراره چه کاری انجام بده؟فانتزی بر پایه‌ی فرض‌های غیرممکن بنا شده. وجود داره تا از مرزهای واقعیتِ پیش‌پاافتاده‌ی فیزیکی فراتر بره. از ما می‌خواد دنیایی رو بپذیریم که توش جاذبه دور زده می‌شه، زمان با یک ساعت شنی کوچک به عقب برمی‌گرده، کسی در چمدون خودش زندانی میشه و مردم با چوب‌دستی و عبارات شبه‌لاتین نیروهای فیزیکی رو دستکاری می‌کنن.عجیبه که ذهن ما می‌تونه عنکبوت‌های غول‌پیکر سخنگو، شنل‌های نامرئی و جادوگران سیاه از‌مرگ‌برگشته رو به‌راحتی بپذیره، اما وقتی با یک جادوگر سیاه‌پوست یا یک شوالیه اهل آسیا روبرو می‌شه ناگهان به دیوار می‌خوره! چرا یک اژدها کاملاً پذیرفتنیه، اما تنوع نژادی دانش‌آموزان در یک مدرسه جادویی در اسکاتلند، به‌عنوان غیرممکنی که «فضای فیلم رو می‌شکنه» برداشت می‌شه؟اگر به متون نوشته‌شده‌ی فانتزی مدرن برگردید، دنیاسازی‌ها اغلب کمتر از اونچه در اقتباس‌های تصویری اولیه می‌دیدیم یکدست بود. مثلاً در ارباب حلقه‌ها، تالکین مناطق، قبایل و گروه‌های مختلف رو با چهره‌ها و ویژگی‌های متفاوتی توصیف کرده بود. اما وقتی پیتر جکسون سه‌گانه‌ش رو در اوایل دهه ۲۰۰۰ کارگردانی کرد، انتخاب‌های بصری بسیار یکنواخت بود. هر قهرمان، پادشاه، الف و جادوگری روشن‌پوست بود، در حالی که چهره‌های تیره‌تر عمدتاً به اورک‌ها و نیروهای شر وصل شده بود.این عادت بصری که پوست روشن رو به نجابت و چهره‌های تیره رو به خصومت پیوند می‌زنه، چیزی نبود که جکسون از خودش درآورده باشه؛ این یک تکنیک بصری قدیمی در هنر غربی و ادبیات گذشته بود که سنت‌های بصری استعماری رو منعکس می‌کرد.وقتی سازندگان مدرن این الگوها رو با انتخاب بازیگران رنگین‌پوست برای نقش قهرمانان، دانشمندان یا ضدقهرمانان پیچیده‌ای مثل اسنیپ تغییر میدن، غنای داستان رو نابود نمی‌کنن. بلکه دارن از عادت‌های بصری به‌ارث‌رسیده از دوران قدیمی‌تر فاصله می‌گیرن و ژانر رو وسیع‌تر و قابل دسترس‌تر می‌کنن. اگر یک دنیای فانتزی نتونه تنوع انسان‌ها رو تحمل کنه، قوه‌ی تخیل زیادی به خرج نداده؛ فقط داره به نوستالژیِ قالب‌های بصری قدیمی و اسعتماری تکیه می‌کنه.برای درک اینکه چرا انتخاب‌ بازیگر تغییر می‌کنه، جدا کردن دو مفهوم «همانندسازی» و «اقتباس» خیلی کمک‌کننده‌ست.همانندسازی یعنی کپی کردن یک اثر موجود تا حد امکان به‌صورت تحت‌اللفظی؛ یک فرآیند غیرفعال و بایگانی‌گونه. اما اقتباس از ریشه لاتین adaptare میاد، به معنای تنظیم کردن یا مناسب ساختن برای یک محیط جدید. اقتباس یعنی برگرداندن و ترجمه کردنِ یک اثر از یک زمانه، یک رسانه و یک فضای فکری، به زمانه، رسانه و فضای فکریِ کاملاً جدید.دلیل دیگری که فکر نمی‌کنم «وفاداریِ خط‌به‌خط» بتونه تنها معیار یک اقتباس موفق باشه اینه که هر اقتباسی همین الانشم گزینشیه. کارگردان‌ها پلات‌ها رو کوتاه می‌کنن، شخصیت‌ها رو ادغام می‌کنن، دیالوگ‌های مطابق روح زمانه‌ی خودشون می‌سازن، ریتم رو تغییر میدن، برای کاهش هزینه‌ها، بسیاری از صحنه‌ها رو بازطراحی می‌کنن و گاهی حتی لحن یا پیام اثر اصلی رو عوض می‌کنن. ما به‌ندرت به این انتخاب‌ها صرفاً به خاطر انحراف از متن اعتراض می‌کنیم و دست کارگردان رو باز می‌گذاریم برای اینکه بتونه هنر خودش رو نشون بده و بهش فضا می‌دیم که بتونه در دنیای ذهنی خودش، داستان رو منتقل کنه. به بیانی دیگه، وفاداری هرگز به معنای بازآفرینی هر جزئیات متن نبوده؛ همواره به معنای حفظ ذاتِ اصلی اثر بوده. برای مثال در مورد اسنیپ، معماری اخلاقی و عاطفی سوروس اسنیپ - تلخی، وفاداری، گناه، عشق، شجاعت و تناقضات تراژیکش 0 بسیار مرکزی‌تر از رنگ پوستشه. اگر این ویژگی‌ها زنده بمونه و حتی بهتر بازنمایی بشه، اقتباس در جایی که بیشترین اهمیت رو داره، وفادار مونده.هنر در خلاء شکل نمی‌گیره و زنده باقی نمی‌مونه، بلکه در یک گفت‌وگوی مداوم با فرهنگ و بیننده‌ش می‌شینه. داستانی که در سال ۱۹۹۷ منتشر شده، زیبایی‌شناسی و فضای فکری سال ۱۹۹۷ در ذهن نویسنده‌ش رو منعکس می‌کرده. اقتباسی که دهه‌ها بعد ساخته می‌شه، اگر می‌خواد یک اثر زنده باشه نه یک اشیای داخل موزه، ناگزیر دنیای فعلی رو باید منعکس کنه.اگر فیلم‌سازی صرفاً درباره‌ی همانندسازی بود، ما نیازی به نسل‌های جدید بازیگران یا کارگردان‌ها نداشتیم. با فناوری فعلی، یک استودیو می‌تونه فریم‌های فیلم ۲۰۰۱ هری پاتر رو برداره، از طریق نرم‌افزارهای هوش مصنوعی، نسخه‌های بی‌نهایتی رو با همون بازیگران، در همون سن تولید کنه. ما می‌توانستیم یک نسخه مصنوعی از آلن ریکمن داشته باشیم که تا ابد در خدمت ما باشه. بعید می‌دونم این چیزی باشه که کسی واقعاً از هنر بخواد.نمایشنامه‌های شکسپیر چهارصد ساله که به‌طور مداوم در سراسر جهان اقتباس می‌شن. ما هملت رو دیده‌ایم که در دفاتر شرکتی مدرن ساخته شده، مکبث رو دیدیم که توسط آکیرا کوروساوا در سریر خون به ژاپن فئودالی ترجمه شده، و رومئو و ژولیت رو دیدیم که در نیویورک میانه‌ی قرن بازسازی شده. در نمونه‌ای وطنی، فیلم فروشنده‌ی فرهادی، اقتباسیه از نمایشنامه کلاسیک آمریکایی مرگ فروشنده نوشته آرتور میلر؛ که داستان خودش رو  در قالب زندگی یک زوج تئاتری در تهران اون روز روایت می‌کنه. عماد و رعنا در تهرانِ دهه 90، نقش ویلی لومان و لیندا رو روی صحنه بازی می‌کنن، در حالی که زندگی واقعی خودشون هم غرق همون تم‌های میلر - یعنی فروپاشی غرور، آبرو، تحقیر و بحران اخلاقی – میشه و همونقدر اثر مهم و گرانقدری شددر سنت‌های نمایشی، بازیگران با پس‌زمینه‌ها و سنین مختلف، نقش‌هایی مثل شاه لیر، اُتلو یا سزار رو بازی می‌کنن. تقریباً هیچ‌کس ادعا نمی‌کنه که یک بازیگر ژاپنی که نقش یک پادشاه شکسپیری رو بازی می‌کنه، وفاداری تاریخی به انگلستان قرن 16 رو نقض کرده، چون مردم می‌فهمن که کار شکسپیر بر تم‌های انسانی مثل قدرت، گناه، حسادت و وفاداری متکیه، نه اینکه بازیگر روی صحنه چه شکلیه.سوروس اسنیپ به عنوان یک شخصیت به دلیل تناقضات شخصیتش، کار می‌کنه. فردی تلخ و آسیب‌دیده‌ست که تبدیل به یک قلدر میشه، بعد متوجه می‌شیم که یک عامل دوگانه تحت فشار شدیده و در نهایت فداکاریش رو می‌بینیم و میخکوب می‌شیم. این ویژگی‌های اصلی، یعنی غم، پشیمانی و فداکاری، جهانی هستن. منحصراً به بازیگران سفیدپوست تعلق ندارن. یک بازیگر سیاه‌پوست، آسیایی یا اسپانیایی‌تبار که می‌دونن چطور میشه کشمکش‌های درونی رو بازی کرد، می‌تونن اون ویژگی‌ها رو به فرم خودشون، طبق چیزی که نویسنده نوشته و طبق خواست کارگردان جلوی دوربین ببرن. تصمیم‌گیری درباره اینکه رنگ پوست بیشتر از توانایی بازیگر در بیان آن احساسات اهمیت داره، بازیگری رو تا حد یک «تطبیق بصری ساده» تنزل میده.ممکنه این پرسش پیش بیاد که استودیوهای بزرگ، این کار رو به دلایل هنری انجام میدن یا صرفاً از تنوع نژادی به عنوان یک محاسبه‌ی مارکتینگ استفاده می‌کنن؟استودیوهای بزرگ ذاتاً بدبین و منفعت‌طلبند. برندهای رسانه‌ای بزرگی مثل وارنر برادرز، دیزنی یا نتفلیکس به عنوان کسب‌وکارهای بزرگی عمل می‌کنن که روی سود و گسترش برند تمرکز دارن. وقتی هیئت‌مدیره‌ها موضوعی مثل انتخاب بازیگران از عقبه‌های گوناگون رو تصویب می‌کنن، از روی بشردوستی نیست؛ این کار رو می‌کنن چون واقعیت‌های پایه‌ای بازار رو می‌فهمن.اول اینکه، محصولات رسانه‌ای به‌صورت جهانی توزیع میشن. بینندگان در سراسر آسیا، آفریقا، آمریکای لاتین و مراکز شهری بزرگ می‌خوان داستان‌هایی رو ببینن که دنیای وسیع‌تری رو منعکس می‌کنه. دوم، نسل جوان‌تر بسیار متنوع‌تر از نسل‌های قبلی هستن. فرنشایزی که دقیقاً شبیه دهه‌ها پیش خودش باقی بمونه، ریسک از دست دادن مخاطبانی رو به جان می‌خره که برای حفظ‌شون داره هزینه می‌کنه. پس بله، تصمیمات استودیو معمولاً توسط محاسبات تجاری هدایت میشه.اما انگیزه تجاری یک مدیر یا اعضای هیئت مدیره، کار واقعیِ انجام‌شده توسط فیلم‌سازان و بازیگران روی صحنه رو بی‌ارزش نمی‌کنه. وقتی یک کارگردان و یک بازیگر دست به کار میشن، روی گزارش‌های درآمد شرکتی تمرکز نمی‌کنن؛ اون‌ها روی صحنه‌ها، زمان‌بندی، نورپردازی و اجرای نقش کار می‌کنن. رد کردن بازی یک بازیگر به عنوان «شعبده‌بازی سیاسی شرکتی» یا «تیک زدن یک چک‌لیست»، نسبت به مهارت و تلاش اون‌ها غیرمنصفانه‌ست. این فرض رو ایجاد می‌کنه که چنین بازیگرانی فقط از طریق سیاست‌های شرکتی نقش‌های بزرگ رو می‌گیرن، نه استعداد، و سال‌ها آموزش حرفه‌ای اون‌ها رو تا حد یک تصمیم بازاریابی کاهش میده.همچنین ممکنه گفته بشه آیا تغییر نژاد کاراکترها ابزاری برای جبران یا دادن غرامت به ظلم‌های تاریخی مثل نسل‌کشی‌، استعمار یا تبعیض به حساب میاد؟اینطور نیست. تنوع در انتخاب بازیگر در پروژه‌های مدرن، تلاش برای «غرامت قانونی» بابت فجایع تاریخی نیست. مسئله رو باید پاسخ دادن به زمان حال دید - تشخیص اینکه دنیای فعلی ما، کشورها، قشری که برای خرید بلیت هزینه می‌کنه و البته استعدادهای خلاق ما متنوع هستن، و محدود کردن نقش‌های مهم صرفاً در امتداد خطوط نژادی تاریخی بر اساس پیش‌فرض‌های یک قرن پیش، دیگه در خدمت قصه یا مخاطب نیست.و در نهایت، ممکنه این سوال مطرح بشه که اگر اسنیپ از اول سیاه‌پوست نوشته شده بود و HBO یک بازیگر سفیدپوست رو انتخاب می‌کرد، آیا باز هم همین اعتراض‌ها شکل می‌گرفت؟ آیا این یک استاندار دوگانه نیست؟دست گذاشتن روی این مقایسه و برابر دانستنِ این دو حالت، دچار یک مغالطه به اسم معادل‌سازی اشتباهه؛ چرا که تاریخ سینما رو کاملاً نادیده می‌گیره. بازیگران سفیدپوست هرگز با نادیده گرفته شدنِ سیستماتیک یا محدود شدن به نقش‌های فرعی و کلیشه‌ای مواجه نشدن. دوباره آمار مارول رو به یاد بیارید؛ وقتی سهم جمعیت‌های غیرسفیدپوست از نقش‌های اصلی همچنان بسیار ناچیزه، تغییر نژاد یک شخصیت از سفید به سیاه، یک اقدام کاملاً برابر و متقارن نیست. این کار تلاشیه برای باز کردن یک روزنه‌ی کوچیک در بازاری که دهه‌هاست در انحصار ساختارها و پیش‌فرض‌های قدیمی باقی مونده.بخش زیادی از جنجال‌ها حول تغییرات در انتخاب بازیگر، به نوستالژی برمی‌گرده. نوستالژی طبیعیه. ما رو به کودکی‌مون و چیزهایی که هنگام بزرگ شدن ازشون لذت می‌بردیم وصل می‌کنه. وقتی داستانی که دوستش داشتید با ظاهری کاملاً متفاوت اقتباس می‌شه، می‌تونه جلب‌توجه کنه، انگار که حافظه‌ی اصلی داره بازنویسی می‌شه. اما یادآوری این نکته کمک می‌کنه که اثر اصلی دست‌نخورده باقی می‌مونه. کتاب‌هایی که در کودکی خوندید هنوز در دسترس هستن، دقیقاً همون‌طور که نوشته شدن. هشت فیلم اصلی هری پاتر با آلن ریکمن هنوز با کیفیت بالا در دسترس هستن. اون‌ها ویرایش، جایگزین یا پاک نمی‌شن. شما می‌تونید هر زمان که بخواید به اون‌ها برگردید و اون‌ها همان چیزی باقی می‌مونن که همیشه بودن.ایلان ماسک، پرچم‌دار جنگ فرهنگی، اعلام کرده که می‌خواد با هوش مصنوعیش، فیلم ادیسه بسازه.یک اقتباس جدید با بازیگران متفاوت، اونچه رو که قبلاً بوده رو پاک نمی‌کنه؛ فقط در کنارش می‌نشینه؛ اینکه کیفیتی در حد اثر اولیه داره یا نه، مسئله‌ی دیگه‌ایه که زمان مشخص می‌کنه. اثر جدید، فضایی رو باز می‌کنه تا نسلی جدید، با پس‌زمینه‌های مختلف، بتونن با داستان‌ها و شخصیت‌هاش درگیر بشن. وقتی یک بچه، شخصیت پیچیده و قدرتمندی رو می‌بینه که توسط بازیگری بازی می‌شه که شبیه خودشه، این چیزی از تجربیات گذشته‌ی ما کم نمی‌کنه؛ فقط به اون‌ها نقطه ورودی مشابه به دنیای داستان‌ها میده.اینترنت پر از آدم‌هاییه که انتظار دارن با هر تصمیم انتخاب بازیگر، باید مثل بخشی از یک جنگ صلیبی فرهنگی برخورد بشه. فکر می‌کنم ارزشش رو داره که از این جنجال و شلوغی فاصله بگیریم. ما می‌تونیم اجراها رو بر اساس شایستگی واقعی‌شون ارزیابی کنیم، به کارگردانی و فیلم‌نامه‌نویسی براساس کیفیت‌شون نگاه کنیم، و ببینیم یک بازیگر جدید چه چیزی رو به یک نقش میاره، به جای اینکه روی رنگ پوست یک بازیگر قفل کنیم. علی امیری‌فرعلی امیری‌فرTue, 04 Aug 2026 13:12:12 +0330https://virgool.ir/@m_16689457/چرا-بامداد-خمار-چرا-حالا-htjzq68eek1kچیزی که در ادامه می‌خونید، واکنشیه به اپیزود بامداد خمار در پادکست اپیتومی بوکس.[پس از سلام و احوالپرسی] من برداشت‌هایی دارم که به شکلی از بلندبلند فکر کردن، برات بیانش می‌کنم، بیشتر از اینکه پاسخ‌هایی قطعی باشه، امیدوارم شروعی بر گفتگو باشه. شروع می‌کنم به نوشتن و ببینم به کجا می‌رسم. در نقدهایی که ازشون صحبت کردی، از روح زمانه به خوبی صحبت شده بود. از اون سرگشتگی‌ها از روح خشن انقلاب که داشت بچه‌های خودش رو می‌خورد و اینکه جامعه‌ی متوسط جدید، چطور انگار دنبال چیزهای دیگه‌ای بودن. همون امیدی که مثلاً خودش رو در انتخاب خاتمی کمی بعد نشون داد؛ امید بستن به تغییر و بعد ناامیدی ازش که حداقل سه بار در 100 سال اخیر تکرار شد؛ شبیه به چیزی که برای محبوبه در داستان اتفاق می‌افتد.هرجایی که نقدها حول زمانه پیش میرن و تشنگی جامعه برای چنین کتابی، یا صحبت از راحت‌خوان بودن کتاب، به طور کامل باهاشون موافقم. اما هرچی بیشتر به متن فکر می‌کنم، احساس می‌کنم بخشی از نقدهایی که درباره این کتاب نوشته شده، انگار دارن کالبدشکافیِ متنی رو می‌کنن که خودش ظرفیت این‌همه بار معنایی رو نداره. انگار مدت زیادی به یک تاریکی مطلق نگاه کنی و بعد کم‌کم اشکالی رو ببینی (از زاویه‌ای که نیچه از مغاک صحبت می‌کنه اینجا صحبت نمی‌کنم) که اصلاً اونجا نیستن اما ذهن انسان چنین خصوصیتی رو داره که معنی بده به اون شاخه‌ای که باد داره تکونش میده و شیطانی یا فرشته‌ای رو تجسم کنه. برای مثال رائفی‌پور یک ساعت سخنرانی داره در مورد «اتل‌متل‌توتوله» که واقعاً شنیدنش رو توصیه می‌کنم برای اینکه مزخرف‌گویی انسان تا کجا می‌تونه ادامه پیدا کنه. اونطور که من می‌بینمش، بامداد خمار یک اثر عامه‌پسند، راحت‌خوان و با قلمیه که خوب بلده نیاز به نوستالژی آدم‌ها رو قلقلک بده. که مهم‌تر از اینها، اینکه در یک زمان درست، در یک جای درست نازل شد. اون‌قدر فتانه حاج‌سیدجوادی رو نمی‌شناسم که بگم به شکلی، هوشمندی به خرج داده و پیش‌بینی کرده این وضعیت رو، یا فرمول موفقی کشف کرده. بیشتر به نظر میاد اتفاقات و زمانه این کتاب رو محبوب کردن، طوری که خودش هم حتماً باید شگفت‌زده شده باشه؛ شاید بگی چرا کتاب دیگه‌ای که به چنین جایگاهی نرسید که به اون هم می‌رسم. جواب کوتاهش اینه که رسید اما هنوز سریالی از روش ساخته نشده.اگر نگاهی به کارنامه‌ی سیدجوادی بندازیم، می‌بینیم که بامداد خمار اولین رمانش بود. بعد از اون، یک مجموعه داستان کوتاه منتشر کرد که راستش من حتی اسمش رو هم نشنیده بودم و تازه توی ویکی‌پدیا دیدمش و فکر نکنم حتی درصدی از موفقیت کتاب اولش رو تکرار کرده باشه. بعد هم، ترجمه کتابی از یکی از اعضای حزب محافظه‌کار بریتانیا رو داد بیرون که بعید می‌دونم اون هم توجه خاصی گرفته باشه. و بعدش دیگه سکوت کرد. منظورم اینه که خودش هم احتمالاً دقیقاً نمی‌دونه چی شد که کتابش اونطور گل کرد و اینهمه چاپ‌ شد و توجه گرفت. هیچ فرمول جادویی‌ای به نظر در کار نبود که اگه بود، عقل حکم می‌کنه که باز هم تکرارش می‌کرد. و بعید می‌دونم مثل سالینجر، بعد از ناتوردشت از سر خودآگاهی و فلسفه، سکوت و انزوا رو انتخاب کرده باشه.فیلم نیاز رو یادته برای مثال؟ شاید بگی که ولی اون فیلم یک دوره‌ای توجه بسیاری گرفت و بعد کم‌کم فراموش شد. که باید بگم بامداد خمار هم چندان متفاوت نبوده. گوگل یک امکان خوبی به اسم گوگل ترندز داره که بهت میگه که چقدر سرچ شده یک عبارتی طی سال‌هایی که اطلاعات گوگل در دسترسه، از 2004 تا حالا. که می‌تونی ببینی قبل از مطرح شدن این سریالی که ازش صحبت کردی، تقریباً به فراموشی سپرده شده بود.گاهی کسی چیزی می‌نویسه، بی‌ اونکه خودش بدونه دست روی چه گسلی گذاشته، متن گل می‌کنه و خودش هم ناباورانه می‌بینه که چطور توجه گرفت و بعد هرچه تلاش می‌کنه، نمی‌تونه چیزی مشابه بسازه. فکر نکنم نمونه اینطوری تو ایران کم داشته باشیم. من در نوجوانی، یعنی همون سال‌هایی که از کتابخونه‌ی محله‌مون تو رامسر رمان قرض می‌گرفتم و می‌خوندم، کتاب‌های دیگه‌ای از این دست رو هم خونده بودم. دالان بهشت نازی صفوی که همون دهه هفتاد در اومد و تو ایران کتاب چک کردم و  الان به چاپ بالای ۶۰ رسیده. یا کتاب‌های م مؤدب‌پور؛ یک زمانی در همین کشور، چشم میلیون‌ها نفر  به ویترین کتاب‌فروشی‌ها بود که کتاب جدیدش کی می‌یاد، کتاب جدید همسرش چی؟ مثلاً رمان پریچهرش رو که چک می‌کردم، به چاپ ۲۲۰ رسیده! حالا کاری ندارم شمارگان هر چاپ دقیقاً چند جلد بوده و چطور میشه تعداد چاپ این کتاب‌های پرفروش رو با هم مقایسه کرد؛ اما به هر حال چنین اعدادی نشون از یک عطش جمعی میده.تازه من همون موقع از سر کنجکاوی رمان «شب سراب» رو هم خواندم (تو پادکست اشاره‌ای بهش نکرده بودی و حدس زدم که ممکنه اصلاً ندونی ماجراش چیه؛ نویسنده‌ی دیگه‌ای نوشت این رو و کل ماجرا را از زاویه دید رحیم روایت کرد تا به قول معروف، شب سراب نیرزد به بامداد خمار رو تکمیل کرده باشیم در فضای فرهنگی اون زمان ایران.) و اون کتاب هم بسیار فروخت. بسیار توجه گرفت. بسیار جنجال‌آفرین شد.اما خب سوال اصلی سر جاشه. این عطش از کجا میاد؟همونطور که گفتم، موفقیت اثر لزوماً محصول کیفیت اثر نیست؛ محصول برخورد اثر با «زمانه»شه. اگر دنبال چرایی توجه گرفتن این رمان باشیم و فقط خود متن رو جستجو کنیم، مسیر رو اشتباه رفتیم. پاسخ بیرون از متنه و شاید باید کمی با نقد جامعه‌شناسی و از دریچه‌ی روان‌شناسی جمعی دیدش.یک بار اصطلاحی رو در موضوع نقد هنر خونده بودم که جالب بود: مفهوم هنر کیچ و کارکردش به عنوان تسکین روانی. هنر کیچ، هنریه که احساساتِ دم‌دستی، قابل‌هضم و آماده‌ی مصرف رو به مخاطب عرضه می‌کنه. برای فهمیدنش نیازی نیست کلنجار بری، نیازی نیست رنج تفکر رو تحمل کنی و خب میشه گفت که فاصله داره با شکلی از هنر که ماندگار میشه. هنر والا از مخاطب کار روانی می‌کشه، فرد رو با زخم‌هاش مواجه می‌کنه؛ اما هنر کیچ روی زخم‌ها چسب زخم صورتی می‌زنه مثلاً.بامداد خمار یا رمان‌های مؤدب‌پور یا حتی همین کمدی‌های آبکی که امروز سینمای ایران دربست در خدمتشونه، دقیقاً پاسخِ جامعه‌ای هستن که توان روانی رنج کشیدن همراه با تفکر رو نداره. جامعه‌ای که زیر فشار سنگین اقتصادی، سیاسی و اجتماعی قرار داره، به سمت پناهگاه‌های مصنوعی میره. وقتی واقعیت بیرون بیش از حد تلخ، غافلگیرکننده و غیرقابل کنترل میشه، ذائقه‌ی جمعی فرار رو به مواجهه ترجیح میده.من یاد اون نقل‌قول معروف وودی آلن میفتم که می‌گفت تو یکی از فیلم‌هاش، نوستالژی یعنی انکار؛ انکارِ زمانِ دردناکِ فعلی. طبقه متوسط ایران در دهه هفتاد، تازه از کابوس هشت سال جنگ و ویرانی و همینطور تسویه‌حساب‌ها و اعدام‌ها و کوپن در اومده بود؛ وارد دوران ساخت‌وساز شده بود که تندروترها، اون رو با اشرافی‌گری یکی می‌دونستن. جامعه با تضادهای شدید سنت و مدرنیته دست‌وپنجه نرم می‌کرد و بین امید به اصلاح و ناامیدی در نوسان بود. در چنین وضعیتی، «بامداد خمار» دقیقاً همون چیزی بود که این طبقه می‌خواست بخونه: یک رمان نوستالژیک، با درام آشنای تقابل دارا و ندار، با صحه گذاشتن به تفکرات مگوی قشر متوسط شهری که خودش رو الیت می‌دونست، و نتیجه‌گیری کاملاً محافظه‌کارانه‌ای که به مخاطب می‌گفت پا رو از گلیم خودت درازتر نکن، سنت قدیم ما یک چیز دیگه بود. اینجاست که من اون نقدهایی که می‌گفت نویسنده نقیضه‌ی خودش رو گذاشته تو متن، که اون برادرزاده، عمه‌ رو قهرمان خودش می‌دید به دلیل سنت‌شکنی، به خرج من نمیره. هدف نویسنده این نبود که اگه بود، در تمام داستان این فرصت رو داشت که بیشتر بازش کنه.این اثر برای اون جامعه، حکم پناهگاهی مصنوعی رو داشت، چیزی شبیه به قر دادن با آهنگ‌های لس‌آنجلسی که قاچاق میشد و لای روزنامه، جابه‌جا میشدن؛ جایی برای فرار از مواجهه با حقیقت کمیته، حقیقت دلار 400 تومنی، حقیقت بی‌ارزش شدن پاسپورت، حقیقت ترورهای میکونوس و سفارت‌هایی که یکی‌یکی بسته شده بودن. و من حتی به نوعی اینجا دارم به عروسی خوبان هم فکر می‌کنم. چیزی داشت برمی‌گشت، چیزی که مخملبافِ حزب‌اللهی، در اون سکانس «حروم‌خوری خوشمزه‌ست» داره اعلام شکست می‌کنه در برابرش.البته این الگوی پناه بردن به تسکین‌های موقت، یک تم تاریخی عمیق‌تر هم در فرهنگ ما داره. احساس می‌کنم این الگو، یعنی یکی از دلایلِ اصلیِ توجه به چنین آثاری، به روان‌شناسی تاریخی ما برمی‌گرده. شاید هیچکس به خوبی کاتوزیان به این موضوع نپرداخته باشه؛ وقتی که درباره‌ی حمله مغول و تاثیرات پیدا و پنهانش صحبت می‌کنه. کاتوزیان بارها اشاره می‌کنه که حمله مغول فقط یک فاجعه سیاسی و نظامی نبود، بلکه ساختار اجتماعی و روان جمعی ایرانیان رو برای قرن‌ها دگرگون کرد. بعد از اون ویرانی گسترده و فروپاشی نظم پیشین، واقعیت بیرون دیگه قابل شناخت، اصلاح یا تغییر نبود. بسیاری از مردم از عرصه سیاست، قدرت یا اقتصاد فاصله گرفتن و به جهان درونی، عرفان و شعر پناه بردن. اون بیرون خبری نبود، پس ادبیات و عرفانِ اون دوره، طوری بود که به مردم یاد داد که چطور میشه با یک دنیای تلخ کنار اومد و در درون به آرامش رسید. بیشتر شاعران بزرگ ما مربوط به همون دوره هستن و ما در واقع زبانی رو یاد می‌گیریم، که یادگار اون نسله. و با اون زبان، تفکرات و جهان‌بینیش هم میاد. بی‌دلیل نبود که کسروی ادعا می‌کرد راه پیشرفت اینه که کتاب‌های شعر کهن رو باید بسوزونیم. دفاع نمی‌کنم از چیزی که می‌گفت، افراطی بود اما چیزی رو فهمیده بود.وقتی جامعه احساس می‌کنه که بیرون دیگه قابل کنترل یا قابل درک نیست، میلش به سمت آثاری میره که بهش یاد میدن که چطور باید با جهان کنار بیاد و زمان کنونی رو فراموش کنه، نه این‌که جهان رو تغییر بده. به هر حال همیشه ذهن دنبال اینه که با کمترین انرژی به بقای خودش برسه و از طریق تولید مثل، خودش رو ادامه بده.حالا وقتی به کمدی‌های امروز سینمای ایران نگاه می‌کنیم، انگار داریم به نسخه امروزیِ همون تاثیر پس از حمله‌ی مغول نگاه می‌کنیم. نگاهی به آمار پرفروش‌ترین فیلم‌های تاریخ سینمای ایران بندازیم:  هفتاد سی، فسیل، هتل، تگزاس ۳، زودپز، مرد عینکی. اگه پیرپسر رو که هفتمه، کنار بذاریم، شماره‌های هشت و نه و ۱۰ هم دقیقاً همین کمدی‌های سبک و لوده‌ هستن. نه فیلم از 10 فیلم پرفروش تاریخ سینمای ما، فاقد یک سر سوزن ذوق هنری هستن. اگه امروز ذهن مخاطب ایرانی رو چنین فیلم‌هایی پر می‌کنه، داره به ما در مورد وضعیت روانیِ جامعه میگه. جامعه‌ای که تحت فشار مستمره، تمایلش لزوماً به نفعش در بلندمدت هم عمل نمی‌کنه؛ فقط لحظه‌ای برای فرار می‌خواد. فرار از حقیقت تلخِ اون بیرون. شاید بگی که این فیلم‌ها هم مربوط به یک دوره‌ی خاص هستن و بعدها کسی یادشون نمی‌افته اما حقیقت اینه که بعضی وقت‌ها حول فیلم‌ها کالت تشکیل میشه، همونطور که حول بعضی کتاب‌ها. و این کالت شدن، ربطی به ارزش هنری اون اثر نداره.چیزی که یک بار بسیار توجه من رو جلب کرد، این بود که بعد از دیدن فیلمی فنلاندی، در موردش خوندم. فیلمی به اسم سرباز گمنام. فیلمی تلخ از دوران جنگ جهانی دوم و جوخه‌ای از تفنگداران ارتش فنلاند که داشتن در سرمای سخت زمستان می‌جنگیدن. به طور ویژه فیلمی افتخارآفرین با پایانی شبیه به فیلم‌های هالیوودی هم نبود. برعکس؛ فوق‌العاده تلخ، سنگین و بدون هیچ‌گونه باج دادن به مخاطب، با روایتی زمخت. و نکته‌ی مهمی که نظرم رو جلب کرد، می‌دونی چی بود؟ این فیلم پرفروش‌ترین فیلم تاریخ سینمای فنلاند بود. ما داریم در مورد کشوری صحبت می‌کنیم که همیشه جز شادترین کشورهای جهان به حساب میاد و بعد، نباید از خودمون بپرسیم که چرا جامعه‌ی فنلاند میره و سالن‌های سینما روی برای دیدن چنین فیلمی پر می‌کنه؟ انسان فنلاندی، واقعیت روزمره‌ش باثبات، امن و غرق رفاهه و در نتیجه  توان روانیِ مواجهه با رنج، تاریخ و تلخی روی پرده سینما رو داره. نیازی به فرار نداره؛ پس هنر براش ابزار فراموشی نیست، ابزار اندیشه‌ست. اما جامعه‌ای در بحران، دقیقاً برعکس عمل می‌کنه.جالب‌تر این‌که بعضی از این کتاب‌ها برای آدم‌ها تبدیل به عنصر هویتی میشن. آدم‌هایی هستن که کلاً در طول زندگی ممکنه فقط یک یا دو کتاب بخونن، یا چارچوب فکری‌شون طوری شکل گرفته که هیچ کتابی خارج از اون جغرافیا رو برنمی‌تابن. برای یک‌نفر قرآن چنین نقشی داره، برای فردی دیگه شاهنامه، برای یکی نبرد من هیتلر و همینطور سرمایه مارکس، شازده کوچولو، انجیل و تورات؛ و برای بخشی از بدنه جامعه‌ی ما، بامداد خمار. این کتاب‌ها دیگه فقط متن و داستان نیستن؛ تبدیل به آینه‌ای میشن که فرد تمام هویتش رو تو این کتاب‌ها می‌بینه و براش تبدیل به اصول اخلاقی میشه.همین‌جاست که نقد  هوشنگ گلشیری در دهه هفتاد معنا پیدا می‌کنه. گلشیری وقتی آن مقاله درباره‌ی بامداد خمار نوشت، نگران آینده‌ی جامعه بود. احتمالاً حس می‌کرد که این سطح از بی‌سلیقگی ساختاری، داره خبر از مسموم شدن ذائقه‌ی عمومی میده. شاید همون چیزی رو حس می‌کرد که ما امروز داریم توش زندگی می‌کنیم و طوری غرقش شدیم که دیگه حتی به چشم‌مون هم نمیاد. وقتی که این نقد نوشته شد، یعنی دهه هفتاد، به جز گلشیری، دولت‌آبادی، علیزاده و محمود و کلی نویسنده‌ی بزرگ دیگه چند سال یک بار کتابی جدید منتشر می‌کردن، کیارستمی، مهرجویی، مخملباف، بیضایی، عیاری و فرمان‌آرا فیلم می‌ساختن، روزنامه‌ها در دوران اوجشون بودن از لحاظ کیفیت و تاثیرگذاری و علی ‌حاتمی داشت برای تلویزیون سریال می‌ساخت. به لحاظ هنری در جهان حرف برای گفتن داشتیم؛ اما گلشیری می‌دید که چطور بدنه‌ی جامعه داره برای چنین کتابی سرودست می‌شکونه. نقد گلشیری در واقع هشداری بود بر عمیق شدن شکاف بین نخبگان و بدنه‌ی جامعه از یک سمت و بدنه‌ی جامعه و هنر، از سمت دیگه. و البته که من سوگیری دارم به گلشیری و چیزی که گلشیری میگه، باید این رو اعتراف کنم.من در کامنتی هم که توی کست‌باکس برات گذاشتم، گفتم؛ الان حدود بیست سال از زمانی که بامداد خمار رو خوندم می‌گذره اما باور کن در تمام این بیست سال، هیچ‌وقت، در هیچ اتفاق، شکست، تصمیم یا لحظه‌ای از زندگی‌، یاد بامداد خمار نیفتادم، با اینکه با تقریب خوبی جزئیاتش رو یادمه. این یعنی فقدان تاثیرگذای.در مقابل، بارها در طول زندگی‌ پیش اومده که در یک موقعیت خاص، یاد بخشی از «آینه‌های دردار» گلشیری افتاده‌ باشم (جایی از کتاب هست که مرد، زن رو می‌بینه که سر قرار چادر سر کرده و بهش میگه زن‌ها در الجزایر زیر همین چادر، کلاش حمل می‌کنن – هیچوقت این تصویر فراموشم نمیشه)؛ حرف خوزستان میشه یاد «زمین سوخته» احمد محمود میفتم، یا رنجِ آیدین در سمفونی مردگان هر بار که به سرمای تبریز فکر می‌کنم. فرق اثر هنری با پدیده‌ای بازاری همینه: اولی زیست تو رو تغییر میده و همراهت میمونه، دومی انگار راه فراریه از رنج زمانه، که فقط برای مدتی معلوم کارکرد داره.وقتی جامعه‌ زیر فشاره و مردم احساس می‌کنن تمام راه‌های کنشگری رو به روشون بسته شده، میل آدم‌ها در چنین حالتی لزوماً به نفع‌شون عمل نمی‌کنه. آدمِ تحت فشار، دیگه دنبال راه‌حل‌های عقلانی و بلندمدت نمیره؛ معجزه می‌خواد، تسکین می‌خواد، میانبر می‌خواد و نوستالژی می‌خواد. که حالا نباید خیلی برات گنگ باشه دارم از چی حرف می‌زنم. دل بستن به نوستالژی دوران پهلوی که گل سرسبد این روزهاست، به تصویر پدرسالاری که میاد و انتقام ما رو از اینا می‌گیره. این دل بستن به پهلوی، رو من چندان دور از دل بستن به بامداد خمار در سی سال پیش نمی‌بینم. در هر دو حالت، جامعه می‌خواد از شرّ واقعیتی پیچیده و دردناک به یک سادگیِ ساختگی فرار کنه.این تناقض، من رو یاد تصویر تلخی می‌اندازه در دوران جنگ چهل روزه دیدم؛ خونه‌ای که با موشک نابود شده بود و بین تمام خرابی‌ها، تصویری مشخص بود که اینجا خونه‌ی کسی بوده که تابلوی بزرگ محمدرضا پهلوی رو به دیوار زده بود. این تصویر یک تمثیل تمام‌عیار از وضعیت ماست: پناه بردن به تصاویری از گذشته یا خیالاتِ تقلیل‌یافته، دقیقاً وقتی که آوار واقعیت داره بر سرِ ما خراب میشه. جامعه‌ای که توان روانی مواجهه، تحلیل و ساختنِ آینده رو از دست داده، به هر چیزی که شبیه به طناب باشه چنگ میزنه تا فقط برای چند لحظه فراموش کنه.و همونطور که در کست‌باکش گفتم، در مورد چیزهایی ما عدد داریم. سرانه مطالعه‌ی ایران به طرز دردناکی پایینه و فقط مسئله نداشتن وقت نیست و به شکلی مضحک، داره به سمت ردّ هرگونه کتاب و نیاز به خوندن و دانش پیش میره در بخش مهمی از جامعه. که این یعنی اگه امروز کتاب منتشر میشد، احتمالاً اصلا دیده نمیشد.و در مورد یک چیز دیگه هم باید صحبت کنم. بحث انتقامه. همونطور که در سریال تاسیان هم دیدیم، که کارگردان‌هایی هم هستن همصدا با توده‌ی مردم - ـی که نوستالژی‌ای در سر دارن که حتی مال خودشون نیست – انگار دنبال انتقام‌گیری از چپ‌ها و اندیشه‌های چپ هستن. به نفع سرمایه‌داری، راستگرایی، سنت و هرچیزی که استنباط می‌کنن از اوضاع نیم قرن اخیر؛ بماند که چه درکی از واژه‌ی چپ‌گرایی دارن. در واقع همونطور که تاسیان در این دوره ساخته شد که جامعه گوشی برای شنیدنش داشت، همونطور هم آبیار دست گذاشت روی ساختن سریالی از روی این کتاب. و همینطور نقدهای مثبت به بامداد خمار، همه‌وهمه، بیشتر از اونکه مربوط به کتابی باشن که اعتبار داره بهش داده میشه، انگار بیشتر از همه از این جهته که این کتاب رو کتابی می‌دونن که صدای چپ‌گراها و فمنیست‌های ایرانی رو درآورد؛ حداقل من اینطوری فکر می‌کنم. در حالی که اونها از برابری و استقلال می‌گفتن، الگوی محبوب امروز، اینه که ما هرچیزی هستیم که شما نباشید. لازم باشه ساواک یا مستعمره‌ هم هستیم.  انگار منتقدین هم به زور استعاره و تحلیل‌، به کلماتی عمق می‌بخشن که نویسنده‌ احتمالاً با لبخند اونها رو می‌خونه که چرا به ذهن خودم نرسیده بود. فتانه حاج‌سیدجوادی تصادفاً دستش روی دکمه‌ای رفت که جامعه‌ی اون روز بهش نیاز داشت و شاید امروز هم بعد از سه دهه؛ یک داستان عاشقانه‌ی ساده، در تصویری پر از هَشتی و پُشتی، با درس‌های اخلاقیِ سنتی و محافظه‌کارانه، و لحنی که خوندنش راحته. نه سلینجر بود که احساس کنه بعد از ناتوردشت نباید چیزی منتشر کنه، نه متخصص ادبیاتی بود که فرمولی جادویی کشف کرده باشه. فقط در زمانه‌ی درست، به طور اتفاقی پناهگاهی ساخت که آدم‌های خسته بهش پناه ببرن.و شاید من هم دارم همون کاریو می‌کنم اینجا که یکی می‌گفت تنها کاری که برای پرآب شدن دریاچه ارومیه باید بکنیم، اینه که هیچ کاری نکنیم. فقط باید صبر کنیم که ترسالی بشه و پر بشه چون مثل مثلاً دریاچه گاوخونی نیست و با چنتا بارندگی خوب، پر از آب میشه دوباره. منظورم اینه که واقعاً شاید هر موفقیتی رو نشه توضیح داد و تمام این چیزهایی که گفتن، گفتی و گفتم، به قول نسیم طالب اینه که ما بعد از موفقیت هر اثری، سعی می‌کنیم فرمول موفقیتش رو در بیاریم در حالی که شاید اصلا توضیحات و فرمول‌های ما نگنجه. علی امیری‌فرعلی امیری‌فرFri, 31 Jul 2026 13:30:02 +0330https://virgool.ir/@m_16689457/از-سیاست-زدگی-تا-تعهد-اجتماعی-نگاه-شاملو-به-ادبیات-در-سیزده-دیدگاه-mvpwa0b6knvfنیلوفر طالبی و احمد شاملونیلوفر طالبی نویسنده، مترجم و هنرمند ایرانی‌الاصل در لندن به دنیا آمده اما و در تهران بزرگ شده است. کتابخودنگاره‌ای در شکوفایی یک اثر ترکیبی است که در آن سه لایه با هم در هم تنیده شده‌اند: خاطرات شخصی نویسنده از کودکی در ایران قبل و بعد از انقلاب ۱۳۵۷، پرتره‌ای از احمد شاملو به عنوان کسی که مسیر زندگی طالبی را شکل داد و مجموعه‌ای از ترجمه‌های طالبی از اشعار شاملو به انگلیسی. این کتاب که از قالب سنتی خاطره‌نویسی خارج می‌شود و با زبانی شاعرانه و تکه‌تکه روایت می‌شود. بخشی که در ادامه می‌خوانید، چیزی است که طالبی به عنوان سیزده دیدگاه شاملو درباره هنر و جامعه استخراج کرده است.۱. میان ادبیات سیاسی و ادبیات متعهد اجتماعی تفاوتی حیاتی وجود دارد. رئالیسم سوسیالیستی، دکترین زیبایی‌شناختی حزب کمونیست بود، اما نه شاملو و نه دیگر نویسندگان طراز اول جهان مانند ماریو بارگاس یوسا، هرگز نتوانستند از ادبیات سیاسی حمایت کنند؛ ادبیاتی که به شعر و داستان به چشم پروپاگاندا و ابزاری برای تزریق ایده‌های سیاسی به طبقه کارگر نگاه می‌کرد. به عنوان نمونه، با وجود اینکه بسیاری از اشعار شاملو با مضامین اجتماعی در دوران زندان او سروده شده بودند، او خود هیچ‌کدام را شعر سیاسی به معنای کلمه نمی‌دانست. از نظر شاملو، سیاست بازی چنان آلوده‌ای بود که حتی کوچک‌ترین نشانه‌ای از آن، دامن پاک شعر را لکه‌دار می‌کرد.۲. شاملو باور داشت که توده‌های مردم نمی‌توانند به شکل مستقیم با اثر یک هنرمند نوآور که وظیفه اصلی‌اش ایجاد بدعت و نوآوری است، ارتباط برقرار کنند. در این میان، وجود یک واسطه برای شکل‌گیری این پیوند ضروری بود. با این حال، این آثار نوآورانه که هرگز به دنبال باج دادن و خوشامد توده‌ها نبودند، نباید با هنر بورژوایی اشتباه گرفته می‌شدند. از این رو، چیزی به نام هنر مردمی به معنای تحت‌اللفظی کلمه وجود خارجی ندارد.۳. منتقدان شاملو از دو سو به او می‌تاختند؛ گروهی برخی از آثارش را بیش از حد شخصی و دور از دغدغه‌های اجتماعی می‌دانستند و گروهی دیگر، آثارش را چنان در حوادث زمانه‌اش ریشه‌دار می‌دیدند که به باور آن‌ها نمی‌توانست از آزمون زمان سربلند بیرون بیاید. اما شاملو به جای آنکه تسلیم این مرزبندی‌های زمانی شود، یا به این ارزیابی‌ها واکنشی نشان دهد، یا درصدد جلب رضایت منتقدان برآید، کاملاً بی‌اعتنا و استوار باقی ماند. قصد او هرگز این نبود که از شعر به عنوان وسیله‌ای برای جا کردن خود در دل جامعه استفاده کند. او می‌گفت که کارخانه‌ی شعر راه نینداخته است تا با تحقیقات بازار بسنجد مردم چه نوع شعری می‌خواهند تا همان محصول بازارپسند را تولید کند.۴. شاملو ریشه این انتقادها را که آثارش را فاقد تعهد اجتماعی می‌دانستند، به دهه‌های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ خورشیدی نسبت می‌داد؛ زمانی که اعضای کم‌تجربه حزب کمونیست که خود را متخصصان تئوری فرهنگی می‌پنداشتند، در حالی که به قول او دانش‌شان در حد تشخیص قاطر از الاغ هم نبود، این ایده را بوق و کرنا می‌کردند که هنر باید برای توده‌ها و قابل فهم برای آن‌ها باشد. ایده‌های آن‌ها مستقیماً از دکترین ژدانف کپی‌برداری شده بود؛ دکترین مشهوری که توسط استالین و کارگزار فرهنگی‌اش ژدانف فرموله شد و در آن زمان مانند آیه‌ای آسمانی مورد پرستش قرار می‌گرفت. این دکترین، کل فرهنگ را در حد یک نمودار ساده پایین می‌آورد که در آن هر نماد، نماینده یک ارزش اخلاقی ابتدایی بود.۵. «مردم» یکپارچه و همگن نیستند، بلکه از لایه‌های متعددی تشکیل شده‌اند. ما با لایه‌های متفاوتی روبرو هستیم؛ افراد بی‌سواد، کم‌سواد، کاملاً بی‌ذوق، تا حدی باذوق، بی‌سواد باذوق، کم‌سواد بی‌ذوق و نمونه‌هایی از این دست. حال سؤال اینجاست که این هنر توده‌ای قرار بود دل کدام‌یک از این زیرلایه‌ها را به دست آورد؟ تکلیف هنر والا در آثار آهنگسازانی چون چایکوفسکی، موسورگسکی و گلینکا که نگهبانان میراث موسیقی روسیه بودند چه می‌شد؟ شاملو هوشمندانه نام آهنگسازان روس را وسط می‌کشید تا رفقای حزب کمونیست نتوانند حرف او را به بهانه استناد به هنرمندانی که به طبقه کارگر خیانت کرده‌اند، رد کنند. آن آهنگسازان، مضامین ملی و فولکلور روسیه را در قطعات خود جاری می‌کردند؛ همان مضامینی که یک چوب‌بر کم‌سواد در جنگل‌های دورافتاده سیبری، آن‌ها را زیر لب زمزمه می‌کرد و با آن‌ها به عنوان مواد خام روح خود پیوند می‌خورد. شاملو این علامت سؤال بزرگ را پیش می‌کشید که آیا این آثار نوآورانه از نظر ایدئولوگ‌های کمونیست، هنر توده‌ای به شمار می‌رفت یا هنر والا؟۶. شاملو می‌گفت که ادبیات توسط کارگران منفردِ حوزه ادبیات و برآمده از تجربیات زیسته خودشان خلق می‌شود. هیچ مسیر خط‌کشی‌شده و مشخصی را نمی‌توان برای ادبیات ترسیم کرد. نیاز، مادر اختراع است و آنچه به نقطه ضرورت و فوریت می‌رسد، دیگر کارش تمام است و پدید می‌آید. این جریان را نه می‌توان با عجله جلو انداخت و نه می‌توان سدی در برابرش ساخت.۷. این نگاه، مقاله‌ی معروف تی اس الیوت به نام سنت و استعداد فردی را به یاد می‌آورد. الیوت در آنجا اشاره می‌کند که تمسخر مفهوم سنت، ناشی از عدم درک این واقعیت است که آنچه امروز به عنوان سنت شناخته و تحقیر می‌شود، در زمان خود یک جهش بزرگ در نوآوری بوده است؛ عصیانی که در زمان خودش احتمالاً با مقاومت، تمسخر و طرد شدن مواجه شده بود. بنابراین، منسوخ یا قدیمی دانستن سنت، نوعی پارادوکس و تناقض در خود دارد، چرا که این نگاه در واقع نوآوری و آینده را در خود هضم و نابود می‌کند.۸. شاملو می‌گفت شعر او از درد خودش سرچشمه گرفته است. چقدر شعرش می‌توانست صادقانه باشد اگر تظاهر می‌کرد که دارد درد دیگران را فریاد می‌زند؟ با این حال او باور داشت اگر درد من یک درد مشترک باشد، پس من در آن واحد درد مشترک‌مان را فریاد زده‌ام. از همین جاست که آن سطرهای درخشان خلق می‌شوند: من درد مشترکممرا فریاد کن! ۹. طنز ماجرا اینجاست که هنر تجاری و عامه‌پسند که در میان توده‌ها محبوب است و تهی از هرگونه معناست، در واقع دشمن فرهنگ یک ملت است، چرا که آن‌ها را از آزادی‌شان دورتر می‌کند و به جایش آن‌ها را به بندگی می‌کشاند. در مقابل، هنری وجود دارد که شاید در میان توده مردم محبوب نباشد، اما محتوای آن عمیقاً حامی طبقه کارگر است. هنری که برای توده‌ها شعار تولید می‌کند، در واقع باید به عنوان فعالیت سیاسی قلمداد شود، نه فعالیت فرهنگی؛ و معیار سنجش آن نیز باید ارزش تاریخی باشد، نه ارزش فرهنگی.۱۰. برای اینکه نوآوری‌های یک اثر هنری ماندگار به تمام لایه‌های جامعه رسوخ کند، به هنرمندان دیگری نیاز بود که به چشم‌اندازهای هنرمندان نوآور و همچنین به توده‌های مردم دسترسی داشته باشند تا نقش واسطه را ایفا کنند و آن هنر را برای مردم صیقل دهند و قابل درک کنند. یک نمونه بارز از این واسطه‌ها، خسرو گلسرخی بود؛ شاعر، روزنامه‌نگار و فعال چپ‌گرای ایرانی که توسط رژیم شاه اعدام شد و شاملو شعری را به او تقدیم کرد.۱۱. شاملو زبان عامیانه و کوچه‌بازاری را که در سال‌های اولیه زندگی‌اش با آن سر و کار داشت، بسیار غنی‌تر و بیانگرتر از زبان رسمی و معیاری می‌دانست. او شروع به تلفیق زبان والا و زبان عامیانه کرد تا زبانی نو و چندبعدی خلق کند. از نظر او، نویسنده‌ای که تجسم‌بخش زمانه خویش است، باید کاری کند که این دو قطب با یکدیگر گفتگو کنند. او تعادل ظریفی در پیوند میان فرهنگ والا و فرهنگ عامه برقرار کرد. محمدرضا شفیعی کدکنی، شاعر و منتقد، باور داشت که حتی اگر زبان شاملو از لایه‌های گفتار عامیانه خیابانی تا سطوح عالی و فاخر ادبی را در بر می‌گرفت، او موفق شد در تمام طول حرفه بلندمدت خود، حتی یک شعر عامیانه و سخیف ننویسد.۱۲. در مستند کلام آخر ساخته مسلم منصوری که نسخه دیگری از آن با نام استاد شاعر آزادی نمایش داده شد؛ نامی شایسته برای شاعری که با قلب مردم پیوند داشت؛ شاملو می‌گوید که متعهد بودن در ذات خود هنر نهفته نیست. این خود هنرمند است که باید متعهد باشد و ناظر و راوی تاریخ باقی بماند. اگر هنرمندان درد بشریت را درک نکنند، نمی‌توان آن‌ها را روشنفکر دانست؛ آن‌ها صرفاً دزدانی هستند که چراغ به دست دارند.۱۳. شاملو بر این باور بود که بسیاری از افراد، مفهوم تعهد اجتماعی برای خلق هنر مردمی را با یک دین خیالی اشتباه می‌گیرند که گویی هنرمند به جامعه خود بدهکار است.علی امیری‌فرعلی امیری‌فرWed, 03 Jun 2026 14:56:15 +0330https://virgool.ir/@m_16689457/براک-۱۱۰-هزار-کارمند-۱۲۵-میلیون-مشتری-صفر-هیاهو-s3oqwtnxf7gl-s3oqwtnxf7gl-s3oqwtnxf7gl-s3oqwtnxf7glمقدمه‌ای کوتاه برای شناخت براک – جدا از متن اصلیدر سال ۱۹۷۱، بنگلادش تازه به استقلال رسیده بود. جنگ، کشور را ویران کرده بود. میلیون‌ها پناهنده، زیرساخت‌های نابود شده، قحطی و بیماری و زخمِ باورنکردنیِ تجاوز ارتش پاکستان به میلیون‌ها زن بنگلادشی. درست یک سال پیش از آن، طوفانی سهمگین جان سیصد هزار نفر را گرفته بود. فضل‌الحسن عابد، حسابدار شرکت نفت شل در لندن، در همین دوران در بریتانیا بود. اما سفرش به منطقه‌ی آسیب‌دیده از طوفان در سال ۱۹۷۰، نقطه عطف زندگی او شد. بعدها گفت: «مرگ و ویرانی‌ای که در کشورم دیدم، زندگیِ مدیر اجرایی یک شرکت نفت را بی‌معنا کرد».همینطور بخوانید: آرمان‌شهرِ وام‌های خرداو به جای ماندن در لندن، فعالانه برای استقلال بنگلادش لابی کرد. پس از جنگ اما کار بزرگ‌تری در پیش بود. عابد تصمیم گرفت تمام دارایی خود را بفروشد، حتی آپارتمانش در لندن را. با همان پول، در سال ۱۹۷۲ به بنگلادش برگشت و منطقه‌ی دورافتاده‌ی سولا در شمال بنگلادش – جایی که نرخ بی‌سوادی ۹۰ درصد بود و حتی جاده نداشت  – کارش را با یک اتاق اجاره‌ای و بودجه‌ای کمتر از ۴۰۰ هزار دلار شروع کرد. هیچ‌کس باور نمی‌کرد یک حسابدار بنگلادشی که دارایی خودش را فروخته، بتواند کاری کند. اما امروز، براک با ۱۱۰ هزار کارمند و بودجه‌ای بیش از یک میلیارد دلار، بزرگ‌ترین سازمان غیرانتفاعی جهان از نظر تعداد کارمند و پوشش مردم است. داستان براک، چراغی برای تمام نخبگان جهان است که چطور می‌توانند عمیقاً به کشور خود کمک کنند.«بنگلادش را به درستی «پایتخت جهانی ان‌جی‌اوها» نامیده‌اند. این مسئله نه فقط به خاطر تعداد، که به دلیل مدل منحصربه‌فرد این سازمان‌ها، به واقع استثناست. ان‌جی‌اوهای بنگلادش در دل ویرانی به دنیا آمدند، جای خالی دولت را پر کردند، به مقیاس‌های عظیم رسیدند، و حتی از وابستگی به کمک‌های خارجی عبور کردند. اما همین مدل موفّق، وقتی به کشورهای دیگر برده می‌شود، در بسیاری از اوقات جواب نداد. به همین دلیل است که پژوهشگران می‌گویند: «از براک بیاموزید، اما کورکورانه کپی نکنید» .عابد در سال 2020 درگذشت. گاردین در یادداشت فوت او نوشت:وقتی عابد می‌خواست مرگ کودکان روستایی را با آموزش درمان کم‌آبی کاهش دهد، به کارمندانش نگفت «چند خانوار را پوشش دادی». گفت «مادرها بعد از آموزش چقدر یاد گرفتند». پاداش کارکنان را بر اساس کیفیت یادگیری می‌داد، نه تعداد خانه‌هایی که سر زده‌اند. حتی یک بار تعدادی از پژوهشگران را اخراج کرد چون فهمید آمارها را جعل کرده‌اند. نتیجه: جان میلیون‌ها کودک نجات یافت.توضیح در مورد متن اصلیاین متن، برگردانی روی یادداشت ماهبوب حسین¹، اقتصاددان بنگلادشی و مدیر اجرایی اسبق براک، است که نگاهی کلان به ساختار، دستاوردها و درس‌های مدل توسعه این سازمان دارد. براک که در سال ۲۰۲۵ برای سومین سال پیاپی به عنوان بهترین سازمان غیردولتی جهان شناخته شد. سازمانی که اکنون بزرگترین نهاد خیریه و توسعه جهان از نظر تعداد کارکنان و خدمات‌گیرندگان محسوب می‌شود؛ یعنی حتی بزرگتر از صلیب سرخ.متن اصلیبراک²، سازمانی غیردولتی مستقر در بنگلادش، یک داستان موفقیت در حوزه توسعه است. این سازمان با سازماندهی افراد حاشیه‌نشین و آسیب‌پذیر در قالب «انجمن‌های روستایی»³ تغییرات پایدار را تسریع می‌کند و اکوسیستمی می‌سازد که در آن افراد آسیب‌پذیر و حاشیه‌نشین این شانس را پیدا می‌کنند که کنترل زندگی خود را به دست گیرند. براک این کار را با رویکردی کل‌نگر و فراگیر انجام می‌دهد و از ابزارهایی استفاده می‌کند که عبارتند از:برنامه «پشتیبانی نزدیک»⁴ برای فقراوام‌های خرد⁵  مدرسه برای کودکان بازمانده از تحصیلرساندن خدمات درمانی ضروری به مردم با کمک داوطلبان آموزش‌دیدهتأیید عملی و رساندن فناوری‌های بهتر به کشاورزو خدمات توانمندسازی جامعه و کمک‌های حقوقیدر مورد وام‌های خرد که ۴۰ درصد از سبد فعالیت‌های براک را تشکیل می‌دهد، رویکرد «وام به اضافه خدمات»⁶ را اتخاذ می‌کند و محصولات مالی انعطاف‌پذیری مانند پس‌انداز و چندین نوع سازوکار شبه‌بیمه⁷ را در اختیار وام‌گیرندگان قرار می‌دهد تا ریسک ناشی از آسیب‌پذیری در برابر شوک‌های بیرونی را پوشش دهد.معرفیبراک⁸ در سال ۱۹۷۲ به عنوان یک سازمان کمک‌رسانی و بازسازی زندگی تأسیس شد تا به اسکان دوباره‌ی پناهندگانی که از هند بازمی‌گشتند کمک کند و معیشت مردم را در کشور تازه‌استقلال‌یافته‌ی خود احیا نماید. براک سپس دامنه‌ی تمرکزش را گسترش داد تا به مشکلات بلندمدت فقر، بی‌سوادی، بیماری و تبعیض اجتماعی علیه مردم حاشیه‌نشین از جمله زنان بپردازد.طی چهار دهه‌ای که از تأسیس براک می‌گذرد، آنها به یکی از بزرگ‌ترین سازمان‌های غیردولتی جهان تبدیل شده‌اند که با مداخلات توسعه‌ای گوناگون و نگاهی جامع، نیازهای فقرا را برآورده می‌سازد. براک «مدل» خاص خود را ساخته است: مدل براک این است: اول آزمایش می‌کند تا کار را بلد شود، از دل تجربه نوآوری درمی‌آورد، بعد طرح را بزرگ‌مقیاس ⁹ می‌کند تا به نتیجه برسد. براک اکنون به عنوان یک سازمان غیردولتی بین‌المللی در ده کشور از کشورهای جنوب¹⁰ فعالیت می‌کند و بیش از ۱۱۰ هزار کارمند دارد که به همراه داوطلبان زیادی از میان خود مردم، به ۱۲۵ میلیون نفر از فقرا و آسیب‌پذیران خدمت می‌رسانند.نفوذ براکچالش‌های توسعه در بنگلادشبنگلادش طی چهار دهه (پس از استقلال در سال ۱۹۷۱) پیشرفت اقتصادی قابل توجهی داشته است. رشد اقتصادی از ۳ درصد در سال طی دو دهه‌ی اول به ۵ درصد در دهه‌ی ۱۹۹۰ و سپس به ۶ درصد در دهه‌ی گذشته شتاب گرفته است. این کشور به ویژه در مسائل اجتماعی موفق بوده است: کاهش رشد جمعیت از سه دهم درصد به یک و دو دهم درصد در سال، افزایش تولید برنج (غذای اصلی) از ۱۱ به ۳۳ میلیون تن، کاهش مرگ‌ومیر کودکان زیر پنج سال از بیش از ۱۵۰ در هر هزار کودک به ۵۲، افزایش نرخ باسوادی بزرگسالان از ۲۴ به بیش از ۶۰ درصد و دستیابی به برابری جنسیتی در مدارس ابتدایی و متوسطه. پیشرفت در جبهه‌ی اجتماعی در مقایسه با عملکرد دیگر کشورهای جنوب آسیا به ویژه قابل توجه است.اما کارهای بسیار بیشتری باقی مانده است. این کشور ظرفیت تحمل خود را با ۱۵۴ میلیون نفر جمعیت (تراکم بیش از ۱۱۰۰ نفر در هر کیلومتر مربع) بسیار فراتر برده و سالانه یک میلیون و هشتصد هزار نفر هم اضافه می‌شود. بیش از ۳۰ درصد مردم در فقر زندگی می‌کنند و ۴۱ درصد کودکان زیر پنج سال دچار کوتاه‌قدی ناشی از سوءتغذیه¹¹ هستند. یک‌سوم از نیروی کار جدید به دلیل کمبود فرصت‌های شغلی در داخل، به دنبال اشتغال در خارج از کشور هستند، در حالی که دو‌سوم کارگران از بخش غیررسمی¹² امرار معاش می‌کنند. هشتاد درصد مردم به مراقبت بهداشتی با کیفیت دسترسی ندارند و ۱۹۰ زن در هر ۱۰۰ هزار زایمان جان خود را از دست می‌دهند. ۴۰ درصد کودکان به مدارس متوسطه نمی‌روند و کیفیت آموزش هم در سطح ابتدایی و هم متوسطه ضعیف است. با رشد سریع‌تر اقتصادی، نابرابری منطقه‌ای و اجتماعی-اقتصادی نیز رو به وخامت است.مهاجرت مردم از روستا به شهر به دلیل نبود فرصت‌های اقتصادی و امکانات رفاهی در مناطق روستایی با سرعت زیادی ادامه دارد. در نتیجه، جمعیت رو به رشد حاشیه‌نشینان شهری مشکلات جدی‌تری از نظر بی‌سوادی، بهداشت ضعیف و سلامت نامناسب در محله‌های فقیرنشین شهری نسبت به مناطق روستایی ایجاد کرده است. چالش‌های حاد توسعه با تهدیدهای ناامنی غذایی و تغییر اقلیم تشدید می‌شود. فقر، نابرابری و طردشدگی همچنان در حوزه‌های سلامت، آموزش و بیکاری جوانان خود را نشان می‌دهد و صلح و نظم را به خطر می‌اندازد و توسعه‌ی اقتصادی و اجتماعی را محدود می‌کند.یکی از مدارس براکمداخلات توسعه براکراهبرد کلی براک حمایت از دولت بوده است:الف) بهبود وضعیت کنونی اقتصادی و اجتماعی فقرا،ب) ایجاد تاب‌آوری¹³ در میان فقرا و افراد آسیب‌پذیر در برابر شوک‌های خارجی مانند سیل، خشکسالی و طوفان براک به ویژه راهبرد «توسعه فراگیر»¹⁴ را دنبال کرده است؛ یعنی شناسایی مناطقی که دولت در اجرای برنامه‌های توسعه‌اش موفقیت محدودی داشته و سپس بسیج منابع برای رساندن خدمات به «دست‌نرسیدگان»¹⁵. در راهبرد اخیراً تدوین شده، براک ساختار برنامه‌های خود را توسعه داده و فعالیت‌هایش را دقیقاً تنظیم کرده است تا تلاش‌های دولت برای دستیابی به اهداف توسعه هزاره¹⁶ را تکمیل کند. منتقدان براک را «دولت موازی» در بنگلادش می‌نامند. اما طرفدارانش می‌گویند: «در کشوری که دولت‌های متعدد نتوانستند خدمتی به فقرای بی‌زمین برسانند، براک جایی را پر کرده که هیچ‌کس نتوانسته است.»براک رویکردی کل‌نگر به کاهش فقر دارد و سه ستون برنامه دارد:ستون اول: تلاش می‌کند اشتغال و درآمد خانوارهایی را که دارایی کمی دارند افزایش دهد تا آنها به تدریج از نردبان فقر بالا رفته و در نهایت از آن خارج شوند¹⁷. برنامه‌های این گروه شامل کمک‌های کوچک دارایی و کمک به مدیریت آن دارایی‌ها برای خانوارهای فقیر شدید، وام‌های خرد برای فقرای متوسط و حمایت از کشاورزی از طریق توسعه و تأیید فناوری، تأمین بذر با کیفیت و ارائه اعتبار و ترویج کشاورزی برای افزایش بهره‌وری سرمایه و نیروی کار است.ستون دوم: با هدف توسعه‌ی منابع انسانی برای کاهش پایدار فقر عمل می‌کند. شامل ارائه خدمات درمانی از طریق داوطلبان آموزش‌دیده‌ی سلامت، مداخلات آب، بهداشت و نظافت¹⁸ برای کنترل شیوع بیماری‌های واگیر و دستیابی به تغذیه خوب، آموزش فرصت مجدد تحصیل برای کودکان خانواده‌های فقیر و برنامه‌ای که به نوجوانان هم هنرِ درآمدزایی می‌آموزد، هم هنرِ زندگی کردن.زنی در رواندا که با وام‌های براک، کسب‌وکار خود را گسترش دادستون سوم: توانمندسازی گروه‌های محروم جامعه از جمله زنان. برنامه‌ی توانمندسازی جامعه، زنان را در «فدراسیون‌های روستایی»¹⁹ سازماندهی می‌کند و برگزاری جلسات ماهانه را تسهیل می‌کند تا درباره‌ی مشکلات اجتماعی گفتگو کنند و اطلاعاتی درباره‌ی برنامه‌های تأمین اجتماعی دولت و نحوه‌ی دسترسی به آنها ارائه دهند. این برنامه کمک می‌کند تا سرمایه‌ی اجتماعی و سیاسی برای فقرا تولید شود تا بتوانند در برابر بی‌عدالتی اجتماعی مقاومت کنند و حقوق و امتیازات خود را از دولت محلی مطالبه کنند. برنامه‌ای تحت عنوان «خدمات حقوق بشر و کمک حقوقی» به زنان فقیر درباره‌ی قوانین و مقرراتی که بر زندگی و اموالشان تأثیر می‌گذارد آموزش می‌دهد، راه‌حل‌های جایگزین اختلافات²⁰ را تسهیل می‌کند و از قربانیان بی‌عدالتی اجتماعی و خشونت خانگی حمایت حقوقی به عمل می‌آورد. برنامه‌ای با عنوان «عدالت جنسیتی و تنوع» نیز با هدف افزایش توانمندی زنان و کاهش نابرابری جنسیتی طراحی شده است.شرکت‌ها و سرمایه‌گذاری‌های براکبراک کسب‌وکارهایی راه می‌اندازد که به آن‌ها «شرکت‌های اجتماعی»²¹ می‌گویند. این شرکت‌ها در روستاها، جایی وارد می‌شوند که بازار آزاد «شکست خورده»²² است؛ مثلاً جایی که هیچ کس به فکر خرید محصول از کشاورز فقیر نیست. همین شرکت‌ها همزمان سود هم می‌کنند و براک آن سود را صرف فعالیت‌های توسعه‌ای دیگر می‌کند؛ مثل ساختن مدرسه یا راه اندازی درمانگاه. فعالیت‌هایی که براک نمی‌تواند بابتشان از اعضایش هزینه دریافت کند.یکی از اهداف سازماندهی این شرکت‌ها و نهادهای وابسته، خودکفا شدن تدریجی در عملیات توسعه و کاهش وابستگی به کمک‌های بلاعوض اهداکنندگان است. چنین شرکت‌ها و نهادهای وابسته‌ای عبارتند از: آرونگ²³، لبنیات و طیور براک، شرکت بذر براک، بانک براک، شرکت مالی دلتا براک مسکن و غیره. تقریباً همه‌ی این شرکت‌ها به عنوان پشتیبان یک یا چند برنامه‌ی براک شروع به کار کرده‌اند و رشد یافته‌اند تا مازاد قابل توجهی برای مداخلات رایگانی مانند سلامت، آموزش و فقر شدید فراهم کنند. نیمی از مازاد درآمد این شرکت‌ها بین فعالیت‌های برنامه‌ای براک توزیع می‌شود و مابقی صرف گسترش بیشتر شرکت‌ها می‌گردد که به نوبه‌ی خود به ایجاد اشتغال و در نتیجه کاهش فقر کمک می‌کند. بخشی از این منابع صرف اجرای پروژه‌های آزمایشی در حوزه‌های جدید چالش‌برانگیز می‌شود.آمارهایی که براک در سایت خود اعلام کردهبراک شرکت‌های اجتماعی را به عنوان الگوهایی برای آینده‌ی صنعت خصوصی با هدفی اجتماعی می‌بیند؛ کسب‌وکارهایی که از مازاد درآمد خود برای اهداف اجتماعی استفاده می‌کنند. خود برنامه‌ی وام‌های خرد، یک شرکت اجتماعی است، زیرا خودتأمین مالی است و مازاد تولید می‌کند تا سود انباشته ایجاد نماید که خود منبع مهمی برای سرمایه‌ی وام‌دهی است.برنامه‌ی وام‌های خردبراک به کارگران بی‌کار وام می‌دهد تا خودشان برای خودشان شغل درست کنند؛ چون جای دیگری برای کار کردن نیست. با دسترسی به اعتبار، خانوار می‌تواند فعالیت‌های اقتصادی را سازماندهی کند تا کالاها و خدماتی برای امرار معاش تولید نماید. اعتبار از طریق اعضای زن خانوار هدایت می‌شود. با دسترسی به منابع، زنان می‌توانند توانمند شوند تا جایگاه خود را در خانواده و جامعه بهبود بخشند و این به آنها در مسیر رسیدن به توانمندی و برابری جنسیتی کمک می‌کند.گرفتن وام این روزها در اپلیکیشن‌های موبایلی با نمایش اعتبار کاربران صورت می‌گیردیک «سازمان روستایی»²⁴ از ۳۰ تا ۴۰ زن تشکیل می‌شود. از این سازمان برای رساندن خدمات مالی به درب منازل خانوارهای حاشیه‌نشین استفاده می‌شود. همچنین از این سازمان به عنوان بستری برای ارائه خدمات درمانی، آموزش حقوقی و سایر فعالیت‌های توسعه اجتماعی استفاده می‌گردد. در حال حاضر از چهار محصول وام استفاده می‌شود:   دابی²⁵  یا وام کاهش فقر: هدف آن فقیرترین خانوارهاست و حداکثر مبلغ وام تا ۸۰۰ دلار برای هر وام‌گیرنده است که بیشتر برای فعالیت‌های کارآفرینانه‌ی اشتغال‌زای خوداتکا استفاده می‌شود.پروگوتی²⁶  یا وام خُرد کارآفرینی: برای گسترش کسب‌وکارهایی که در شهرها و مراکز رشد روستایی قرار دارند، به کار می‌رود تا هم نیازهای کشاورزان را از بازار تأمین کند (پیوند پسین) و هم محصولشان را به فروش برساند (پیوند پیشین)²⁷. مبلغ وام از ۸۰۰ تا ۵۰۰۰ دلار است.وام کشاورزی: برای کشاورزان خرده‌پا، جهت تأمین نیازهای سرمایه در گردش، اجاره زمین یا خرید ماشین‌آلات کشاورزی.  وام تأمین مالی مهاجرت شغلی: برای اعضایی که به دنبال اشتغال در خارج از کشور هستند، با مبلغی بین ۱۰۰۰ تا ۴۰۰۰ دلار.وام‌های کاهش فقر و کشاورزی بدون نیاز به وثیقه²⁸ برای دوره‌های یک ساله ارائه می‌شوند و اقساط به صورت هفتگی یا ماهانه در جلسات سازمان روستایی جمع‌آوری می‌شوند. برای وام‌های کارآفرینی و مهاجرت شغلی، وام با وثیقه‌ی سند زمین یا سایر دارایی‌ها ارائه می‌شود و اقساط ماهانه جمع‌آوری می‌گردد. مدت وام از یک تا سه سال متغیر است و اقساط به صورت ماهانه یا فصلی وصول می‌شود. این برنامه همچنین از بسیج پس‌اندازهای کوچک توسط اعضای سازمان روستایی حمایت می‌کند که می‌توانند برای نیازهای اضطراری برداشت شوند. وام‌ها دارای نرخ کارمزد (بهره) ۱۸ تا ۲۷ درصد از مبلغ وام باقی‌مانده هستند.رویکرد «وام به اضافه خدمات»²⁹ براک را از سایر سازمان‌های وام خرد متمایز می‌کند. براک موانع موجود در زنجیره‌ی ارزش فعالیت‌های اقتصادی که با وام‌ها راه‌اندازی می‌شوند را شناسایی کرده و خدماتی ارائه می‌دهد تا به شکست‌های بازار رسیدگی کند و به افزایش بهره‌وری نیروی کار و سرمایه و در نتیجه بهبود توانایی وام‌گیرندگان در بازپرداخت وام‌ها کمک کند. براک شرکت‌های حمایتی راه انداخته که سود تولید می‌کنند. بعد این سود را در فعالیت‌هایی مثل آموزش و بهداشت سرمایه‌گذاری مجدد می‌کند. این خدمات به صورت رایگان به اعضای سازمان روستایی و حتی غیراعضا داده می‌شود.طی زمان، نوآوری‌های متعددی برای مقابله با ریسک‌های مرتبط با شوک‌های خارجی معرفی شده است:پس‌انداز اجباری: پنج تا ده درصد از مبلغ وام که هنگام پرداخت وام کسر می‌شود و می‌توان از آن برای پوشش نکول³⁰ ناشی از شکست کسب‌وکار در اثر بلایای طبیعی، از دست دادن سرمایه، یا فروپاشی ناگهانی بازار کالاها یا خدمات تولیدشده توسط کسب‌وکار استفاده کرد. پس از بازپرداخت وام، وام‌گیرنده این اختیار را دارد که مبلغ را در حساب پس‌انداز شخصی اختیاری خود انباشته کند.  ذخیره‌ی مطالبات مشکوک‌الوصول³¹ برای حذف بدهی وام‌هایی که بیش از دو سال معوق می‌مانند. این امکان برای وام‌گیرندگانی استفاده می‌شود که به هر دلیلی در بازپرداخت وام مشکل داشتند. معمولاً حذف بدهی برای وام‌هایی انجام می‌شود که در سال‌های بلایای طبیعی گرفته شده‌اند.بیمه‌ای بدون حق بیمه: اگر وام‌گیرنده بمیرد، وامش بخشیده می‌شود و ۱۴۰ دلار هم برای کفن و دفن و خرج‌های اجتماعی به خانواده‌اش داده می‌شود.وام تکمیلی³² که به وام‌گیرندگانی داده می‌شود که سابقه‌ی عالی در بازپرداخت منظم اقساط دارند تا نیازهای نقدی کوتاه‌مدت اضطراری مانند هزینه‌های عمده‌ی پزشکی، پرداخت شهریه‌ی تحصیل فرزندان، هزینه‌های ازدواج فرزندان، یا فرصت ناگهانی برای گسترش کسب‌وکار را پوشش دهند.این برنامه تاکنون بیش از ۶ میلیون عضو را در سازمان‌های روستایی سازماندهی کرده و به بیش از چهار میلیون وام‌گیرنده با ۲۲۰۰ شعبه در سراسر بنگلادش اعتبار ارائه می‌دهد. مبلغ کل وام‌های پرداختی به حدود ۸۱۰ میلیون دلار رسیده و پس‌انداز انباشته‌ی وام‌گیرندگان به ۳۲۵ میلیون دلار رسیده است. سبد در معرض ریسک³³ (معوق بیش از یک ماه) کمتر از شش درصد از کل وام‌هاست. این برنامه خودپایدار³⁴ است و منابع مالی وام از پس‌اندازهای انباشته‌ی وام‌گیرندگان، استقراض از بانک‌های تجاری، و سود انباشته از مازاد عملیات سال‌های قبل تأمین می‌شود. مازاد تولیدشده از این برنامه در سال ۲۰۱۲ معادل ۴۵ میلیون دلار بود. عابد به کارمندانش پاداش می‌داد بر اساس این که مادران بی‌سواد روستایی چقدر درست یاد گرفته‌اند، نه اینکه چند خانه را گشته‌اند. حتی پژوهشگرانی را که آمار تقلبی تحویل می‌دادند، اخراج کرد. نتیجه جان میلیون‌ها کودک بود. خودش می‌گفت: «مردهای شکست‌خورده زیاد دیده‌ام، اما زن شکست‌خورده نه.»وقتی عابد از پادشاه کنونی بریتانیا نشان شوالیه دریافت کرددرس‌هایی برای سیاستدرس‌های سیاستی زیر از تجربه‌ی براک به دست می‌آید:فقر ابعاد چندگانه دارد. ریشه‌کنی فقر نیازمند رویکردی کل‌نگر به توسعه است تا از جبهه‌های متعدد به آن پرداخته شود. آموزش و مراقبت‌های بهداشتی برای توسعه‌ی منابع انسانی مردم حاشیه‌نشین، کلید کاهش پایدار فقر هستند. بسیج فقرا و افزایش آگاهی آنها بستری برای تولید سرمایه‌ی اجتماعی و سیاسی فقرا ایجاد می‌کند تا به شهروندانی فعال و مسئول تبدیل شوند که حکمرانی خوب³⁵ را تسهیل می‌کنند.   وام‌های خرد صرفاً یک فعالیت برای گسترش شمول مالی³⁶ نیست. بلکه نقطه‌ی ورودی برای توسعه‌ی همه‌جانبه‌ی اجتماعی-اقتصادی است و می‌تواند ابزاری قدرتمند برای کاهش فقر باشد. برای این که وام‌های خرد مؤثر واقع شوند، وام‌گیرندگان به حمایت اضافی مانند آموزش مالی، آموزش برای ارتقای مهارت، انتشار فناوری بهبودیافته و شیوه‌های مدیریتی برای کشاورزی نیاز دارند. این خدمات اضافی به افزایش بهره‌وری نیروی کار و سرمایه کمک می‌کند و در نتیجه ظرفیت اقتصادی وام‌گیرندگان را برای بازپرداخت وام‌های خرد گران‌قیمت بهبود می‌بخشد. پس‌انداز وام‌گیرندگان، ارزان‌ترین منبع پول برای وام دادن است. تنوع‌بخشی به سبد وام‌ها با وام‌های خُرد بزرگ‌مقیاس کارآفرینی و وام‌های مهاجرت شغلی به کاهش هزینه‌ی عملیاتی خدمات وام خرد کمک می‌کند.خانوارهای کم‌درآمد توانایی پرداخت حق بیمه برای پوشش ریسک‌های ناشی از شوک‌های خارجی را ندارند. تقاضا برای بیمه جهت پوشش ریسک معمولاً بسیار پایین است. با این حال، می‌توان ریسک‌ها را به طور جزئی با محصولات شبه‌بیمه پوشش داد، مانند نگهداری ذخیره برای مطالبات مشکوک‌الوصول، پس‌انداز اجباری که در مواقع اضطراری قابل برداشت باشد، مقررات مربوط به بخشودگی وام در زمان مرگ ناگهانی وام‌گیرنده، و مقررات مربوط به وام تکمیلی برای تأمین نیازهای نقدی اضطراری. این محصولات مالی انعطاف‌پذیر را می‌توان از محل نرخ بهره‌ای که بر وام بسته می‌شود تأمین کرد.انتقادات از براکاین بخش از مقاله‌ی مورداشاره استخراج نشده و برای آن از منابع دیگری37 که منتقدانه دستاوردهای براک را بررسی کرده‌اند، ارجاع می‌دهد.بر اساس تحلیل‌های دانشگاهی مختلف، مشکلات اصلی سیستم براک به چند نکته‌ی کلیدی برمی‌گردد که توافق نسبی پژوهشگران روی آنها وجود دارد. این موارد نه برای تخریب، که برای بهبود الگوگیری از براک ضروری هستند:نرخ بهره و وابستگی اقتصادی: براک با وجود اثربخشی در کاهش فقر، نرخ بهره‌ای بین ۱۸ تا ۲۷ درصد (و در عمل مؤثر تا ۴۰ درصد) از وام‌گیرندگان فقیر دریافت می‌کند. در حالی که نرخ سود بانکی عادی در بنگلادش حدود ۹ درصد است. پژوهشگران این نرخ را «بی‌عدالتی در حق فقرا» می‌نامند و معتقدند مدل‌های جایگزین مانند گروه‌های خودیاری محلی می‌توانند با هزینه کمتر کار کنند.کنترل واقعی وام توسط مردان: پژوهش‌های متعدد نشان داده‌اند که اگرچه وام به نام زنان ثبت می‌شود، در بسیاری از موارد تصمیم‌گیری درباره‌ی نحوه‌ی استفاده از پول با مردان خانواده است. زنان مسئول بازپرداخت اقساط هستند، اما کنترل واقعی بر درآمد حاصل از وام را ندارند. این مسئله نشان می‌دهد که توانمندسازی صرفاً اقتصادی بدون تغییر ساختار قدرت در خانواده، ناقص می‌ماند.تجاری‌سازی و تضعیف پاسخگویی اجتماعی: براک برای تأمین مالی پایدار، به سمت مدل‌های تجاری و نئولیبرالی حرکت کرده است. تحلیلگرانی که نشان داده‌اند اعداد و ارقام، همیشه خنثی نیستند و پشت هر گزارش مالی، یک رابطه‌ی قدرت نهفته است. براک اکنون بیشتر به یک «شرکت فقر» تبدیل شده تا یک نهاد توسعه‌ی صرفاً اجتماعی. براک شکست نخورده اما برای الگوگیری مؤثر، باید میان رشد کمّی و حفظ مأموریت اجتماعی تعادل برقرار کرد.برای الگوسازی از براک، باید نرخ بهره را شفاف‌تر کرد، مکانیسم‌هایی برای نظارت بر استفاده‌ی واقعی وام توسط زنان طراحی نمود و تضمین کرد که تجاری‌سازی به قیمت فراموشی اهداف اجتماعی تمام نشود.پاورقی‌ها¹ ماهبوب حسین: اقتصاددان بنگلادشی و مدیر اجرایی سابق براک (تا زمان مرگ در ۲۰۱۶). او دکترای خود را از کمبریج گرفت و پیشتر رئیس بخش علوم اجتماعی مؤسسه بین‌المللی تحقیقات برنج (IRRI) بود.² براک (BRAC): مخفف عبارت «کمیته پیشرفت روستایی بنگلادش» (Bangladesh Rural Advancement Committee) که بعداً به «ساخت منابع در میان جوامع» (Building Resources Across Communities) تغییر یافت. در حال حاضر فقط با نام اختصاری BRAC شناخته می‌شود.³ انجمن‌های روستایی (Village Associations): گروه‌های خودیاری محلی که اعضا در آنها گرد هم می‌آیند تا پس‌انداز کنند، وام بگیرند و به خدمات اجتماعی دسترسی پیدا کنند. در متن اصلی «Village Organizations» (سازمان‌های روستایی) نیز نامیده شده است.⁴ برنامه دستگیری (Hand-holding program): برنامه‌ای برای فقیرترین اقشار که در آن به جای وام، دارایی (مثل بز یا مرغ) به صورت بلاعوض داده می‌شود و مددکاران تا زمانی که فرد به پایداری برسد، او را همراهی می‌کنند.⁵ وام‌های خرد (Microfinance): ارائه خدمات مالی کوچک مانند وام، پس‌انداز و بیمه به افرادی که به بانکداری سنتی دسترسی ندارند.⁶ رویکرد «وام به اضافه خدمات» (Credit plus approach): استراتژی براک که در آن وام صرفاً به عنوان ابزار مالی در نظر گرفته نمی‌شود، بلکه همراه با آموزش، سلامت و خدمات اجتماعی ارائه می‌گردد تا شانس موفقیت وام‌گیرنده افزایش یابد.⁷ سازوکار شبه‌بیمه (Insurance-like provisions): ابزارهایی که مثل بیمه عمل می‌کنند (مثل بخشودگی وام هنگام فوت) اما نیازی به پرداخت حق بیمه جداگانه ندارند.⁹ بزرگ‌مقیاس کردن (Scaling up): فرآیند گسترش یک پروژه یا برنامه موفق از مقیاس پایلوت به سطح منطقه‌ای یا ملی.¹⁰ کشورهای جنوب (Global South): اصطلاحی که به طور گسترده برای اشاره به کشورهای در حال توسعه یا کمتر توسعه‌یافته در آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین استفاده می‌شود.¹¹ کوتاه‌قدی ناشی از سوءتغذیه (Stunting): اختلال رشد ناشی از سوءتغذیه مزمن که معمولاً با قد کوتاه‌تر از حد استاندارد سنی نمایان می‌شود و نشانه کمبود تغذیه طولانی‌مدت است.¹² بخش غیررسمی (Informal sector): بخشی از اقتصاد که ثبت نشده، مالیات نمی‌دهد و تحت پوشش قوانین کار و حمایت‌های اجتماعی نیست، مانند دستفروشی، کارگری روزمزد و مشاغل خانگی.¹³ تاب‌آوری (Resilience): ظرفیت افراد، جوامع یا سیستم‌ها برای مقاومت، جذب و بهبودی سریع از شوک‌ها و بحران‌ها (مانند سیل، خشکسالی یا بحران اقتصادی).¹⁴ توسعه فراگیر (Inclusive development): رویکردی که تضمین می‌کند همه‌ی اقشار جامعه، به ویژه فقیرترین و حاشیه‌نشین‌ترین افراد، به فرصت‌های توسعه و مزایای آن دسترسی دارند.¹⁵ دست‌نرسیدگان (Unreached): به افرادی یا مناطقی گفته می‌شود که خدمات توسعه و دولت به آنها نرسیده یا به طور مؤثر به آنها خدمت نکرده است.¹⁶ اهداف توسعه هزاره (Millennium Development Goals): هشت هدف بین‌المللی که توسط سازمان ملل در سال ۲۰۰۰ تعیین شد؛ شامل ریشه‌کنی فقر شدید، آموزش همگانی ابتدایی، برابری جنسیتی، کاهش مرگ‌ومیر کودکان، بهبود سلامت مادران، مبارزه با اچ‌آیوی/ایدز و مالاریا، پایداری محیط زیست و مشارکت جهانی برای توسعه.¹⁷ خروج از فقر (Graduation from poverty): فرآیندی تدریجی که در آن یک خانوار فقیر به نقطه‌ای می‌رسد که دیگر به کمک‌های خارجی وابسته نیست و می‌تواند به طور پایدار نیازهای خود را تأمین کند.¹⁸ مداخلات آب، بهداشت و نظافت (WASH): مجموعه اقداماتی که شامل تأمین آب آشامیدنی سالم، ترویج بهداشت فردی (مثل شستن دست‌ها) و بهبود دفع بهداشتی فاضلاب (توالت) می‌شود.¹⁹ فدراسیون‌های روستایی (Rural Federations): ساختارهایی متشکل از چندین سازمان روستایی در یک منطقه که برای افزایش قدرت چانه‌زنی و نفوذ سیاسی اعضا تشکیل می‌شوند.²⁰ راه‌حل‌های جایگزین اختلافات (Alternate dispute resolution): روش‌های حل اختلاف خارج از دادگاه، مانند میانجیگری، که معمولاً سریع‌تر و کم‌هزینه‌تر از دعاوی قضایی هستند.²¹ شرکت‌های اجتماعی (Social enterprises): کسب‌وکارهایی که هدف اصلی آنها سودآوری شخصی نیست، بلکه حل یک مسئله اجتماعی است و سود حاصله دوباره در همان هدف اجتماعی سرمایه‌گذاری می‌شود.²² شکست بازار (Market failure): وضعیتی که در آن بازار آزاد قادر به تخصیص کارآمد منابع نیست، به دلیل عواملی مثل اطلاعات ناقص، انحصار، یا وجود کالاهای عمومی.²³ آرونگ (Aarong): فروشگاه زنجیره‌ای براک که محصولات صنایع دستی تولیدشده توسط زنان روستایی را به بازارهای داخلی و بین‌المللی عرضه می‌کند.²⁴ سازمان روستایی (Village Organization - VO): هسته اصلی برنامه وام خرد براک؛ گروهی از زنان فقیر که به طور منظم تشکیل جلسه می‌دهند، پس‌انداز می‌کنند، وام می‌گیرند و اقساط را پس می‌دهند.²⁵ دابی (Dabi): واژه بنگالی به معنای «ادعا» یا «حق». در اینجا نام محصول وام کاهش فقر براک است.²⁶ پروگوتی (Progoti): واژه بنگالی به معنای «پیشرفت». در اینجا نام محصول وام خُرد کارآفرینی براک است.²⁷ پیوندهای پسین و پیشین (Backward and forward linkages): پیوندهای پسین ارتباط با تأمین‌کنندگان مواد اولیه و نهاده‌ها هستند؛ پیوندهای پیشین ارتباط با بازارها و توزیع‌کنندگان محصول نهایی.²⁸ وثیقه (Collateral): دارایی یا تضمینی که وام‌گیرنده در قبال دریافت وام به بانک یا مؤسسه مالی می‌دهد و در صورت عدم بازپرداخت، مصادره می‌شود.²⁹ رویکرد «وام به اضافه خدمات» (Credit plus approach): همان رویکردی که پیشتر توضیح داده شد – ترکیب وام با آموزش، سلامت و توانمندسازی.³⁰ نکول (Default): ناتوانی یا خودداری وام‌گیرنده از بازپرداخت به موقع اقساط وام.³¹ ذخیره مطالبات مشکوک‌الوصول (Provision for bad debt): مبلغی که مؤسسات مالی کنار می‌گذارند تا در صورت نکول وام‌گیرنده، زیان وام‌های پرداخت‌نشده را پوشش دهد.³² وام تکمیلی (Top-up loan): وام اضافی که به وام‌گیرندگان خوش‌حساب داده می‌شود تا نیازهای کوتاه‌مدت و اضطراری خود را پوشش دهند.³³ سبد در معرض ریسک (Portfolio at risk): درصدی از کل وام‌هایی که حداقل یک قسط آنها بیش از مدت معینی (معمولاً ۳۰ روز) معوق مانده است. شاخص مهمی برای سنجش سلامت وام‌دهی.³⁴ خودپایدار (Self-sustaining): وضعیتی که در آن یک سازمان یا برنامه بدون نیاز به کمک‌های بلاعوض خارجی، از طریق درآمدهای خود (مانند سود وام‌ها) هزینه‌هایش را پوشش می‌دهد.³⁵ حکمرانی خوب (Good governance): شیوه مدیریت منابع عمومی که شفاف، پاسخگو، مبتنی بر قانون و مشارکت‌جو باشد و فساد و سوءمدیریت در آن حداقل باشد.³⁶ شمول مالی (Financial inclusion): وضعیتی که در آن همه افراد و کسب‌وکارها، صرف نظر از سطح درآمد، به محصولات و خدمات مالی مقرون‌به‌صرفه و پایدار (مانند حساب بانکی، وام، بیمه و پرداخت) دسترسی داشته باشند.37  Mannan, M. (2009). BRAC: Anatomy of a "Poverty Enterprise".   که توسط انسان‌شناس و دانشیار بنگلادشی نوشته شده است و در آن، اثرات براک را بررسی کرده است.علی امیری‌فرعلی امیری‌فرTue, 26 May 2026 13:30:33 +0330https://virgool.ir/@m_16689457/سرمایه-ای-که-فقر-را-عمیق-تر-کرد-راهی-برای-بهبود-ایده-ی-وام-های-خرد-sq2cfvch7fn1-sq2cfvch7fn1آنچه در ادامه می‌خوانید، ترجمه‌ای بدون کم‌وکاست از یادداشتی مفصل در BostonReview مربوط به ژانویه ۲۰۲۳ است. نویسنده‌ی این یادداشت، کوین پی. داناوان، پژوهشگر مطالعات آفریقا و توسعه اقتصادی و همینطور دانشیار ارشد در مرکز مطالعات آفریقایی دانشگاه ادینبورگ در اسکاتلند است.وقتی در سال ۲۰۰۶ جایزه نوبل صلح به گرامین بانک و محمد یونس[1]، استاد دانشگاه اهل بنگلادش که به راه‌اندازی آن کمک کرد رسید، این رویداد نشان‌دهنده اوج‌گیری مایکروفاینانس[2] یا همان شیوه توسعه جهانی بود که آن‌ها پیشگامش بودند. کمیته نوبل به همراه حامیانی مانند آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا و دولت‌ها در سراسر «جهان جنوب»[3]، این ایده را بسیار ارزشمند جلوه دادند که اعطای وام‌های کوچک به کسانی که از سوی بانک‌های مرسوم معمولاً شایسته دریافت اعتبار شناخته نمی‌شوند، می‌تواند آن‌ها را توانمند کند و از فقر نجات دهد.مایکروفاینانس بازارها را به میدان اصلی مبارزه با فقر جهانی تبدیل کرد.یونس پس از چندین سال آزمایش، در سال ۱۹۸۳ گرامین بانک را رسماً تأسیس کرد و سرمایه‌ی اولیه را - که اغلب به ناچیزی چند دلار بود - به زنان روستایی که صنایع دستی می‌ساختند یا مشاغلی خرد، ناپایدار، حاشیه‌ای با درآمد اندک داشتند، وام داد؛ او دادن وام به فقیرترینِ فقیرها را تبلیغ می‌کرد. جذابیت گرامین در ایده کسب‌وکار اجتماعی[4] که یونس آن را ستایش می‌کرد ریشه داشت. در حالی که او به راحتی از بانک‌های انحصارطلب و رباخواران روستایی انتقاد می‌کرد، وام‌های کوچک اصلاً با تجارت مخالف نبودند. برعکس، این رویکرد بازارها را به میدان اصلی مبارزه با فقر جهانی تبدیل کرد. به هر حال، این‌ها وام بودند نه اعانه و کمک‌های بلاعوض. وام‌دهندگان انتظار داشتند زنان از این پول به شکل سودآوری استفاده کنند. آن‌ها اغلب وام‌گیرندگان گرامین را در گروه‌هایی قرار می‌دادند تا همگی مسئولیت مشترک بدهی‌های فردی را به عهده بگیرند. آن‌ها معتقد بودند که فشار جمعی و نظارت متقابل، نرخ عدم پرداخت وام را به شدت کاهش می‌دهد و در واقع همین‌طور هم شد.با آغاز هزاره جدید، یونس تاثیرگذارترین بازاریاب جهانی وام‌های کوچک بود. نشست سران وام‌های کوچک در سال ۱۹۹۷ در واشنگتن، طرحی را برای دسترسی به ۱۰۰ میلیون از فقیرترین خانواده‌های جهان(به ویژه زنان) به اعتبار برای خوداشتغالی آغاز کرد. حامیان با نفوذی مانند نیکلاس کریستوف (خبرنگار معروف آمریکایی-ارمنی) و هیلاری کلینتون این ایده را از طریق برانگیختن احساسات افراد و نهادها ترویج دادند که بالاخره چیزی پیدا شده است که می‌تواند میلیون‌ها نفر را از فقر نجات دهد. این پیام طنین‌انداز شد، به ویژه به این دلیل که با فضای نئولیبرالِ دهه‌های پایانی قرن بیستم هم‌خوانی داشت. این طرح حامی فقرا و بخصوص زنان بود و به جای رفاه دولتی یا مبارزه سیاسی، بر ابتکار عمل بخش خصوصی استوار بود.نشست جهانی سال ۱۹۹۷با این حال، حتی پنج سال از جایزه نوبل یونس نگذشته بود که توافق عمومی و محبوبیت مایکروفاینانس شروع به فروپاشی کرد. مجموعه‌ای از بحران‌ها در میان وام‌گیرندگان نشان داد که اعتبار نجات‌بخش را نمی‌توان به این راحتی از بدهی استثمارگرایانه جدا کرد. در ایالت آندرا پرادش هند که یکی از آزمایشگاه‌های اصلی مایکروفاینانس بود، اشتیاق دولت به این برنامه و چرخش به سمت وام‌دهی سودمحور، به وام‌های بهره‌کشانه‌ی گسترده منجر شد. جدول‌های زمانی پرداخت وام کوچک که زمانی قابل مذاکره بودند، به مرور سخت‌گیرانه‌تر و سوءاستفاده‌گرایانه شدند. برخی از خانواده‌ها از ده نهاد مختلف وام می‌گرفتند و اغلب از یک وام ظالمانه برای پرداخت وام دیگر استفاده می‌کردند، چرا که با بحران‌های مربوط به کشاورزی و اشتغال ناپایدار دست‌وپنجه نرم می‌کردند. یک گزارش دولتی نشان داد که حداقل ۵۴ مورد خودکشی رخ داده است، زیرا وام‌دهندگان برای بازپرداخت به وام‌گیرندگان فشار می‌آوردند و آن‌ها را آزار می‌دادند. این مرگ‌ها آشکارترین نشانه‌های وعده‌ای بود که به انحراف رفته بود. وقتی سیاستمداران محلی تعهد به پرداخت بدهی به طلبکاران را محکوم کردند، میلیون‌ها شهروند از بازپرداخت وام‌های معوقه خود سر باز زدند. بر اساس یک گزارش، نرخ جمع‌آوری ۹۸ درصدی وام‌ها که یونس به آن استناد می‌کرد، ناگهان به کمتر از ۱۰ درصد سقوط کرد.بحران و واکنش‌های شدید در آندرا پرادش اصلاً منحصربه‌فرد نبود. آنانیا روی (استاد دانشگاه برکلی) در کتاب خود در سال ۲۰۱۰ با عنوان «سرمایه‌ی فقر» به تفصیل شرح می‌دهد که چگونه پذیرش مایکروفاینانس در مدل‌های تجاری‌تر، هر آنچه در مدل گرامین نقطه قوت تلقی می‌شد را از بین برد. برخی از طرفداران مایکروفاینانس درباره فجایعی مانند آندرا پرادش هشدارهایی دادند و حتی اقتصاددانان جریان اصلی نیز در مورد مزایای وام‌های کوچک ابراز تردید کردند. با این حال، دیگران، از جمله کارشناسان بانک جهانی مشکلات آندرا پرادش را کمتر به بهره‌کشی ذاتی بدهی و بیشتر به اظهارات پوپولیستی سیاستمداران محلی ربط دادند؛ سخنانی که مردم را به این نتیجه رساند که لازم نیست بدهی خود را پس بدهند. در مواجهه با این جنجال‌ها، حامیان، عنوان وام‌های کوچک را به شمول مالی[5] تغییر نام دادند و همزمان، فناوری‌های دیجیتال را هم برای رتبه‌بندی اعتباری مشتریان و انجام پرداخت‌ها، به عنوان ابزارهای جدیدی معرفی کردند که می‌تواند به همان وعدهٔ قبلی (یعنی ریشه‌کنی فقر) برسد. تا سال ۲۰۱۵، صنعت جهانی مایکروفاینانس حدود ۲۰۰ میلیون مشتری جذب کرد. از آن زمان، وام‌دهندگان دیجیتال این مرزها را فراتر برده‌اند که اغلب اثرات ویرانگری به همراه داشته است.هندی‌ها و درخواست قانونمند‌کردن مایکرو فاینانسجذابیت و اضطراب هم‌زمانی که مشخصه مایکروفاینانس است، انگیزه‌ای برای نوشتن دو تاریخچه جدید از این صنعت شد. این کتاب‌ها یعنی کتاب نیک برناردز[6] با عنوان «تاریخ انتقادی تأمین مالی فقر: ریشه‌های استعماری و شکست‌های نولیبرال» (۲۰۲۲) و کتاب جوآن مایروویتز[7] با عنوان «جنگ علیه فقر جهانی: وعده از دست رفته بازتوزیع و ظهور وام‌های کوچک» (۲۰۲۱) از خوش‌بینی سال‌های ۱۹۹۷ و ۲۰۰۶ فاصله می‌گیرند. آن‌ها در عوض مایکروفاینانس را ریشه در مدل‌های استعماری و نولیبرالی برای هدایت کارگران، استخراج ارزش و حفظ نابرابری می‌دانند. این پژوهشگران با تمرکز بر ایده‌ها و ابزارهای سرمایه‌گذاران مایکروفاینانس، انتقادهای مهمی را مطرح می‌کنند. با این حال، از آنجا که آن‌ها بیشتر به اسناد کارگزاران توسعه توجه دارند، بینش کمتری درباره آنچه وام‌گیرندگان می‌خواهند و چگونگی به چالش کشیدن نظام مالی حاکم توسط آن‌ها ارائه می‌دهند. علاوه‌بر این، نگاه کردن به تاریخ مایکروفاینانس به عنوان تکرار مداوم استثمار باعث می‌شود نویسندگان نتوانند چشم‌اندازی ارائه دهند که در آن امور مالی، چه اجتماعی، چه غیرکالایی و چه دموکراتیک شده، بتواند نقشی در بهبود زندگی اکثریت مردم جهان ایفا کند.در حوزه‌ی توسعه بین‌المللی، بحران‌ها و انتقادها به ندرت باعث می‌شوند که پروژه‌های محبوب کنار گذاشته شوند. همان‌طور که برناردز در کتاب جدید خود درباره تأمین مالی فقر بحث می‌کند (اصطلاحی که او برای شامل شدن مایکروفاینانس و اقدامات مرتبط با آن به کار می‌برد)، حتی ایده‌هایی که اعتبارشان آسیب دیده نیز می‌توانند به زندگی خود ادامه دهند، علی‌رغم اینکه به هیچ نتیجه‌ای نرسیده‌اند. او با بررسی پیشینه‌های مایکروفاینانس تا دوران امپراتوری‌های بین دو جنگ جهانی می‌نویسد که بیشتر این طرح‌ها در چارچوب اصولی خود شکست خورده‌اند، تقریباً همه آن‌ها در ارائه مزایای واقعی ناتوان بوده‌اند و هیچ‌کدام به طور قطع کاهش چشمگیر و گسترده‌ای در فقر ایجاد نکرده‌اند. از قضا، این تاریخچه شکست، دلیلی برای تعهد مستمر به مایکروفاینانس و گونه‌های مختلف آن است. برناردز با نقل قول از جیمی پک جغرافیدان می‌نویسد که تأمین مالی فقرا تمایل دارد شکست بخورد و دست‌وپا‌زنان به جلو برود. ترکیبی عجیب از خوش‌بینی همیشگی، فراموشی فرصت‌طلبانه و الزامات سرمایه‌داری بارها تبانی کرده‌اند تا سرمایه فقر را به عنوان طلسم پیشرفت احیا کنند.تعهد سرسختانه به استفاده از خدمات مالی برای اهداف عمومی به تداوم فقر و عدم پیشرفت توسعه بستگی دارد.در تضاد با وعده توانمندسازی، مایکروفاینانس بیشتر شبیه به یک مکانیسم بی‌رحمانه و استثمارگرانه برای استخراج ارزش است. در ارزیابی برناردز، این اقدامات مسئولیت را از دوش دولت‌ها برداشته و بر دوش کارگران فقیر، به ویژه زنان می‌گذارد که باید برای عقب نماندن از وام‌های سخت و چپاولگرایانه تلاش کنند. اما انتقاد برناردز عمیق‌تر از این است: مایکروفاینانس بر پایه‌ فانتزی بنا شده است که کارکرد واقعی خود را به عنوان شکلی از حکمرانی و نه کمک‌رسانی، کتمان می‌کند. چه توسعه محصولات بیمه‌ای برای بیکاران باشد و چه ارائه اعتبار کشاورزی به کشاورزان، تعهد سرسختانه به استفاده از خدمات مالی برای اهداف عمومی به «موکول کردن پایان فقر به آینده‌ای نامعلوم»، یعنی تداوم فقر و عدم پیشرفت توسعه بستگی دارد. او استدلال می‌کند زمانی که اعتبار کوچک به شهرت جهانی رسید، پیش از آن بخشی از یک مجموعه ابزار ناشناخته و صد ساله برای مدیریت فقر بود.کشتار معدنچیان آفریقای جنوبی، به دلیل اعتصاب - آنها بابت عدم افزایش حقوقشان، در حالی که وام‌های خرد گرفته بودند و درصد سودشان سر به فلک می‌کشید، اعتصاب کرده بودندبرناردز با نگاهی به گذشته و اقدامات استعماری بریتانیا و فرانسه، نسب‌شناسی تأمین مالی فقر را مستند می‌کند. او پهنه وسیعی از قرن بیستم را در می‌نوردد، از نزول‌خواری در پنجاب گرفته تا صادرات کشاورزی غرب آفریقا، تا استدلال کند که بدهی اغلب ابزاری برای انضباط بخشیدن به نیروی کار و تصاحب ارزان کالاها بوده است. بازرگانان استعماری تا حدودی از طریق محدودیت‌های اعتباری سود می‌بردند. تنها وام‌دهنده شهر بودن به این معنی بود که شرکت‌های تجاری و کارگزاران آن‌ها می‌توانستند با اطمینان کاکائو یا روغن نخل کشت‌شده در جاهایی مانند نیجریه یا ساحل طلا[8] را تصاحب کنند. تا دهه ۱۹۴۰، برخی از مقامات استعماری بریتانیا می‌خواستند خدمات مالی را برای تقویت صادرات و رفاه استعماری گسترش دهند، اما وام‌دهندگان تجاری اغلب برای پذیرش ریسک یا جدا شدن از سرمایه خود برای سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت تردید داشتند. برناردز می‌گوید:سرمایه (پول) ذاتاً تمایل دارد در جاهای امن بماند و انباشته شود. بانک‌ها و سرمایه‌گذاران دوست ندارند ریسک کنند و پولشان را به فقرا قرض بدهند. برای اینکه این پول از جاهای امن خود بیرون بیاید، نیاز است که کسی آن را «هل بدهد» یا «با ملایمت بیرون بکشد». در دوران استعمار، این کار توسط ایدئولوژی‌های توسعه (که استعمارگران ساختند) آغاز شد. بعدها همین ایدئولوژی باعث شد که سازمان‌های امدادی و دولت‌ها مدام تلاش کنند سرمایه‌گذاران را راضی کنند که به مردم فقیر در کشورهای جنوب جهانی وام بدهند.همان طور که تاریخ‌نگاری برناردز نشان می‌دهد، امور مالی در یک جهان مجازی و جدا از زندگی روزمره وام‌گیرندگان اتفاق نمی‌افتد. میان لحظه‌ی پرداخت یک وام و لحظه‌ی بازپرداخت آن، جهانی پر از کارِ سخت و طاقت‌فرسا و آینده‌ای نامشخص وجود دارد. کشاورزی که برای خرید بذر و کود وام می‌گیرد، ناچار است سخت کار کند تا محصولی را به بار بیاورد که نقداً به فروش می‌رسد. زنی در شهر که برای تأمین شهریه‌ی مدرسه وام گرفته، مجبور است دستی صنایع‌دستی کوچکی تولید کند و آنها را بفروشد. به این ترتیب، این نظام مالیِ ویژهٔ فقراست که تعیین می‌کند که دهقانان و کارگران وقت خود را صرف چه کاری کنند. اگر این سیستم موفق بشود، مردم را به درون بازار می‌کشاند و «اجبار به کار کردن» را بیشتر می‌کند. با این حال، درآمد کم و نوسانی که کار آن‌ها ایجاد می‌کند به ندرت موفقیت را تضمین می‌کند. دولت‌ها و سازمان‌های NGO، همان‌طور که برناردز استدلال می‌کند، باید به طور مداوم برای ایجاد این بازارها و حفظ مشارکت در آن‌ها تلاش کنند. برای مثال، در دوران استعمار، مقامات از نبود آینده‌نگری اقتصادی ابراز نگرانی می‌کردند. آن‌ها شکایت می‌کردند که بومیان ساحل طلا ترجیح می‌دهند زمانی که پول دارند دست به هزینه‌های غیرمولد بزنند و زمانی که پولی ندارند وام بگیرند. مقامات استعماری امیدوار بودند که طرز فکرهای تجاری‌تری را القا کنند، اما این کار هزینه‌بر و پرخطر بود. مدارس مذهبی و سیستم‌های تعاونی کشاورزی تلاش کردند تا انواع جدیدی از عادت‌های مالی را تشویق کنند، اما خست همیشگی دولت استعماری و خطرات اختلافات سیاسی، چنین تلاش‌هایی را از سوی مقامات فرانسوی یا بریتانیایی محدود کرد. از نظر برناردز، فراموش کردن این میراث استعماری به تلاش‌های معاصر برای شمول مالی، از وام‌های دیجیتال گرفته تا بیمه بلایای طبیعی، اجازه می‌دهد تا سواستفاده و استثمار گذشته را تکرار کنند. تنها با ارزیابی صادقانه این تاریخ است که نوآوری‌های فرضی مایکروفاینانس می‌توانند به طور کامل به همان شکلی که هستند شناسایی شوند.در دهه هفتاد، توجه به سمت اولویت‌بندی نیازهای اساسی فقرای جهان معطوف شد و از فراخوان‌ها برای بازتوزیع قدرت اقتصادی و منابع به کشورهای فقیر فاصله گرفت.کتاب جدید مایروویتز با عنوان «جنگ علیه فقر جهانی» نیز این تصور را که مایکروفاینانس یک ایده رادیکال و جدید در دهه ۱۹۹۰ بوده است، باطل می‌کند. او نیز مانند برناردز استدلال می‌کند که عدالت بازتوزیعی هرگز هدف مایکروفاینانس نبوده است. با این حال، او تاریخچه جدیدتری از مایکروفاینانس را با تمرکز بر دهه ۱۹۷۰ ارائه می‌دهد. از نظر او، این دهه‌ای بود که اقدامات بازارمحور بر بخش NGO مسلط شدند و بستر را برای دگرگونی‌های نئولیبرالی فراهم کردند. مایروویتز از پژوهش‌های اخیر بهره می‌برد که زوال برنامه‌های جاه‌طلبانه‌تر برای بازسازی اقتصادهای ملی و بین‌المللی را ردیابی می‌کنند. به جای تمرکز قبلی بر زیرساخت‌ها، اشتغال صنعتی و رژیم‌های تجاری اصلاح‌شده، در دهه ۷۰ توجه به سمت اولویت‌بندی نیازهای اساسی فقرای جهان یعنی غذا، آب، مسکن و آموزش معطوف شد. این چرخش فکری، دیدگاه‌های جایگزینی مانند «نظم نوین اقتصادی بین‌المللی» را که خواهان بازتوزیع قدرت اقتصادی و منابع به کشورهای فقیر بود، به حاشیه راند. مایروویتز نشان می‌دهد که مخالفت با بازتوزیع قدرتمند نه تنها از سوی بخش‌های تجاری و متحدان فعال محافظه‌کار آن‌ها، بلکه از سوی کسانی که خود را لیبرال و چپ‌گرا می‌نامیدند نیز صورت گرفت. نئولیبرالیسم در این روایت، نتیجه پیروزی‌های انتخاباتی ریگان و تاچر یا تغییر سرنوشت سودآوری شرکت‌ها نیست. بلکه ناشی از شباهت‌های فکری غافلگیرکننده‌ای است که سیاست‌های سوسیال دموکراتیک و سوسیالیستی را بی‌اعتبار کرد و گسترش بازارها را برای دستیابی به آرمان‌های اجتماعی ارزشمند جلوه داد. همان‌طور که عنوان فرعی کتاب او نشان می‌دهد، سیاست‌های بازتوزیعی کم‌رنگ شدند و به تاریخ بعدی موکول شدند که هرگز فرا نرسید. در مایکروفاینانس، وام‌های کوچک جایگزین شرایط بهبودیافته تجارت، دولت‌های توسعه‌گرا و برنامه‌های رفاهی می‌شوند.مشکلی که وام‌های خرد باید راهی برایشان در نظر بگیرند: مسئله‌ی اشباع در مشاغل با سرمایه اندک، به طوری که همان سود اندک هم کاهش یابدمایکروفاینانس همچنین بازتاب‌دهنده نقطه تمرکز دوم مایروویتز است که همانا جایگاه دوباره زنان در توسعه بین‌المللی است. در حالی که برناردز به طرز شگفت‌آوری حرف زیادی درباره چگونگی تمرکز سرمایه فقر بر زنان در جنوب جهانی ندارد، مایروویتز به درستی اهمیت مفاهیم جنسیتی رشد و توانمندسازی را در بازسازی کمک‌های بین‌المللی برجسته می‌کند. تا پیش از دهه ۱۹۷۰، زنان را اغلب «ابزار تولیدمثل» یا «سرپرستانی ناتوان» تصور می‌کردند که برای اینکه کمتر بچه دار شوند و بهداشت را رعایت کنند، باید تحت تعلیم و هدایت قرار بگیرند. در طول دهه بعد، کارشناسان توسعه، موقعیت زنان را به عنوان تولیدکننده بازتعریف کردند و تلاش‌های فزاینده‌ای انجام دادند تا نیروی کار زنان محروم را از بخش معیشتی بیرون کشیده و به اقتصاد بازارمحور هدایت کنند.اگرچه رکود اقتصادی دهه هفتاد، زنان سراسر جهان را به اجبار وارد بازار و تولید کالا کرد، اما مایروویتز در کتابش عمدتاً به این می‌پردازد که در محافل تصمیم‌گیری آمریکا بر سر نقش زنان در تلاش‌های توسعهٔ جهانی چه بحث‌هایی شده است. این ایده که «توسعه» یا زنان را نادیده گرفته یا به آنها آسیب زده، از سوی خیلی‌ها مطرح می‌شد. مایروویتز نشان می‌دهد که چطور همین رویکرد جنسیتی توانست نفوذ کند: حامیان اصلی آن، فمینیسم را کم‌اهمیت جلوه دادند و به جای آن، زنان را به عنوان منابع اقتصادی استفاده‌نشده معرفی کردند. او به اسناد بنیاد فورد و آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا استناد می‌کند، دو حامی مالی که سبکی از توسعه‌گرایی را ترویج کردند که گزینه‌های رادیکال‌تر را بی‌اثر ساخت. آدرین ژرمن از بنیاد فورد توجه ویژه‌ای دریافت می‌کند، به ویژه به خاطر علاقه‌اش به بنگلادش و دوستی با یونس. ژرمن سعی کرد به نهادهای مردسالار بفهماند که کشورهای فقیر نمی‌توانند به زنان ظلم کنند و آنها را بیکار بگذارند؛ برای اینکه همین زنان، یکی از معدود منابع ارزشمندی هستند که آن کشورها دارند.آدرین ژرمن در کنار محمد یونسگروه دیگری از حامیان، روی سازمان‌های امدادی آمریکا تمرکز کردند. فمینیست‌های لیبرال با هوشمندی و ظرافت، کاری کردند که در سال ۱۹۷۳، آژانس توسعهٔ بین‌المللی آمریکا (یوساید) مجبور شود زنان را در برنامه‌های توسعه بگنجاند. اما اجرای این تصمیم راه دشواری پیش رو داشت و به خاطر مخالفت‌ها و مشکلات اجرایی و لجستیکی، خیلی کند پیش رفت. در همان سال، مدتها قبل از انقلاب ریگان، شرطی گذاشته شد که یوساید و دیگر نهادها تا جایی که ممکن است از طریق سازمان‌های خصوصی و داوطلبانه کار کنند. یعنی نه تنها یوساید و دیگران بیش از پیش به ایجاد بازار متعهد شدند، بلکه این کار را باید از طریق واسطه‌های غیردولتی انجام می‌دادند. البته نهادهای دولتی هنوز هم نقشی داشتند؛ مثلاً مقرراتی تصویب می‌کردند که کار را آسان کند، یا زیرساخت‌های اساسی را تأمین مالی می‌کردند، یا حتی ضامن می‌شدند (همان طور که یوساید برای مؤسسه مایکروفاینانس مکزیکی به نام آکسیون ضمانت داد). اما با این حال، بخش اصلی کار به نهادهای غیرانتفاعی و تجاری واگذار شد.بسیاری از سازمان‌ها برای استفاده از بودجهٔ تازهٔ دولتی که قرار بود به معیشت زنان کمک کند، هجوم آوردند. اما کمتر سازمانی به اندازهٔ «بانکداری جهانی زنان» اتحادهای عجیب و غریب صنعت وام‌های خرد را به خوبی نشان می‌دهد. این سازمان توسط سه نفر تأسیس شد: یک کارآفرین زن اهل غنا به نام استر اوکلو، یک سازمان‌دهنده تعاونیِ کانادایی به نام الا بهات، و یک بانکدار کهنه‌کار وال استریت به نام میکائلا والش. هدفشان این بود که به بانک‌هایی که به زنان وام‌های کوچک می‌دادند، «تضمین» ارائه کنند. انجمن زنان خوداشتغال بهات به نوعی یک مدل بود که به زنان بی‌سواد کمک کرده بود تا درخواست‌های وام را پشت سر بگذارند و سپس در سال ۱۹۷۴ بانک خود را افتتاح کرد. این متحدان بعید در این دیدگاه متحد بودند که زنان به طور نامتناسبی فقیر هستند و بنابراین موقعیت منحصربه‌فردی برای تأمین نیازهای اساسی و سرمایه‌گذاری‌های بهتر نسبت به مردان دارند. ابتکار عمل حاصل نشان داد که چگونه سبکی از فمینیسم محتاطانه می‌تواند با سرمایه‌داری فقر ادغام شود.استر اوکلو و دیگر همکارانشدر حالی که تحولات دهه ۱۹۷۰ به طور رسمی رفاه و معیشت زنان را در اولویت قرار داد، اما به ندرت از حقوق زنان محافظت کرد. مایروویتز که آثار قبلی‌اش بر تاریخ جنسیت و تمایلات جنسی در ایالات متحده متمرکز بود، تفاوتی بین آن بافتار و نحوه عملکرد مایکروفاینانس در سطح بین‌المللی می‌بیند. در همان زمانی که در آمریکا، زنان سیاه‌پوست را «ملکه‌های بی‌لیاقتِ بی‌کاری» معرفی می‌کردند که فقط از کمک‌های دولتی سوءاستفاده می‌کنند، در بقیهٔ جهان، به زنانِ غیرسفید‌پوست به عنوان «کلید توسعه» و «دریافت‌کنندگان واقعیِ کمک» نگاه می‌شد. با این حال، این دو روند به جای اینکه متناقض باشند، با هم هم‌راستا بودند. حرکت علیه رفاه، حمله‌ای به شهروندان صاحب حق بود، تبانی بین پدرسالارها و نئولیبرال‌ها، همان‌طور که ملیندا کوپر (جامعه‌شناس و نظریه‌پرداز سیاسی اهل استرالیا) نشان داده است. و در حالی که سازمان‌های امدادی بین‌المللی خواستار توانمندسازی زنان بودند، مایکروفاینانس چیزی فراتر از صدقه و بازار ارائه نمی‌داد. با قفل کردن زنان در نیکوکاری و تجارت، این طرح پایگاهِ از قبل متزلزل مطالبات مبتنی بر حقوق توسط شهروندان زن را تضعیف کرد. در هر دو جنبش، رفاه زنان از طریق نظارت پدرباورانه و مشارکت در بازار دنبال شد.هر دو نویسنده یعنی برناردز و مایروویتز گفتمان توسعه را به طور انتقادی بررسی می‌کنند و کتاب‌های آن‌ها کارشناسان و پژوهشگران معتبر توسعه را ردیابی می‌کند؛ همان متخصصانی که به راحتی بین همایش‌های بانک جهانی، کارگاه‌های بنیاد فورد و سمینارهای دانشگاهی اروپا و آمریکا جابه‌جا می‌شوند. این کارشناسان حجم زیادی مطلب نوشتند و گزارش‌ها و اسناد آن‌ها نسخه مهمی از تاریخ توسعه را بازگو می‌کند. با این حال، منابع برناردز و مایروویتز به ندرت جزییاتی درباره مردمی که سازمان‌های امدادی ادعای خدمت به آن‌ها را دارند، ثبت می‌کنند. معیشت و آرزوهای مردمی که تحت تأثیر سرمایه فقر قرار گرفته‌اند، در این تاریخچه‌ها کم‌رنگ می‌شود.مشکل این حذف دوگانه (یک بار توسط نخبگان توسعه، بار دوم توسط مورخان) این است که در نهایت فقط تاریخ‌هایی نوشته می‌شوند که از دید طلبکاران و بستانکاران روایت شده‌اند. از نظر مایروویتز و برناردز، وام‌گیرندگان اساساً فقط در چیزی وجود دارند که می‌توانیم آن را «جایگاه تهی‌دست» بنامیم. این عبارت برگرفته از مفهومی است که انسان‌شناس معروف، میشل رولف ترویو، «جایگاه وحشی‌ها» نامیده بود. از دید ترویو، انسان‌شناسی غربی همدست پروژه‌ی غرب بود که مردم مستعمره را در قالبی به نام «بومی» یا «بدوی» تحریف و محدود می‌کرد. مورخانی که به منابعی تکیه می‌کنند که مردم را فقط از دریچه تهیدستی، نیاز و رنج می‌بینند، ممکن است به درستی از کارشناسان توسعه و پروژه‌هایشان انتقاد کنند، اما نمی‌توانند تصویر کاملی از «فقیران» ارائه بدهند؛ نمی‌توانند تفاوت‌های آنها را ببینند و آرزوهایشان را درک کنند.جالب است که این تاریخ‌نگاری‌ها، رفتارهای اقتصادی مردم عادی را نادیده می‌گیرند، در حالی که خود مؤسسات وام‌های خرد دقیقاً روی همین رفتارها تمرکز دارند. حامیان «سرمایه برای فقرا» همیشه به عادت‌های روزمره مردم عادی علاقه داشته‌اند. این صنعت بارها برای اینکه بتواند مردم را بدهکار کند، روی زندگی آنها پژوهش کرده است. مثلاً وقتی از تعداد زیادی از خانواده‌ها نظرسنجی‌هایی انجام می‌شود، ممکن است بپرسند مردم چقدر توانایی پس‌دادن وام دارند. یا اقتصاددانان رفتاری سعی می‌کنند ببینند وام و امور مالی چطور با بقیهٔ مخارج زندگی مردم قاطی می‌شود. همان‌طور که جولیا الیاشار (انسان‌شناس و اقتصاددان سیاسی برجسته دانشگاه پرینستون) می‌نویسد، ایده اصلی این نوع توسعه‌گرایی این است که «شبکه‌های اجتماعی و فرهنگ فقرا را بازسازی کنیم و جزئی از بازار آزادشان کنیم». در قاهره، این یعنی بروند استعدادها، علاقه‌مندی‌ها و حتی رفاقت‌های کسانی که قرار است وام بگیرند را شناسایی کنند و بعد آنها را به نفع خود مصادره کنند. به زبان ساده، رفتارهای کسانی که به آنها «تهیدست» می‌گوییم، برای صنعت وام‌های خرد خیلی مهم است. چون این صنعت یا موفق می‌شود یا شکست می‌خورد، بسته به این که وام‌گیرندگان چه زندگی، چه فرهنگی و چه آرزوهایی داشته باشند.مایکرو فاینانس در قاهرهوقتی روایت تاریخ فقط از زاویه طلبکاران نوشته شود، این توهم به وجود می‌آید که فقط نخبگان صنعت وام‌های خرد هستند که شکل و شمایل سرمایه برای فقرا را تعیین کرده‌اند. مثلاً برناردز این‌گونه القا می‌کند که فقط مقامات سخت‌گیر استعماری و بانکداران محتاط اروپایی بودند که مسئول نابرابری در دسترسی به خدمات مالی بوده‌اند. اما در بسیاری از موارد، این لزوماً طمع و غفلت اروپایی‌ها یا منطق انتزاعی سرمایه‌داری نبود که دسترسی به خدمات مالی را مسدود می‌کرد. درحالی‌که مردمی که زیر استعمار زندگی می‌کردند، گاهی عمداً تصمیم می‌گرفتند از بانک وام نگیرند یا پولشان را در بانک پس‌انداز نکنند. این کار راهی بود برای اینکه استقلالشان را حفظ کنند و به سرمایه‌داری اجازه ندهند خون آنها را استثمار کند. این تصمیم هم در آن زمان مهم بود و هم هنوز هم برای خیلی از مردم معنا دارد.این امتناع، همچنین گواهی بر وجود چیزی است که پارکر شیپتون (انسان‌شناس دانشگاه هاروارد) آن را فرهنگ‌های امانتداری رقیب می‌نامد، یعنی ایده‌های هنجاری که به نحوه‌ی دادن و گرفتن، اعتماد و بازپرداخت شکل می‌دهند. همان‌طور که او در یک کتاب سه‌جلدی نشان می‌دهد، مردم لوئو در کنیا با هوشمندی و شکلی استراتژیک با سیستم مالی برخورد می‌کنند؛ گاهی وارد می‌شوند، گاهی نه. اما اغلب از وام بانکی دوری می‌کنند، چون این وام‌ها با باورهای اخلاقی و مذهبی‌شان جور در نمی‌آید. به خصوص اینکه آنها به شدت مخالف کالایی کردن و رهن گذاشتن زمین هستند. برای آنها زمین فقط یک دارایی اقتصادی نیست، ارزشی مقدس و هویتی دارد. متقاعد کردن مردم لوئو و بسیاری دیگر برای تبدیل شدن به وام‌گیرنده، پس‌اندازکننده یا مشارکت‌کننده در طرح‌های بیمه، نیازمند سازگاری یا تغییر ایده‌های آن‌ها درباره ارزش، ریسک و وفاداری است. محرومیت مالی صرفاً چیزی نیست که بر مردم تحمیل شود. محرومیت می‌تواند یک موضع اخلاقی و سیاسی باشد که توسط خود مردم اتخاذ می‌شود.منتقدان امروزی باید با این واقعیت کنار بیایند که چرا مردم خواهان اعتبار هستند: بسیاری از وام‌گیرندگان بازیگران مالی مشتاقی هستند.تمرکز انتقادی بر کارشناسان توسعه همچنین این واقعیت را کم‌اهمیت جلوه می‌دهد که بسیاری از وام‌گیرندگان بازیگران مالی مشتاقی هستند. از نظر تاریخی، بسیاری از مردمی که از بانک‌ها محروم شده بودند، خواستار دسترسی به خدمات مالی بوده‌اند. در حالی که صدای آن‌ها لزوماً در اسناد آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا یا بانک جهانی یافت نمی‌شود، اما برای مورخان قابل دسترسی است. بسیاری از اعتراضاتی که حکومت‌های استعماری را در دهه‌های ۱۹۴۰ و ۱۹۵۰ به چالش کشید، شامل تقاضا برای دسترسی بهتر به اعتبار کشاورزی بود. برای نمونه، در سال ۱۹۴۸، ایگناتیوس موسازی، فعال برجسته اوگاندایی و حامیانش خواستار اصلاحات گسترده‌ای شدند، از جمله تأسیس یک بانک کشاورزی که تولید آفریقایی را تأمین مالی کند. وقتی بانک اعتبار و پس‌انداز اوگاندا چند سال بعد درهای خود را به روی وام‌گیرندگان آفریقایی باز کرد، هجومی برای درخواست‌های وام به راه افتاد. متقاضیان معمولاً مردان نسبتاً مرفه بودند که بر زمین‌های بارور کنترل داشتند و دستی در حکومت محلی داشتند، اما داوطلبان کم‌بضاعت‌تر نیز این نمونه از سرمایه فقر را ابزاری ضروری برای پیشرفت خود می‌دانستند. در سال‌های بعد، آن‌ها به دفاع از گسترش خدمات مالی ادامه دادند و برنامه‌های نخبگان را به طور معناداری بازسازی کردند و به چالش کشیدند.منتقدین باید قبول کنند که مردم خودشان وام می‌خواهند. برای درک این موضوع، باید ببینند که هر جامعه چه فرهنگ اعتمادی دارد و اخلاقیاتش چطور تغییر می‌کند. بدهکاران را نمی‌توان صرفاً به عنوان قربانیان شرایط تعریف کرد. درک دنیای وام‌گیرندگان و اینکه چگونه از این مسیر فقر را به چالش کشیده یا با آن سازگار شده‌اند، بخش مؤثری از تاریخ مایکروفاینانس است و برای کاهش فقر و دگرگونی امور مالی حیاتی است.انسان‌شناسان بهتر از مورخان توانسته‌اند به وام‌های خرد نگاه کنند. آنها مایکروفاینانس را چیزی دیده‌اند که مردم ممکن است برای اهداف خودشان سراغش بروند، نه فقط به عنوان قربانیانی که وام‌دهنده‌های قلدر آنها را مجبور کرده‌اند یا آدم‌هایی که از شدت نیاز مجبور به دریافت وام شده‌اند. کار آن‌ها وضوح سیاسی کمتری ارائه می‌دهد، زیرا هر وامی یک معامله شیطانی نیست، اما بهتر توضیح می‌دهد که چرا طرح وام خرد تا این حد جهانی شده است. به عنوان مثال، جولی هوانگ با زنان بنگلادشی زندگی کرد که برای کار به عنوان iAgents، یعنی دلالان اطلاعات با تلفن‌های هوشمند و تبلت‌ها، وام گرفته بودند. این زنان در هدایت مسیر خروج از خانه‌های خود به سمت معیشت‌های بازارمحور، نه تنها برای بازپرداخت بدهی‌های خود بلکه برای حفظ جایگاه خود در جامعه تلاش می‌کردند. اما همه این‌ها فشار اجباری نبود. آن‌ها همچنین جذب فرصت‌های جدید شده بودند. در رویکرد هوانگ، زندگی زنان صرفاً تحت تأثیر فقر شکل نمی‌گیرد و آن‌ها به سوژه‌های نئولیبرالیسم تقلیل نمی‌یابند. بلکه آن‌ها در مسیرهای متعدد و گاهی اوقات رقابتی کشیده می‌شوند و در موقعیت‌هایی که با ابهام همراه است، روزگار می‌گذرانند. آن‌ها که در آنِ واحد دختر و همسر، فروشنده سیار و نمایندگان سازمان‌های غیردولتی هستند، با انتظارات رقابتی روبرو می‌شوند و از طریق مدیریت استراتژیک اقدامات متعدد، هم‌زمان و اغلب متناقض پاسخ می‌دهند.پژوهش‌هایی مانند پژوهش هوانگ، محدودیت‌های جایگاه تهیدستان را در درک محبوبیت مداوم مایکروفاینانس آشکار می‌کند. عدم وضوح مبهم برای وام‌گیرندگان و قانون‌گذاران به طور یکسان، به مایکروفاینانس بخشی از قدرت پایدار آن را می‌دهد. در واقع، بسیاری به دلایلی غیر از وام گرفتن به مایکروفاینانس روی می‌آورند. این بخش به یک کارفرمای بزرگ تبدیل شده است که راهی برای کسب درآمد و احترام فراهم می‌کند. در مردم‌نگاری «سوهینی کار» (انسان‌شناس، دانشیار مدرسه اقتصاد لندن) از مایکروفاینانس در کلکته، کار مأموران وام نه تنها طاقت‌فرسا، بلکه پرخطر نشان داده می‌شود، زیرا کارمندان با بدنامی به عنوان «مأمور فشار برای بازپرداخت» روبرو هستند. با این حال، کار کردن برای یک مؤسسه مایکروفاینانس حقوق و وعده پیشرفت را برای هندی‌های حاشیه‌نشین فراهم می‌کند. در نتیجه، بسیاری موافقت می‌کنند که کار لازم برای پیشبرد مالی‌سازی[9] را به عهده بگیرند.پشت سیستم مالی، قدرت عمومی (دولت) ایستاده و آن را پشتیبانی می‌کند. اما این پشتیبانی به جای این که به نفع مردم و اهداف اجتماعی باشد، به نفع سود خصوصی ثروتمندان است.اسمیتا رادهاکریشنان در کتاب جذاب جدید خود با عنوان «وادار کردن زنان به پرداخت» (۲۰۲۲)، بیشتر بررسی می‌کند که چه انگیزه‌های متنوعی باعث می‌شود مردم به سیستم وام‌های خرد تن بدهند و این سیستم را زنده نگه دارند. او داستان زنی را تعریف می‌کند که او را شانکاری می‌نامد، کسی که دوازده گروه مایکروفاینانس تا حداکثر سی زن را در محله خود تشکیل داد یا رهبری کرد. این کار بخشی از یک تلاش گسترده‌تر بود که از طریق آن شانکاری برای محله خود مطالبه‌گری می‌کرد. این که شانکاری بین برنامه‌های دولتی و خصوصی پُل می‌زد و میانجیگری می‌کرد، نه‌تنها به همسایه‌هایش کمک می‌کرد، بلکه خودش هم تبدیل شد به یک رهبر محلی که به منابع و امکانات دسترسی داشت. برای وام‌دهندگان، زنانی مانند شانکاری واسطه‌های ضروری هستند که زیرساخت‌های اجتماعی و دانش محلی را برای ثبت‌نام و مدیریت مشتریان در اختیار شعب قرار می‌دهند. منافع هم‌پوشان کارگزارانی مانند شانکاری و مؤسسات مایکروفاینانس به گسترش نفوذ اقتصاد وام خرد کمک می‌کند، نه کمتر از بودجه‌های آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا یا گزارش‌های بانک جهانی.هیچ‌کدام از حرف‌های بالا (این که مردم خودشان می‌خواهند وام بگیرند یا واسطه می‌شوند) به این معنی نیست که وام‌گیرندگان راه دیگری دارند. آنها در شرایط ریاضت اقتصادی دولت، کم‌کاری و بحران کشاورزی گیر افتاده‌اند و راه فراری ندارند. همچنین به این معنا نیست که وام‌های خرد از زنان بهره‌کشی نمی‌کند. رادهاکریشنان به این می‌گوید «استخراج ارزش جنسیتی توسط مایکروفاینانس».سازمان‌هایی مانند گرامین به دلایل بسیاری بر زنان تمرکز کردند، اما این تصادفی نبود که آن‌ها می‌توانستند، همان‌طور که لامیه کریم (انسان‌شناس بنگلادشی-آمریکایی استاد دانشگاه اورگن) بیان کرد، زنان را مجبور می‌کردند وام‌هایشان را پس بدهند، به این شکل که از همان «قوانین نانوشته‌ی روستایی درباره آبرو و شرم» که همیشه به زنان تحمیل می‌شده، علیه خودشان استفاده می‌کردند. برای وام‌گیرندگان، وام‌های کوچک سنگین هستند و نرخ بهره آن‌ها دو تا سه برابر بیشتر از چیزی است که بانک‌ها ارائه می‌دهند، حتی اگر سابقه‌ی بازپرداخت مطمئنی داشته باشند. پولی که زنان با زحمت خود به دست می‌آورند، به سمت بالا سرازیر می‌شود؛ یعنی به جیب مردانی می‌رود که بالای هرم نشسته‌اند. این جریان پول از مسیری عبور می‌کند که پر از نابرابری جنسیتی و طبقاتی (بخصوص در هند) است. در مایکروفاینانس هند، مردان برهمن در راس هرم نشسته‌اند اما زنان حتی اگر مثل شانکاری پیشرفت کنند، همچنان کنج‌ها و نقش‌هایی بازی کنند که کمتر دیده می‌شود. فرهنگ‌های مردسالارانه در این بخش علیه پیشرفت زنان عمل می‌کنند، حتی در حالی که این بخش چشم‌انداز نویدبخش خود را برای زنان می‌ستاید.هر دو نویسنده یعنی مایروویتز و برناردز تمایلی به ارائه برنامه‌هایی برآمده از تاریخچه‌های خود ندارند، اما صفحات پایانی آن‌ها اشاراتی را ارائه می‌دهد. مایروویتز با پیشنهادهایی که پژوهشگران و دانشگاهیانی مطرح می‌کنند موافق است؛ مثلاً اینکه باید از شرکت‌های بزرگ و آلوده‌کننده محیط زیست مالیات بین‌المللی گرفت، شرکت‌های چندملیتی را زیر نظر گرفت، از کارگران حمایت کرد، برای همه مردم درآمد پایه در نظر گرفت، و بدهی کشورهای فقیرتر را بخشید. هیچ‌کدام از این‌ها شامل اقدامات صنعت مایکروفاینانس نمی‌شود و تنها مورد آخر مستقیماً به بدهی اشاره دارد. برناردز نیز چیز زیادی برای احیا یا اصلاح در مایکروفاینانس نمی‌بیند. در عوض، او معتقد است که وام‌دهی باید با دموکراتیک کردن کنترل بر اقتصاد جهانی، بازتوزیع بیشتر و تأمین اجتماعی نیازهای اساسی در مسکن، غذا، آب و مراقبت جایگزین شود.این‌ها اهداف خوبی هستند، اما از جزییات زندگی، اخلاقیات و آرزوهای مردم فاصله دارند. آن‌ها همچنین از سازوکارهای بخش مالی، چه خرد و چه کلان، دور هستند. این مایه تأسف است، زیرا واگذاری اهرم‌های مالی به نهادهای بین‌المللی، دولت‌های نئولیبرال و متحدان بانکدار آن‌ها کار عاقلانه‌ای نیست. ما به گزینه‌های جایگزین نیاز داریم. حتی تأمین اجتماعی و سوسیال دموکراسی نیز به مکانیسم‌های پولی و مهندسی مالی متکی هستند. به جای حرف‌های کلی، باید برویم سراغ جزییات فنی و قانونی مایکروفاینانس. ببینیم این سیستم دقیقاً چطور کار می‌کند و چه نسبتی با بانکداری و امور مالی معمولی دارد.مجموعه اخیراً منتشرشده توسط فرد بلاک و رابرت هاکت (اساتید جامعه‌شناسی و حقوق از دانشگاه‌های کالیفرنیا و کرنل) یک مدل بالقوه ارائه می‌دهد. کتاب «دموکراتیک کردن امور مالی» (۲۰۲۲) جدیدترین مداخله در پروژه آرمان‌شهرهای واقعی است که توسط جامعه‌شناس فقید اریک اولین رایت (جامعه‌شناس آمریکایی) افتتاح شد. مانند دیگر کتاب‌های این مجموعه، این جلد بر اصلاحاتی تمرکز دارد که ویراستاران آن‌ها را واقع‌بینانه می‌دانند و در عین حال قدرت مهار یا حتی برچیدن سرمایه‌داری را دارند.بلاک و هاکت که نویسندگان کتاب هستند، دو فصل اول را نوشته‌اند. در این دو فصل، آنها یک چارچوب فکری و یک نقشهٔ نهادی ارائه می‌دهند. اسم این چارچوب از نظر هاکت این است: «تولیدی که به کار جامعه بیاید و همه بتوانند در آن مشارکت کنند». در تضاد با روش‌های سرمایه‌گذاری تجاری فعلی که نه نظارت‌پذیرند و نه بهینه، نظام مالی اصلاح‌شده پیشنهادی آن‌ها، سرمایه را به سمت مأموریت‌های ضروری روانه می‌کند. مثلاً کمک به گذار به انرژی سبز یا تضمین عرضه پایدار کالاهای اساسی. این نظام در عین حال نابرابری را کاهش می‌دهد و جلوی رویه‌های چپاولگرانه را می‌گیرد. این وظیفه‌ای است که بهتر است از طریق مدیریت عمومی انجام شود، نه بانکداران خصوصی که امروز سود سهامداران را بر نیاز جمعی ترجیح می‌دهند. با این حال، واژگونی این وضعیت موجود دشوار است، به ویژه به این دلیل که شهروندان و سیاست‌گذاران با تئوری مبهمی از نحوه عملکرد امور مالی فعالیت می‌کنند.بر اساس این باور غلط، بانک‌ها نقش واسطه را بازی می‌کنند: اول پول مردم را به عنوان سپرده جمع می‌کنند، بعد همان پول را به عنوان وام به دیگران می‌دهند. اما هاکت می‌گوید این درست نیست. به اعتقاد او، بانک‌ها و مؤسسات مالی وقتی وام می‌دهند، از صفر اعتبار خلق می‌کنند؛ نه اینکه اول پول مردم را بگیرند بعد وام بدهند. وام‌ها سپرده ایجاد می‌کنند، نه برعکس. اما تنها برخی از نهادها قانوناً مجاز به تولید پول از طریق وام‌دهی هستند. از طریق مجوزهای دولتی که در نهایت توسط اعتماد و اعتبار کامل حاکمیت حمایت می‌شود، بانک‌ها وجوهی را وام می‌دهند که می‌تواند به عنوان اسکناس به طور عمومی گردش کند. بنابراین بانک‌های ایالات متحده صرفاً نمایندگان فدرال رزرو و وزارت خزانه‌داری هستند و قدرت آن‌ها در ایجاد اعتبار توسط ما مردم واگذار شده است.از دید هاکت، تنها با داشتن یک تئوری درست از امور مالی است که می‌توان قدرت مالی دولت را به شکلی پاسخگو و مسئولانه به کار گرفت. نقطهٔ شروع این کار، پذیرفتن این واقعیت است که قدرت عمومی (دولت) هم‌اکنون نیز ضامن امنیت سیستم مالی است. اما اشکال کار در اینجاست که این حمایت، به جای آنکه صرف اهداف جمعی و مردمی شود، به نفع سود خصوصی و شخصی سرمایه‌داران تمام می‌شود. هاکت معتقد است که نقش بانک مرکزی فقط این نیست که در بحران‌ها به داد بانک‌ها برسد. واقعیت این است که دولت حتی در شرایط عادی و بدون بحران هم پشت بانک‌های خصوصی را می‌گیرد و آنها را تضمین می‌کند. هاکت می‌نویسد: «ما مردم در مرکز سیستم مالی قرار داریم. آن منبعی که در این سیستم گردش می‌کند (یعنی پول و اعتبار) را خودمان تولید می‌کنیم. همان «اعتماد و باوری» که خودمان داریم و به شکل پول درآمده است اما مشکل اینجاست که مردم طرز فکر اشتباهی درباره بانکداری دارند. آنها فکر می‌کنند قدرت عمومی (دولت) در مرکز نیست و سرمایه خصوصی خودش همه کاره است. همین باور غلط باعث می‌شود سرمایه‌داران خصوصی بر دولت و قدرت عمومی چیره شوند و هر کاری دلشان بخواهد بکنند.چنین دیدگاهی پیامدهای گسترده‌ای دارد. هاکت و بلاک مجموعه‌ای از نهادهای عمومی جدید را پیشنهاد می‌کنند که برای سرمایه‌گذاری، به تنهایی یا با نهادهای غیردولتی، در توسعه ملی طراحی شده‌اند. بلاک با نگاهی به اتحادیه‌های اعتباری، بانک‌های دولتی و فراتر از آن، ...خواهان اصلاحاتی مثل دادن وام بلاعوض و ضمانت وام‌هاست تا سرمایه عادلانه‌تر بین مردم تقسیم شود. خواه هدف مزارع توربین‌های بادی باشد یا مسکن مقرون‌به‌صرفه، دولت باید بگذارد نهادهای بیشتری به نماینده‌ی مالی تبدیل شوند. یعنی اجازه وام‌دهی را فقط به بانک‌های بزرگ ندهد، بلکه به سازمان‌های عمومی و غیرانتفاعی هم این مجوز را بدهد. دولت باید به آژانس‌های بخش عمومی و سازمان‌های غیرانتفاعی مجوز دهد تا برای اهدافی که به صورت دموکراتیک انتخاب شده‌اند، اعتبار ایجاد کنند.سرمایه‌گذاری‌های متصور آن‌ها بر زیرساخت‌های بزرگ‌مقیاس تمرکز دارد، اما بلاک با تکرار مواضع یونس استدلال می‌کند که هزینه بالاتر اعتبار برای وام‌گیرندگان کم‌درآمد باید کاهش یابد تا از تلاش‌های کارآفرینی کوچک‌مقیاس حمایت شود. هاکت نیز به همین ترتیب ازحرکتی حمایت می‌کند که هدفش چیزی است که دست‌اندرکاران وام‌های خرد اسمش را گذاشته‌اند «شمول مالی». او نگران است که بانک‌های سودمحور شهروندان را استثمار کرده و از سیستم بانکی حذف کنند و پیشنهاد می‌کند که فدرال رزرو زیرساخت لازم برای کیف‌پول‌های دیجیتال را فراهم کند که از طریق آن مردم عادی و شرکت‌ها بتوانند معاملات خود را انجام دهند. هاکت می‌گوید: اگر بانک دولتی داشته باشیم، این بانک می‌تواند با آن وام‌دهندگان روزانه (وامی که باید با دریافت اولین حقوق بازپس داده شود)، نقدکنندگان چک و سایر انواع رباخوارها رقابت کند و آنها را ورشکست کند. این استدلال یادآور همان موضعی است که یونس علیه رباخوارهای روستایی می‌زد. یک حساب بانکی عمومی همچنین ابزاری را برای دولت فراهم می‌کند تا منابع را با درجه‌ای از دقت بیشتر نسبت به آنچه در حال حاضر امکان‌پذیر است، هدایت کند.پژوهشگران حوزهٔ تأمین مالی فقرا باید توجه ویژه‌ای به ایده‌های زیر داشته باشند: ایجاد زیرساخت‌های مالی عمومی (دولتی)، شفاف‌سازی و پاسخگو کردن تصمیمات سرمایه‌گذاری و اصلاح روش‌های رتبه‌بندی اعتباری که تعیین می‌کند چه کسی لیاقت وام گرفتن را دارد. ما باید یک کار دیگر هم بکنیم: برویم دقیق ببینیم مردم واقعاً چطور زندگی می‌کنند، چه آرزوهایی دارند، چه نیازهایی دارند. بعد ببینیم چطور می‌شود با برنامه‌ریزی و هماهنگی عمومی سرمایه‌گذاری کرد تا این نیازها و آرزوها برآورده شود. این کار خیلی خلاقیت می‌خواهد. کسانی که در کشورهای جنوب جهانی به وام‌های خرد نقد دارند، بهتر است به جای این که بگویند «بیایید کل سیستم مالی را برچینیم»، بگویند «بیایید سیستم اعتبار، پس‌انداز و بیمه را از ریشه دگرگون کنیم»با این حال، از جهات دیگر، کتاب بلاک و هاکت به دلیل تمرکز بیش از حد بر ایالات متحده محدود شده است. این ملی‌گرایی روش‌شناختی آسیب‌های مختلفی دارد. برای نمونه، وقتی آن‌ها نکات گفتگوی مایکروفاینانس را تکرار می‌کنند، برای مقابله با بینش‌های انتقادی جنوب جهانی که در بالا بحث شد، کار کمتری انجام می‌دهند. علاوه بر این، این کتاب (بلاک و هاکت) از چشم‌انداز بین‌المللی غافل می‌شود. در دنیا یک سلسله‌مراتب پولی وجود دارد که آمریکا در رأس آن قرار دارد (دلار قدرتمندترین پول جهان است). خودمختاری پولی کشورهای فقیرتر به شدت محدود است، همان‌طور که ندونگو سامبا سیلا (اقتصاددان اهل سنگال) و دیگران تأکید کرده‌اند. علاوه بر این، کشورهای فقیر توانایی اداری و اجرایی کافی هم ندارند. یعنی بوروکراسی و دستگاه اداری‌شان به قدری قوی نیست که بتواند سرمایه‌گذاری عمومی را مدیریت کند یا زیرساخت‌های مالی جدید راه بیندازد.امور مالی تنها زمانی می‌تواند متحول شود که کارگران بی‌ثبات و بانکداران مرکزی را در یک قاب قرار دهد.اگر قرار است امور مالی در آمریکا یا اروپا به شکل دموکراتیک کنترل شود، باید این واقعیت‌ها را هم در نظر بگیرد. مخصوصاً این که سیستم مالی فقط به مرزهای یک کشور محدود نمی‌شود. پول و سرمایه از این کشور به آن کشور می‌رود و همه جا را تحت تأثیر قرار می‌دهد. همان طور که افزایش نرخ بهره (گران کردن پول) توسط فدرال رزرو در چند سال اخیر نشان داد، وقتی آمریکا نرخ بهره را بالا می‌برد، همه جای دنیا فشار بدهی بیشتر می‌شود. چون کشورهایی که وامشان را به دلار گرفته‌اند، مجبورند سود بیشتری بپردازند. این یعنی تصمیم‌های فدرال رزرو فقط در آمریکا نمی‌ماند و سراسر جهان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. اگر می‌خواهیم یک نظام مالی آرمان‌شهرگونه (واقعاً عادلانه) بسازیم، باید به کل جهان نگاه کنیم، نه فقط به یک کشور. در چنین نظامی، بخشی از سرمایه‌ای که الان به آمریکا (که خودش به اندازه کافی پول و توسعه دارد) سرازیر می‌شود، باید به کشورهای فقیرتر برود. این پروژه نیازمند رفت‌وآمد میان تاریخچه‌ها و زمینه‌های اقتصادی بسیار متفاوت است. امور مالی تنها زمانی می‌تواند متحول شود که کارگران بی‌ثبات و بانکداران مرکزی را در یک قاب قرار دهد.پاورقی‌ها و توضیحات اصطلاحاتمحمد یونس (Muhammad Yunus): اقتصاددان بنگلادشی و برنده جایزه نوبل صلح ۲۰۰۶ که به دلیل توسعه مفاهیم وام خرد و بانکداری خرد به عنوان بانکدار فقرا شناخته می‌شود. او در اواخر سال ۲۰۲۴ به عنوان رئیس دولت موقت بنگلادش منصوب شد. گرامین بانک (Grameen Bank): مؤسسه مالی و بانک توسعه است که در سال ۱۹۸۳ توسط محمد یونس در بنگلادش تأسیس شد. این بانک با فرمول تخصیص وام‌های کوچک بدون نیاز به وثیقه به فقرا، به الگویی جهانی تبدیل شد.مایکروفاینانس (Microfinance / تامین مالی خرد): ارائه‌ خدمات مالی مانند وام‌های کوچک، حساب‌های پس‌انداز و بیمه به افراد کم‌درآمد یا مشاغل کوچکی که به خدمات بانکداری سنتی دسترسی ندارند.جنوب جهانی (Global South): اصطلاحی که به طور گسترده برای اشاره به کشورهای در حال توسعه یا کمتر توسعه‌یافته در مناطقی از جمله آفریقا، آمریکای لاتین و بخش‌هایی از آسیا استفاده می‌شود.کسب‌وکار اجتماعی (Social Business): مدلی از کسب‌وکار که توسط محمد یونس تعریف شد. هدفی غیر از به حداکثر رساندن سود شخصی دارد و برای حل یک مشکل اجتماعی طراحی می‌شود؛ سود حاصله دوباره در خود کار سرمایه‌گذاری می‌شود.شمول مالی (Financial Inclusion): وضعیتی که در آن افراد و کسب‌وکارها به محصولات و خدمات مالی مقرون‌به‌صرفه و پایدار (مانند پرداخت‌ها، پس‌انداز و اعتبار) دسترسی دارند.کتاب «تاریخ انتقادی تأمین مالی فقر» اثر نیک برناردز بر این استوار است که باید ریشه‌های مایکروفاینانس و طرح‌های مالی فقرا را در سیستم‌های انضباطی امپراتوری‌های استعماری بریتانیا و فرانسه باید ردیابی کرد. ایده مرکزی کتاب این است که بدهی همواره ابزاری برای مدیریت فقر، کنترل نیروی کار و استخراج ارزش بوده و صنعت شمول مالی در دنیای مدرن، صرفاً تکرار همان الگوهای استعماری در لباسی نو است.کتاب «جنگ علیه فقر جهانی» اثر جوآن مایروویتز. این کتاب نشان می‌دهد که چگونه در دهه ۱۹۷۰، رویکردهای رادیکال و ساختاری برای بازتوزیع ثروت جهانی به حاشیه رفتند و جای خود را به تمرکز بر «نیازهای اساسی» و بازارگرایی دادند. نویسنده استدلال می‌کند که چطور فمینیسم لیبرال غربی با نهادهای توسعه هم‌دست شد تا زنان جنوب جهانی را به عنوان ابزارهای تولید اقتصادی و مهره‌های اصلی بازار وام‌های خرد بازتعریف کند.ساحل طلا (Gold Coast): نام سابق مستعمره بریتانیا در غرب آفریقا که پس از استقلال در سال ۱۹۵۷ به کشور غنا تبدیل شد.مالی‌سازی یا Financialization: گسترش منطق و سازوکارهای مالی به حوزه‌های مختلف زندگی اجتماعی.علی امیری‌فرعلی امیری‌فرSun, 24 May 2026 17:40:44 +0330https://virgool.ir/@m_16689457/شاه-عباس-صفوی-ترامپ-و-توهم-جاودانگی-درس-هایی-از-تاریخ-ایران-برای-امروز-آمریکا-tszprv3i8vo2چیزی که در ادامه می‌خوانید ترجمه‌ی متنی از رسانه‌ی Unherd است. دخل و تصرفی در این متن اتفاق نیفتاده است. رسانه‌ی آن‌هرد یک وب‌سایت نظری و تحلیلی بریتانیایی است که تلاش می‌کند «جریان اصلی فکری» را به چالش بکشد و به نظرات متفاوت و کمتر شنیده‌شده فضا بدهد. بر اساس ارزیابی‌های مستقل، این رسانه چپ یا راست قلمداد نمی‌شود، بلکه در دسته «میانه» یا مستقل قرار می‌گیرد.یک امپراتوری را تصور کنید: این امپراتوری‌ در دوره‌ای از آشوب سیاسی بنیان گذاشته شد. توسط چه کسانی؟ گروهی پیشگام که از سرزمین مادری خود راه می‌افتند تا جایی پیدا کنند که بتوانند آیین مذهبی خاص و سخت‌گیرانه‌شان را در آرامش اجرا کنند. خیلی زود، این پیشگامان سراسر یک خشکی عظیم را درمی‌نوردند؛ از این ساحل تا آن ساحل. سرزمین‌ها را به مستعمرات خود ملحق می‌کنند و جمعیت بومی را یا در خود حل می‌کنند یا می‌کُشند. در نهایت، حکومتی بنا می‌کنند که در سراسر جهان به خاطر نظام پیچیده مهار و موازنه قدرت اجرایی‌اش مشهور می‌شود. تنها چند سال بعد، موفقیت‌های این دولت تازه‌تأسیس چنان خیره‌کننده است که رهبرانش نمی‌توانند در برابر وسوسه‌ی گسترش نفوذ خود به سراسر جهان مقاومت کنند. در ابتدا این لشکرکشی‌ها خوب پیش می‌رود؛ اما کم‌کم، به‌ویژه وقتی امپراتوری به آستانه دویست و پنجاهمین سالگرد خود نزدیک می‌شود، تَرَک‌ها شروع به نمایان شدن می‌کنند. حمله نسنجیده به عراق. تحقیر کامل در افغانستان. تا حالا احتمالاً حدس زده‌اید که از کدام امپراتوری حرف می‌زنم. البته که منظورم صفویان‌اند.ایران صفوی شاید شناخته‌شده‌ترین امپراتوری بزرگ اوراسیا نباشد، اما نزدیک به دو قرن و نیم، از ۱۵۰۱ تا ۱۷۳۶، شکوهی داشت که حتی محتاط‌ترین خواجه درباری را هم به این توهم می‌انداخت که جاودانه است. در اوج قدرتش، در دوران شاه عباس بزرگ، قلمرو آن از بغداد و دریای خزر در غرب تا قندهار و باختر در شرق امتداد داشت. وقتی ژان شاردن، جواهرفروش و جهانگرد فرانسوی، به پایتختش اصفهان رسید، از معماری هندسی شهر، حوض‌های عظیم بازتاب‌دهنده نور، صدها حمام عمومی و میدان اصلی شهر، نقش جهانِ سرسبز و باشکوه، حیرت‌زده شد؛ میدانی که حتی از میدان سن‌پیترو در رم هم بزرگ‌تر بود. و این در حالی بود که امپراتوری تقریباً هیچ صنعت تولیدی مهمی نداشت، ذخایر قابل توجهی از فلزات گران‌بها در اختیارش نبود و خود اصفهان میان فلاتی خشک و سنگی و رشته‌کوه‌ها محصور شده بود. شاردن با شگفتی می‌پرسید صفویان چطور به چنین عظمت و ثروتی رسیده‌اند؟نقاشی شاردین از اصفهانامپراتوری صفوی اما یک مزیت بزرگ داشت: درست بر سر چهارراه تقریباً همه مسیرهای مهم تجارت ابریشم جهان قرار گرفته بود. ابریشم خام از استان‌های مرطوب کنار دریای خزر به اصفهان سرازیر می‌شد و بعد از آنجا به شاخه‌های مختلف تقسیم می‌شد؛ به اروپا و سرزمین‌های عثمانی در غرب یا به هند گورکانی و چین در شرق. هر کسی هم که جرئت می‌کرد راهی غیر از مسیرهای صفوی انتخاب کند، خیلی زود زیر فشار شبکه‌ای وسوسه‌انگیز از رشوه و امتیاز و دلجویی قرار می‌گرفت تا دوباره به همان مسیر برگردد. شاه عباس وقتی احساس کرد تاجران ارمنی ممکن است مسیر عربستان را برای دور زدن ایران انتخاب کنند، محله‌ای مجلل برای ارامنه در حاشیه اصفهان ساخت، سه کلیسای تازه بنا کرد و رقبایش را دعوت کرد همان‌جا ساکن شوند.انحصار تجارت ابریشم آن‌قدر سودآور بود که تا زمان مرگ شاه عباس در ۱۶۲۹، گرفتن عوارض و مالیات از آن به راه‌حل پیش‌فرض تقریباً تمام مشکلات امپراتوری تبدیل شده بود. اصفهان به گنبد تازه یا حمام یا باغ آبی جدیدی نیاز داشت؟ مالیات تازه‌ای وضع می‌شد. قبایل افغان مرزها را تهدید می‌کردند؟ نیازی به سربازگیری از مردم نبود؛ درآمد عوارض ابریشم خرج استخدام بی‌پایان مزدوران و غلام‌-سربازانی می‌شد که از مردمان خشن قفقاز آورده می‌شدند. این تعرفه‌های پایان‌ناپذیر، تقاضایی سیری‌ناپذیر برای پول صفوی ایجاد کرده بود. خزانه سلطنتی در اصفهان می‌توانست سکه پشت سکه ضرب کند، بی‌آنکه نگران بی‌ارزش شدن پول باشد؛ چون تاجران همیشه مجبور بودند برای پرداخت مالیات‌های تازه، آن سکه‌ها را جمع‌آوری کنند. به بیان دیگر، امپراتوری صفوی به لذت سرمست‌کننده‌ی چیزی رسیده بود که اقتصاد سیاسی مدرن آن را «حق ضرب پول» می‌نامد؛ یعنی مزایایی که وقتی به اندازه کافی پادگان و نیروی نظامی داری تا بتوانی تعیین کنی چه چیزی پول محسوب می‌شود و چه چیزی نه، نصیبت می‌شود. این سازوکار جادویی به صفویان نوعی شکست‌ناپذیری مالی داده بود. جنگ پشت جنگ، کاخ پشت کاخ؛ برای شاه، سایه‌ی خدا بر زمین، همه‌چیز ممکن بود.نمی‌دانم اندیشمندانی که در واشنگتن و سازمان سی.آی.ای حمله‌ی اخیر آمریکا به ایران را طراحی کردند، پیش از آغاز عملیات‌شان حتی کتابی درباره صفویان خوانده بودند یا نه. اما اگر خوانده بودند، شاید شباهت‌هایی میان امپراتوری فراموش‌شده ابریشم و امپراتوری خودشان می‌دیدند. برای نمونه، هر دو بر پایه نظامی تقریباً مشابه از «حق ضرب پول» جهانی بنا شده‌اند. از سال ۱۹۷۴، زمانی که ریچارد نیکسون پذیرفت در ازای قیمت‌گذاری نفت عربستان به دلار، سلاح آمریکایی در اختیار سعودی‌ها بگذارد، آمریکا از این امتیاز برخوردار شد که پول ملی‌اش تقریباً سقوط‌ناپذیر باشد. قانون‌گذاران واشنگتن می‌توانند انواع سیاست‌های دیوانه‌وار و بی‌پروا را اجرا کنند؛ کسری بودجه‌های عظیم، نابود کردن تولید داخلی، حمله به هر کشوری که بخواهند؛ و در عین حال مطمئن باشند که همیشه تقاضای ساختاری برای دلار وجود خواهد داشت. ارزی که به لطف همکاری چند متحدِ سخاوتمندِ تطمیع‌شده، به ارز ذخیره جهانی تبدیل شده است. مقام‌های آمریکایی، درست مثل درباریان صفوی در قرن هفدهم، خود را از نیاز عادی به سرمایه‌گذاری واقعی و مولد در داخل کشور معاف می‌دانند. هر هفته خرج تجملی تازه‌ای از راه می‌رسد؛ جنگ تجاری، جنگ واقعی، یا سالنی پر از مرمر و ورق طلا که از بسیاری از بناهای اصفهان هم پرزرق‌وبرق‌تر است.اما متأسفانه برای دولت ترامپ، نکته مهم دیگری هم درباره امپراتوری صفوی وجود دارد: اینکه آن امپراتوری دیگر وجود ندارد.چهار سال پیش از تأسیس امپراتوری صفوی، دریانورد پرتغالی، واسکو دا گاما، موفق شد با عبور از آب‌های خشن دماغه امید نیک، مسیر جاده ابریشم را دور بزند. طی یک قرن و نیم بعد، بازرگانان و دریانوردان اروپایی کم‌کم این مسیر را امن‌تر کردند؛ ایستگاه‌هایی در آفریقای جنوبی ساختند تا کشتی‌ها در آن پهلو بگیرند، کشتی‌های قدیمی را با کشتی‌های هلندی چابک‌تر و بزرگ‌تر جایگزین کردند، و مسیرهایی هوشمندانه در اقیانوس هند پیدا کردند تا از بادهای مرگبار غربی دور بمانند. تا اواخر قرن هفدهم، بیشتر تاجران اگر با مأمور مالیاتی صفوی روبه‌رو می‌شدند که تعرفه تازه و سنگینی مطالبه می‌کرد، شانه بالا می‌انداختند و مسیر طولانی دریایی را انتخاب می‌کردند. درآمد گمرکی سقوط کرد؛ سکه‌های نقره‌ای که شاه عباس تصویر خودش را رویشان حک کرده بود، دیگر تاب کاهش تدریجی ارزش را نداشتند. وقتی محمود هوتک، سردار افغان، در سال ۱۷۲۲ سوار بر اسب وارد اصفهان شد، ارتش صفوی آن‌قدر ضعیف شده بود که تقریباً نتوانست مقاومتی بکند.طنز تلخِ لشکرکشی امروز آمریکا به سرزمین صفویان این است که شاید روشن‌تر از هر تحول ژئوپولیتیکی پنجاه سال اخیر نشان می‌دهد افول آمریکا قرار است دقیقاً طبق الگوی صفوی اتفاق بیفتد. البته نفتی که دلار آمریکا را سر پا نگه داشته، دیگر با کشتی‌های پرتغالی و هلندی حمل نمی‌شود. اما همچنان به زیرساختی نامرئی وابسته است که دولت آمریکا آرام‌آرام کنترلش را از دست می‌دهد. دلار حتی پیش از حمله آمریکا به ایران هم در حال از دست دادن جایگاهش در برابر یوان چین بود. حالا تا نود درصد تجارت نفت ایران با چین و به یوان انجام می‌شود و سهم دلار از ذخایر ارزی جهان به فقط پنجاه‌وهفت درصد رسیده؛ پایین‌ترین سطح در بیست‌وپنج سال گذشته. از سوی دیگر، هیجان‌انگیزترین کاربردهای تازه فناوری بلاک‌چین که دولت ترامپ عاشق آن است، ظاهراً حول حذف آمریکا از چرخه تجارت نفت می‌چرخند. برای مثال، سامانه «ام بریج» تاکنون صدها میلیارد یوان تراکنش میان چین، هنگ‌کنگ، امارات، تایلند و عربستان پردازش کرده که نودوپنج درصد آن با یوان دیجیتال بوده است. قدرت‌های مهم غیرمتعهد، از ایران گرفته تا بریکس، آسه‌آن و آرژانتین، یکی پس از دیگری گرد هم می‌آیند تا درباره استفاده از ارزهای دیگر در تجارت جهانی گفت‌وگو کنند. در مقابل، کشورهایی که همچنان همراه آمریکا مانده‌اند، ظاهراً بهای بیشتری طلب می‌کنند. امارات، برای نمونه، پس از چند تهدید ضمنی درباره استفاده از یوان در تجارت نفت، موفق شد امتیاز ارزشمند مبادله ارزی با دلار را از آمریکا بگیرد. به بیان دیگر، تمام بنای مالی‌ای که هژمونی آمریکا پس از جنگ جهانی دوم بر آن استوار بود، شروع به لرزیدن کرده است. چیزی که تا همین چند سال پیش جزئی دائمی و تغییرناپذیر از نظم جهانی به نظر می‌رسید، حالا بسیار شکننده و وابسته به شرایط جلوه می‌کند.شاید درس واقعی همه این‌ها این باشد که زوال، قابلیت پیش‌بینی دارد. امپراتوری‌ها معمولاً از دل یک تصادف یا ویژگی خاص در ساختار جهان سر برمی‌آورند؛ گروهی چوپان ناگهان روی میدان نفتی عظیمی ساکن می‌شوند یا بر مسیر تجاری مهمی مسلط می‌شوند، یا به فناوری‌ای دست پیدا می‌کنند که به آن‌ها قدرت کافی برای تسلط بر همسایگان‌شان می‌دهد. بعد کم‌کم، بهره‌مندان این موقعیت ویژه خودشان را قانع می‌کنند که دلیل واقعی عظمت امپراتوری‌شان نه آن شانس تاریخی، بلکه برتری ذاتی خودشان بوده است.برای صفویان، آغاز پایان زمانی رقم خورد که شاه سلطان حسین، نتیجه شاه عباس، شکوه و تشریفاتی را که به ارث برده بود بیش از حد جدی گرفت؛ با تعصبی خشک به مذهب رسمی دولت چسبید، زرتشتیان را وادار به تغییر دین کرد و با همسایگانش درافتاد. اگر با دقت به آخرین بیانیه‌های وزارت خارجه آمریکا گوش بدهید، می‌توانید همان حال‌وهوای کمی جنون‌آمیز را احساس کنید. حرف از برگزیده خدا بودن است، از نابود کردن تمدن‌ها در یک شب. درباریان عاقل‌تر زیر لب زمزمه‌های فتنه‌جویانه می‌کنند. و صدای دیگری هم هست. خیلی ضعیف است، اما نمی‌شود اشتباهش گرفت. نیمه‌شب‌ها می‌شود شنیدش؛ وقتی همه در رختخواب دراز کشیده‌اند و در توییتر می‌چرخند و خواب لشکرکشی بعدی را می‌بینند. صدایی که از میان درختان کپیتول هیل (مقر کنگره)، تا آب‌های سیاه رود پوتوماک (رودی بین واشنگتن و ویرجینیا) می‌پیچد: صدای سم اسب‌ها.علی امیری‌فرعلی امیری‌فرMon, 18 May 2026 14:31:56 +0330https://virgool.ir/@m_16689457/وقتی-یک-پیامبر-آمریکایی-زندگی-هزاران-نفر-را-نابود-کرد-htuz1b1ytv2c-htuz1b1ytv2c-htuz1b1ytv2cزنان بنیادگرا در قلب آمریکادر قلب آمریکای مدرن، جایی که هالیوود سراغش نمی‌رود، دنیایی وجود دارد که در آن تلویزیون ممنوع است، زنان مجبورند لباس‌های بلند قرن نوزدهمی بپوشند و مردان معتقدند برای ورود به بهشت باید حداقل سه زن داشته باشند. این دنیا، قلمرو کلیسای بنیادگرای عیسی مسیح قدیسان آخرالزمان (FLDS) است.مورمون‌ها پیروان جنبشی مذهبی هستند که در دهه ۱۸۲۰ توسط جوزف اسمیت در ایالت نیویورک آمریکا بنیان‌گذاری شد. او ادعا کرد که تحت راهنمایی فرشته‌ای، الواحی زرین را یافته و آن‌ها را به عنوان «کتاب مورمون» ترجمه کرده است. این کتاب در کنار انجیل، متن مقدس آن‌هاست. پس از قتل اسمیت - که در ادامه‌ی درگیری‌های متعدد با دولت‌های محلی رخ داد - که خود بیش از سی همسر اختیار کرده بود، رهبری جنبش به بریگام یانگ رسید و هواداران او به سمت غرب کوچ کرده و شهر سالت لیک سیتی در یوتا را بنیان نهادند و این بین دست به جنایت‌های متعددی زدند. چندهمسری همواره یکی از جنجالی‌ترین آموزه‌های مورمون‌ها بود که با قوانین ایالات متحده آمریکا مغایرت داشت. در سال ۱۸۹۰، کلیسای اصلی مورمون تحت فشارهای قانونی، رسماً چندهمسری را کنار گذاشت.شهرهایی در آمریکا که فرقه‌های مورمون بنیادگرا دارداین تصمیم باعث ایجادِ انشعاب شد و گروهی که به چندهمسری پایبند ماندند، «کلیسای بنیادگرای عیسی مسیح قدیسان آخرالزمان» یا همان «اف‌ال‌دی‌اس» را تشکیل دادند. جمعیت این گروه در حال حاضر حدود ۱۰ هزار نفر تخمین زده می‌شود. در مقابل، کلیسای اصلی مورمون، که امروزه به «کلیسای عیسی مسیح قدیسان آخرالزمان» معروف است، به بزرگ‌ترین شاخه این آیین تبدیل شده و حدود ۶ میلیون پیرو تنها در آمریکا دارد. بنیادگراها در شهرک‌های محصور و دورافتاده در ایالت‌های یوتا، آریزونا و تگزاس زندگی می‌کنند و خود را تنها «مورمون‌های واقعی» می‌دانند.اف‌ال‌دی‌اس در قرن بیست و یکم نه تنها رویه چندهمسری و ازدواج با دختران زیر سن قانونی را ادامه داد، بلکه این جنایت‌ها را در سایه قدرت مطلقه «پیامبر» خود، وارن جفز، به اوج رساند. جفز که رهبری این فرقه را در سال ۲۰۰۲ به ارث برد، خود را سخنگوی مستقیم خدا معرفی کرد و با زور ایمان، زندگی هزاران نفر را کنترل می‌نمود. او در عمل، ازدواج با محارم را نیز ترویج می‌کرد. آمارها نشان می‌دهد که جفز بین ۷۸ تا ۸۵ همسر داشته که دست‌کم ۲۴ نفر از آن‌ها دختران زیر سن قانونی بودند و کوچک‌ترین آن‌ها تنها ۱۲ سال داشت. این جنایات در سال ۲۰۰۸ با حمله گسترده نیروهای تگزاس به مزرعه عظیم اعضای فرقه در شهر الدورادو، بار دیگر افشا شد.مزرعه‌ی مورداشاره در الدورادورهبران این فرقه مثل پادشاهان مطلقه حکومت می‌کنند. آن‌ها به بهانه «نجات روح»، زندگی اعضا را کنترل می‌کنند: از رنگ لباس تا نحوه آرایش مو و حتی انتخاب همسر. شدیدترین و بحث‌برانگیزترین جنبه این فرقه، کنار گذاشتن صدها نوجوان پسر است؛ جایی که اصطلاح «پسران گمشده» متولد شد.ماجرای پسران گمشدهسنت جورج، یوتا. زک باورز، ۱۸ ساله، اولین باری که پایش را به آب دریا زد، نزدیک بود جان بدهد. نه اینکه شنا بلد نباشد، بلکه طعم شور آب او را غافلگیر کرد. در شهرکی محصور از فرقه بنیادگرای مورمون‌ها (FLDS) که بزرگ شده بود، هرگز به او نگفته بودند آب اقیانوس شور است. او حتی معنی «رئیس‌جمهور» را نمی‌دانست و گمان می‌کرد افرادی به نام «بن لادن» و «صدام» فقط شخصیت‌های فیلم‌های ترسناک هستند.زک یکی از صدها «پسر گمشده»ای است که از دیوارهای کورتنی - شهرک‌های دوقلوی کلرادوسیتی در آریزونا و هیلدیل در یوتا - بیرون انداخته شده‌اند. برآوردها حکایت از آن دارد که بین ۴۰۰ تا ۱۰۰۰ نوجوان پسر در دو دهه اخیر طعم این تبعید را چشیده‌اند. بعضی از آن‌ها فقط ۱۳ سال داشتند. آن‌ها را سوار ماشین می‌کنند، می‌برند به لبه بزرگراه و تنها می‌گذارند، بی‌آنکه پولی، لباسی یا خانه‌ای داشته باشند.سؤال این است: چرا فرقه‌ای که مدعی «نجات» است، فرزندان پسر خود را قربانی می‌کند؟ پاسخ در یک عبارت خلاصه می‌شود: حساب‌وکتاب جنسی.در آموزه‌های FLDS، یک مرد برای رسیدن به بالاترین درجات ملکوت باید حداقل با سه زن ازدواج کند. رهبران ارشد فرقه گاهی صاحب بیش از ۴۰ همسر فرزند می‌شوند و برخی بیش از پنجاه فرزند دارند. حالا تصور کنید در یک جامعه بسته، اگر هر مرد ارشد چندین زن بگیرد، طبیعتاً تعداد زنان به سرعت کاهش می‌یابد و بسیاری از مردان جوان طعمه می‌مانند .راه حل رهبران فرقه برای این «بحران»، بی‌رحمانه و ساده است: رقبا را حذف کنید. پسران نوجوان و مردان جوان، تهدیدی برای سیستم چندهمسری هستند. چون اگر آن‌ها هم بخواهند ازدواج کنند، برای زنان رقابت ایجاد می‌کنند. بنابراین، آن‌ها را به بهانه‌های واهی تکفیر می‌کنند: برایشان «مجوز» ازدواج صادر نمی‌کنند، به آن‌ها تهمت «نافرمانی» می‌زنند و نهایتاً آن‌ها را در بیابان رها می‌کنند تا «برای همیشه گم شوند».منابع مختلف تا 85 زن برای وارن جفز عنوان کرده‌اندبرنت جفز، خواهرزاده «پیامبر» سابق فرقه، وارن جفز، یکی از همین پسران بود. او در کتابش به نام «پسر گمشده» روایت می‌کند که چگونه خود وارن جفز - رهبری که ادعای عصمت داشت - او را از سن ۵ سالگی مورد آزار جنسی قرار داد و برای سال‌ها به این کار ادامه داد، تا اینکه در نوجوانی او را از جمع بیرون انداختند. برنت می‌گوید: «وقتی از فرقه بیرون می‌افتی، به تو می‌گویند نه تنها خانواده‌ات را گم می‌کنی، بلکه نمی‌توانی به بهشت بروی. برای من، مثل این بود که محکوم به جهنم شده باشم».زندگی در «دنیای بیرون»برای زک باورز، انتقال به دنیای بیرون شبیه سقوط در یک سیاره بیگانه بود. در خانه‌ای که به سرپرستی گرفته شد، با نامادری‌اش، دبی هافینز، درگیر شد. دبی از او می‌خواست که زمین را درست تمیز کند و از مواد شوینده کافی استفاده کند اما ذهنیت زک که در فرقه شکل گرفته بود، به او می‌گفت این کارها «زنانه» است و نباید توسط یک مذکر انجام شود.زک، حالامیان این دو جهان یک اختلاف فرهنگی عمیق وجود داشت. در حالی که مادر خوانده جدیدش به او می‌آموزد «در این خانه، حرف حرف من است»، وارن جفز از زندان، یا از مخفیگاهش در تگزاس، هنوز بر زندگی هزاران نفر حکمرانی می‌کند. او در سال ۲۰۱۱ در تگزاس به دلیل تعرض جنسی به دختران زیرسن قانونی به حبس ابد محکوم شد؛ پس از آنکه محکومیت قبلی‌اش در یوتا در پرونده «همراهی در تجاوز» توسط دیوان عالی یوتا لغو شده بود. او همچنان از درون سلول به عنوان «پیامبر» شناخته می‌شود.زک باورز و برادر ناتنی‌اش حالا در حال یادگیری چیزهایی هستند که هر کودک دبستانی در نیویورک می‌داند: فرق بین «سالاد» و «ساندویچ»، نحوه صحبت کردن با یک دختر بدون اینکه او را «مار سمی» فرض کنند، و حتی معنی «هالووین».برادرِ زک، اشعیا که ۱۷ ساله است می‌گوید: «آن‌ها ما را «پسران گمشده» صدا می‌زنند. اما من گم نشده‌ام. من دقیقاً می‌دانم کجا هستم. دارم از یک کابوس بیرون می‌آیم».حساب‌وکتابی بی‌رحمانهروزنامه گاردین در گزارشی در سال ۲۰۰۵ پرده از ابعاد این فاجعه برداشت. جیم هیل، بازرس دادستان کل یوتا، در آن زمان گفت: «وقتی نسبت ازدواج‌ها سه یا چهار زن به ازای هر مرد باشد، طبیعتاً زنان تمام می‌شوند. تنها راه حل این مشکل، طرد گزینشی پسرانی است که در مذهب نقشی ندارند.» اما فرقه روایت دیگری دارد. آن‌ها مدعی هستند که این پسران به دلیل بزهکاری، گوش دادن به موسیقی مدرن، پوشیدن پیراهن آستین‌کوتاه یا داشتن دوست‌دختر اخراج شده‌اند.اما واقعیت تلخ‌تر است. بسیاری از این پسران، مانند «جیدون بارلو»، روز مادر برای سر زدن به مادرشان می‌روند و با در بسته مواجه می‌شوند. «پیامبر» به این مادران دستور داده که باید به طور کامل فرزند خود را طرد کنند. یکی از این پسران به لس‌آنجلس تایمز گفت: «به مادرم گفتم روز مادر مبارک. اما او گفت دور شوم. او گفت الان برای او مرده‌ام.»پناهگاهی کوچکالبته همه‌ی داستان‌ها به تلخی نمی‌انجامد. در شهر سنت جورج از ایالت یوتا، خانواده‌هایی مثل هافینزها درهای خانه خود را به روی این آوارگان داخلی باز کرده‌اند. سازمان‌های غیرانتفاعی مانند «بنیاد تنوع» ماهانه مبلغی برای نگهداری از این پسران هزینه می‌کنند و به آن‌ها کمک می‌کنند تا برای اولین بار در زندگی‌شان صاحب شناسنامه و شماره تأمین اجتماعی (معادل کد ملی) شوند.زک به یاد دارد اولین باری که خانواده هافینز او را به سینما بردند، فیلم «من نفرت انگیز» (Despicable Me) بود. داخل فرقه، تماشای فیلم حرام بود. دوست زک یک بار یک دستگاه پلیر خریده بود، فیلمی دیده بود و برای اینکه گیر نیفتد، مجبور شد دستگاه را بیندازد دور. زک می‌گوید: «فکر می‌کردم نمی‌توانم خودم باشم. اما در سینما دیدم که می‌توانم. تازه فهمیدم فیلم دیدن چه قدر بامزه است وقتی مجبور نیستی آن را پنهان کنی.»با این حال، نشانه‌های زخم‌های گذشته هنوز باقی است. زک مدتی به الکل و ماری جوانا پناه برد تا به قول خودش با «استرس آزادی» کنار بیاید. کارآگاه گری انگلس از آریزونا می‌گوید: «این که پدر و مادری بتوانند بچه ۱۳ ساله خود را وسط بیابان پیاده کنند و دیگر هیچ وقت با او حرف نزنند، برای یک آدم عادی باورنکردنی است.»حالا زک ۱۸ ساله است. دیگر مجبور نیست لباس زیر بلند بپوشد یا موهایش را طور خاصی کوتاه کند. در حیاط خانه، پیراهنش را درمی‌آورد و بسکتبال بازی می‌کند. او هنوز در حال یادگیری است که «عشق» بدون ترس از «تکفیر» چگونه است. او دیگر یک «پسر گمشده» نیست. اما در چشمانش هنوز می‌شود ردِ جستجوی بی‌پایان برای یافتن پاسخی به یک سؤال ساده را دید: «مامان، چرا من را تنها گذاشتی؟»علی امیری‌فرعلی امیری‌فرFri, 01 May 2026 16:40:45 +0330https://virgool.ir/@m_16689457/خبرچین-ها-گوسفندها-خیال-باف-ها-و-یاغی-ها-ach396xiacljاز روش‌های شناخت آدم‌ها، نگاه به میزان استقلال آن‌هاست. تصور کنید یک نقشه داریم: محور افقی از سنتی و همرنگ تا مستقل، محور عمودی از منفعل تا تهاجمی. پس چهار تیپ شخصیتی داریم:همرنگ تهاجمی: خبرچین‌ها. قانون را رعایت و دیگران را تنبیه می‌کنندهمرنگ منفعل: تابع. قوانین را رعایت می‌کنند اما واکنششان به تخلف دیگران، نگرانی استمستقل منفعل: خیال‌پردازها. قوانین برایشان اهمیت ندارد و شاید ندانند چه قوانینی وجود داردمستقل تهاجمی: پرسش‌گر. قوانین را به چالش می‌کشند و مسیر خودشان را دنبال می‌کنندنمونه این چهار تیپ را در مدرسه دیده‌اید. در بزرگسالی هم صدای درونی آن‌ها مشخص است: همرنگِ تهاجمی می‌گوید «له‌شان کنید»، همرنگ منفعل می‌پرسد «مردم چه می‌گویند؟»، مستقل منفعل‌ها می‌گوید «هرکس راه خودش را برود»، و مستقلِ تهاجمی گالیله‌وار می‌گوید «Eppur si muove» (و با این حال می‌چرخد)افراد مستقل تهاجمی، منبع ایده‌های نو و پیشرفت‌اند. جامعه‌ای که نتواند از آن‌ها محافظت کند، خلاقیت و نوآوری‌اش را از دست می‌دهد. شناخت این چهار تیپ به ما کمک می‌کند بفهمیم چه کسانی محرک پیشرفت هستند و چرا جامعه به آن‌ها نیاز داردعلی امیری‌فرعلی امیری‌فرThu, 26 Feb 2026 17:44:46 +0330https://virgool.ir/@m_16689457/آیا-راز-بحران-های-ایران-و-آمریکا-در-کودکی-نهفته-است-نگاهی-روانشناختی-cakww9vlzgy7حاجی واشنگتندیپلماسی آمریکا بر پایه اصل «منافع شخصیِ عقلانی» استوار است. در حقیقت، نظریه استاندارد سیاسی آمریکا که به پدران بنیانگذار این کشور بازمی‌گردد، بر همین دیدگاه بنا شده. با این حال، همان‌طور که ژنرال ویلیام شرمن، دیپلمات بزرگ، زمانی گفت: «عقل تأثیر بسیار کمی در این جهان دارد؛ این تعصب است که حکومت می‌کند.» یا شاید بتوانیم کمی متفاوت‌تر بگوییم: ما انسان‌ها به همان اندازه که با مغزمان تصمیم می‌گیریم، با غریزه و احساسمون هم تصمیم می‌گیریم.حالا که ایران در صدر دستور کار رئیس‌جمهور جدید آمریکا قرار گرفته، می‌توان انتظار داشت که او و مشاورانش - که در سیاست و تاریخ آموزش دیده‌اند، نه روانشناسی - دیپلماسی روشنی را امتحان کنند و به طور عقلانی به منافع مشترک متوسل شوند. با این حال، دیپلماسی بدون آگاهی از روانشناسی فردی و باورهای فرهنگی، به‌سختی می‌تواند دیپلماسی واقعی باشد. بنابراین، من به خودم اجازه می‌دهم که به‌عنوان یک ایرانی-آمریکاییِ آموزش‌دیده در روانپزشکی و فلسفه، چند فکر ناخواسته را مطرح کنم، با این باور که هر سیاستی که به مسائل احساسی توجه نکند، هرگز به «منافع شخصیِ عقلانی» نزدیک هم نخواهد شد.(تذکر: خوانندگان از هر دو ملیت ممکن است - شاید هم به‌حق - به برخی از این مشاهدات ایراد بگیرند، اما این نظرات فقط برای گسترش بحث‌های رایج است، نه ارائه اثبات.)۱. آمریکایی‌ها عمل‌گرا هستند؛ ایرانی‌ها نیستندفلسفه اغلب ناخودآگاه و درونی است. برای عمل‌گرایی (پراگماتیسم = نتیجه‌گرایی) نیازی نیست جان استوارت میل را بخوانیم؛ ما این را در مهدکودک و زمین بازی یاد گرفته‌ایم. در عمل فرهنگی، ایران و آمریکا تعهدات فلسفی کاملاً متفاوتی دارند. تنها فلسفه ساخت‌آمریکا، پراگماتیسم است (بنیان‌گذاری‌شده توسط چارلز پیرس و ویلیام جیمز)، که نگاهی عمیق به دانش است و اغلب دست‌کم گرفته می‌شود و به اشتباه سطحی تفسیر می‌شود (مثلاً اینکه حقیقت برابر با ارزش مادی چیزهاست). در عمل فرهنگی، این فلسفه‌ی عمل‌گرا، انعطاف‌پذیری و موقتی بودن شرایط را به طبیعت آمریکایی‌ها تبدیل کرده. در مقابل، فلسفه غالب حداقل حاکمان ایران، عرفان شیعی است که در قرن هفدهم توسط ملاصدرا، فیلسوف اسلامی، تجسم یافت. هرچند فلسفه شیعی از الهیات سنتی اسلامی بازتر است، اما همچنان به باورهای اساسی درباره الوهیت و وحی پایبند است؛ سنگ‌بنایی که کل ساختار فرهنگ بر آن بنا شده. این دو سنت فلسفی متضاد به عادت‌های روزمره دو ملت نفوذ کرده: آمریکایی‌ها حاضرند برای نتیجه از اصولشان کوتاه بیایند؛ ایرانی‌ها حاضرند نتیجه را فدای اصولشان کنند. (از این رو شکست موضع بوش که می‌گفت اول کوتاه بیایید، بعد مذاکره می‌کنیم - که برای ایرانی‌ها کاملاً غیرمنطقی بود).۲. آمریکایی‌ها کالوینیست‌اند؛ ایرانی‌ها نیستندفارغ از سنت مذهبی هرکس، فرهنگ آمریکا آغشته به تأثیر بنیان‌گذاران پیوریتن (پاک‌دین) خود است: این مفهوم که کار سخت ذاتاً فضیلت‌مند است، آن‌قدر عمیق باور شده که به‌ندرت نیاز به ذکر دارد. پذیرش آسان تعطیلات کوتاه و ساعات کاری طولانی بازتاب این میراث است. ایرانی‌ها معمولاً شلوغ و پرمشغله هستند، اما ساعات کاری بسیار انعطاف‌پذیرتر است، چرت وسط روز همچنان رواج دارد، و نگرش سهل‌گیرانه‌تری نسبت به کار وجود دارد. مردم سخت کار می‌کنند، اما به صورت جهشی و با چشم‌داشت نتیجه فوری، نه به‌طور مذهبی با اعتقاد به ارزش ذاتی کار، مانند آمریکا. تا حدودی این رویکرد ایرانی بر اساس تجربه‌ای است که کار پاداش ضعیفی دارد و بنابراین نیازی نیست کانون توجه باشد. بدبینی خاصی نسبت به موفقیت دنیوی حاکم است، در مقابل خوش‌بینی آمریکایی درباره رفاه مادی.کالوینیسم: کالوینیسم شاخه‌ای از پروتستانیسم است که در قرن شانزدهم بنیان گذاشته شد و بر این باور است که سرنوشت انسان‌ها از پیش توسط خدا تعیین شده (تقدیرگرایی) و موفقیت دنیوی نشانه برگزیدگی الهی است. مهاجران پیوریتن (پاک‌دین) که این اعتقادات را با خود به آمریکا آوردند، فرهنگ کار سخت، انضباط شخصی و ساده‌زیستی را ترویج کردند که بعدها به «اخلاق پروتستانی کار» معروف شد. این نگاه عمیقاً در DNA فرهنگی آمریکا نفوذ کرده و باعث شده آمریکایی‌ها کار را نه فقط برای پول، که به عنوان یک وظیفه اخلاقی و نشانه فضیلت شخصی دنبال کنند.۳. آمریکایی‌ها آینده را می‌پرستند، ایرانی‌ها گذشته راآمریکایی‌ها گذشته ندارند، یا گذشته کمی دارند - دو قرن هم زمان زیادی است، هم زمان بسیار کمی. واضح است که دوران طلایی ایران خیلی وقت پیش رخ داده و در اعماق وجود، ایرانی‌ها برای آن پرستیژ از دست‌رفته دل‌تنگی می‌کنند. تاریخ آمریکا یک قوس صعودی بوده، که شاید این باور را توجیه می‌کند که آینده بهتر از گذشته خواهد بود. ایرانی‌ها تردید تاریخی عمیقی دارند که آیا فردا روز بهتری خواهد بود یا نه.۴. آمریکایی‌ها صراحت را ارزش می‌دانند، ایرانی‌ها پیچیدگی رافرهنگ آمریکایی (حداقل در گونه‌های غالب شمال‌شرقی و غربی؛ فرهنگ جنوبی از بسیاری جهات به سنت ایرانی نزدیک‌تر است) از «صریح‌الحرف بودن» تمجید می‌کند، نگاه کردن به چشم طرف مقابل، دست دادن محکم و از ته دل. فرهنگ ایرانی ادب را بالاتر از همه می‌داند: حتی اگر کسی با دیگری مخالف باشد، عبارات طولانی تعریف و تمجید قبل از هر ابراز ناراحتی می‌آید. به‌ندرت انگیزه‌های کسی به‌صراحت و روشنی بیان می‌شود. یک فیلم مستند ایرانی محبوب در سال‌های اخیر، به‌سادگی یک مأمور پلیس را دنبال می‌کرد که جلوی در بیمارستان ایستاده بود و وظیفه داشت از پارک کردن آنجا جلوگیری کند: ده‌ها راننده ایرانی با بهانه‌های فراوان درباره اینکه چرا باید جلوی در پارک کنند، با او چانه می‌زدند. تلاش او برای دور کردن آنها (البته مؤدبانه) شبیه کودکی بود که سعی می‌کند دسته‌ای از حشرات را فراری دهد. هرچه بیشتر مقاومت می‌کرد، داستان‌هایی که می‌شنید باورنکردنی‌تر و کمدی‌تر می‌شد.یک نویسنده ایرانی، محمدعلی جمالزاده، که به‌طور گسترده به‌عنوان بنیانگذار داستان‌نویسی مدرن ایران شناخته می‌شود، بیشتر عمر طولانی خود را در سوئیس گذراند. او زمانی نقدی روانشناختی بر فرهنگ ایرانی نوشت («خلقیات ما ایرانیان») که در آن، در میان دیگر نقدهای خود، استدلال می‌کرد که ایرانی‌ها یک سری کاستی‌های شخصیتی دارند، از جمله اینکه بیشتر از غربی‌ها دروغ می‌گویند. با وجود اعتبار گسترده جمالزاده، دیدگاه‌های او با سرزنش شدید روشنفکران ایرانی مواجه شد. بیان ساده این تعمیم درباره دروغگویی سخت قابل دفاع به نظر می‌رسد، اما شاید او می‌خواست چیزی بگوید که می‌توان آن را به‌طور معتبرتری به شکل دیگری بیان کرد: ایرانی‌ها پیچیدگی‌های حقیقت را درک می‌کنند، و گاهی ممکن است در این کار زیاده‌روی کنند. حقیقت موضوع ساده و سرراستی نیست؛ دانستن حقیقت دشوار است، و بیان راستین آن دشوارتر. ویکتور فرانکل، روانپزشک اگزیستانسیالیست اتریشی، اشاره کرد که حقیقت گاهی می‌تواند به دروغ بینجامد، و دروغ به حقیقت. ایزابل آلنده، نویسنده، می‌گوید که داستان از دروغ برای تولید حقایق استفاده می‌کند، و خاطره‌نویسی از حقایق برای نتایج داستانی. آمریکایی‌ها گاهی ممکن است بیش از حد ساده‌سازی کنند، با مفاهیمی مثل «راستی بهترین سیاست است»، و فکر کنند راستگو و صریح هستند در حالی که ممکن است کاملاً حقیقت را درک نکرده باشند. در مقابل، جمالزاده اشاره داشت که ایرانی‌ها ممکن است بیش از حد به آن سو منحرف شوند، آن‌قدر پیچیدگی فرض کنند که حقایق ساده نادیده گرفته شوند.۵. آمریکایی‌ها پست‌مدرن هستند؛ ایرانی‌ها نیستنددر حالی که در زندگی آمریکایی‌ها در عمل صریح و ایرانی‌ها پیچیده است، در باورها، آمریکایی‌ها بیشتر التقاطی‌اند (باور به چیزهای مختلف و حتی متضاد) و ایرانی‌ها پایبندتر. تا حدی، این تفاوت ممکن است به تکامل فرهنگ غرب مربوط باشد. مدرنیسم بازتاب ارزش‌های روشنگری است، این باور که می‌توان از طریق عقل به حقیقت و خوشبختی رسید، و ایمان به پیشرفت. بسیاری موافقند که فرهنگ غرب در قرن ۱۸ و ۱۹ مدرنیست بود، اما فجایع توتالیتاریسم (حکومت‌های مطلقه) در قرن بیستم حساسیت پست‌مدرنی را ایجاد کرد که اکنون در استخوان‌های غرب نفوذ کرده. بدبینی نسبت به باور، نسبی‌گرایی در ارزش‌ها، و راحتی التقاطی در ترکیب ایده‌ها اکنون بخشی از فرهنگ آمریکاست. ایران، در مقابل، به‌ویژه در میان نخبگان روشنفکرش، برای پیشامدرن و مدرن ارزش قائل است؛ برای ایرانیان مذهبی، حقایق پیشامدرن ایمان زنده و حیاتی هستند؛ برای ایرانیان سکولار، ایمان به روشنگری غربی - که توسط اندیشمندانی مانند هیوم، میل و ولتر نمونه‌سازی شده - هدف ارزشمندی است. اگرچه آمریکایی‌ها علناً به ارزش‌های روشنگری پدران بنیانگذار اعتقاد دارند، در عمل به عادت‌های نسبی‌گرای پست‌مدرن بازمی‌گردند. ایرانی‌ها این را حس می‌کنند: اگر کسی دیده شود که واقعاً به چیزی ایمان راسخ ندارد (این چیز می‌تواند دین یا حتی ملی‌گرایی باشد)، به او اعتماد نمی‌کند.۶. آمریکایی‌ها علم را با شیر مادر مکیده‌اند، ایرانی‌ها ادبیات راعلم و علوم انسانی به‌راحتی می‌توانند به دو فرهنگ جداگانه تبدیل شوند. یک ایرانی معمولی می‌تواند از حفظ اشعار زیادی از شاعران قرون وسطایی ایران مانند سعدی، فردوسی، مولانا و حافظ نقل کند. یک آمریکایی معمولی برای به خاطر آوردن یک بیت از شکسپیر به زحمت می‌افتد. اما هیچ‌کس انکار نمی‌کند که آمریکا قدرت علمی جهان است، ویژگی‌ای از جامعه آمریکا که مورد تحسین همه، از جمله محافظه‌کاران مذهبی ایران است. در ایران، علم در تئوری ارزشمند است و پزشکان و مهندسان فراوانند، اما، مانند بسیاری از کشورهای کمتر توسعه‌یافته، کار علمی کمتر انجام می‌شود. پیامد این رویه‌های متفاوت این است که آمریکایی‌ها ذهنیتی پوزیتیویستی (اثبات‌گرا) دارند: به نظر می‌رسد فکر می‌کنند بیشتر مشکلات را می‌توان به همان روشی حل کرد که مجموع دو عدد را تعیین می‌کنیم. ایرانی‌ها حساسیتی شاعرانه دارند: مشکلات عینی را عمیقاً، اغلب دردناک، حس می‌کنند، اما در تعیین اینکه چه باید بکنند مشکل دارند. علم ذاتاً خوش‌بین است؛ آینده‌اش افق ندارد. ادبیات میانه‌رو و هوشیار است؛ به تعبیر گوته، عظمت را در شناخت محدودیت‌ها می‌بیند. مارکس ادعا کرد (و جان اف. کندی بعدها بدون ذکر منبع تکرارش کرد) که بشر هرگز وظیفه‌ای را که نتواند انجام دهد برای خود تعیین نمی‌کند. این تصوری خاص غربی است که تنها در صورتی ممکن است که با حافظ یا مولانا مخالف باشی. برای ایرانی‌ها، ماندگاری یک مشکل نشان‌دهنده نبود پاسخی برای آن است.چنین تفاوت‌هایی منحصر به ایران و آمریکا نیست. در مقایسه با آمریکایی‌ها، آلمانی‌ها و فرانسوی‌ها نیز تفاوت‌های احساسی و فرهنگی مهمی دارند (که برخی به ویژگی‌های ایرانی نزدیک‌تر است).تفاوت‌ها تنها در زمینه اشتراکات معنا پیدا می‌کنند. هری استک سالیوان، روانپزشک، به‌درستی گفت که همه ما بسیار بیشتر از آنچه متفاوت باشیم، انسان هستیم، و در نهایت، یک ایرانی معمولی و یک آمریکایی معمولی اشتراکات بسیار بیشتری دارند تا اینکه تفاوت داشته باشید. در واقع آنها احتمالاً «منافع شخصیِ عقلانی» مشترک زیادی دارند. اما رسیدن از اینجا به آنجا نیازمند عبور از جریان‌های پرتلاطم احساسات است. اگر بتوانیم با هم شناور بمانیم، شاید خواهیم دید که تفاوت‌هایمان می‌توانند هم‌افزا باشند، ترکیبی منحصربه‌فرد و قدرتمند تولید کنند، ترکیبی حتی بهتر. برای برخی از ما، این نه فقط یک وظیفه سیاسی، بلکه شخصی است. یا شاید این دو یکی باشند.منبع: psychologytodayنویسنده: دکتر ناصر قائمی (ایرانی-آمریکایی) در سال 2009علی امیری‌فرعلی امیری‌فرSun, 22 Feb 2026 13:32:33 +0330https://virgool.ir/@m_16689457/چطور-موضوع-مرز-بین-کشورها-از-کتاب-مقدس-خارج-شد-و-چطور-این-مسئله-آینده-ی-خاورمیانه-را-شکل-داد-bpnwu2ite7jcChristopher Froschauer’s 1525 Old Testament's mapپانصد سال پیش، نسخه‌ای از کتاب مقدس چاپ شد که برای اولین بار شامل نقشه میشد. مسئله در آن زمان جنجالی یا بدعت‌گذاری توصیف نشد، اما همان اتفاق چیزهای زیادی را دگرگون کرد. نقشه در «عهد عتیق» چاپ‌شده توسط کریستوفر فروس‌هاوئر در سال ۱۵۲۵ ظاهر شده بود؛ کتابی که در زوریخ منتشر شد و در اروپای مرکزی قرن شانزدهم به‌طور گسترده پخش شد.با وجود اینکه این رویداد لحظه‌ای مهم در تاریخ کتاب مقدس بود، نخستین تلاش چندان موفقیت‌آمیز نبود.نقشه در محور شمال-جنوب وارونه شده بود؛ یعنی عملاً پشت‌ورو چاپ شده بود. در نتیجه، دریای مدیترانه در شرق فلسطین قرار گرفته بود، نه در غرب آن. همین موضوع نشان می‌دهد که در آن دوره حتی اروپاییان تحصیل‌کرده و تاثیرگذار از جغرافیای خاورمیانه آگاهی چندانی نداشتند؛ چنان‌که چنین نقشه‌ای بدون آن‌که کسی از آن در واتیکان، زوریخ یا حتی همان کارگاه چاپ ایرادی بگیرد، منتشر شد.این نقشه، حدود یک دهه پیش‌ از آن، توسط لوکاس کراناخ، نقاش و حکاک مشهور رنسانس اهل آلمان امروزی ترسیم شده بود. زبان نقشه لاتین بود و فلسطین را به همراه مکان‌های مقدس مهمی مثل اورشلیم و بیت‌لحم نشان می‌دهد. در پایین نقشه می‌توان کوه‌های سینا و مسیر حرکت بنی‌اسرائیل را دید؛ همان راهی که آن‌ها هنگام خروج از بردگی در مصر پیمودند.در این نقشه همینطور می‌توان قوم بنی‌اسرائیل، خیمه‌هایشان و تصاویری کوچک از سفرشان را دید. چشم‌انداز نقشه بیشتر شبیه اروپا است تا خاورمیانه؛ که باز هم ناآگاهی هنرمندان اروپایی از منطقه را نشان می‌دهد. شهرها دیوارکشی‌شده‌اند، درختان فراوان دارند و برخلاف واقعیت، رود اردن بسیار پیچ‌وخم‌دار به‌سوی بحرالمیت جاری شده (در واقعیت کاملاً صاف است، دقیقاً برعکس رودی مانند دانوب) و خط ساحلی پر از خلیج‌ها و دندانه‌هاست.در قرن پیش از آن، اروپاییان بالاخره ارزش کارهای بطلمیوس، جغرافی‌دان یونانی-رومی قرن دوم، را کشف کرده بودند؛ کسی که روش ساخت نقشه‌های دقیق با استفاده از عرض و طول جغرافیایی را بنیان گذاشته بود. با ظهور چاپ، کتاب کوزموگرافی به معنی جهان‌نگاری از بطلمیوس در اروپا بسیار محبوب شد؛ اثری علمی درباره‌ی جغرافیا که متنش منتشر و نقشه‌های جهان باستانش بازتولید شد. این همان چیزی بود که اروپایی‌ها برای کشف سرزمین‌های جدید در سرتاسر جهان، بسیار از آن استفاده کردند.اما ناشران اولیه، خیلی زود فهمیدند مشتریان نقشه‌های روز می‌خواهند. بنابراین خیلی زود نقشه‌های تازه‌ی فرانسه، اسپانیا و اسکاندیناوی منتشر شد. به چشم امروز ما، این نقشه‌ها کاملاً مدرن‌اند: شمال در بالای صفحه است و موقعیت شهرها، رودها و خط ساحل‌ها بسیار دقیق ثبت شده است.این نقشه‌ها نقشه‌کشی نمادین قرون وسطا را کنار زدند؛ نقشه‌هایی مانند «مپاموندی هرفورد» (در ٣٠٠ میلادی) که هدفش انتقال معناهای فرهنگی و دینی بود نه بازنمایی جغرافیا. اما همیشه یک استثنا وجود داشت: فلسطین.ناشران آثار بطلمیوس برای فلسطین یک «نقشه‌ی مدرن» هم ارائه می‌کردند، اما واقعیت این بود که این نقشه اصلاً مدرن نبود؛ همان نقشه‌ی قرون وسطایی بود که نه با مختصات، بلکه با یک شبکه‌ی اندازه‌گیری فاصله میان شهرها رسم شده بود. این نقشه شرق را بالای صفحه قرار می‌داد (این رسم نقشه‌نگاری در قرون وسطا بود؛ چون باور داشتند که سرزمین مقدس که برای آنها در شرق قرار گرفته بود، به خاطر جایگاه معنوی‌اش باید بالاتر از هرچیزی تصویر شود) و سرزمین فلسطین را به قلمرو قبایل بنی‌اسرائیل تقسیم می‌کرد.نقشه‌ی کراناخ این دو سنت را در هم آمیخته بود. در بالا و پایین نقشه خطوط نصف‌النهار دیده می‌شود، اما خط ساحلی به‌گونه‌ای کج شده که شمال‌شرق بالای صفحه قرار بگیرد. انگار خود کراناخ نمی‌دانست باید نقشه‌ای علمی بسازد یا مذهبی. ظاهر نقشه مدرن است، اما درونش پر از سمبل و روایت دینی: چشم که می‌چرخانید، همراه بنی‌اسرائیل از اسارت مصر وارد سرزمین موعود می‌شوید. مکان‌هایی مانند کوه کرمل (در حیفا)، ناصره، رود اردن و اَریحا (در کرانه باختری فلسطین) مثل ایستگاه‌های یک سفر مقدس کنار هم آمده‌اند.این نقشه بازتاب نگاه اروپاییان به فلسطین بود؛ منطقه‌ای که آن زمان بخشی از امپراتوری عثمانی بود، اما اروپاییان توجهی به واقعیت آن نداشتند. برای آنان «سرزمین مقدس» فضایی میان امر واقعی و امر خیالی بود. شهرهایی که در نقشه آمده‌اند، شهرهای مهم دوهزار سال پیش‌اند؛ شهرهایی که برای مسیحیان در ذهن‌شان واقعی‌تر از شهرهای زمان حال بودند؛ چون در متون مقدس و کلیساهایشان روایت می‌شدند. آنها اهمیتی نمی‌دادند که در نقشه‌های مدرنشان، خبری از شهرهای جدید مهم آن منطقه نیست یا شهرهایی مهم ترسیم شده‌اند که چیزی جز خرابه از آنها باقی نمانده. به این پدیده جغرافیای تخیلی می‌گویند، یعنی جایی که روایت دینی یا حتی باوری ایدئولوژیک، جای جغرافیای واقعی را می‌گیرد.این آمیختگی گذشته و حال در موضوع نقشه‌های «دوازده قبیله اسرائیل» اهمیت ویژه‌ای داشت. این تقسیم‌بندی از دید مسیحیان نماد ادعای «وارث واقعی اسرائیل بودن» بود؛ ادعایی درباره‌ی مالکیت معنوی مکان‌های مقدس و وعده‌های الهی. در واقع مسیحیان قرون وسطا می‌خواستند با نشان دادن این خط‌کشی‌ها بگویند که ما ادامه‌دهنده‌ی تاریخ اسرائیلیم، وعده‌های خدا در مسیحیت تحقق یافته، و این سرزمین معنوی برای ماست.اما در همان دوره خط‌کشی روی نقشه معناهای تازه‌ای پیدا کرد: خط مرز میان دولت‌ها؛ دولت‌ها می‌خواستند در کنار جا انداختن مفهوم مدرنِ دولت-ملت، دقیقاً مشخص کنند که مرزهایشان تا کجا امتداد دارد. از این رو، خطوط روی نقشه‌ی مذکور، به الگویی برای آنها تبدیل شد. نقشه‌های فلسطین که به‌وضوح میان قبایل مرز می‌کشیدند، الهام‌بخش نقشه‌نگاران شدند تا جهان را به کشورهای دارای مرز مشخص تقسیم کنند. خط‌هایی که روزی سمبل وعده‌های الهی بودند، کم‌کم تبدیل شدند به مرزهای سیاسی.از آن پس حضور نقشه در کتاب مقدس تثبیت شد. ناشران آن روزگار، مدل‌های مختلفی را آزمودند، اما سرانجام به چهار نقشه رسیدند: نقشه‌ی سرگردانی بنی‌اسرائیل در بیابان، نقشه‌ی قلمروی قبایل دوازده‌گانه، نقشه‌ی فلسطین در زمان عیسی، و نقشه‌ی سفرهای مبلغانه‌ی پولُس رسول.The Journeys of Paul the Apostle, c. 46-63 CEنوعی تقارن هم شکل گرفت: دو نقشه برای عهد عتیق، دو نقشه برای عهد جدید؛ دو نقشه‌ی سفر، دو نقشه‌ی سرزمین.اما نخستین نقشه کتاب مقدس - با وجود اهمیت تاریخی‌اش - لحظه‌ای مسئله‌دار هم بود. این نقشه کتاب مقدس را شبیه یک اطلس رنسانسی کرد، اما در دل خود پیش‌فرض‌های برتری‌جویانه‌ی مسیحی را نیز تقویت می‌کرد؛ از جمله اینکه «سرزمین مقدسِ خیالی» جایگزین فلسطین واقعی شد و مسیحیت خود را جانشین یهودیت معرفی می‌کرد و حق سکونتِ ساکنین آن زمان آن را نادیده می‌گرفت. این نقشه از عوامل شکل‌دهنده‌ی جهان مدرنِ دولت-ملت‌ها نیز بود. میراثی که تا امروز با آن زندگی می‌کنیم.در سطح تاریخیِ دقیق، نمی‌شود گفت این نقشه‌ها «مستقیماً» باعث تشکیل دولت اسرائیل یا عقب‌زدن مسلمانان شدند، اما می‌شود اثرشان را در لایه‌ی عمیق‌تری توضیح داد: نقشه‌های دینیِ مبتنی بر «دوازده قبیله»، در ذهن اروپاییان یک تصویر دیرپا ساخت که فلسطین نه یک سرزمین زنده و مسلمان، بلکه یک «زمین مقدسِ مسیحی-یهودیِ باستانی» است؛ زمینی که مرزهایش از قبل کشیده شده و معنای الهی دارد؛ معنایی بسیار مهم‌تر از شرایط آن روزِ آن. این تصویر بخشی از ذهنیت برتری‌جویانه‌ی اروپا را تغذیه کرد، همان ذهنیتی که قرن‌ها بعد در استعمارگری و بعدها در حمایت برخی قدرت‌های غربی از صهیونیسم نقش داشت. پس نقشه‌ها علت مستقیم نبودند، اما در ساختن تخیل فرهنگی‌ای مؤثر بودند که در آن فلسطینِ واقعی محو می‌شد و جای خود را به یک سرزمین مقدسِ متعلق به دیگری می‌داد؛ تخیلی که بعدها در سیاست جهانی زمینه‌ساز تصمیمات نابرابر شد.با اندکی توضیح و تغییر از سایت theconversationعلی امیری‌فرعلی امیری‌فرFri, 12 Dec 2025 16:07:20 +0330https://virgool.ir/@m_16689457/مانیفستی-علیه-یأس-چرا-اندیشه-ی-کاریس-نِمیک-در-دنیای-جنگ-ستارگان-امروز-معنی-دارد-xrrh6sxisg5rKaris Nemikدر تاریخ کهکشانِ خیالی «جنگ ستارگان»، پیش از آن‌که اتحادهای بزرگ برای کنار زدن دیکتاتوری پادشاه شکل بگیرند، پیش از آن‌که نبردهای بزرگ، یک صدا بود که تا زنده بود آنچنان شنیده نشد: صدای جوانی به نام کارِیس نمیک. جوانی که هنوز از سختی‌های جهان ناامید نشده بود، وجدانی بیدار داشت و در میان بی‌رحمی‌های حکومت امپراتوری کتابچه‌ای نوشت که بعدها به اسطوره تبدیل شد. مانیفستی که نه تنها کاسیان آندور، بلکه اساس تفکر شورشیان را متحول کرد.کارِیس نِمیک در سریال «آندور» یک عضو جوان، آرمان‌گرا و بسیار باهوش از گروه آلدهانی است که نقش «فیلسوف انقلاب» را در داستان ایفا می‌کند. او برخلاف بسیاری از اعضای مقاومت که با خشم یا انتقام وارد مبارزه شده‌اند، از زاویهٔ تحلیل، ایدئولوژی و باور عمیق به آزادی به مبارزه نگاه می‌کند. نِمیک با ذهنی باز و کنجکاو، دائماً در حال نوشتن مانیفست خود است که نوعی تحلیل سیاسی و اخلاقی در خصوص ماهیت امپراتوری و ضرورت مقاومت است. هرچند در عملیات آلدهانی تجربهٔ نظامی کمی دارد، اما حضورش یادآور این است که انقلاب فقط با اسلحه پیش نمی‌رود؛ بلکه با ایده‌ها و الهام نیز ساخته می‌شود. میراث اصلی او، همین مانیفست است که بعدها به یکی از تاثیرگذارترین عوامل شکل‌گیری باور کَسین آندور در مسیر شورش تبدیل می‌شود. جدا از آن، این فرصتی است برای علاقه‌مندان به این سریال که به شکلی دیگر صورت‌بندی دقیق سیاسی دنیایی که می‌شناسند را تجربه کنند.نمیک مبارزی قدرتمند یا فرمانده‌ای جنگی نبود؛ اندیشمند بود؛ کسی که با دقت بی‌رحمانه‌ای ماهیت سلطه را تحلیل می‌کرد و به این نتیجه می‌رسید که مقاومت، صرفاً یک انتخاب سیاسی نیست؛ تنها انتخاب اخلاقیِ ممکن است. او نوشت:«آزادی یک ایده‌ی ناب است. خودبه‌خود رخ می‌دهد و دستور لازم ندارد.»و درست همین جمله، نقطهٔ آغاز درک عمیق‌تری از ماهیت دیکتاتوری و ماهیت آزادی است. با الهام مستقیم از مانیفست نمیک و در چارچوب جهان تخیلی «آندور»، می‌توان دید که چرا دیکتاتوری‌ها فرصت را می‌بلعند، مشروعیت را از دست می‌دهند، به خشونت متوسل می‌شوند، و چرا مقاومتِ اخلاقی علیه آنها ضروری و گریزناپذیر است. همچنین توضیح می‌دهم چرا استفاده از ابزارهای خودِ ساختار سلطه برای مقابله با آن آن‌گونه که خود سریال نشان می‌دهد کاملاً مشروع است.نمیک و آندوردیکتاتوری‌ها چگونه فرصت‌ها را می‌بلعند؟نمیک بارها به این واقعیت اشاره می‌کند که سلطه‌گری، حتی وقتی قدرتمند به نظر می‌رسد، در اصل از ترس تغذیه می‌کند، نه از قدرت. او می‌نویسد:نیاز امپراتوری به کنترل چنان عمیق است، چون خودِ کنترل امری کاملاً غیرطبیعی است.هر سلطه‌گری، چه در جهان خیالی و چه در تجربه‌های استعاری، مسیر مشابهی را طی می‌کند. ابتدا با انحصار قدرت شروع می‌شود. سیستم‌های قانونی، سیاسی، رسانه‌ای، و اقتصادی به تدریج زیر یک چتر واحد می‌روند. هر فضایی که انسان‌ها بتوانند آزادانه فکر یا سازماندهی کنند، به‌تدریج محدود می‌شود. به جای ایجاد فُرصت، دیکتاتوری «نبود فرصت» را به ابزار کنترل تبدیل می‌کند. مردم در موقعیتی قرار می‌گیرند که یا باید بپذیرند، یا حذف شوند. نمیک می‌گوید امپراتوری‌ها شکننده‌اند؛ برای دوام آوردن باید پیوسته بر شرایطی غیرطبیعی پافشاری کنند.آن‌ها از انسان‌ها می‌خواهند این شرایط را «طبیعی» ببینند. وقتی فرصت از میان برداشته شود، وقتی پیشرفت، امنیت، آینده، یا حتی زندگی روزمره وابسته به رضایت از حکومت شود، نوعی «خلاء مشروعیت» شکل می‌گیرد—خلائی که هیچ تبلیغی نمی‌تواند پر کند.بحران مشروعیت: چرا هر نظام سلطه‌گر دیر یا زود به زور متوسل می‌شوددیکتاتوری‌ها ممکن است سال‌ها یا دهه‌ها بر سر کار بمانند، اما دوامِ آن‌ها هرگز از رضایت مردم ناشی نمی‌شود. بلکه از سه چیز ساخته می‌شود:ترسابهامبی‌قدرت‌سازی سازمان‌یافته‌ی مردماین همان تراژدی‌ای است که نمیک در جمله‌ای معروفش تصویر می‌کند:استبداد نقابِ ترس است.وقتی مشروعیت حقیقی که تنها و تنها از مردم می‌آید فرسوده شود، حکومت ناچار است شکاف‌ها را با ابزارهای دیگری پر کند. با چیزهایی نظیر سرکوب، پروپاگاندا، کنترل اطلاعات یا پلیسی‌سازی زندگی روزمره.این موضوع در دنیای جنگ ستارگان بارها دیده می‌شود؛ امپراتوری هرچه بیشتر کنترل می‌کند، نشانهٔ آسیب‌پذیری‌اش بیشتر آشکار می‌شود. قدرتی که مشروع باشد، نیازی ندارد مردم را وادار کند آن را طبیعی بدانند. دیکتاتوری‌ها وقتی به زور متوسل می‌شوند، درواقع اعتراف می‌کنند که مشروعیت را از دست داده‌اند.بخشی از سریال آندورچرا مقاومت تنها راه و تنها انتخاب اخلاقی استنمیک، برخلاف بسیاری از مبارزان، طغیان را نه یک «استراتژی» بلکه یک «وظیفهٔ اخلاقی» می‌دانست. عبارتی که او دربارهٔ آن نوشت، از زیباترین بخش‌های مانیفست است:حتی کوچک‌ترین عملِ نافرمانی، خطوط ما را به جلو می‌راند.در نگاه او، سه دلیل وجود دارد که مقاومت در برابر سلطه ضروری و اخلاقی است:سلطه، انسانیت را می‌کاهد چون وقتی نظامی بر پایهٔ کنترل ساخته می‌شود، انسان‌ها به تدریج «ابزار» می‌شوند.مقاومت تنها راهی است که انسان بتواند «فاعل» باقی بماند.چون بی‌عملی، وضعیتِ غیرعادلانه را تثبیت می‌کند، حتی سکوت ظاهراً بی‌طرفانه، در واقع به نفع سلطه‌گر تمام می‌شود؛ پس می‌نویسد: «یأس، سلاحِ آن‌هاست.»چون عدالت، بدون عمل، یک آرزوست پس آزادی نیازمند تلاش است، نه فقط برای خود، بلکه برای دیگران. در این دیدگاه، مقاومت یک «انتخاب سیاسی» نیست؛ نوعی وفاداری به حقیقت و انسانیت است. برای او «مرزهای شورش همه‌جا هستند» فقط در جبهه‌ها، نه فقط در عملیات‌ها که در انتخاب‌های کوچک، گفت‌وگوها، همبستگی‌ها و هر رفتار روزمره‌ای که سلطه را به چالش بکشدچرا استفاده از ابزارهای دیکتاتور برای مقاومت مشروع استدر سریال، دقیقاً همین نکته بارها تکرار می‌شود. کاسیان یکی از کلیدی‌ترین جمله‌هایش را همین‌جا می‌گوید:«تو فقط باید مثل کسی که به آن‌جا تعلق دارد راه بروی.»این جمله در مانیفست نمیک بازتاب پیدا می‌کند:استفاده از ساختارهای امپراتوری برای مقابله با امپراتوری، در صورتی که هدف آزادسازی باشد، نه تنها ریا نیست، بلکه گاهی تنها راه ممکن است. ساختارهای قدرت، ابزارهایی خنثی هستند؛ ارزش اخلاقی‌شان را هدف تعیین می‌کند.اگر امپراتوری از امکانات خود برای کنترل مردم استفاده می‌کند، یک جنبش برای آزادی می‌تواند از همان امکانات برای شکستن کنترل بهره بگیرد.در آندور ما این را در موارد زیر می‌بینیم:کاسیان وارد سیستم اداری امپراتوری می‌شود و اطلاعات استخراج می‌کند.لوتن خود را تاجر جا می‌زند تا ارتباطات برقرار کند.حتی خود مانیفست نمیک، که تکثیر مخفیانه‌اش با استفاده از ابزارهای امپراتوری انجام می‌شود.آنها با سلاح‌های امپراطوری، سربازان امپراطوری را می‌کشند و از موانع عبور می‌کنندنمیک این ایده را چنین توصیف می‌کند:ضعف امپراتوری در همان ساختاری است که برای سلطه ساخته.این همان پارادوکس سلطه است: هرچه سیستمی پیچیده‌تر برای کنترل ایجاد شود، همان سیستم فرصت‌های بیشتری برای نفوذ و مقاومت ایجاد می‌کند.شخصیت kino loy با بازی اندی سرکیس که سعی کرد با سیستم کار کند اما بالاخره روزی آمد که بفهمد اشتباه می‌کرده. آندور و دنیای ماچند شباهت کلیدی میان جهان اندور و جهان ما برجسته است:قدرت‌های بزرگ اغلب در اتاق‌های بسته تصمیم می‌گیرندسیستم‌های پیچیده، خودبه‌خود مردم را به «پلیس یکدیگر» تبدیل می‌کنندنابرابری ساختاری و تمرکز ثروتبی‌اعتمادی عمیق مردم به روایت رسمی قدرتنقش نفس‌گیر «یأس» که به نظر برنامه‌ی مشترک اجزای امپراطوری است تا مردم را به این باور برسانند که تغییر ممکن نیست.به همین دلیل است که نمیک هشدار می‌دهد:استبداد وقتی پیروز می‌شود که تو باور کنی تلاش تو بی‌اهمیت است.نقش فرد، نقش جمع، و تولد موج‌های مقاومتهنگامی که در اواخر داستان، صدای نمیک بر صحنه‌های مختلف پخش می‌شود، ما یک حقیقت مرکزی را می‌بینیم؛ اینکه یک فرد به‌تنهایی ناتوان است اما یک فرد الهام‌بخش می‌تواند میلیون‌ها را بیدار کند.نمیک درک می‌کند که ستم، پراکنده است و مقاومت نیز چنین است:اعمال پراکنده‌ی عصیان، همیشه در سراسر کهکشان در جریان‌اند؛ ارتش‌هایی هستند که حتی نمی‌دانند به مبارزه پیوسته‌اند. مردم شاید سازمان‌یافته نباشند، اما تجربهٔ مشترک سرکوب، آن‌ها را ناخواسته متحد می‌کند.چرا مقاومت، بیش از هر چیز یک پروژهٔ اخلاقی-فرهنگی استنمیک باور دارد که آزادی الزاماً از سلاح یا ارتش شروع نمی‌شود؛ بلکه از حافظه، روایت، همبستگی و شهامت اندیشیدن مستقل آغاز می‌شود. در واقع، او در مقام یک نظریه‌پرداز جوان، چیزی را می‌بیند که بسیاری از فرماندهان هنوز نمی‌فهمند: نظام‌های سلطه اول بر ذهن‌ها پیروز می‌شوند، بعد بر بدن‌ها.پس مقاومت نیز باید از ذهن آغاز شود. به همین دلیل مانیفست او این‌گونه عمل می‌کند:کاسیان را از یک «بازمانده» به «مبارزی که به راهش باور دارد» تبدیل می‌کندلوتن را از یک «عمل‌گرا» به یک «انقلابی» تبدیل می‌کندو حتی در نگاه بیننده، مفاهیمی مانند شجاعت، صداقت و آزادی را بازتعریف می‌کندهمین است که فصل آخر سریال نشان می‌دهد مانیفست نمیک نه فقط یک متن سیاسی، بلکه یک متن اخلاقی است.مقاومت بدون نفرت: یک اصل کلیدی در اندیشهٔ نمیکیکی از خطرهای جنبش‌های آزادی‌خواه آن است که شبیه دشمن خود شوند. نمیک دقیقاً دربارهٔ این خطر می‌نویسد:قدرتی که از ترس تغذیه شود، نهایتاً خودش نیز از درون خالی می‌شود.او هشدار می‌دهد که مقاومت نباید به دنبال «جایگزینی سلطه» باشد، بلکه باید ساختار سلطه را حل کند.این نکته بسیار مهم است که هدف آزادی، گرفتن قدرت نیست بلکه پخش کردن قدرت است. ساختار دیکتاتوری، درست برخلاف همین اصل ساخته شده است.چرا مانیفست نمیک امروز بیش از هر زمان دیگر طنین دارددر جهانی که تحت سلطه است، امید یک عمل رادیکال است. و در جهانی که تحت سلطهٔ هر شکل از اقتدارگرایی است اندیشهٔ نمیک همچنان معتبر است.مانیفست او به ما یادآوری می‌کند:آزادی از یک نقطه‌ی کوچک آغاز می‌شودمقاومت از یک انتخاب فردیجنبش از یک جملهو پیروزی از یک لحظه‌ی «نه» گفتننمیک هرگز فرمانده نشد؛ اما روح او بنیاد جنبشی را گذاشت که امپراتوری را شکست داد.و به تعبیر او:روزی می‌رسد که تمام این درگیری‌ها و نبردها، این لحظه‌های کوچکِ سرپیچی، سیل می‌شوند و آن روز، تنها یک جرقه کافی است.مانیفست نمیک یک متن تخیلی است، اما پرسش‌هایی که می‌پرسد کاملاً واقعی‌اند:مشروعیت از کجا می‌آید؟چه کسی حق دارد بر مردم حکومت کند؟آیا سکوت، همدستی نیست؟و آیا آزادی می‌تواند خاموش شود؟او نشان می‌دهد که تا وقتی که حتی یک نفر باقی مانده باشد که باور دارد واقعیتِ انسان از سلطه‌ی هیچ قدرتی کوچک‌تر نیست، آزادی ارزش جنگیدن دارد.علی امیری‌فرعلی امیری‌فرSat, 06 Dec 2025 17:08:18 +0330https://virgool.ir/@m_16689457/تصویر-پیچیده-ی-زنان-در-رمان-1984-vi1dc2doablcسوزانا همیلتون، بازیگر نقش جولیا در فیلم 1984، محصول سال 1984 از مايكل رادفوردجورج اورول در رمان 1984 تصویری به مراتب پیچیده‌تر و متناقض‌تر از زنان ارائه میده که متفاوت از کلیشه‌ی رایج «قربانیان منفعل» در بیشتر رمان‌های دیستوپیاییه. اورول زنان رو نیروی دوگانه به تصویر می‌کشه: یکی از ستون‌های کلیدی قدرت رژیم توتالیتر و در عین حال، مهم‌ترین کاتالیزور مقاومت.برخلاف برخی داستان‌های دیستوپیایی که مردان رو مجری اصلی ایدئولوژی‌های رادیکال نشون میده، اورول، شور و شوق زنان رو برای پذیرش و اجرای سفت و سخت خط‌مشی‌های حزب برجسته می‌کنه. دیدگاه وینستون، شخصیت اصلی کتاب نسبت به جولیا و زنان جوان دیگه، این تضاد رو نشان میده. در جایی مهم از کتاب می‌خونیم:او نام دختر را نمی‌دانست، اما می‌دانست که در دپارتمان داستان کار می‌کند. اینطور حدس می‌زد، چون‌که گاهی او را با دست‌های چرب و آچاری در دست دیده بود؛ او کاری فنی و مکانیکی بر روی یکی از ماشین‌های رمان‌نویسی برعهده داشت. دختری بود با ظاهری جسور، حدوداً بیست و هفت ساله، با موهای پُرپشت تیره، صورتی کک‌مکی و حرکات سریع و ورزشکارانه. یک شال باریک قرمز روشن، نشانۀ «اتحادیۀ ضدسکس جوانان»، چند بار دور کمر لباس کارش پیچیده شده بود، درست به اندازه‌ای محکم که خوش‌تراشی باسن او را آشکار سازد. وینستون از همان نخستین لحظۀ دیدن، از او بیزار بود. او دلیلش را می‌دانست. این بیزاری به خاطر آن جوّ غالب میدان‌های هاکی، حمام‌های آب سرد، اردوهای گروهی و پاک‌طینتی عمومی بود که او موفق شده بود همراه خود به این‌سو و آن‌سو بکشد. او تقریباً از تمام زنان، و به‌خصوص جوان‌ترها و زیبارویان، بیزار بود. همیشه زنان، و بالاتر از همه، جوان‌ترها بودند که متعصب‌ترین پیروان حزب، بلعندگان شعارها، جاسوسان آماتور و فضول‌های زندگی دیگران به شمار می‌رفتند. اما این دختر به‌خصوص، این حس را در او پدید می‌آورد که از اکثرشان خطرناک‌تر است. یک بار که در راهرو از کنار هم گذشتند، دختر نگاهی سریع و اریب به او انداخت که گویی مستقیماً تا عمق وجود او نفوذ کرد و لحظه‌ای او را سرشار از وحشت کرد. حتی این فکر نیز به ذهنش خطور کرده بود که شاید او یک مأمور پلیس اندیشه باشد. اگرچه، واقعیت این بود که بسیار بعید بود. با این حال، هرگاه او در نزدیکی‌اش بود، وینستون همچنان ناراحتی خاصی را احساس می‌کرد که ترکیبی از ترس و خصومت بود.با این حال، مهم‌ترین تفاوت اثر اورول با سایر آثار ویران‌شهری در شخصیت جولیاست. نه ایدئولوگ است و نه قربانی. جولیا یک عمل‌گراست که به سیاست‌ها اهمیتی نمیده اما از قوانین متنفره و از هر فرصتی برای نقض قوانین استفاده می‌کنه. جولیا این کار رو نه برای یک آرمان بزرگ، بلکه برای ارضای لذت‌ها و نیازهای شخصی خودش انجام میده.اورول از جولیا استفاده می‌کنه تا نشون بده که انقلاب در جامعۀ توتالیتر لزوماً از تفکر عمیق سیاسی شروع نمیشه، بلکه از غریزۀ حیوانی و تمایل ساده به لذت‌ها و ارتباطات واقعی ناشی میشه.جولیا به وینستون میگه:وقتی عشق‌بازی می‌کنی، بخشی از نیروی وجودت رو خرج می‌کنی؛ و بعدش احساس رضایت می‌کنی و دیگه برات مهم نیست دنیا چه می‌گذره. حزب طاقت چنین احساسی رو نداره. اونا می‌خوان همیشه از انرژی لبریز باشی. تمام این رژه‌رفتن‌ها و هورا کشیدن‌ها و پرچم تکون‌دادن‌ها، چیزی نیست جز میل جنسیِ سرکوب‌شده‌ای که مسیرش رو گم کرده. اگه درون‌ت احساس خوشی و آرامش داشته باشی، چرا باید برای برادر بزرگ، برای برنامه‌های سه‌ساله، برای دو دقیقه نفرت، و برای تمام یاوه‌های خون‌آلودشون هیجان‌زده بشی؟می‌دونه که هدف حزب از سرکوب جنسی، جلوگیری از وفاداری به هر نهادی غیر از دولته. چون لذت و ارتباط صمیمی، نوعی «انرژی» ایجاد می‌کنه که از کنترل حکومت خارجه. جولیا با استفاده از «بدن»ش، وینستونِ مردد و ترسو رو قادر می‌سازه تا عمل شورشی علیه حزب انجام بده. جولیا نیروی محرک پشت شکستن قواعده، چیزی که وینستون به‌تنهایی قادر به انجامش نبود.در مقایسه با سایر آثار مشابه، زنان در کتاب 1984 بسیار پیچیده‌تر تصویر شدن. می‌تونن مأمورانی سرسپرده باشن، با اینکه قدرت باهاشون تقسیم نشده یا اینکه عاملِ انقلابی به صورت غریزی و ضدایدئولوژیک باشن. این دوگانگی به درستی نشون میده که چطور یک رژیم استبدادی برای بقا، باید تلاش کنه تاظرفیت طبیعی زنان برای شورش و تولید انرژی رو سرکوب کنه.علی امیری‌فرعلی امیری‌فرSat, 29 Nov 2025 18:23:14 +0330https://virgool.ir/@m_16689457/سینما-نمرده-است-ai6nzlghoqfvتصویری از آخرین فیلم کاپولا، Megalopolisخلاصه‌ای از یادداشتی مفصل که اینجا می‌تونید تمامش رو بخونید.با نگاهی به آن سال‌های خاص در پایان هزاره (حدود ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۴)، باید اعتراف کنم که من یک پدیدهٔ نادر بودم: یک پسر مدرسه‌ای که ششصد بار به سینما رفت. این کار برای من شبیه به تفریح نبود، بلکه وسواس یا رسمی شخصی بود؛ آن‌قدر عمیق که خاطرات فیلم‌ها با خاطرات زندگی‌ام درهم تنیده شده‌اند. اولین پیامک زندگی‌ام در راه تماشای یک مستند راجع به سکس پیستولز دریافت شد و برای پذیرفته شدن در یک مدرسه مجبور شدم درباره فیلم محاصره برناردو برتولوچی مقاله بنویسم. بسیاری از تعطیلات تابستانی‌ام را پدر و مادرم در لابی سینماها یا در حال تحمل شاهکارهای کارگردانانی مثل روبر برسون گذراندند.در آن دوران، من نه فقط فیلم‌های هنری بلکه هر چیزی از کمدی‌های عاشقانه مگ رایان گرفته تا تریلرهای اکشن مثل Con Air را تماشا می‌کردم و این با پیش‌بینی‌های منفی منتقدان بزرگ تضاد داشت. سوزان سونتاگ و دیوید تامسون در همان زمان اعلام کردند که سینه‌فیلیا (عشق به سینما) و آن دوران باشکوه فیلم مرده است. آن‌ها می‌گفتند که سینمای مدرن، با تصاویر سریع و خشن، دیگر تمرکز کامل مخاطب را نمی‌طلبد. تامسون، مقصران اصلی این مرگ را استیون اسپیلبرگ و جورج لوکاس می‌دانست و این انگار یک نوع جنگ بین‌نسلی بود. اما من، به عنوان یک مصرف‌کنندهٔ جوان، حس می‌کردم که هیجان زیبایی‌شناسانهٔ یک سکانس اکشن هنگ‌کنگی به اندازهٔ یک درام ایتالیایی، واقعی و زنده است. سینه‌فیلیا نمرده بود، اگر فیلم‌های عامه‌پسند را هم در آغوش می‌گرفتیم، صرفاً متحول شده بود.در این میان، منتقدی چون پولین کیل برایم راهنمای بسیار ارزشمندی بود. او که سبک نوشتاری پویا و عامیانه‌ای داشت، به من آموخت که کار خوب سینما، لزوماً ادامه دهندهٔ سنت‌های آکادمیک نیست. او به هر دو طیف آشغال و هنر اهمیت می‌داد و برخلاف منتقدان فرانسوی، زیاده‌روی در اهمیت روشنفکرانه دادن به فیلم‌های ژانر را نقد می‌کرد. برای کیل، فیلم‌هایی که در دهه‌های هفتاد و هشتاد توسط کارگردانانی چون مارتین اسکورسیزی، برایان دی پالما و برادران کوئن ساخته شدند، نمونه‌ای از پیوند موفق تجارت و هنر بودند که سینمای تجاری را دوباره جوان ساخت. او به من یاد داد که باید همزمان به تمام بزرگان و همچنین فیلمسازان سطح پایین‌تر توجه داشت. من با الهام از او، مجموعه‌ای از نقدهای منتقدان باهوش بریتانیایی و آمریکایی را جمع‌آوری می‌کردم که نشان می‌دادند سینما، علی‌رغم تمام اعلامیه‌های فوتش، حالش خوب است.سینه‌فیل کسی است که عشقش به سینما از حد یک سرگرمی فراتر رفته و به یک شوق درونی و عمیق تبدیل می‌شود؛ او نه تنها فیلم می‌بیند، بلکه زندگی‌اش را با خاطرات، آیین‌ها و تاریخچهٔ این هنر هفتم گره می‌زند. سینه‌فیلیا نیز همان عشق بی‌حد و حصر و تقدیس سینما است؛ نیرویی که تماشاگر را به یک کاوشگر در تاریکی سالن سینما مبدل می‌سازد تا در هر فریم، نه تنها داستان‌ها، بلکه تکه‌هایی گمشده از هویت و آگاهی جمعی را بازیابی کند. - اشاره مترجمدر هستهٔ آن سینه‌فیلیای افراطی، انگیزه‌ای نوروتیک نهفته بود. همانطور که تروفو اشاره کرد، من نیز متوجه شدم که این عادت روزانه، یک مکانیسم برای محافظت از خود و جابه‌جایی دغدغه‌هاست. اوج آن، زمانی بود که مادرم با سرطان دست و پنجه نرم می‌کرد و من در یک مدرسهٔ به‌دردنخور بودم. من برای تماشای فیلم‌هایی که دربارهٔ افراد سرگشته بودند، مثل Wonderland یا The Beach، تنها به قلب لندن سفر می‌کردم. سینما رفتن تبدیل به یک آیین تکراری و ایمن شده بود که به من اجازه می‌داد تا در برابر آشفتگی‌های زندگی، یک فضای کنترل‌شده و ثابت داشته باشم؛ مکانی که می‌توانستم در آن، به جای انگیزه‌های بیرونی، به دنبال خودم و وضعیت وجودی خودم باشم. در واقع، سینما برایم نه فقط یک سرگرمی، بلکه یک نیاز ترمیمی و رشدی بود.انگیزه‌ای نوروتیک: این عبارت به این معناست که آن میل و اشتیاق شدید به سینما رفتن، نه فقط یک تفریح ساده، بلکه ریشه در یک اختلال یا کشمکش عصبی و روانی ناخودآگاه داشته است. در واقع، سینما به عنوان یک ابزار ناخواسته عمل می‌کرده تا نویسنده بتواند اضطراب‌ها، ترس‌ها یا احساسات دردناکی را که در زندگی روزمره قادر به مواجهه با آن‌ها نبوده، از طریق تکرار و غرق شدن در دنیای فیلم‌ها مدیریت یا تسکین دهد. - اشاره مترجمامروز آن شور و هیجان سابقم فروکش کرده است؛ دیگر صبح‌های یکشنبه با آن وسواس محاسبه نمی‌کنم که آیا انرژی لازم برای تماشای دو فیلم متوالی در سینمای محبوبم را دارم یا نه. بسیاری از سینماهای مورد علاقه‌ام بسته شده و جایشان را هتل‌ها گرفته‌اند. اما همچنان با کیل موافقم که سینما به ما تعلق دارد و اعتراض و تحسین ما بخشی از این تعلق است.اما در نهایت، مهم‌تر از همه این است که آن روحی که منتقدی چون سوزان سونتاگ در سال‌های پایانی قرن بیستم، آن را مرده و از دست رفته می‌پنداشت - شور عمیق سینه‌فیلیا - در واقع از بین نرفته است. امروز این شور و عشق به سینما، به شیوه‌های جدیدی پرورش یافته و پررونق است.اولین نشانهٔ آن در جهان‌وطنی‌گرایی افراطی سینه‌فیلیای آنلاین دیده می‌شود. دیگر لازم نیست مانند گذشته در جستجوی مجلات کمیاب یا کاتالوگ‌های فستیوال‌ها باشیم؛ دنیای آنلاین به ما اجازه می‌دهد تا با هواداران فیلم از سراسر دنیا ارتباط برقرار کرده و با سلیقه‌ای کاملاً گلچین‌شده، تمام ژانرها و ملیت‌های سینمایی را کشف کنیم.دومین نشانه، در احیای باشکوه آثار کلاسیک است. در حالی که سینماهای تجاری قدیمی بسته می‌شوند یا فیلم‌های سطح پایین فراموش می‌شوند، سینماهای هنری و محلی، با افتخار به برگزاری جشنواره‌های بازپخش آثار بزرگ ادامه می‌دهند. برای مثال، تماشای مروری بر آثار تئو آنجلوپولوس - کارگردانی که تامسون فکر می‌کرد آخرین بازمانده است - در لندن، گواهی است بر این که آیینِ قدردانی از سینمای فاخر، هنوز مخاطبان وفادار خود را دارد.در نتیجه، آن شیفتگی، چالش و آیین که مرا به سالن‌های تاریک می‌کشاند، به من آموخت که سرگرمی‌های ما می‌توانند در مقیاس شخصی، برای ما عمیقاً ترمیم‌کننده (گرفتن فشار و استرس زندگی) و توسعه‌دهنده (توسعه فردی در چیزهایی مثل درک و همدلی، تمرکز، دانش و...) باشند. و این یعنی، با وجود تمام تغییرات، خود سینما نمرده است.علی امیری‌فرعلی امیری‌فرSun, 02 Nov 2025 14:30:08 +0330https://virgool.ir/@m_16689457/نیاز-به-هویت-چگونه-فروپاشی-نقش-های-سنتی-مردانگی-را-بی-ثبات-کرد-vweef8baswzfیکی از نماینده‌های حزب کارگر مجلس بریتانیا، آلیستر استرترن، چیزی نوشته که اونچه در ادامه می‌خوانید، خلاصه‌ای ازشه.جامعه لیبرال در رسیدگی به موضوع مردان جوان شکست خورده. بحرانی که دیگه صرفاً یک مشکل اجتماعی نیست، یک بحران سلامت عمومی و سیاسی تبدیل شده. نویسنده از تجربه‌ی تدریس خودش میگه و اینکه پسران بی‌انگیزه‌ای رو دیده که سیستم کاری در موردشون نمی‌کنه. در بریتانیا، شصت درصد جوانان بیکار، تحصیلاتی دانشگاهی ندارن و همین جمع، 74 درصد قربانیان خودکشی هم به حساب میان. کاهش خدمات اجتماعی و کمبود معلمان مرد (به خصوص در مدارس ابتدایی که به 14% رسیده) یک خلاء هویتی و الگویی ایجاد کرده. در غیاب الگوها و کمک‌ها در اطرافشون، این مردان جوان به سمت الگوهایی در شبکه‌های اجتماعی کشیده میشن. این ناامیدی، پیامدهای سیاسی مستقیم هم داره: مردان جوان بدون تحصیلات دانشگاهی، به سمت احزاب پوپولیستی و راست‌ افراطی متمایل میشن؛ چیزی که برای گروه‌های مترقی زنگ خط جدی رو به صدا درآورده. چیزی که طی سال‌های اخیر در آمریکا، بریتانیا، آلمان، فرانسه و چندین کشور دیگه دیده شد.در فرانسه، حمایت از حزب راست افراطی راسمبلمان ناسیونال (RN) در میان رأی‌دهندگان ۱۸ تا ۲۵ ساله در دور اول انتخابات سراسری (پس از انتخابات پارلمانی اروپا)، به ۳۲٪ رسید که تقریباً دو برابر حمایت آن‌ها در انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۲۲ بود. در همین حال، در آلمان، در سه انتخابات ایالتی در سال گذشته، یک سوم رأی‌دهندگان زیر ۳۴ سال، به حزب راست افراطی آلترناتیو برای آلمان (AfD) رأی دادند. همچنین در اتریش، حزب راست افراطی و روسیه‌دوست حزب آزادی (FPÖ) توانست ۲۷٪ از رأی زیر ۳۴ ساله‌ها را در انتخابات سپتامبر کسب کند که یک افزایش هفت درصدی نسبت به سال ۲۰۱۹ را نشان می‌دهداین آمارها نشان می‌دهند که در یک چرخه انتخاباتی کوتاه (از ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۴)، گرایش گسترده جوانان از احزاب سبز به سمت احزاب راست افراطی تغییر کرده استچه کسی این خلاء رو پر می‌کنه؟ افراد خطرناکی مثل اندرو تیت و جردن پیترسون. کسانی که به جوانان میگن که جامعه لیبرال شکست خورده و تنها راه پیشرفت، بازپس‌گیری کنترل زندگی و پذیرش مسئولیت شخصی است؛ مثلاً اینکه اتاقتون رو مرتب کنید، همیشه باشگاه برید، هرکاری برای پول در آوردن انجام بده، احساساتت رو سرکوب کن، از ماتریکس خارج شو، بابت چیزی پشیمان نباش، تمام مشکلاتت به خاطر ضعف خودته، فقط به حرف‌های این مردانی که ما می‌گیم گوش بده و...نویسنده تأکید می‌کنه که نیروهای مترقی و غیرمرتجع، با تمرکز بیش از حد بر علل ساختاری، چندان سراغ ایده‌هایی نمی‌رن که متمرکز بر زندگی شخصی افراد باشه، در نتیجه احساس لذت کوتاه‌مدت کمتری برای قشری دارن که چندان علاقه‌ای به علم و دانش نشون نمی‌دن. سکوتی که حس ناتوانی و خنثی‌شدگی رو به جوانان منتقل می‌کنه و اون‌ها رو به سمت کسانی سوق میده که ابزارهایی حتی گول‌زننده با شعار «بهتر کردن خود» به این پسران جوان میدن.مردانگی تجویزی مجرمی مثل «تیت» (که شما نمونه‌ی وطنیش رو مثلا در تتلو می‌بینید)، اغلب شامل چیزهایی مثل فردگرایی افراطی و تسلط جنسی و اجتماعی بر زنان میشه. مسئله‌ای که باعث میشه تا باور به به برابری جنسیتی در نسل جدید مردان، بسیار کمتر از نسل‌های قبلی باشه.چه باید کرد؟ نمیشه ساعت رو به عقب برگردوند. بخصوص چپ‌گراها و میانه‌روها باید دست از این بی‌ثبات‌سازی تعریف مردانگی دست بردارن. باید بپذیرن که از دست دادن نقش سنتی مرد به عنوان «حامی و تأمین‌کننده» باعث مشکلاتی شده که راه‌حلی براش ندارن؛ حداقلی راه‌حلی که به درد همه بخوره. باید یک الگوی جدید از مردانگی مدرن مورد توافق قرار بگیرد. الگویی که مسئولیت‌پذیری شخصی رو در کنار راه‌حل‌های ساختاری قرار میده. نمیشه نقش مردان رو به‌عنوان محرک‌های اصلی راه‌حل‌های کلان (رشد اقتصادی، ساخت خانه) تخریب کرد؛ باید پذیرفتش و تلاش کرد تا این نسل رو از منجلاب سوشال‌مدیا و فاشیسم رهایی داد. باید نقش و حتی نیاز به تامین‌کنندگی مرد رو پذیرفت و از سمتی سعی کرد تا داینامیکی جدید به‌وجود آورد که کسی احساس شکست نداشته باشه.ایندیپندنت: بیش از نیمی از نسل زد، می‌خواهند بریتانیا به یک دیکتاتوری تبدیل شود. البته این نتایج بعداً زیر سوال رفت اما افزایش اقبال مردان نسل زد به پوپولیست‌ها و فاشیست‌ها درگفتگو درباره مردانگی همچنان در جریانه. نیروهای مترقی نمی‌تونن کنار بنشینند و بذارن تا پوپولیست‌های راست‌گرا از ترس‌ها و ناامیدی‌های جوانان سوءاستفاده کنن. ما به پسران جوان، دیدگاهی بهتر و افتخارآمیزتر از خودشان بدهکاریم.علی امیری‌فرعلی امیری‌فرWed, 29 Oct 2025 15:16:01 +0330https://virgool.ir/@m_16689457/نیاز-پنهان-مرد-چرا-ذهن-در-طبیعت-دوباره-سیم-کشی-می-شود-xciwjiartk4fدر دنیای مدرن که توش یک بحران در زمینه‌ی مردانگی هم طرفیم، در حالی که تو در آپارتمان‌های سیمانی گیر افتادیم، از یک نیاز حیاتی جدا افتادیم: نیاز به خاک، گیاه و سبزینگی.باغبانی، درخت‌کاری یا صرفاً بودن در دل جنگل، نیازهایی بسیار جدی برای مردانه و تاثیرات بسیار مهم روی وضعیت روانی مردان شهری داره که در این عصر ماشین، انگار ارتباطشون با گذشته رو از دست دادن.بخش عمده‌ای از استرس مردان به خاطر نیاز به تامین‌کنندگیه؛ اینکه ارزش خودمون رو به اعداد موجودی حساب در اسکرین‌ها گره زدیم. باغبانی و درخت‌کاری، حس تأمین فیزیکی و ملموس رو به ما میدن. اینکه مرد می‌بینه تلاشش، مثلاً روزهایی که به خاک، آب داد، مستقیم به خروجی واقعی مثل میوه یا یک گیاه تبدیل شده، حس عمیقی از ارزشمندی و مفید بودن رو میده که سخت می‌تونید جای دیگه پیداش کنید.همینطور یکی از جنبه‌های آسیب‌زننده در مردانگی سمی، تکانش‌گری و نیاز به نیاز فوری به نتیجه‌ست. طبیعت، استاد صبر و حوصله‌ست. کاشتن درخت یا باغبانی، لازمه‌ش تلاش مداوم بدون انتظار پاداش سریعه. این فعالیت، مغز رو وادار میکنه تا این ریتم رشد بیولوژیکی رو بپذیره. این تمرین ذهنی، به مرد کمک می‌کنه تا در روابط و بحران‌ها هم، به جای واکنش فوری و کنترل‌گرایانه، ثبات عاطفی و صبر بیشتری نشون بده.مغز انسان برای پاسخ به هشدارهای محیطی تکامل یافته. زندگی آپارتمانی مملو از هشدارهای مصنوعی (از نوتیفیکیشن ایمیل، پیامک تبلیغاتی بگیرید تا هرچیزی مربوط به سوشال‌مدیا)، باعث اضطراب مزمن میشه. لمس خاک، بوی چوب یا کار فیزیکی با عناصر طبیعی، سیستم عصبی رو خاموش می‌کنه و به آرامش برمی‌گردونه. این تخلیه فیزیکی انرژی انباشته، به مرد این امکان رو میده که به جای خشونت یا پرخاشگری، تنش‌های خودش رو به روشی سازنده آزاد کنه.در طبیعت، مرد برای رشد یک درخت تلاش می‌کنه اما نمی‌تونه به طور کامل، مالک تمام رفتارها و کنش‌های اون درخت باشه. مرد و درخت در این بده‌بستان، با هم همکاری دارن. با تکرار این تجربه، ذهن و بدن مرد به این درک می‌رسه که قدرت واقعی، در مراقبت و پرورش مسئولانه‌ست، نه دیکته کردن نتیجه. این درس به طور مستقیم به یک توانایی مهم در روابط تبدیل میشه.ما باید نگاهمون به نیاز به فضاهای سبز رو از مفهوم «گل‌های آپارتمانی» که چیزی زنانه در نظر گرفته میشه، بالاتر ببریم و این نیاز رو به طور کامل بشناسیم و چاره‌ای براش پیدا کنیم. این، یک نوع عمل مراقبت از خوده که به جامعه هم نفع می‌رسونه. شاید این جمله رو شنیده باشید که جامعه زمانی بالنده میشه که مردی درختی بکاره که می‌دونه هرگز در سایه‌ش نخواهد نشست.علی امیری‌فرعلی امیری‌فرMon, 27 Oct 2025 15:23:01 +0330https://virgool.ir/@m_16689457/مردانگیِ-قدرتمند-اما-غیرکنترل-گر-aiw11qhooxajدر بحث‌های سال‌های اخیر، اغلب شنیدیم که مردانگی سنتی تا چه اندازه می‌تونه «سمّی» باشه. این بین، خلأ یک الگوی جایگزین و مثبت احساس میشه؛ مدلی که به جای محکوم کردن، به مردان جوان یاد بده که چطور هویت جنسیتی خودشون رو به شکلی مثبت ابراز کنن؛ طوری که نه‌تنها به زندگی خودشون معنی ببخشن، که دیگران در کنارشون احساس مثبتی داشته باشن و در واقع دوست‌داشتنی باشن. اینطوری میشه چنین مردانگی‌ای رو به عنوان یک نیروی مثبت تعریف کرد:انصاف: در مردانگی مثبت، شما درک می‌کنید که حق کنترل یا دیکته کردن اقدامات همسر یا شریک زندگی‌تون رو ندارید. با وجود انصاف در رابطه، اعتماد و امنیت به وجود میاد که جلوی چیزی سهمی مثل حساد یا سلطه‌جویی گرفته میشه. در واقع همونطور که انتظار ندارید هر اقدامتون از سوی همسر یا پارتنر کنترل بشه، نگاهی مشابه داشته باشید به حقوق طرف مقابل. محافظت بدون کنترل: نقش حمایتی، خصوصیت مردانگیه، اما نباید با کنترل اشتباه گرفته بشه. مراقبت در برابر آسیب‌های بیرونی (طیفی از شنیدن توهین در خارج از خونه تا بی‌ثباتی مالی) که اگه با محدود کردن استقلال همسر نباشه، عمیق‌ترین نوع عشق به حساب میاد.تامین‌کنندگی منعطف: مردان به نقش تامین‌کننده برای احساس ارزشمندی احتیاج دارن. این رو حتی زن‌های مدرن هم نیاز دارن تا بدونن. حتی اگه زن به لحاظ مالی درآمد بیشتری داره، مرد می‌تونه اون ذهنیت رو انعطاف بده، برای مثال نقش مهم‌تری در چیزهایی مثل تعمیرات، ساخت‌وساز یا مدیرت بحران رو برعهده بگیره - یا مسئول چیزی معنی‌دار در خونه مثل انجام کاغذبازی‌های قانونی یا مدیریت مالی باشه.توجه و همدلی: این هم می‌تونه به‌عنوان یک خصوصیت مثبت گسترش داده بشه که به‌عنوان یک مرد، یاد بگیریم که فعالانه گوش بدیم، درک کنیم و همدلی داشته باشیم؛ نه اینکه صرفاً راهکار‌های ساده ارائه بدیم. وقت‌های دیگه‌ای برای دادن راهکاری فکرشده و مناسب پیدا میشه، اما گاهی فقط باید شنونده و همراه بود.پذیرش این چهار اصل به مردان اجازه میده تا جایگاهی قدرتمند و اخلاقی در روابط پیدا کنن و در عین حال، مردانگی خودشون رو از خطر تبدیل شدن به یک نیروی سمی و کنترل‌گر دور نگه دارن. در نهایت می‌خوایم که دوست داشته بشیم و مورداحترام باشیم توسط شریک زندگی‌مون، نه اینکه تحمل بشیم؛ نه به عنوان عروسک جنسی، نه به عنوان بادیگارد، نه به عنوان ATM. علی امیری‌فرعلی امیری‌فرSun, 26 Oct 2025 14:55:42 +0330