https://virgool.ir/feed/@m_14741932fa2026-11-12 19:55:25https://files.virgool.ir/upload/users/3238535/avatar/bS50Mt.jpghttps://virgool.ir/@m_14741932https://virgool.ir/@m_14741932/شب-یلدا-در-جلفای-آذربایجان-lsdcihi4rdivجشن طولانی‌ترین شب سال با خانواده و دوستانشب یلدا در آذربایجان بدون «بایاتی گویی» مادربزرگ ها و داستان سرایی و خاطره گویی پدر بزرگ ها تا پاسی از شب لطف خاصی در منطقه آذربایجان ندارد؛ چیلله گجه سی (شب چله) در این دیار با بایاتی گویی مادر بزرگ ها پیرامون موضوعات مختلف به سر می رسد چنان که فرزندان و نوه ها دور او حلقه زده و باشوق تمام به بایاتی هایش گوش داده و هرکدام برای خود نیتی می کنند.در منطقه آذربایجان، همان‌طور که در بسیاری از نقاط ایران معمول است، شب یلدا یکی از مهم‌ترین مراسم‌های خانوادگی است که در آن اعضای خانواده، فامیل، و دوستان دور هم جمع می‌شوند. برای من، همیشه شب یلدا در خانه یکی از اقوام نزدیک برگزار می‌شود، معمولاً خانه پدر بزرگ و مادربزرگ، که این شب‌ها بیشتر به مکانی برای بازگشت به گذشته و گرامی‌داشتن خاطرات تبدیل می‌شود. در این شب، مهم‌تر از هر چیز، بودن کنار خانواده است؛ حتی اگر همه‌چیز ساده و بدون تشریفات خاص باشد، حضور در کنار عزیزان به ویژه پدر و مادر بزرگ‌ها و یا بزرگ‌ترهای خانواده، خود مهم‌ترین بخش این جشن است.چله‌گجه‌سی: میراثی افسانه‌ای از دیار آذربایجانیکی از قدیمی‌ترین مراسم‌های رایج در آذربایجان که همچون جشن سال نو ارتباط نزدیکی با نجوم دارد، مراسم شب یلدا یا چیلله گجه سی است که هر سال با شکوه فراوان در میان خانواده‌ها برگزار می‌شود. آمادگی برای این شب به یادماندنی از چندین روز قبل شروع و با شب نشینی در آخرین شب آذر به اوج می‌رسد.مردمان قدیم برای در امان ماندن از شر شب طولانی و در ضمن خوشحالی از تولد خورشید و نورانیت به جشن و پایکوبی می‌پرداختند. در آذربایجان به سبب دارا بودن زمستان‌های سخت این عید و مراسم خیلی ملموس‌تر است.در آذربایجان، این شب، آغاز چله بزرگ (بویوک چیلله) است که ۴۰ روز ادامه دارد. سرما پس از ۴۰ روز زورش را می‌زند تا دوباره سرما را بر جهان حاکم گرداند ولی گرم شدن زمین عمر چله کوچک (کیچیک چیلله) را کوتاه‌تر می‌کند و پس از بیست روز بایرام آیی (ماه اسفند) فرا می‌رسد.پای گوندرمه (هدایایی برای فرزندان خصوصا نوعروسان) در شب چله رسمی است که با جدیت و علاقه فراوان در آذربایجان اجرا می‌شود.هندوانه و انار، نمادهای شب یلدا«چیلله قارپیزی» و استفاده از میوه‌های قرمز رنگ (سیب قرمز و انار) برای سمبولیزه کردن خورشید و گرمی، حلواهای مخصوص گردو، آجیل و میلاخ ( انگور خشک شده)از دیگر مراسم این شب است.در گذشته بسیاری از میوه‌های شب یلدا از اوایل پاییز در خانه‌های روستایی نگهداری می‌شد تا با رسیدن شب چله استفاده کنند میوه‌هایی چون هندوانه که در انبار علوفه و میان کاه‌ها نگهداری می‌شد و ‌شب چله با شور خاصی سر سفره شب یلدا قرار می‌گرفت و ‌یا «آونگ» (انگورهای رنگارنگی که توسط نخ به هم وصل شده و از دیوار یا سقف چوبی آویزان می‌شوند) که هنوز هم در خانه‌های روستایی وجود دارد سیب، بادام، گردو، سنجد و کشمش و خوردنی‌های دیگری که برخی قربانی زندگی ماشینی شده و دیگر خبری از آنها نیست و ‌بعضی استقامت به خرج داده و ‌پا برجا مانده‌اند و ‌هنوز در دور دست‌ترین روستاها شب چله که می‌رسد در سینی مخصوص توسط مادر بزرگ‌ها کنار هم قرار گرفته و زینت بخش این شب به یاد ماندنی می‌شوند.هیچ چیزی در شب یلدا به اندازه هندوانه و انار در جلفا محبوبیت ندارد. این دو میوه به طور خاص در این شب بسیار مهم هستند. هندوانه‌ای که در شب یلدا در جلفا سرو می‌شود، معمولاً از بهترین و شیرین‌ترین نوع خود انتخاب می‌شود. با توجه به اینکه شهرستان جلفا در نزدیکی مرز با جمهوری آذربایجان قرار دارد، گاهی هندوانه‌هایی که وارد این منطقه می‌شوند، طعم خاصی دارند که برای خیلی‌ها یادآور شب یلداست.انار نیز در این شب نقش پررنگی دارد. خانواده‌ها انار را به صورت دانه‌های جدا شده در ظرف‌های زیبا سرو می‌کنند و گاهی در کنار این دانه‌های درخشان و قرمز، آجیل و پسته نیز دیده می‌شود. اما در کنار این دو خوراکی اصلی، آجیل، حلوا، شیرینی‌های خانگی و گاهی حتی کیک‌های ویژه شب یلدا نیز در سفره‌ها دیده می‌شود. در جلفا، حلوا به‌ویژه حلواهای سنتی آذربایجان که با طعم‌های مختلف درست می‌شود، یکی از محبوب‌ترین دسرهای شب یلداست.در اکثر خانه‌ها، مسئولیت خرید هندوانه به عهده کسی است که از پیش آشناست به انتخاب بهترین و خوشمزه‌ترین هندوانه. این کار معمولاً به یکی از مردهای خانه واگذار می‌شود، چرا که مردها معمولاً علاقه بیشتری به خرید میوه دارند و این خرید گاهی تبدیل به یک شوخی و حتی چالش برای پیدا کردن هندوانه‌ای با طعم و وزن مناسب می‌شود.کوفته شورباسی محبوبترین غذای شب یلدا«کوفته شورباسی» یا کوفته، محبوبترین غذای شب چله در آذربایجان است و نام آن با شب چله گره خورده است و علاوه بر این «دولمه برگ مو و برگ کلم» هم از شاخص ترین غذاهای این شب هستند؛ البته غذاهای متنوع و امروزی دیگری هم تهیه می‌شود.شب یلدا در آذربایجان یک جشن خانوادگیگرد آمدن در منزل بزرگان و بایاتی گویی، خاطره گویی، تاپماجا (چیستان) گویی، داستانسرایی و شنیدن سخنان عاشیق های باستانی را از دیگر سنت‌های این شب به یاد ماندنی است.آذربایجان با قدمتی چندین هزار ساله سالیان متمادی و قرن ها میزبان این سنت دیرینه بوده و آن را سینه به سینه و نسل به نسل حفظ کرده است.میلاد نادری علمداریمیلاد نادری علمداریWed, 18 Dec 2024 03:44:17 +0330