https://virgool.ir/feed/@khoshbakht.a«نقد صافی»، صفحه شخصی من است به عنوان یک شهروند و یک روزنامه نگار علاقمند به سیاست. توییت‌ها و نوشته‌هایم را منتشر می‌کنم و دوست دارم که نقدهای دیگران را بخوانم و بشنوم..fa2026-11-11 15:51:49https://files.virgool.ir/upload/users/828433/avatar/2vuQJB.jpeghttps://virgool.ir/@khoshbakht.ahttps://virgool.ir/@khoshbakht.a/درس-های-جنبش-معلمان-برای-نیروهای-سیاسی-ایران-ziglvm6dkb45ماه‌های متوالی است که معلمان ایران برای رسیدن به مطالبات صنفی خود تجمعاتی را برگزار می‌کنند. این تجمعات به گمان من یک نقطه عطف بسیار مهم در مسیر حرکت جامعه مدنی ایران است. اما چه چیزهایی می‌توان از این جنبش آموخت:1- مدت‌هاست که در مورد جایگاه خیابان و حضور خیابانی در دست‌یابی به مطالبات مدنی، بحث‌ها و گفتگوهای جدی‌ای در محافل سیاسی و مدنی در جریان است. به خصوص بعد از بن بست مطلق راهبردهای انتخاباتی اصلاح‌طلبان و ناآرامی‌های گسترده و خونبار در دی ماه 1396 و آبان ماه 1398، مسئله خیابان به یک نقطه کانونی در مجادلات سیاسی بدل شده است. اصلاح طلبان با تاکید بر هزینه بالای حضور خیابانی معمولا از آن پرهیز دارند و در نقطه مقابل، گروهی «خیابان» را یگانه مسیر به سمت تغییر در ایران می‌دانند. خیابان اما در سیاست معنای واحدی ندارد. خیابان بستری است که میزبان حداقل سه رخداد مهم سیاسی است: 1- شورش 2- انقلاب 3- جنبش. (گروهی از جامعه شناسان ناجنبش‌ها را هم به این فهرست اضافه می‌کنند.) جامعه شناسان و متخصصان علوم سیاسی تعاریف مختلفی را برای این سه مفهوم ارایه می‌کنند. با این حال وجود عناصری چون: دارا بودن سازمان، وجود تداوم، وجود رهبران مشخص و مطالبات معین از شاخصه‌های مهم هر جنبشی است. نکته بسیار مهم این است که اعتراضات معلمان در ایران به طرز تحسین برانگیزی همه این صفات را در خود جای داده است. یک سازمان مشخص و رهبرانی شناخته شده هدایت این اعتراضات را در دست دارند. مطالبات روشن است و از همه مهم‌تر آن که این اعتراضات از عنصر «تداوم» بهره می‌برند. جامعه ایران در طول دهه‌های گذشته یک انقلاب و چندین شورش را تجربه کرده است اما کمتر شاهد وجود یک «جنبش» بوده است. جنبش معلمان رویکردی جدید به خیابان را در جامعه مدنی مطرح کرده و پیش برده است2- جنبش معلمان اهمیت سازمان‌ و سازمان دهی را یک بار دیگر به همه فعالان سیاسی و اجتماعی ایران یادآور شده است. نکته بسیار مهم آن که در حالی که گروهی از اصلاح طلبان سازمان را به عنوان هدفی فی نفسه در نظر گرفته و هر نوع سیاست ورزی را قربانی بقای سازمان کرده‌اند؛ (البته اگر بشود از احزاب اصلاح طلب به عنوان سازمان یاد کرد!) جنبش معلمان به سازمان به عنوان یک هدف فی نفسه نگاه نکرده است بلکه از آن به عنوان ابزاری بسیار مهم بهره گرفته است. ابزاری که ترس از بین رفتن آن، مانع از به کارگیری‌اش نمی‌شود. این سازمان نقشی جدی در کنترل فضا و کانالیزه کردن مطالبات دارد اما به مانعی برای فعالیت مبدل نشده است. برای قیاس کارآمدی این سازمان کافی است آن را به حجم بالای احزاب و تورم شوراها در نزد اصلاح‌طلبان قیاس کنیم تا دریابیم که بخش بزرگی از پتانسیل‌های این جریان به مسلخ مناسبات الیگارشیکی رفت که فقدان دموکراسی درونی یا هر عمل سیاسی را با لزوم بقا توجیه می‌کنند.3- نقش رهبری نیز در جنبش معلمان بسیار جدی و تامل برانگیز است. استفاده هوشمندانه از شبکه‌های اجتماعی در کنار شجاعت عمل و بیان شاخصه مهم این نوع از رهبری است. کافی است نوع استفاده رهبران جنبش معلمان از شبکه‌های اجتماعی را با رهبران احزاب اصلاح‌طلبی قیاس کنیم که عملا به فعالان توییتری و اینستاگرامی مبدل شده‌اند بی آن که با واقعیت سیاست و عمل سیاسی نسبتی داشته باشند. یا در طرف مقابل و در جریان موسوم به برانداز، خیل خودشیفتگانی را نظاره کنیم که در شبکه‌های اجتماعی یا تلویزیون‌های ماهواره‌ای از فرط توهم مخاطب را در مرز خنده و گریه نگاه می‌دارند. وجود و فعالیت مستقل رهبران جبنش معلمان مانع از آن شده است که هیچ جریان سیاسی امکان موج سواری یا فرصتی برای ادعای بی‌پایه در مورد این جنبش داشته باشد و این هم همان چیزی است که برخی از مدعیان «خیابان» به شدت از آن ناراضی هستند. چه آن که آنان خیابان را تنها ابزاری آخر الزمانی برای رسیدن به همه مطالبات می‌دانند و در انتظار روز موعود فراخوانده شدن در عرصه خیابان به عنوان رهبر هستند .4- شجاعت عمل هم یکی دیگر از مشخصات جنبش معلمان است. عمل آن چیزی است که جنبش معلمان را از فوج فوج لشگرهای سایبری و غر زدن در شبکه‌های اجتماعی متمایز می‌کند. شجاعت به خصوص در نزد رهبران سیاسی یکی از گمگشته‌های سیاست ایران در حداقل یک دهه اخیر بوده است و در ناکامی کلی اصلاح طلبان هم نقشی بزرگ داشت. جبنش معلمان کاملا خشونت پرهیز است. معلمان با نام ونشان واقعی خود در شبکه‌های اجتماعی حاضرند و بر خلاف جریان موسوم به برانداز کوچکترین خشونتی حتی در ساحت کلام از آن‌ها سر نمی‌زند. خشونت پرهیزی آنان نه از ترس که از شجاعتِ عمل بر می‌خیزد.این 4 نکته بسیار مهم مواردی است که به گمانم آموزه‌هایی مهم و بنیادین برای جامعه مدنی ایران در دل خود دارد. معلمان بر خلاف برخی ادعاها در حال «مصرف خیابان» نیستند؛ آن‌ها در حال «بازآفرینی خیابان» در سیاست هستند. خیابانی که نه سایر شیوه‌های سیاست ورزی را یکسره طرد می‌کند و نه همه امید خود را به آن می‌بندد. خیابان، بخشی از آزادی است و نه همه آن!همه این موارد به منزله بی نقص بودن فعالیت جنبش معلمان ایران نیست. این جنبش هم بیش از هر چیز به نقد بیرونی و درونی نیاز دارد و این نقد را نباید از این حرکت درخشان مدنی دریغ کرد؛ چه آن زمانی که هر جریان سیاسی و اجتماعی خود را فراتر از نقد ببیند، دیر یا زود به نقطه پایان خواهد رسید.نقد صافی (علیرضا خوشبخت)نقد صافی (علیرضا خوشبخت)Mon, 25 Apr 2022 10:59:17 +0430https://virgool.ir/@khoshbakht.a/همچنان-کار-دشوار-مصدقی-بودن-ixlncmvfofyu?سالها پیش مقاله‌ای خواندم از مسعود بهنود یا عنوان "کار دشوار مصدقی بودن" که از دشواری و پیچیدگی‌های وفاداری به مشی سیاسی دکتر محمد مصدق می‌گفت. به نظرم مصدقی بودن امروز بسیار دشوارتر از زمان نگارش آن یادداشت در بیش از 20 سال پیش است. ?دشواری مصدقی بودن از این امر بر می‌آید که در شخصیت و روش و منش او در سیاست، عناصر گاه متناقضی که برای آزادی و توسعه ایران و نجاتش از چاه استبداد و توسعه نیافتگی ضروری است‌ گرد هم آمده‌اند. بی آن که در هیچ کدام افراط شود یا یکی زیر سایه دیگری قرار گیرد. ترکیبی هارمونیک که رسیدن به آن دشوارترین کار برای هر نیروی سیاسی و سیاستمدار در ایران امروز است.?مصدق دموکرات بود. او هرگز از ارزش و اهمیت دموکراسی کوتاه نیامد. حتی وقتی بسیاری از روشنفکران وطن دوستِ عصرش برای پیشبرد توسعه کشور به حمایت از دیکتاتوری رضا خان پرداختند، او محکم در برابر استبداد ایستاد. ?مصدق بوروکراتی عالیرتبه بود. بوروکراتی شهره به پاکدستی که به اهمیت توسعه ایران واقف بود. هدف سیاست برای او از درون ایدئولوژی عجیب و غریب بیرون نمی آمد و هدفش تغییر اساس خلقت یا ایجاد انسان طراز نوین نبود! او ایران را پیشرفته و مردمانش را مرفه می خواست اما برای توسعه حاضر به سازش با استبداد نبود. ?مصدق ایران دوست و خواهان استقلال ایران بود. اهمیت استقلال امروز و بیش از 70 سال بعد از او بیشتر از قبل است. در زمانه‌ای که اقتدارگرایان دل در گروی مسکو دارند و بخشی از اپوزیسیون شرمی از دریافت پول و حمایت سیاسی از محافظه کاران آمریکایی و حاکمان مستبد عربستان و دولت میلیتاریست اسرائیل احساس نمی کنند.?ایران دوستی مصدق، هرگز به دام باستان‌گرایی و نفی رنگین کمان اقوام ایرانی نمی افتاد. ایران او خیالی نبود، ایرانی واقعی بود متشکل از مردمانش.?مصدق قانونگرا و اصلاح طلب بود، اما هرگز روح دموکراسی خواهی و اهمیت اصول سیاست‌ورزی اش را قربانی وفاداری به قانون گرایی صرف نکرد. از امکانات قانونی برای مبارزه سیاسی بهره می برد اما در خارج از پارلمان هم تحرک و شجاعت لازم برای سیاست ورزی را داشت. او مشروطه خواه بود اما از تبار جان نثاران و ابراز ارادت کنندگان مخفی!! مستبدان نبود.?مصدق میانه‌رو بود اما ترسو نبود. اهمیت شجاعت رهبران در سیاست را ما امروز و بعد از شکست اصلاح طلبی پس از سالها تلاش بهتر در می‌یبابیم. شکستی که بیش از هر چیز حاصل ترس رهبر جریان اصلاحات در بزنگاه‌های تاریخی بود. ?80 سال بعد از نهضت ملی شدن صنعت نفت وفاداری همزمان به دموکراسی، توسعه و استقلال و تمامیت ایران بسیار دشوارتر از قبل است. اقتضائات متناقض هر کدام و پیچیدگی‌های عرصه واقعیت بیشتر است و البته زشتی حمایت از استبداد یا نادیده گرفتن استقلال هم از بین رفته است. مصدقی بودن این روزها دشوارتر است!?این همه را نگفتم که از او قدیس بسازم. او خطاهای مهم و متعددی داشت که در شکست نهضت ملی ایران موثر بود. با این حال منش مصدق امروز هم در میان غلغله ستایشگران استبداد(از نوع پهلوی یا دینی) و اصلاح طلبانِ "همینی که هست"!!! همچنان یک نقطه اتکای هویتی و تاریخی برای هر فرد و جریانی است که ایران را آزاد و مستقل و توسعه یافته بخواهد.نقد صافی (علیرضا خوشبخت)نقد صافی (علیرضا خوشبخت)Mon, 21 Mar 2022 13:08:00 +0330https://virgool.ir/@khoshbakht.a/کارشکنی-روسیه-و-پنجره-فرصت-برای-اصولگرایان-و-هسته-سخت-قدرت-waxa5nb3azsu?مذاکرات وین متوقف شده است و خبرها حکایت از آن دارد که این توقف به دلیل کارشکنی لحظه آخری روسیه است که جنگ در اوکراین را به میز مذاکرات وین کشانده است. ?مناسبات اصولگرایان حاکم بر ایران با روسیه قدمتی طولانی دارد. بیش از یک دهه است که این مناسبات هر روز بیشتر و عمیق‌تر شده است. ضدیت با غرب برای جریان اصولگرایی که عنصر بسیار مهم هویتی است. غرب نماد مدرنیسمی تلقی می‌شود که جریان اصولگرا اساسا در ضدیت با آن شکل گرفته است. قاعده دشمنِ دشمنِ من، دوست من است؛ معمولا در سیاست قاعده صادقی است و اصولگرایان در ضدیت مداوم با غرب به روسیه‌ای نزدیک شده‌اند که در طی سالهای اخیر تنش‌هایش با غرب بیشتر و بیشتر شده است. با این حال به نظر می‌رسد که وضعیت فعلی در مذاکرات وین اگرچه یک چالش بسیار بزرگ برای احیای برجام است اما پنجره فرصتی طلایی را برای اصولگرایان باز کرده است. اصولگرایان همواره به دلیل نزدیکی به روسیه زیر فشار افکار عمومی بوده‌اند. ?کافی است به یاد بیاوریم که در جریان اعتراضات بعد از انتخابات ریاست جمهوری سال 88 معترضان در خیابان علیه روسیه شعار می‌دادند و این روزها هم موج بلندی در افکار عمومی بر علیه این نزدیکی اصولگرایان به روسیه و چین برخاسته است. پیش از این و در جریان استفاده روسیه از پایگاه هوایی نوژه هم چنین موجی در افکار عمومی شکل گرفته بود. ?حالا در یک لحظه بسیار حساس یک چرخش کوچک می‌تواند نقش بسیار حیاتی برای اصولگرایان داشته باشد. به نتیجه رساندن برجام و نادیده گرفتن کارشکنی روسیه از یک سو می‌تواند به مدیریت بحران شدید اقتصادی در ایران کمک کند و از سوی دیگر تصویر اصولگرایان در افکار عمومی را به شدت بهبود بخشد و آن‌ها را از زیر فشار یک اتهام خارج نماید. ?چنین کاری البته بسیار دشوار است. اصولگرایان به غرب بی‌اعتماد هستند. چشم انداز بازگشت ترامپ یا فردی مانند او به قدرت و بر هم خوردن برجام؛ باعث می‌شود که آن‌ها نخواهند متحد قدیمی را آزرده خاطر سازند. مناسبات در هم تنیده و پیچیده دو کشور در عرصه نظامی و امنیتی و دیپلماتیک هم طبعا مانع بزرگی برای اتخاذ چنین تصمیمی است. روسیه هم به شدت نسبت به هر نوع غرب گرایی در بلوک قدرت در ایران حساس است؛ چه آن که منابع عظیم گازی ایران تنها رقیب منابع گازی روسیه است و اهرم انرژی مهم‌ترین سلاح روسیه در منازعه با غرب است. ?با این حال در شرایط فعلی و شاید برای نخستین بار در طی سالهای اخیر این روسیه است که به ایران احتیاج بیشتری دارد. بعید است مسکو در کشاکش تنش شدید با غرب قصد صرفنظر کردن از یک متحد استراتژیک را تنها به دلیل یک تصمیم داشته باشد. از سوی دیگر ایرانی که تحت تحریم غرب و آمریکا نباشد در بلندمدت متحد جذاب‌تری برای مسکو خواهد بود. البته اگر تصور روس‌ها از ارتباط با ایران، رابطه با یک متحد استراتژیک باشد و نه ارتباط با یک قَمَر!?اصولگرایان با یک چرخش موقت می‌توانند هم بخشی از مشکلات مهم اقتصادی خود را حل کنند، هم وجهه خود را در افکار عمومی ترمیم کنند و هم موقعیت خود در ارتباط با روس‌ها ارتقا دهند. ?بدیهی است که اصولگرایان دست از ضدیت با غرب برنخواهند داشت و در این راه روسیه تا اطلاع ثانوی متحد آن‌ها خواهد بود با این حال در عرصه روابط بین الملل متحدان هم هرگز دقیقا مطابق میل هم رفتار نمی‌کنند. ?این تصمیمی بسیار دشوار اما بسیار کلیدی برای اصولگرایان و اساسا بلوک قدرت در ایران است. تصمیمی که نقش مهمی در رقم خوردن آینده آن‌ها دارد. ?پ.ن: آن چه نوشتم به هیچ عنوان به معنی تایید روش و منش اصولگرایان در حکومتداری و وضعیت حاکم بر کشور نیست. تنها سلطه انحصاری یک تفکر خاص بر قدرت را به عنوان یک «واقعیت»، مفروض قرار داده‌ام و بدیهی است که بخش بزرگی از مشکلات کشور ناشی از همین سلطه انحصاری است و مطلوب این که سیاست خارجی و اصولا کل مناسبات حکمرانی تحت تسلط نهادهای دموکراتیک باشد.نقد صافی (علیرضا خوشبخت)نقد صافی (علیرضا خوشبخت)Mon, 14 Mar 2022 17:07:09 +0330https://virgool.ir/@khoshbakht.a/ابقای-رئیس-جبهه-اصلاحات-نه-خانی-آمده-و-نه-خانی-رفته-fo1uqx30enwe?بهزاد نبوی رئیس جبهه اصلاحات باقی ماند. شاید در میانه بحران اوکراین و التهاب‌ها در مورد نتیجه مذاکرات هسته‌ای در وین این موضوعی بی‌اهمیت باشد. اما آن چنان که بارها گفته‌ام به نظرم سرنوشت جریان اصلاحات و نقد و بازکاوی آن یک ضرورت مهم برای امروز و فردای سیاست در ایران است. هر چند فاجعه از همه سو ما را چنان بلعیده است که مجالی برای لحظه‌ای تامل نیز باقی نمی‌ماند. ?بهزاد نبوی را تنها چند بار از نزدیک دیده‌ام و معمولا پای سخنرانی‌اش نشسته‌ام. سیاستمداری قدیمی است که سابقه سیاست‌ورزی‌اش به قبل از انقلاب باز می‌گردد. اعتماد به نفسی عجیب و صراحتی گزنده دارد. صراحتی که البته در فضای پر از تعارف سیاست ایران، شخصا برایم جالب است. ذهنی روشن دارد و می‌گویند که در کار تشکیلاتی خبره بوده است. ?این‌ها را گفتم که روشن کنم سخنم در این نوشته کوتاه با شخص بهزاد نبوی نیست. چه آن که در میان همه جریان‌های سیاسی به محض آن که صدای نقدی به رهبران بلند شود؛ خیل شیفتگان و جان نثاران با فریاد واسفاها از فضایل رهبری می‌گویند و نقد کنندگان را به خامی و حرمت شکنی و غرض شخصی متهم می‌کنند. ?روی سخن اما با جریان اصلاحات است. اصلاح طلبی در ایران شکستی جدی و همه جانبه خورده است. هم سرمایه اجتماعی را بر باد فنا داده است و دیگر کمتر پایگاهی در میان گروه‌های مختلف اجتماعی دارد و هم به صورت کامل از حاکمیت رانده و اخراج شده است. این واقعیت را با نگاهی کوتاه به عرصه سیاسی ایران به خوبی می‌توان دریافت. آن چنان که سخنان خاتمی که روزگاری به سرعت به میلیون‌های رای تبدیل می‌شد امروز جز به طعنه و کنایه بازتابی در میان مردم نمی‌یابد و لیست اصلاح طلبان در انتخابات شورای شهر- که همه گروه‌های اصلاح‌طلب در مورد آن اجماع داشتند ـ شکستی هولناک را تجربه می‌کند. ?شکست برای یک جریان سیاسی امر عجیبی نیست. هیچ جریان سیاسی‌ای نمی‌تواند همیشه پیروز باشد. نکته در مورد جریان اصلاحات آن است که این شکست را یکسره حاصل مقاومت حاکمیت می‌دانند و توجهی به عوامل داخلی رقم خوردن این شکست ندارند. ?البته که در کلام همه بر لزوم بررسی این شکست و برخی عوامل داخلی آن اجماع دارند. اما آن چه در عمل دیده می‌شود آن است که نه آرایش سیاسی این جریان تحولی یافته است، نه اثرگذاران آن خدای نکرده قصدی برای کناره گرفتن دارند و نه حتی یک متن انتقادی یا بیانیه تحلیلی در مورد این شکست منتشر شده است. ?الیگارشی جریان اصلاحات در انتظار خوردن سر مردم یا حاکمیت به سنگ است! این که یا مردم از سر ناچاری دوباره به آن‌ها اقبال کنند یا حاکمیت بار دیگر آن‌ها را به بازی فرابخوانند. بدیهی است که در این راهبرد جایی برای نقد و تغییر نباشد. ?رسم است در کشورهای دموکراتیک و در سیاست ورزی مدرن که رهبران بعد از شکست‌ها کناره می‌گیرند، راه برای منتقدان گشوده می‌شود و نسل‌هایی جدیدتر از حاشیه به متن می‌آیند. اصلاح‌طلبان اما به این‌ها نیاز ندارند. آن‌ها قرص و محکم سر جای خود ایستاده‌اند و در انتظار روزی هستند که دوباره مردم یا حاکمیت به سوی آن‌ها بیایند. طبیعی است که در این راه رئیس کهنسال جبهه اصلاحات هم باید در سمتش ابقا شود. از نگاه اینان ریزش بدنه اجتماعی اصلاحات از سر تحلیل اشتباه و خودزنی مردم است و ریزش در بدنه سیاسی هم مایه یکدست شدن بیشتر جریان اصلاحات و خلوص بیشتر اصلاح‌طلبی و یک مزیت است! در میان اصلاح‌طلبان نه خانی آمده و نه خانی رفته است!نقد صافی (علیرضا خوشبخت)نقد صافی (علیرضا خوشبخت)Sat, 12 Mar 2022 17:06:17 +0330https://virgool.ir/@khoshbakht.a/تجاوز-روسیه-به-اوکراین-داستان-نر-آلفای-نظام-جهانی-gso9opvbd7knاین اولین بار نیست که یک ابرقدرت به یک کشور کوچک حمله می‌کند. از لشگرکشی آمریکا به ویتنام و افغانستان و عراق تا حضور نظامی اتحاد جماهیر شوروی به مجارستان و حمله تمام عیارش به افغانستان. اما چه چیزی ماجرای اوکراین را متفاوت می‌کند؟در حضور نظامی اتحاد جماهیر شوروی در مجارستان و افغانستان و... پای یک ایدئولوژی یعنی سوسیالیسم وسط بود. سوسیالیسم یک آرمان جهانی است و شوروی مدعی بود که به خطر افتادن این آرمان جهانی این کشور را به واکنش واداشته است. در جریان لشگرکشی آمریکا به عراق و افغانستان و سایر موارد مشابه هم آمریکا مدعی بود که مدافع دموکراسی و آزادی و حقوق بشر است و گاه هم به عنوان مدافع نظم و امنیت جهانی به میدان می‌آمد. خوش خیالانه است که تصور کنیم که ایدئولوژی‌ها عامل تعیین کننده در تحولات جهانی هستند. منطق قدرت معمولا ایدئولوژی را به خدمت می‌گیرد و از آن پوششی می‌سازد. با این حال نفس وجود این ایدئولوژی‌هاست که جنگ قدرت در جهان انسانی را از تنازع بقای حیوانات اندکی متمایز می‌کند. در تجاوز روسیه به اوکراین اما پای هیچ ایدئولوژی وسط نیست. پوتین مدعی است که امنیت این کشور توسط ناتو تهدید می‌شود. چرایی این تهدید به توهم عظمت روسیه و ذهنیت جنگ سردی پوتین باز می‌گردد. وگرنه مناسبات اقتصادی روسیه امروز از آمریکا هم سرمایه دارانه‌تر است. منطق حمله روسیه به اوکراین تنها و تنها اعمال قدرت و مشخص کردن حوزه نفوذ است. پوتین آن چنان که در نطقش به مناسبت آغاز این تجاوز گفت روسیه مدرن را قوی‌ترین کشور جهان می‌داند و با خرد کردن استقلال ملت همسایه در حال اثبات این قدرت است. آن چه رخ داده است بی‌شباهت به ماجرا نر آلفا در گله‌های حیوانی نیست. نرینه‌ای که به صرف قدرت فیزیکی هدایت گله را در دست دارد. در استفاده از غذا بر دیگران برتری دارد و بخش بزرگی از روابط جنسی در گله در انحصار اوست. پوتین می‌خواهد نر آلفای این جنگل جهانی باشد. از قضا او علاقه زیادی به نشان دادن زور جسمانی و نرینگی خود دارد و این هم او را بیش از پیش به نر آلفا شبیه کرده است. او می‌خواهد اثبات کند که در سایه ضعف آمریکا، روسیه (یعنی خودش) قوی‌ترین است و زور فیزیکی هم ابزار اوست. البته که این منطق معمول ابرقدرت‌هاست. آمریکا هم از این جهت تفاوتی با روسیه پوتین ندارد، تنها فرق شاید همین کنار رفتن پوسته ایدئولوژی و نمایان شدن بیش از پیش منطق حیوانی قدرت در روابط بین‌الملل است. نقد صافی (علیرضا خوشبخت)نقد صافی (علیرضا خوشبخت)Sun, 27 Feb 2022 13:31:07 +0330https://virgool.ir/@khoshbakht.a/مرثیه-ای-برای-میانه-روی-و-سرگردانی-x4kx72exdbkqمتن زیر را در روز تشییع پیکر قاسم سلیمانی نوشتم. در روزهایی که خیابان‌ها از عزاداران او آکنده بود و در فضای مجازی طبق معمول غوغایی بود میان هواداران و منتقدان و دشمنان او. آن روزها فضا و فرصتی برای انتشار این متن نبود. بعد از دو سال اما حال و هوای ایران، در حقیقت و مجاز، همان است که بود و حال و هوای من هم همینطور. پس تصمیم گرفتم متن را با اندکی تعدیل! منتشر کنم.***1_ شریعتی در ابتدای "حسین وارث آدم" از غربتی می گوید که در یک شبِ عاشورایِ مشهد احساس کرده است. از این که در شهری چون مشهد و به عنوان یک شیعه معتقد، مجلسی نیافته است تا بر حسینش گریه کند، مجلسی که میزبانان و میهمانانش بر همان حسینی بگریند و از همان امامی بگویند که شریعتی می شناخت. لاجرم خودش روضه ای بر حسین نوشته و به تعبیر بیهقی بزرگ لختی قلم را بر امامش گریانده است، حاصل "حسین وارث آدم" شده است.2_ ایران و عراق غرق در اندوه عزاداران قاسم سلیمانی است. فوج فوج در شهرها می گریند، یزله می کنند و رجز انتقام می‌خوانند. کور نیستم که نبینم در صف عزادارانش از همه رنگ مردمی هست. شیفتگان سردار در خیابانها و شهرها بر پیکر پاره پاره او مرثیه می‌کنند. منتقدانش خاموشند. یا در صف‌های مردم عزادار پیکر او را تشیبع می‌کنند و یا در خانه‌ها به صفحه‌های تلویزیون خیره اند و حضور عظیم مردم را نگاه می‌کنند. مخالفان او اما راهی به خیابان ندارند. در صفحه‌های مجازی اما می‌تازند و خروش می‌کنند و خشم بی پایان خود را بر سر سردار و حکومت و حامیانش و حتی منتقدان خاموش او می‌ریزند. ایران تنها خیابانهای انبوه از مردمی‌عزادار نیست، آن دیگران خاموش و حتی خشمگین بخشی از همین وطنند. البته که کفتارهایی که بر جنازه هر کس ـحتی دشمنـ رقص شادی می‌کنند، حتما از این وطن نیستند. حساب آنها جداست.3_ من شریعتی نیستم. نه استعداد او در خطابه را دارم و نه ارادتی از آن جنس که او به امامش داشت، به قاسم سلیمانی دارم. پس روضه ای نمی‌نویسم. چند خطی می‌نویسم که که روایت روان آشوب زده خودم است به عنوان یک انسان زاده این خاورمیانه آشوب زده که زیر سنگ آسیای استعمار خارجی و استبداد داخلی نفسی برایش باقی نمانده.4 ـ من مخالف سیاست گسترش عمق استراتژیک ایرانم. جستجوی امنیت برای ایران در ورای مرزها و از سواحل مدیترانه تا دریای سرخ را خطا می‌دانم. مهم تر از این مخالفت، اتخاذ این سیاست به شیوه ای غیر دموکراتیک را قبول ندارم. مردم ایران هرگز فرصت نداشته اند که این سیاست را انتخاب کنند. هیچ کس از این مردم نپرسید که آیا رشادت سربازان را در خارج از مرزها به نام و به خاطر این وطن می‌خواهند یا نه. دیده ام که معتقدان به این سیاست غالبا از میان تندروترینها در سیاست داخلی اند. آنها که استاد تمام ایجاد نفرت و انشقاق در میان ملتند. آن‌ها که آبان امسال ملتی را عزادار فرزاندانش کردند و بر جنازه کشتگان تهمت مزدوری بستند.5 ـ روایت سرنوشت خاورمیانه را اما تنها معتقدان به سیاست گسترش عمق استراتژیک ایران ننوشته اند و نمی‌نویسند. محافظه کاران آمریکایی و صهیونیست‌ها سالهاست بر این منطقه خیمه زده اند. عربده می‌کشند و آدم می‌کشند، با مستبدترین حکومت‌ها و با نفرت انگیزترین گروه‌ها پیوند می‌خورند، بر جان ملت‌ها افتاده اند و عرض و مال و و سرزمین مردمان می‌برند. غرور ملت‌ها بازیچه آنهاست و در جنون ایدئولوژی آخرالزمانی و محافظه کاری خونریز و منافع عریان خود هیچ مردی و مردمی ‌نمی‌شناسند.6 ـ درد اما فراتر از این هم هست. خاورمیانه سکونت گاه مردمانی است از قومیت‌ها و ادیان و فرقه‌های گوناگون. این مردمان هر کدام خود رامالک مطلق حقیقت می‌دانند و هیچ از مدارا بر دیگران نمی‌شناسند، اگر خِرَد زندگی روزمره سالها و قرنهایی آنها را در کنار هم به زیست مسالمت آمیز وادارد، هر حادثه ای و هر آشوب و هر تغییر این پوسته نازک مدارا را می‌درد و فاجعه می‌سازد. داعش آخرین میوه نامبارک این خاک مصیبت خیز است. همان داعشی که بیش از صهیونیست‌ها از مردمان عراق و سوریه کشته گرفت و آن جنایتها کرد که قلم از نوشتنش شرمسار و وحشت زده می‌شود.7ـ قاسم سلیمانی سردار بی بدیل سرکوب داعش بود، او اگر برای کودکان موصل آزادی به ارمغان نبرد اما آنها را از دام هیولا رها کرد. او مجری و سیاست گذار راهبرد گسترش عمق استراتژیک ایران بود. با شجاعتی افسانه ای و درایتی که دشمنانش هم به آن معترفند، سیاستی را پیش برد که هیچ گاه در مورد آن از مردمش نپرسیده بود. او از تبار پرده دران و سرکوب گران داخلی هم نبود، گفته اند و می‌گویند که دلی هم با میانه روهای داخلی داشت؛ حداقل آنها را به شلاق تندروی ننواخته بود. اسلحه او هیچگاه به سمت مردمانش نشانه نرفت آن چنان که اسلحه و زبان برخی دیگر. البته که هیچ گاه علیه آن دیگران هم سخنی نگفت.8 ـ به گمان منِ حیران در این دایره تناقض‌ها، آنها که جبهه خود را یافته اند، رستگارانند. از هر سو بر هم می‌تازند و به شمشیر اطمینان یکدیگر را سخت می‌نوازند. هر ضربه رقیب را به کلامی تند یا استدلالی بَیِن پاسخ می‌دهند. من اما در این دایره سرگردانم. رفیقانم از هر دو سو می‌آیند. با کلام‌های سخت، گاهی جواب می‌دهم به آنها با دلی لرزان از سستی استدلالم و شرمی از آن روی دیگر حقیقت که می‌دانم و در جواب آنها ندیده می‌گیرم.9_ ایها الناس من نمی‌توانم بر پیکر پاره پاره سربازی از وطنم که با بعثی‌ها و داعش جنگیده، نگریم. من نمی‌توانم غرور له شده وطنم به دست یک خوکِ سیراب شده از آبشخور محافظه کاری را که بر مسند ریاست جمهوری آمریکا نشسته نبینم و از تعرض او بگذرم.ایها الناس من نمی‌توانم بر دستهای خون آلود بعضی از آنها که امروز گلوی خود را با فریاد انتقام پاره می‌کنند، چشم ببندم. من عزادار آن کشته شدگان آبانی هم هستم، من داغ مادران و پدران این سرزمین را که فرزندانشان کشته خرداد و دی و آبان شده اند، می‌دانم و در عمق استخوان احساس می‌کنم.رفقا من مخالفم سیاست گسترش عمق استراتژیک ایرانم، مخالف مداخله آمریکا، مخالف سیاست خارجی جمهوری اسلامی، دشمن اسراییل، مخالف حماس، دلداده آرمان فلسطین، متنفر از دشمن سازی ای که سوخت استبداد داخلی باشد و حیرانم در این دایره مخالفت‌ها و موافقت‌ها، دل دادن‌ها و دل کندن‌ها....10ـ سیاست آن هم در خاورمیانه، جایی برای مرددها و میانه روها ندارد. این جا سرزمین ایمانهای سخت است و اطمینان‌های سترگ. سیاست جایی برای مردمان دل رحم و دست و دلهای لرزان نیست. بر سیاستمداران مردد و بر میانه روی در این گوشه دنیا، تنها باید مرثیه کرد، آن چنان که من برای وطن پاره پاره ام و برای سرگردانی خودم مرثیه کردم.نقد صافی (علیرضا خوشبخت)نقد صافی (علیرضا خوشبخت)Tue, 04 Jan 2022 14:23:25 +0330https://virgool.ir/@khoshbakht.a/روایت-هزیمت-4-پرگویی-سفیدنمایان-rw8oo9lx9senتابلوی کوری اثر بی اس ولید نقاش تونسیدر 3 یادداشت قبلی مجموع روایت هزیمت به ترتیب به لزوم نقد و بازکاوی تجربه شکست اصلاح‌طلبی در ایران بین سال‌های 1392 تا 1400، عارضه طفره روی از سیاست در جریان اصلاحات و خطای راهبردی اصلاح‌طلبان در مورد مسئله گفتگو پرداختم. پیش از آن که به سراغ دلایل و علل بروز این مشکلات در جریان اصلاحات بروم، بررسی یک عارضه دیگر در این سال‌ها ضروری است. این عارضه را «پرگویی سفیدنمایان» می‌نامم و در سطور آتی قصد دارم که ابعاد این عارضه و عواقب آن را تشریح کنم.منظور از «سفیدنمایی» در این یادداشت مجموعه تلاش‌های بخشی از جریان اصلاحات برای عادی و طبیعی جلوه دادن وضعیت این جریان و فضای سیاسی کشور بعد از سال 1396 است. تلاش‌هایی که اگرچه سخنگویانی محدود داشت اما در سایه پرکاری و پرگویی این افراد و نیز سکوت سنگین بخش بزرگی از جریان اصلاحات به صدایی غالب بدل شد. صدایی که فرصت بزرگی برای حمله به جریان اصلاحات فراهم آورد، یک جدال درونی بزرگ ایجاد کرد، ریزش فراوانی در بدنه سیاسی اصلاح‌طلبان به دنبال داشت و ضربه‌ای هولناک به سرمایه اجتماعی این جریان وارد کرد.البته که اوضاع و احوال اقتصادی و اجتماعی و سیاسی ایران بعد از گردش به راست روحانی در تابستان 96، ناآرامی‌های دی ماه 1396 بسیار بحرانی بود. این وضعیت بحرانی به سادگی و در همه عرصه‌ها قابل مشاهده بود و امکان نفی آن وجود نداشت. با این حال مدعای این گروه آن بود که این وضع حاصل شرایطی به غیر از وضعیت نظام سیاسی ایران و روند حرکت اصلاح‌طلبان است و اصلاح‌طلبی در این شرایط جدید هم باید به همان سیاق قبل به مسیر خود ادامه دهد.منظور از سیاق قبلی حرکت اصلاح‌طلبی روند آن بین سال‌های 1392 تا 1396 در اتحاد با جریان راست میانه و نوعی مصالحه با هسته سخت قدرت برای عادی سازی روابط خارجی کشور، احتیاط در طرح مطالبات سیاسی دموکراسی‌خواهانه و بهره‌گیری حداکثری از امکان مشارکت در نظام سیاسی (انتخابات و اشغال سمت‌های مدیریتی) و ایجاد بهبودهای بورکراتیک بود. روندی که از میانه سال 1396 با ابهام‌ها و پرسش‌های جدی مواجه شد و با فروپاشی اقتصادی متعاقب خروج ترامپ از برجام و راست‌روی دولت روحانی و بی عملی فراکسیون امید در مجلس دهم آشکارا در معرض نقد جدی رقبای سیاسی و بدنه اجتماعی رای دهنده به اصلاح‌طلبان قرار گرفت.در این شرایط عمده تلاش سفیدنمایان تاکید بر بهبودهای مختصر روی داده در وضعیت نظام اداری کشور، نمایش مشکلات سایر کشورها و اصرار بر این امر بود که در غیاب دولت روحانی و حضور اصلاح‌طلبان در قدرت اوضاع بسیار بدتر از این خواهد بود.سفیدنمایی در واقع روی دیگر سکه «طفره رفتن از سیاست ورزی» بود. در حالی که جریان اصلاحات از سیاست‌ورزی پیرامون مهم‌ترین مسائل کشور مانند مشکل هسته‌ای و مذاکره با ترامپ، مسئله حجاب اجباری، ناکارآمدی گسترده نظام مدیریتی کشور و ... طفره می‌رفت و یکسره از هر کوشش دموکراسی‌خواهانه تهی شده بود، هم و غم سفیدنمایان صرف این می‌شد که بر بهبودهای اندک واقعی یا خیالی تاکید کنند و به آسیاب‌های بادی تندروی و رادیکالیسم حمله ببرند.سفیدنمایی برای این اقدام خود سه توضیح و ابزار اساسی داشت. نخست آن که شرایط ایران عادی و روند اصلاح‌طلبی درست بوده است و این ترامپ است که شرایطی غیرعادی را بر ایران و جهان تحمیل کرده است.در غیرعادی بودن دونالد ترامپ البته که هیچ تردیدی نیست. این پدیده نامبارک با تکیه بر قدرت فراوان ایالات متحده آمریکا مشکلات بزرگی را برای نظم و سامان بین‌المللی پدید آورد و یک بار دیگر نشان داد که نیروی نادانی و شرارت چگونه می‌تواند زندگی آدمیان را به بازی بگیرد. با این حال سفیدنمایان در نسبت دادن وضعیت غیرعادی حاکم بر ایران به ترامپ نسبت به دو مسئله اصلی تغافل می‌ورزید: اول این که آن چه میدان را برای ترامپ و محافظه‌کاران همراه او و کشورهای همپیمانش مانند اسرائیل و عربستان همواره کرده است؛ نوعی وضعیت غیرعادی طولانی مدت در سیاست خارجی ایران است. وضعیت طولانی غیرعادی‌ای که حاصل ترجیحات ایدئولوژیک در سیاست خارجی و تنش طولانی با جهان غرب و بسیاری از همسایگان است. طرفه آن تنش زدایی از سیاست خارجی کشور همواره یکی از دستورکارهای اصلی اصلاح‌طلبان بوده است. سفیدنمایان بدون در نظر گرفتن این مسئله یکسره بر نقش ترامپ در پدید آمدن اوضاع غیرعادی تمرکز می‌کردند، مذاکره با دولت او را ناممکن توصیف می‌کردند و در نمونه‌های افراطی به تجلیل از سیاست خارجی‌‌ای متوسل می‌شدند که روزگاری مورد نقد جریان اصلاحات بود. البته در این کار نوعی فرصت برای نزدیکی با هسته سخت قدرت و ابراز ارادت و همراهی هم نهفته بود که سفیدنمایان نمی‌توانستند از آن صرفنظر کنند.دومین نکته‌ای که سفیدنمایان در مورد بحران «ترامپ« نادیده می‌گرفتند این بود که اساسا رای دهندگان، جریان‌های سیاسی را برای مقابله با همین بحران‌های ناگهانی و مواجه با چنین بن‌بست‌هایی به میدان سیاست می‌فرستند. سیاست‌ورزی تنها اداره بورکراتیک کشور نیست و این یک جریان سیاسی مسئول وقتی با بحرانی ناگهانی مانند به قدرت رسیدن ترامپ مواجه می‌شود باید بتواند حداقل خلاقیت و شجاعت لازم برای مواجه با آن را داشته باشد. خلاقیت و شجاعتی که نه در دولت حسن روحانی و در میان اصلاح‌طلبان وجود نداشت و پاسخ این هر دو به بحران ترامپ چرخش به سمت مواضع هسته سخت قدرت و حداکثر سکوت و گاه طعنه و کنایه بود!دومین نقطه رجوع سفیدنمایان برای توضیح و تبین روشی که در پیش گرفته بودند، سیاست رسانه‌ای بود که از سوی شبکه‌های جدید ماهواره‌ای چون ایران اینترنشنال و منوتو و البته هزاران اکانت توئیتری و کانال خبری تلگرامی پیگیری می‌شد. این سیاست سیاه نمایی مطلقی از شرایط ایران است که کشور را جهنمی تمام عیار توصیف می‌کند. سفیدنمایان اصلاح‌طلب در واکنش به این سیاه‌نمایی راه سفیدنمایی از اوضاع و احوال و انکار بحران‌ها و شرایط بسیار دشوار مردم را در پیش گرفتند. از عادی و گاه خوب بودن اوضاع خبر می‌دادند و هنوز هم می‌دهند و در مقابل سیاست «فریب سیاه« به ابزار «فریب سفید» متوسل می‌شوند. آن‌ها حتی از این نکته مهم استراتژیک غافل بودند که با اتخاذ چنین سیاستی دقیقا در زمین همان رسانه‌ها بازی می‌کنند؛ برای آن‌ها خوراک لازم تبلیغاتی فراهم می‌آورند و با استدلال‌های سست و گاه خنده‌آور زمینه تضعیف روحیه بدنه اصلاح‌طلبان را فراهم می‌کنند. اصرار بر پرگویی سفیدنمایانه و کم نیاوردن به هر قیمتی در مقابل این رسانه‌ها نه تنها به دلیل قدرت رسانه‌ای بالای آن‌ها ناممکن بود، بلکه به دلیل تناقض با بسیاری از واقعیت‌‌های زندگی بحرانی در ایران زمینه را بر شنیده نشدن هر سخنی جز همان سیاه نمایی مالوف فراهم می‌کرد. سفیدنمایی نه تنها سیاستی غیراخلاقی بود که مطلقا بی‌فایده و حتی مضر هم بود.سومین نقطه رجوع سفیدنمایان اما به نظر پیچیده‌تر است و به مرور زمان پرورش یافته و البته هنوز ادامه دارد. سفیدنمایی به تدریج خود را به نوعی گرته‌برداری خام‌دستانه از منطق احزاب چپ غربی مسلح کرد. در این منطق مشکلات و بحران‌های موجود در نظام سیاسی کشور با مشکلات لیبرال دموکراسی‌های غربی مشابهت سازی می‌شد. آشکار گفته می‌شد که بله «اوضاع بد است» اما اصولا «اوضاع همیشه بد است و در همه کشورها بد است». راه حل ارایه شده هم همچنان که احزاب چپ رسمی کشورهای با نظام لیبرال دموکراتیک در پیش گرفته‌اند، فعالیت در چارچوب همان سازوکارهای نظام سیاسی مستقر است. به این ترتیب با شعبده‌ای عجیب نظام سیاسی مستقر در ایران با نظام سیاسی لیبرال دموکراتیک یکسان انگاشته می‌شد، بحران‌های جوامع مشابه تلقی می‌شد و نسخه‌ای آماده هم تجویز می‌شد!این روش سوم روشی پیچیده‌تر بود که سفیدنمایی را با منطق نمایش سیاهی مشابه در همه جهان پیش می‌برد و البته به برخی ابزارهای نظری گزینش شده و حتی برنامه‌های از پیش آماده سیاسی هم مسلح بود. برنامه‌هایی که به عنوان مثال سعی می‌کرد ساختار یکسره الیگارشیک احزاب اصلاح‌طلب و موانع بزرگ قانونی مانند نظارت استصوابی را نایده انگارد و با سامانه‌های رای سنجی و رای گیری بر مشکل بنیادین اصلاح طلبان یعنی فقدان استراتژی غلبه کند!آن چنان که گفته شد سفیدنمایی با تحرک سیاسی بالا و نوعی پرگویی مجازی وحقیقی همراه بود وحاصل آن هم فرسودن سرمایه اجتماعی اصلاح‌طلبی، تعمیق شکاف‌های درونی و دیگری سازی با نیروهای رادیکال‌تر جبهه اصلاحات، نفی هر گونه پیوند با سایر نیروهای تحول خواه ( به این دلیل که اعتماد نظام سیاسی را سست و امکان مشارکت در قدرت را منتفی می کند) و البته فراهم کردن فضا و فرصت برای همان سیاه نمایانی بود که یکسره در رسانه‌های قدرتمند به نفی امکان هر تحولی از درون مشغولند.اما چرا سفیدنمایی در میان اصلاح‌طلبان بی‌پاسخ باقی ماند؟ بدنه اصلاح‌طلبی البته به شدت منتقد این رویه بود و در هر فرصتی آن را ابراز می‌کرد. با این حال در راس جریان اصلاحات کمتر صدایی در این مورد شنیده شد. به گمان من مهم‌ترین دلیل آن بود که در راس اصلاح‌طلبان عده زیادی با این سفیدنمایان همراه و همدل بودند. آن‌ها اگرچه ریسک ابراز چنین نظراتی را نمی‌پذیرفتند اما از طرح آن خشنود بودند و با در پیش گرفتن سیاست سکوت اهدافی دوگانه را پیش می‌بردند. از سویی مانع از طرح این مباحث نمی‌شدند و از سوی دیگر این فرصت فراهم می‌شد که در جلسات و محافل خصوصی بر تمایز خود با این دیدگاه‌ها برای بدنه تاکید کنند!البته که ذکر این نکته ضروری است که بخشی از شناخته‌شده‌ترین اصلاح‌طلبان با این رویه مخالف بودند و در ابراز نظرهای رسانه‌ای مشی‌ای کاملا مخالف با سفیدنمایان داشتند. اما این گروه در میان الیگارشی اصلاح‌طلبان در اقلیت بودند و عملا در سایه سکوت در اردوگاه اصلاح‌طلبان این طبل سفیدنمایی بود که پیوسته شنیده می‌شد.بعد از برشمردن سه عارضه بزرگ «طفره رفتن از سیاست ورزی»، «اشتباه راهبردی در مورد امر گفتگو» و «پرگویی سفیدنمایانه» در یادداشت‌های بعدی به سراغ گفتمان، هویت، تشکیلات و بحران راهبردی اصلاح‌طلبی در این سال‌ها خواهم رفت.نقد صافی (علیرضا خوشبخت)نقد صافی (علیرضا خوشبخت)Sun, 12 Dec 2021 17:12:02 +0330https://virgool.ir/@khoshbakht.a/روایت-هزیمت-3-خطای-راهبردی-اصلاح-طلبان-درباره-گفتگو-lt0affytmwilدر یادداشت قبلی مجموعه «روایت هزیمت» که به بازکاوی شکست اصلاح‌طلبان بین سال‌های 1396 تا 1400 می‌پردازد، به عارضه «طفره رفتن به جای سیاست‌ورزی» پرداختم. متن کامل این یادداشت را می‌توانید اینجا بخوانید. قبل از آن وارد نقد وضعیت هویتی و تشکیلاتی اصلاح‌طلبان شوم پرداختن به یک خطای رایج استراتژیکِ جریان اصلاحات در طول 4 سال گذشته ضروری است.عارضه‌ مورد بحث در این یادداشت چیزی است که آن را «درک نادرست اصلاح‌طلبان از گفتگو» می‌نامم. طرح مسئله گفتگوی ملی در میان اصلاح‌طلبان احتمالا با یک سخنرانی از سید محمد خاتمی آغاز شد که در آن خواستار «آشتی ملی» در کشور شده بود. این سخنرانی در سال 1395 و بعد از به قدرت رسیدن دونالد ترامپ ایراد شد؛ در زمانی که جریان اصلاحات هنوز در تعادل قوای سیاسی کشور در نقطه ضعف کامل نبود. اقبال مردم در انتخابات مجلس دهم در 1394 و ریاست جمهوری دوازدهم در سال 1396 که با پیروزی اصلاح‌طلبان همراه بود، به خوبی این وضعیت را نشان می‌دهد. پاسخ به سید محمد خاتمی در همان زمان و از عالی‌ترین تریبون‌های نظام سیاسی داده شد. این پاسخی سرد بود که تاکید داشت که مردم با یکدیگر قهر نیستند که حالا آشتی کنند. دیگر تریبون‌های هسته سخت قدرت نیز در همان زمان این طرح را تخطئه و پیشنهادی از سوی فتنه‌گران دانستند.اصلاح‌طلبان اما با جدیت بیشتری کوشیدند این طرح را پی بگیرند. این کار به خصوص در مجلس دهم با سامان دادن اقداماتی حول مسئله «گفتگوی ملی» صورت گرفت و برای مدتی اخباری از اقداماتی در راستای گفتگوی ملی به گوش می‌رسید. خبرها از جلسات برخی از نمایندگان مجلس دهم با چهره‌های سیاسی اصولگرایان حکایت داشت. این اقدامات در شرایطی صورت گرفت که شرایط کشور به تدریج از میانه سال 1396 به شدت بحرانی شده بود. اقتصاد کشور در محاصره وتحریم قرار گرفته و امواج تورمی یکی از پس دیگری از راه می‌رسیدند. کشور دو بار در دی ماه 1396 و آبان 1398، با ناآرامی‌های گسترده و خونبار مواجه و اعتراضات گروه‌های کارگری و اقشار آسیب‌پذیر و فرودست در خیابان‌ها به امری تقریبا روزمره بدل شده بود. همزمان در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های مختلف اعتراض شدیدی از سوی بدنه اجتماعی اصلاح‌طلبان نسبت به نحوه عملکرد این جریان در مجلس دهم و البته عملکرد دولت حسن روحانی وجود داشت. در این شرایط بود که گاه و بیگاه افراد و گروه‌های مختلف اصلاح‌طلب بر لزوم گفتگوی ملی و آشتی ملی برای حل مشکلات تاکید می‌کردند. بی آن که نه جوابی از حاکمیت و هسته سخت قدرت دریافت کنند و نه حتی در چارچوبی معنادار و روشن با بخش‌های سیاسی جناح اصولگرا گفتگو کنند.اما چرا طرح «گفتگوی ملی» از سوی اصلاح‌طلبان در آن شرایط یک خطای راهبردی بود.برای روشن شدن بهتر مسئله لازم است بر تمایز میان دو مفهوم «گفتگو» و «مذاکره» در عرصه سیاست متمرکز شویم. آن چنان که از سیاق کلام و عمل سیاستمداران اصلاح‌طلب در این دوره زمانی بر می‌آید این گروه «گفتگو» را بیشتر از هر چیز در معنای (دیالوگ) به کار می‌بردند. دیالوگ معنای فلسفی پیچیده‌ای دارد که در حوزه دانش نگارنده و مجال این یادداشت نیست. اما در هر حال گفتگو یا همان دیالوگ بر گفتگویی برای کشف حقیقت میان دو منطق متمایز دلالت دارد. عنصر اصلی در گفتگو همین مواجه میان دو منطق عقلانی متفاوت است. گفتگو میان جریان‌های سیاسی و اجتماعی و فکری هم بر همین مبنا می‌تواند شکل بگیرد. گفتگوهایی که دو یا چند منطق مختلف را در مورد موضوعات مختلف در مقابل یکدیگر قرار می‌دهد. هدف گفتگو هم قاعدتا دستیابی به نوعی از «تفاهم» یا حداقل روشن شدن منطق طرفین برای یکدیگر است. با این مقدمات روشن است که گفتگو بیش از آن که در عرصه بغرنج سیاست عملی کاربرد داشته باشد مفهومی متعلق به فضاهای آکادمیک، جامعه مدنی و سپهر عمومی است.در گفتگو این منطق و درک طرف مقابل است که اهمیت دارد. هر چند هیچ تعامل انسانی نمی‌تواند از روابط قدرت بری باشد، اما در گفتگو باید روابط قدرت بین طرفین گفتگو به حداقل برسد. این همان دلیلی است که بر اساس آن امکان گفتگو با حکومت به عنوان عالی‌ترین شکل نهاد قدرت در جامعه اگر منتفی نباشد، بسیار دشوار است.اگر بپذیریم که روابط قدرت عنصر اصلی صحنه سیاست است، در آن صورت باید گفت که در این عرصه این مذاکره (negotiation) است که از اهمیت برخوردار است. منظور از مذاکره در این جا فرآیند چانه‌زنی است که در آن طرفین می‎‌کوشند با کمترین مخاصمه حداکثر منافع را برای خود تامین نمایند، راه‌ حل‌های مرضی الطرفین پیدا کنند، منافع مشترک را بیشینه سازند و در مورد اختلافات به نوعی «مصالحه» دست یابند. در مذاکره نه منطق که میزان قدرت هر یک از طرفین در میدان واقعی سیاست است که تعیین کننده است.البته که قدرت و مهارت چانه‌زنی، درک الولویت‌های استراتژیک طرف مقابل، داشتن درک روشن از خطوط قرمز و منافع حیاتی طرف خودی و عوامل متعدد دیگر هم در توفیق مذاکره‌کنندگان و به نتیجه رسیدن مذاکره نقش دارد. مذاکره در واقع هنر ترجمه ابزارها و قدرت سختِ میدان سیاست در پشت میز گفتگو و مبدل کردن آن به قدرت نرم و کلمات و در نهایت به حداکثر رساندن منافع ممکن است. در واقع در مذاکره بر خلاف گفتگو این منطق طرفین نیست که عامل تعیین کننده است بلکه این قدرت سخت و نرم هر طرف است که در نهایت به حاصل مذاکره شکل می‌دهد. حاصلی که نه تفاهم یا حداقل درک منطق رقیب، که نوعی مصالحه است.اما آیا گفتگو در معنای پیش گفته هیچ تاثیری در عرصه سیاسی ندارد؟ چنین قضاوتی آشکارا خطاست. گفتگو بین جریانات مختلف فکری، گروه‌های اجتماعی و سیاسی و گرایش‌های مختلف فرهنگی در میان مدت و دراز مدت حتما تاثیراتی مهم بر عرصه سیاست عملی هم خواهد گذاشت. با این حال چنین گفتگوهایی بیش از آن که کار سیاستمداران و جریانات سیاسی باشد، کار اهالی حوزه‌های فکری و اجتماعی و فرهنگی است هرچند طبعا حاصل این گفتگوها درعرصه سیاست هم نمایان خواهد شد.اما چرا تاکید اصلاح‌طلبان بر «گفتگو ملی» در آن مقطع زمانی کم فایده و یک انحراف استراتژیک بود؟جریان اصلاح‌طلب یک جریان سیاسی است. آن چنان که پیش از این توضیح داده شد، مقوله گفتگو بیش از آن که به حوزه سیاست عملی تعلق داشته باشد به حوزه‌های آکادمیک، فرهنگی و اجتماعی مربوط است. اصلاح‌طلبان به عنوان کارگزاران سیاسی بیش از هر چیز باید در پی برآوردن خواسته‌های بدنه اجتماعی خود از طریق مکانیزم‌های سیاسی باشند. دعوت کردن طرف مقابل به گفتگو و اصرار یک جانبه بر گفتگوی ملی هر چه باشد وظیفه اولیه و کارکرد ضروری این جریان سیاسی نبود. در یکی از بحرانی‌ترین دوره‌های حیات سیاسی و اجتماعی ایران و در حالی که بدنه اجتماعی اصلاح‌طلبان آشکارا ازعملکرد این گروه ناراضی بود، به جای طراحی استراتژی‌هاییبرای تغییر موازنه قدرت و در صورت لزوم «مذاکره» با ساختار قدرت به اتکای نیروی سیاسی و اجتماعی، وقت به دعوتی یکسویه از حاکمیت و هسته سخت قدرتی می‌گذشت که اساسا نه اصلاح‌طلبان را به عنوان طرف گفتگو به رسمیت می‌شناخت و نه مسائل مورد نظر آن‌ها را به عنوان مسائلی مهم برای گفتگو تلقی می‌کرد.ممکن است گفته شود که منظور از گفتگوی ملی در ادبیات اصلاح‌طلبان در آن زمان در واقع همان مذاکره بوده است و عدم دقت واژگان در این زمینه می‌تواند مشکلاتی را برای فهم دقیق موضوع فراهم آورد؛ چه آن که گفتگو و مذاکره در عرف سیاسی ایران و در زبان فارسی گاه به جای هم به کار می‌روند.با این حال شواهد و قرائن مهمی نشان از آن دارند که منظور اصلاح‌طلبان از گفتگوی ملی در آن مقطع مذاکره نبود. مهم‌ترین شاهد این مدعا آن است که هیچ گاه هیچ چارچوب و دستورکار مشخصی برای این گفتگوی ملی ارایه نشد. روشن نبود که این گفتگو باید در مورد چه موضوعاتی صورت پذیرد. روند مذاکرات (اگر منظور از گفتگو مذاکره بود) باید چگونه باشد، چه کسانی و از چه پایگاه‌های سیاسی و با چه صلاحیت و مشروعیتی با یکدیگر به بحث می‌نشینند ودر یک کلام چارچوب و روش و هدف بحث به هیچ عنوان روشن نبود. مواردی از این دست یعنی روشن کردن چارچوب و اهداف بحث، نقاط محل اختلاف، صلاحیت طرف‌های بحث و نمایندگی آن‌ها از گروه‌های مشخص، از مشخصات مهم مذاکره است. حال آن که در گفتگو چنین الزاماتی وجود ندارد.التجاء یک جانبه اصلاح‌طلبان برای گفتگو با هسته سخت قدرت در شرایطی که طرف مقابل دست بالا را به لحاظ ساختاری داشت و روحیه بدنه سیاسی اصلاح‌طلبی مدام در حال تحلیل رفتن بود، ضعف و عدم اعتماد به نفس بیشتری را به این بدنه سیاسی تزریق می‌کرد.موضع حمایت از گفتگوی ملی به درستی یک موضع اخلاقی بود، اما رهبران اصلاح‌طلب با سنگر گرفتن در پشت این موضع درست اخلاقی، وظایف سیاسی خود را به فراموشی سپردند و دست آخر هم حتی یک دستاورد جزئی ملموس از این اصرار و تَکرار برای گفتگو ملی به دست نیاوردند.آن چه باید در دستور کار فوری قرار می‌گرفت، کانالیزه کردن نارضایتی‌های اجتماعی موجود، مبدل کردن این نارضایتی‌ها به قدرت سیاسی از طریق سازمان‌دهی مبتنی بر شجاعت و خلاقیت و مذاکره و چانه زنی با هسته سخت قدرت بر اساس این قدرت سیاسی تولید شده بود؛ کاری که یکسره به فراموشی سپرده شد و تنها مصاحبه از پس مصاحبه با مضمون مزایای گفتگوی ملی منتشر شد.نکته بسیار مهم دیگر این بود که اصلاح‌طلبان در حالی به جای مذاکره با هسته سخت قدرت خواهان گفتگو با آن بودند، که وجه دیگر کار خود یعنی گفتگو با گروه‌های مختلف اجتماعی، نهادهای مدنی و صنفی و سایر نیروهای سیاسی خواهان تحول را یکسره به فراموشی سپردند.هیچ تلاشی برای گفتگو با سایر گروه‌های سیاسی‌ خواهان تحول در ایران صورت نگرفت. در حالی که این گفتگو در سپهر عمومی می‌توانست به تدریج زمینه نزدیکی میان این نیروهای سیاسی و خلق قدرت را فراهم نماید. با نهادهای مدنی و صنفی هم هیچ گفتگوی نظام‌مندی در جریان نبود تا کار اصلاح‌طلبی هم در مجلس و هم در دولت یکسره به جزئیاتی بگذرد که تاثیر آن در عرصه سیاسی چندان ملموس نبود.اصلاح‌طلبان آن جا که باید به مذاکره بر مبنای قدرت خلق شده می‌پرداختند در پی ابراز حسن نیت و گفتگو بودند و آن جا که باید با حسن نیت گفتگو وقدرت سیاسی خلق می‌کردند، در سکوتی محتاطانه و بدبینانه فرو رفته بودند.این که چرا این وضعیت وارونه خلق شد به سرگشتی‌های گفتمانی و هویتی، بلبشوی تشکیلاتی و تسلط الیگارشی‌ها بر سازمان اصلاح‌طلبی باز می‌گردد که در شماره‌های بعدی «روایت هزیمت» به آن خواهم پرداخت.نقد صافی (علیرضا خوشبخت)نقد صافی (علیرضا خوشبخت)Wed, 22 Sep 2021 22:17:58 +0330https://virgool.ir/@khoshbakht.a/روایت-هزیمت-2-اصلاح-طلبان-و-طفره-رفتن-به-جای-سیاست-ورزی-qglkarv8ozv6کاریکاتوری اثر کریستوفر ویانت که به دلیل محدودیت‌های موجود در ایران امکان اشتراک گذاری نسخه اصلی آن را نداشتم. در بخش اول این سلسله یادداشت‌ها به این موضوع که چرا نقد و بررسی دلایل و علل شکست جریان اصلاحات در ایران مفید است؛ پرداختم. به عنوان نخستین علت شکست اصلاحات به سراغ عارضه‌ای رفته‌ام که آن را «طفره رفتن به جای سیاست ورزی» می‌نامم و معتقدم که در بخش بزرگی از سال‌های بین 1396 تا 1400 این عارضه بر بخش اصلی جریان اصلاحات حاکم بوده است. هر چند این معضل در طول تاریخ جریان اصلاحات و به خصوص بین سال‌های 1379 تا 1384 هم تا حدودی قابل مشاهده است.منظورم از طفره رفتن به جای سیاست‌ورزی سلسله اقدامات و فعالیت‌هایی است که جریان اصلاح‌طلب به عنوان یک جریان سیاسی به عنوان فعالیت سیاسی انجام می‌داد، بدون آن که ربطی به اصلی‌ترین مسائل و موضوعات میدان سیاست در ایران داشته باشد و بدون آن که کوچک‌ترین خلاقیت یا ریسک‌پذیری در این اقدامات وجود داشته باشد.درباره تعریف سیاست و سیاست‌ورزی طبعا اجماع نظری میان اندیشمندان وجود ندارد. اما منظور از سیاست و فعالیت‌های سیاسی در این یادداشت، کنش‌هایی است که با دو عنصر مهم شناخته می‌شود: نخست کسب قدرت یا اعمال نفوذ و اثرگذاری بر قدرت به خصوص قدرت حکومت بر جامعه و دوم مدیریت کلان امور عمومی و تعیین جهت‌گیری‌های استراتژیک در مورد مهم‌ترین مسائل هر جامعه‌ای.این که منشا این قدرت چه باشد و یا چه رویکردها و روش‌هایی برای مدیریت امور عمومی به کار گرفته شود، موضوع مباحث نظری گسترده‌ای است که ارتباطی با موضوع این یادداشت ندارد.با این مقدمه می‌توان عارضه «طفره رفتن به جای سیاست‌ورزی» در میان اصلاح‌طلبان را این طور توضیح داد: مجموعه جریان اصلاح‌طلب بین سال‌های 1396 تا 1400 به جای پرداختن به مهم‌ترین مسائل اداره امور عمومی جامعه و مطالبات مشخص بدنه اجتماعی خود از طریق کوشش برای کسب قدرت یا اثرگذاری بر قدرت، به موضوعات فرعی و حاشیه‌ای پرداخته است. موضوعات اصلی میدان سیاست عامدانه نادیده گرفته شده و جای آن را موضع‌گیری‌های کلامی ابهام‌آمیز یا اقدامات بوروکراتیک کم‌تاثیر و نوعی تجاهل گرفته است.این طفره رفتن نه تنها در مورد موضوعات سیاست‌ورزی که در مورد روش‌های سیاست ورزی هم جلوه داشته است و به جای انواع مختلف روش‌های سیاست ورزی و خلاقیت در فعالیت‌های سیاسی و ریسک‌پذیریِ ولو حداقلی، تنها تکرار مواضع چندپهلو و اعلام نظر در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی در میان اصلاح‌طلبان تعبیر به سیاست‌ورزی شده است.برای آن که منظورم از این مدعا را روش‌تر بیان کنم در ادامه به 4 مورد اشاره خواهم کرد که به نظر مصداق بارز طفره رفتن به جای سیاست ورزی بوده است.1- سیاست خارجی: مسئله پرونده هسته‌ای و حضور منطقه‌ای ایران و به صورت کلی تنش میان ایران و غرب از یک سو و مخاصمه بین ایران و برخی کشورهای قدرتمند منطقه از جمله عربستان و اسرائیل از سوی دیگر، سال‌هاست که از مهم‌ترین موضوعات عرصه سیاسی در ایران است. از سال 1397 و با خروج ترامپ از برجام و قبل‌تر از آن با به قدرت رسیدن محمد بن سلمان در عربستان، تنش در سیاست خارجی ایران به شدت افزایش یافت و به سرعت و با بالا گرفتن تحریم‌ها به شکل یک بحران هولناک اقتصادی بازتولید شد. بحرانی که حیات و هستی میلیون‌ها ایرانی را در پنجه خود گرفت و از سال 1396 تا همین امروز بارها هزاران نفر را به خیابان‌ها کشاند و در دو مقطع به سرکوب‌های شدید منجر و جان بسیاری از هم‌وطنان را گرفت.ریشه اصلی این بحران سیاست خارجی بود. موضع هسته سخت قدرت در مقابل ترامپ روشن بود واز هر نوع مذاکره با او احتراز و مقاومت را تنها مسیر موفقیت می‌دانست و می‌داند. دولت روحانی عملا همین موضع را در پیش گرفت هر چند از اظهارات گاه و بیگاه روحانی می‌شد نوعی تمایل به مذاکره یا حداقل هم تحلیل نبودن با هسته سخت قدرت را برداشت کرد.اما موضع جریان اصلاحات چه بود؟ واقعا نمی‌دانم! هیچ اظهار نظر صریح و روشنی نه از سوی رهبران و چهره‌های شاخص این جریان و نه از سوی تشکل‌ها و احزاب متعدد آن‌ها در مورد مسئله مذاکره با آمریکای ترامپ، سیاست منطقه‌ای ایران و به صورت کلی سیاست خارجی‌ای که بیش از 20 سال است سایه خود را بر همه چیز در ایران گسترده است، دیده نمی‌شد.صاحبان قدرت در جریان اصلاحات احتمالا در پاسخ به این سوال چند جمله مبهم در مورد این مسئله در بیانیه‌های تشکل‌های اصلاح‌طلب یا جملاتی چندپهلو در مصاحبه‌های فلان چهره شاخص یا حتی مواضع تعداد معدودی از سیاستمداران اصلاح‌طلب را ارایه خواهند کرد. اما روشن است که موضع یک جریان سیاسی به این شکل برای جامعه روشن نمی‌شود. بحرانی چنین سهمگین جای موضع‌گیری‌های چندپهلو و دعا گفتن با صدای آهسته به گونه‌ای که طبع هسته سخت قدرت را نیازرد، نیست!بدنه اجتماعی عاصی این نوع موضع‌گیری را اساسا یا نخواهد دید و شنید یا آن که با خشم آن را به منفعت‌طلبی و محافظه‌کاری نسبت خواهد داد و البته که بر خطا نیست.در طول بیش از 3 سال اصلاح‌طلبان کوشیدند موضعی مبهم و معلق را در این زمینه حفظ کنند. اگر به مقاومت در مقابل ترامپ معتقد بودند، (که برخی از آن‌ها بودند) چرا صادقانه با مردم و بدنه اجتماعی بازنگفتند؟ اگر معتقد به مذاکره و تغییر رویه کلی در سیاست خارجی بودند، چرا آن را صریح و با صدای روشن خطاب به جامعه و هسته سخت قدرت نگفتند؟ تنها صدای بلند اصلاح‌طلبان در عرصه سیاست خارجی زمانی بود که موضع آن‌ها با هسته سخت قدرت یکسان بود. مانند محکوم کردن تحریم‌های ظالمانه و محکوم کردن ترور سردار سلیمانی.2- حجاب اجباری: مسئله مداخله حکومت در عرصه‌های اجتماعی و فرهنگی و محدود کردن آزادی‌ها در این حوزه‌ها، دهه‌هاست که در ایران موضوعی مهم و روزمره است. در این میان مسئله حجاب اجباری در سال‌های اخیر ماهیتی بحرانی یافته است. دلایل و علل بروز این بحران را باید در مجالی دیگر بررسی کرد، اما با نگاهی به خیابان‌های شهرهای بزرگ و حتی شهرهای کوچک ایران و البته رصد شبکه‌های اجتماعی به سادگی می‌توان این بحران بزرگ را مشاهده کرد. نافرمانی گسترده از حجاب اجباری از سوی زنان و دختران ایرانی از یک سو و فشار حکومت در قالب گشت ارشاد و جریمه خودروها و بازداشت و برخورد قضایی از سوی دیگر تنشی مداوم را در فضای اجتماعی ایران خلق کرده است. فیلم‌های درگیری میان زنان و دختران با ماموران انتظامی و حتی افراد عادی گاه و بیگاه در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌شود و صحنه‌هایی آزارنده از تنش اجتماعی را نمایان می‌سازد. بحران در قالب مبارزات مدنی از جنس دختران خیابان انقلاب هم نمایان شده است. تمرکز بخشی از جریان اپوزیسیون که اساسا به دامن زدن نفرت و شکاف بین حکومت و جامعه و حتی لایه‌های مختلف اجتماعی علاقه‌مند است، این وضعیت بحرانی را بیش از پیش در معرض دید قرار داده است.اما موضع جریان اصلاحات در مورد مقوله حجاب اجباری چه بوده است؟ تقریبا هیچ! در همه سال‌هایی که با راس و بدنه سیاسی جریان اصلاح‌طلب برخورد داشته‌ام حتی به تعداد انگشتان دست کسانی را نمی‌شناسم که با حجاب اجباری موافق باشند. با این حال دریغ از کوچکترین موضع منسجم و شفاف و روشنی در این زمینه و مبدل کردن لغو آن به یکی از شعارهای اصلی جریان اصلاحات. بگذریم از کوشش قانونی برای لغو آن و یا تلطیف قوانین از طریق کرسی‌های پارلمانی در اختیار اصلاح‌طلبان! چنین کوششی حتما با سد شورای نگهبان روبرو می‌شد اما عجیب است که جریان اصلاحات که برای شرکت در هر انتخاباتی هر بار دل به تغییر رفتار شورای نگهبان می‌بندد و پای وظیفه سیاسی خود را برای ثبت نام به میان می‌کشد در مورد چنین مسئله مهم و بحرانی‌ای راه تجاهل و سکوت را در پیش می‌گیرد و کمترین کوششی در این زمینه صورت نمی‌گیرد.3- خیابان و سیاست: واقعیت حضور معترضان به وضع موجود در خیابان از زمستان سال 1396 رخ نموده است و از آن تاریخ تا به حال به صورت مداوم ادامه داشته است. اعتصابات کارگری، اعتراضات محلی و ناآرامی‌های گسترده و سراسری در همه این سال‌ها سایه خود را بر سیاست ایران افکنده است. آن چه اما روشن است، حیرانی و سردرگمی جریان اصلاحات در تحلیل این واقعیت و ناتوانی در اتخاذ هر نوع موضع اساسی و قاطع در این مورد بوده است.واقعیت این است که جریان اصلاحات در ایران بیشتر به امکانات مشارکت در نظام سیاسی برای پیگیری خواست‌های خود نظر داشته است و کمتر به حضور خیابانی علاقه‌مند بوده و همین امر یکی از نقاط افتراق بین اصلاح‌طلبان و جنبش سبز بوده است.با این حال مسئله حضور مردم در خیابان و نوع مواجه حاکمیت با آن واقعیتی بوده است که اصلاح‌طلبان باید تکلیف خود را با آن روشن و آن را صراحتا به هسته سخت قدرت و بدنه اجتماعی حامی خود اعلام می‌کردند. البته که در این مورد هم بیانیه‌های مبهم و موضع‌گیری‌های «نه سیخ بسوزد و نه کباب!» سکه رایج در میان اصلاح‌طلبان بوده است. پیشروترین حرکت در این زمینه هم پوشش خبری برخی از این رخدادها در برخی رسانه‌های اصلاح‌طلب بوده است(که البته شایان تقدیر است).زاری خانواده‌های فرزند از دست داده، خشونت در برخورد با معترضان و برآورده نشدن خواست‌های هزاران کارگر اعتصاب کننده و به جان آمده، در همه این سال‌ها واقعیت مهم عرصه اجتماعی ایران بوده است.هر چند روشن بود که جریان اصلاحات چندان با این حضور خیابانی همدل نیست اما هیچ اقدام عملی و خلق سیاست و کوشش برای میانجیگری و کانالیزه کردن خواست‌های معترضان و مذاکره با حکومت و ... هم رخ نداد.4- اصلاح‌طلبان و استعفا؛ نسبت جن و بسم الله!: 3 موردی که در بالا مورد اشاره قرار گرفته‌اند به موضوعاتی اشاره داشتند که اصلاح‌طلبان از سیاست ورزی در مورد آن‌ها طفره رفته‌اند. مورد چهارم اما به روش‌های سیاست‌ورزی مربوط است.واقعیت این است که مهم‌ترین پاسخ جریان اصلاح‌طلب در مورد عدم تحقق وعده‌های این جریان سیاسی سنگ‌اندازی و کارشکنی و مقاومت تمام عیار رقیب اصولگرا به مدد هسته سخت قدرت بوده است. پاسخی که به کرات ارایه شده است و می‌شود. با این حال روشن نیست که اصلاح‌طلبان در مقابل این سنگ اندازی جز مشارکت مداوم در انتخاباتی که مدام بسته‌تر شده است و موضع‌گیری‌های کلامی معمولا چند پهلو چه روش‌های را اتخاذ کرده‌اند.به عنوان مثال استعفا از سمت‌های انتخابی یا انتصابی یک ابزار مهم در عرصه سیاست ورزی است. این روش به خصوص در نظام‌های پارلمانی به شدت رایج است اما در نظام‌های ریاستی و مختلط هم توسط جریان‌های مختلف به کار گرفته می‌شود. استعفا معمولا برای نشان دادن صداقت و اراده افراد و جریان‌های سیاسی به بدنه اجتماعی و سیاسی خود و نیز فشار به جریانات رقیب و قدرتمندان صورت می‌گیرد. در میان اصلاح‌طلبان هم بحث خروج از حاکمیت قدمتی نزدیک به دو دهه دارد. خروجی که البته هیچ گاه صورت نگرفته است تا کار به اخراج مشترک توسط هسته سخت قدرت و رای دهندگان کشیده شود. آخرین استعفای مهم در میان اصلاح‌طلبان را می‌توان کنار رفتن مصطفی معین از سمت وزارت علوم در سال 1382 و استعفای جمعی از نمایندگان مجلس ششم البته بعد از انتخابات مجلس هفتم! دانست. و از آن تاریخ تاکنون هیچ سیاستمدار مهم اصلاح‌طلبی کرسی انتصابی و انتخابی خود را ترک نکرده است. سیاستمدارانی که هر بار انبانی از درددل‌های انباشته از سنگ اندازی رقیب و مقاومت ساختار را در محافل خصوصی باز می‌گشایند اما در عرصه عمومی هیچ واکنشی جز تمکین و سکوت ندارند. نمونه مشخص این وضع اسحاق جهانگیری بود که علی‌رغم سه سال تحقیر آشکار و در شرایطی که رسما به قربانی دولت روحانی مبدل شده بود در جای خود باقی ماند تا دستمزدش را با رد صلاحیت در انتخابات دریافت کند. دستمزدی که به گمان نگارنده برای او نجات بخش بود چرا که در صورت تایید صلاحیت و شرکت در انتخابات با نتیجه‌ای بدتر از عبدالناصر همتی مواجه می‌شد!بدنه اجتماعی اصلاح‌طلبان این مقاومت آن‌ها در سمت‌های خرد و کلان را نه به اصرار آن‌ها برای تداوم خدمت که به شیفتگی به قدرت و موقعیت تعبیر می‌کرد. به فرض هم که حضور بسیاری از آن‌ها در این سمت‌ها در کم کردن آلام مردم موثر بوده است آیا حتی چند استعفای نمادین نمی‌توانست تحرکی در فضای سیاسی ایجاد کند و از حجم بدبینی بدنه اجتماعی بکاهد و سرمایه‌ای برای آینده بسازد؟نکته بسیار مهم در مورد هر 4 مورد پیش گفته آن است که هیچ کدام از آن‌ها با هیچ یک از اصول قانون اساسی یا مبانی جمهوری اسلامی ایران هم تناقض نداشته و حتی در محافظه‌کارانه‌ترین قرائت‌ها از اصلاح‌طلبی هم اعمالی ساختار شکنانه تلقی نمی‌شدند. البته که طرح آن‌ها حتما با واکنش سخت اصولگرایان و هسته سخت قدرت مواجه می‌شد اما مگر ممکن است که سیاست ورزی جدی با مقاومت یا حتی هزینه مواجه نشود؟ حاصل ترس از آن هزینه‌های احتمالی و یا مقاومت هسته سخت قدرت این حذف بی عزت از عرصه سیاسی است.این 4 مورد از مهم‌ترین نمودهای عارضه «طفره رفتن به جای سیاست‌ورزی» در میان اصلاح‌طلبان در سال‌های اخیر بوده است.به جای پرداختن به موضوعات مهم پرداختن به فرعیات و جدال لفظی با اصولگرایان و اتلاف وقت کار دائمی جریانی بوده است که با وعده و امید تغییر از مردم رای گرفته بود. تاوان این طفره رفتن از سیاست ورزی هم آن چنان که اشاره شد اخراج از عرصه قدرت بوده است. اخراج توسط حاکمیتی که دیگر نیازی به جریانی بی پشتوانه احساس نمی‌کرد و هیچ هراسی از بدنه اجتماعی آن نداشت و مردمی که به جریان سیاسی‌ای که چشم بر اصلی‌ترین موضوعات ببندد و به جای خلاقیت و عمل سیاسی خلاقانه تنها به دنبال تکرار باشد، نه گفتند!نقد صافی (علیرضا خوشبخت)نقد صافی (علیرضا خوشبخت)Sat, 14 Aug 2021 16:23:36 +0430https://virgool.ir/@khoshbakht.a/روایت-هزیمت-1-چرا-تامل-در-دلایل-شکست-اصلاح-طلبی-مفید-است-k5e70t5witvhتابلویی با عنوان خزان مرداب که متاسفانه نتوانستم نام نقاش آن را پیدا کنم.تا چند روز دیگر حسن روحانی صندلی ریاست جمهوری را ترک و ابراهیم رئیسی جانشین او در این سمت خواهد شد. پایان رسمی دوران ریاست جمهوری حسن روحانی را می‌توان پایان رسمی یک دوران در حیات سیاسی ایران دانست. تحولاتی که در طول 4 سال دوم حسن روحانی رخ داد از اعتراضات بزرگ و خون‌بار خیابانی در دی 96 و آبان 98، تا رویگردانی شدید مردم از صندوق‌های رای در و در نهایت تصمیم قاطع حاکمیت برای یکدست کردن بلوک قدرت در انتخابات ریاست جمهوری اخیر، مدت‌هاست که از فرا رسیدن این دوران تازه خبر می‌دهند.آغاز این دوران تازه را می‌توان محصول دومین شکست بزرگ پروژه اصلاح‌طلبی دانست. در واقع اگر دوران اصلاحاتی که از دوم خرداد 1376 آغاز شده بود با به قدرت رسیدن محمود احمدی‌نژاد در سال 84 به شکست منجر شد، این بار اصلاح‌طلبان حتی قبل از فرا رسیدن موعد انتخابات ریاست جمهوری شکستی هولناک را تجربه کردند. آن‌ها قبل از آن که توسط حاکمیت از بلوک قدرت اخراج شوند؛ از دست دادن بدنه اجتماعی، فرسایش شدید سرمایه نمادین، ریزش کامل بدنه سیاسی و دوره‌ای طولانی از سردرگمی و تردید و بی‌تصمیمی و بی‌عملی را پشت سر گذاشتند و در نهایت با کمترین هزینه ممکن از بلوک قدرت اخراج شدند.وضعیت جریان اصلاح‌طلبی در 4 سال اخیر مانند مانند بوکسوری کتک خورده و از حال رفته روی رینگ بود؛ که تنها صدای شمارش داور مسابقه را می‌شنید و در انتظار ناک اوت شدن بود.چرا اصلاح‌طلبان این شکست هولناک را برای دومین بار تجربه کردند؟ چه عوامل داخلی و خارجی در شکل‌گیری این وضعیت فاجعه بار موثر بودند و اساسا این بن‌بست هولناک چرا برای بار دوم دامن جریانی را گرفت که چه در سال‌های میانی دهه هفتاد و چه در سال‌های ابتدایی دهه نود به نظر پیروز میدان سیاست در کشور بود و چشم به سنگرهای دیگر داشت؟ آیا این شکست گریز ناپذیر بود؟ آیا مجموعه موازنه قوای سیاسی و اجتماعی به نحوی بود که اصلاح‌طلبان امکانی برای هیچ تحرک سیاسی مفیدی نداشتند؟در طول 4 سال گذشته به عنوان یک روزنامه‌نگار و یک کنشگر سیاسی اصلاح‌طلب بارها و بارها به این سوال‌ها فکر کرده‌ام. پاسخم به سوال گریز ناپذیر بودن شکست اصلاحات منفی است. گمانم اصلاح‌طلبان امکان‌های مهمی برای تحرک سیاسی مفید داشتند که مغفول باقی ماند و شکستی که این روزها حاصل شده است، می‌توانست حداقل چنین فاجعه‌بار نباشد. اصلاح‌طلبان نه تنها شکست خوردند که در طول سال‌های گذشته بد و شاید بسیار بد بازی کردند. چنین قضاوتی البته به این معنا نیست که عوامل خارج از اراده اصلاح‌طلبان در این شکست بی‌تاثیر بودند، بر عکس این عوامل سهم مهمی در تحمیل شکست داشتند اما سوال مهم من دلیل ناتوانی اصلاح‌طلبان در نشان دادن کوچکترین واکنش مفید و موثر به این عوامل و متغیرهای قدرتمند است.اما چه اشتباهاتی رخ داد؟ چه امکاناتی مغفول باقی ماند؟ چه ذهنیت‌ها و تحلیل‌ها و استراتژی‌های خطایی وجود داشت؟ چه شبکه‌ای از روابط قدرت سیاسی و اقتصادی در درون جریان اصلاحات این مجموعه را فشل و فلج کرد؟پاسخ به این سوالات تنها از منظر سرنوشت یک جریان سیاسی اهمیت ندارد چراکه اصلاح‌طلبی در ایران در طول بیش از بیست سال گذشته مهم‌ترین پتانسیل‌های تحول‌خواهی جامعه ایرانی را در اختیار داشته و بارها و بارها گروه‌های مختلف اجتماعی سرمایه اعتماد خود را سخاوتمندانه در اختیار این جریان سیاسی قرار دادند. از این منظر نقد آن چه در سال‌های اخیر بر اصلاح‌طلبی رفته است، اهمیتی سرنوشت‌ساز برای همه کسانی دارد که وضع موجود را مطلوب نمی‌دانند و در جستجوی تغییرند.قصد دارم در سلسله یادداشت‌هایی درک و دریافتم از علل و دلایل شکست اصلاح‌طلبی در بازه زمانی 1396 تا 1400 را بازگو نمایم. ممکن است این سوال مطرح شود که در حالی که جریان اصلاح‌طلبی تقریبا به بن‌بستی کامل رسیده است، چنین کاری چه لزومی دارد؟ از آن مهم‌تر در شرایط بحرانی کشور و در روزهایی که تحریم و تورم و بی‌آبی و سرکوب خیابان و اینترنت ذهن و ضمیر همه ما را از تشویش سرشار کرده است، این رجوع به گذشته چه لزومی دارد و چه گره‌ای خواهد گشود؟3 پاسخ برای این سوال دارم، نخست آن که اگرچه اصلاح‌طلبان به عنوان یک جریان سیاسی و اصلاح‌طلبی صندوق محور دوم خردادی به بن بستی تقریبا کامل رسیده‌اند، اما مشی اصلاح‌طلبانه یعنی تاکید بر تغییرات مسالمت‌آمیز و استقبال از تغییرات تدریجی همچنان ممکن است بتواند به حیات سیاسی خود ادامه دهد. این کار البته که در گرو تغییراتی مهم در ذهنیت، تحلیل، استراتژی، صورت‌بندی نیروهای سیاسی مدافع اصلاح‌طلبی و تحول معنای آن از «رفورمیسم در درون ساختار» به یک «تحول ساختاری» است. از قضا در این سلسله یادداشت‌ها در پی بحث در مورد همین الزامات تغییر هستم.دوم آن که اگرچه در حال حاضر همه مسیرهای تغییر کم‌هزینه و دموکراتیک به نظر مسدود می‌رسد، اما ماهیت همه مسائل اجتماعی و اقتصادی و سیاسی تغییر است. فرصت‌ها برای تغییر دیر یا زود دوباره فراهم می‌شود. ممکن است که این فرصت‌ها در کنش خلاقانه سیاسی ساخته شوند یا آن که تغییرات کلان اجتماعی و اقتصادی فرصت تغییر سیاسی را پیش بیاورند و یا حتی سلسله حوادث مولد امکان‌های تغییر شوند. اما در هر لحظه‌ای در آینده که فرصتی برای تحول سیاسی مثبتی پیش آید، باید با انباشتی از نقد خطاهای گذشته، از تکرار تسلسل‌وار آن خطاها جلوگیری کرد تا شاید بتوانیم اندکی از نفرین این تاریخ طولانی بیاساییم. گذشته همواره خود را به حال و آینده تحمیل می‌کند و شاید تنها راه رهایی از این تحمیل، دقیق و خیره نگریستن در چشمان گذشته است.سوم آن که سال‌های پیش‌رو به احتمال زیاد سال‌های طولانی از مشقت و رنج خواهد بود. به جد امیدوارم که این پیش‌بینی خطا باشد اما اگر درست از کار درآید، آن گاه آیندگان بارها و بارها از ما خواهند پرسید که در طول چند سال گذشته چه فرصت‌هایی را از دست دادیم و چرا این خطاها را مرتکب شدیم. روزنامه‌نگاری نوشتن نخستین سطرهای تاریخ است و این سطرها شاید به آیندگان در جستجوی دلایل خطاها و ناکامی‌های ما یاری رساند.در این سلسله یادداشت‌ها نگاهی موضوع محور دارم و سعی خواهم کرد در هر یادداشت یک موضوع مغفول مانده، یک خطای تحلیلی یا راهبردی یا یک نقص سازمانی و تشکیلاتی را مورد مداقه قرار دهم. طرح کامل و دقیقی از آن چه در پی خواهد آمد ندارم، اما امیدوارم که راه نقد، هر چند سنگلاخ و طولانی خودش را به تدریج هویدا سازد.این یادداشت‌ها نه تاریخ‌نگاری است، نه مقاله علمی و پژوهشی و نه خاطره‌نگاری. هر چند به تناسب خواهم کوشید تا به وقایع تاریخی، چارچوب‌های تئوریک و البته تجربه زیسته‌ام در جریان اصلاحات در طول‌ سال‌های گذشته ارجاع دهم. این نوشته‌ها تنها کوششی است برای آن که « از آن چیزهایی که در بندمان کشیده استسخن بگوییم!»**احمد شاملونقد صافی (علیرضا خوشبخت)نقد صافی (علیرضا خوشبخت)Sat, 31 Jul 2021 16:16:31 +0430https://virgool.ir/@khoshbakht.a/جواد-کیمیا-ناهید-و-دشواری-های-ایرانی-بودن-a56zx9ydepasالمپیک است و جشن ملت‌ها. جشن ملت‌های رنگارنگی که قوی‌ترین و زیباترین و بهترین فرزندانشان را به میدانی به وسعت همه دنیا می‌فرستند. گیرم که این بار زیر سایه کرونا، المپیک هم کم فروغ‌تر از همیشه است و سکوهای خالی هر لحظه به هر کسی در این دنیا یادآوری می‌کند که چه گرد مرگی روی زندگی پاشیده شده است. اما هر چه باشد باز هم المپیک است و هیجان‌ و شادی و البته که هر جا شادی باشد، اندوه هم هست و حضورش را مقتدرانه به رخ می‌کشد.المپیک این بار برای ما ایرانی‌ها متفاوت شروع شده است. نه که بد شروع شده باشد. نه! در دومین روز المپیک طلای اولمان را دشت کردیم. به دست ورزشکاری گمنام و در رشته‌ای که انتظارش را نداشتیم و با اقتداری تحسین‌برانگیز. اما دشواری ایرانی بودن در میان همین شادی ناگهانی هم خودش را نشان می‌دهد.جواد فروغی پرستاری که حالا برنده مدال المپیک در رشته تیراندازی است و نامش با خطوط درشت در تاریخ ایران ثبت شده است. پرستاری که چفیه‌اش را روی میزی پهن کرده بود که تفنگش را حین مسابقه روی آن می‌گذاشت، بعد از قهرمانی روی آن سجده شکر کرد و در هنگام نواخته شدن سرود ملی سلام نظامی داد. برای همه ما هم که او را تا همین امروز صبح نمی‌شناختیم علایق ایدئولوژیک او بسیار روشن بود و ساعاتی بعد در شبکه‌های اجتماعی روشن شد که او مدتی را در سوریه به سر برده است و طبعا از معتقدان به تئوری و راهبرد محور مقاومت است و از علاقمندان سفت و سخت حکومت. خوب این که ایرادی ندارد. جواد هر که هست و هر عقیده‌ای که دارد، ایرانی است و به عنوان یک ورزشکار حق دارد هر عقیده سیاسی و شخصی داشته باشد و مثل همه ورزشکارهای دنیا به نمادهای مورد علاقه‌اش ادای احترام کند. اما برای آن کسانی که با عقاید جواد موافق نیستند و مثل من منتقد رفتار حکومت و به ویژه حضور در سوریه و اصل تئوری محور مقاومت هستند، آیا این همه تفکیک کردن احساسات مختلف از هم دشوار نیست؟ آیا جواد نمی‌توانست در آن صحنه پیروزی درخشانش کمتر از نمادهایی استفاده کند که مورد اجماع مردمش نیست؟ به خصوص در این روزهایی که خوزستان دستخوش اعتراض و بی‌آبی است و سیستان و بلوچستان غرق در کرونا و کل ایران غرق در تشویش؟ در سال‌هایی که شکافی هولناک بین موافقان و مخالفان رفتار و رویه حکومت جامعه ایران را دو پاره کرده است؟ شاید می‌توانست. اما به هر حال این حق او بود که آن طور که دوست دارد از موفقیت بزرگش شادمان باشد و آن را ابراز کند. ادای احترامی به دوستانش یا عقایدش. بله این حق اوست و چرا باید از کسی بخواهیم از حقش بگذرد؟دشواری ایرانی بودن اما، بامداد فردا کامل خواهد شد. جایی که کیمیا علیزاده نخستین زن مدال‌آور المپیک ایران زیر پرچم المپیک و در تیم پناهجویان در مقابل ناهید کیانی خواهد ایستاد.کیمیا در ایران بزرگ شد و بالید. با همه دشواری‌های زن بودن. کیمیا در ایران قدر دید و جامعه ایران از او چنان تقدیر کرد که شایسته‌اش بود. او با همه محدودیت‌ها در همین جامعه بالیده بود و تا سکوهای جهانی افتخار بالا رفته بود. دشواری‌های کمرشکن زن بودن در این جامعه او را از پا نینداخت و قامت افراشته‌اش بر سکوی المپیک نماد بی‌نظیر مقاومت زنان ایرانی برای زندگی بود. آیا کیمیا نمی‌توانست در ایران بماند و باز هم با پرچم کشورش افتخار آفرینی کند؟ شاید می‌توانست. اما حق او بود که این همه سومدیریت و این همه بحران اجتماعی و این همه تبعیض جنسی را در جامعه ایران تاب نیاورد. حق او بود که به جایی برود که راحت‌تر زندگی کند. محدودیت‌های زن بودن در جامعه ایران را نداشته باشد و با شتاب به سوی جاه‌طلبی‌هایش گام بردارد. وطن عزیز است، اما نمی‌توان از کسی خواست که عمرش را و فرصت‌هایش را به پای وطنی بریزد که گاه حقوق اولیه‌اش مانند حق انتخاب پوشش را به رسمیت نشناسد و اصلا چرا نباید چنین استعدادی به سرزمین‌های خوشبخت‌تر برود؟ آن جا که سالهاست از دشواری‌های این چنینی در گذشته و زیستن در آن آسان‌تر است.فردا اما یک رویارویی تراژیک در راه است. زنی که نماد غلبه زنان ایرانی بر محدودیت‌ها بود باید در گام اول به جدال زن دیگری برود که انگار خود اوست. ناهید کیانی هم در ایران بالیده است. از محدودیت‌ها گذشته و فردا باید به جدال زنی برود که انگار گذشته خود اوست. در رویارو شدن این دو نفر دست ماه و خورشید و فلک هم شاید درکار باشد. اما هر چه هست این جدال تلخ و اندوهبار است.آیا اگر ناهید کیانی زیر پرچم ایران به میدان می‌رود به آن معناست که همه جهت‌گیری‌های حکومت و همه آن چه را جواد فروغی به آن عقیده دارد، تایید می‌کند؟ این حق اوست که با پرچم وطنی به میدان برود که زاده آن است، که متعلق به آن است. حق اوست که فردا بخواهد از کیمیا بگذرد و به سمت سکوی طلایی گام بردارد. ناهیدکیانی را نمی‌شناسم اما به گمانم او بیش از جواد فروغی و کیمیا علیزاده مظلوم باشد. شاید او مانند جواد دلباخته محور مقاومت نباشد و شاید بر خلاف کیمیا وطن را بر پیشرفت ترجیح داده باشد. فردا اگر ناهید کیانی بر کیمیا علیزاده غلبه کند، آیا بر وجود محرومیت‌ها و تبعیض علیه زنان ایرانی خط بطلان کشیده است؟ اگر کیمیا بتواند ناهید را ببرد آیا به پرچم وطنش بی‌احترامی کرده است؟و فارغ از این همه ما باید چه کنیم؟ ما که امروز با پیروزی جواد فروغی از ته دل فریاد شادی کشیدیم، که با عقاید جواد و دوستانش مخالفیم، که حق کیمیا را به رسمیت می‌شناسیم و دل نگران ناهیدهای وطن هستیم.این گوشه‌ای است از دشواری ایرانی بود در این روزها. دشواری بغرنجی که در اوج شادی و اندوه رهایت نمی‌کند و نمادی از بن‌بستی که ما در آن اسیریم و رنجی که انگار نهایت ندارد.بگذریم... برد تیم ملی والیبال اما درجه یک بود و چه خوب که در آن خبری از این هم تناقض نبود.نقد صافی (علیرضا خوشبخت)نقد صافی (علیرضا خوشبخت)Sun, 25 Jul 2021 00:21:34 +0430https://virgool.ir/@khoshbakht.a/آداب-شکست-در-سیاست-از-جهان-تا-ایران-p54wpdb73wyuشکست در سیاست امری عجیب و پیچیده نیست. آن‌ها که با سیاست عملی حتی در سطوح خرد سروکار داشته باشند به خوبی می‌دانند، که اساسا در سیاست خبر خوش امر نادری است و پیروزی گوهر گرانبهایی که با سختی بسیار به دست می‌آید و در بسیاری مواقع به آسانی از دست می‌رود.از این جهت هیچ سیاستمدار و تشکیلات و جریان سیاسی‌ای با شکست بیگانه نیست. آن چه مهم است، آداب شکست است. در کشورهای دموکراتیک افراد و جریانات بازنده معمولا در چند سطح نسبت به شکست واکنش نشان می‌دهند. آن‌ها درگام اول به رقیب تبریک می‌گویند، در گام دوم از هوادارانشان تشکر می‌کنند و در گام سوم مسئولیت شکست را بر عهده می‌گیرند. در بسیاری از کشورها به خصوص در نظام‌های پارلمانی رهبران احزاب شکست خورده بلافاصله استعفا می‌دهند و مسیر را برای تغییرات در تشکل سیاسی خود هموار می‌کنند. مرحله بعدی اما جدی‌تر و عمیق‌تر هم هست. شوراهای مرکزی احزاب و تشکل‌ها در معرض پرسش و نقد جدی قرار می‌گیرند، کنگره‌های احزاب به محل تغییر ترکیب مرکزیت مبدل می‌شود، اسناد و برنامه‌های حزبی بازبینی می‌شوند و شعارها و روش‌های تبلیغاتی مورد بازبینی قرار می‌گیرند و ....حالا این تصویر را با آن چه این روزها در سیاست ایران می‌گذرد قیاس کنید. جریان اصلاح‌طلب در این انتخابات یک شکست بسیار جدی خورده است. بخشی از این جریان که با عبدالناصر همتی در انتخابات حاضر شده بود که مشخصا شکستی فاجعه بار را تجربه کرده است. بخش دیگر این جریان هم که نامزدش اسحاق جهانگیری بود، تنها به مدد امداد غیبی شورای نگهبان از شکست رسته است و وضعیت سرمایه اجتماعی و سیاسی‌اش دست کمی از رفقای شرکت کرده در انتخابات ندارد.اما با چه چیزی مواجه‌ایم؟ اول آن که برخی از شکست خوردگان معتقدند که اصولا همه شکست خورده‌اند. این استدلال البته تالی منطقی استدلالی بود که شکست همتی در این انتخابات را به معنی سقوط ایران تحلیل می‌کرد و سرنوشت ایران را به این انتخابات گره زده بود. کاری که البته هر 4 سال یک بار در جریان اصلاحات تکرار می‌شود. واکنش دوم ابراز شده هم آن است که تاریخ ثابت خواهد کرد که ما درست می‌گفتیم و خواهید دید که دهه‌ها بعد تاریخ و آگاهان به درستی راه ما گواهی خواهند داد.واکنش سوم را سید محمد خاتمی که رهبری جریان اصلاحات را در دست دارد نشان داده که در بیانیه‌ای به بیان دیدگاه‌هایش در مورد انتخابات پرداخته است. منصفانه است که بگوییم خاتمی از ضعف‌های اصلاح‌طلبی هم یادی کرده است اما متن بیانیه او نه متن بیانیه رهبر یک جریان شکست خورده که گویی بیانیه یک روشنفکر یا یک هوادار جریان اصلاحات است. در حالی که انتظار می‌رود که چنین بیانیه‌ای راهگشای نقدهای بیشتر، جدی‌تر و تحولات عملی در جریان اصلاحات باشد، حداقل به گمان نگارنده چنین انتظاری با چنین متنی حاصل نخواهد شد. هیچ اشاره‌ای به لزوم بازبینی در تشکیلات اصلاح‌طلبی و سامانه ناسا دیده نمی‌شود، اشاره‌ای به راهبردهای به کار گرفته شده توسط اصلاح‌طلبان که به شکستی چنین مطلق منجر شده‌اند، دیده نمی‌شود و متن از یک بیانیه و اعلام موضع رسمی فراتر نمی‌رود. ضمن آن که دلسوزی برای نظام و مرزبندی با براندازان به دقت و غلضت در متن گنجانده شده است.در سطح بعدی هم هیچ واکنشی مشاهده نمی‌شود. رهبران احزاب اصلاح‌طلب با قدرت و قوت در صندلی‌های خود نشسته‌اند و در کنگره‌های بعدی هم البته به اصرار بدنه!! و علی رغم میل باطنی باز هم سکان احزاب را به دست خواهند گرفت. نهادهای کم اثر و فشل حزبی هم در انحصار همین گروه باقی خواهد ماند و تصمیمات درست یا غلط در حلقه‌های بسته اتخاذ خواهد شد. گردش نخبگان هم که البته هست اما در محدوده جوانان نخبه مورد تایید و امتحان پس داده! نه خبری از تحلیلی جمعی خواهد بود نه تشکیل کنگره فوق العاده و نه خدای نکرده استعفا و کناره‌گیری و پذیرش خطا. بیانیه‌‌هایی هم اگر صادر شود ضمن تاکید بر دشواری‌هایی که حاکمیت برای اصلاح‌طلبان ایجاد کرده است بر لزوم ارتباط بیشتر اصلاح‌طلبان با مردم تاکید خواهد کرد!هیچ راهبرد اشتباهی به معرض نقد گذاشته نخواهد شد. سفیدنمایی‌ها و تحلیل‌های غلطی که در کل این سال‌ها خشم بدنه اجتماعی اصلاح‌طلبان را در پی داشته، بدون نقد رها خواهد شد. نه تشکیلات احزاب مورد بازبینی قرار می‌گیرد، نه شوراهای ائتلافی، حداکثر آن که «ناسا» منحل می‌شود و به «شعسا» می‌پیوندد تا اسم عجیب و غریبی دیگری در فضای سیاسی ایران متولد شود. و خلاصه آن که همه چیز بر همان مدار است که بود، تا انتخاباتی دیگر و تَکراری دیگر و همتی دیگر برای ایران.ختم کلام آن که جریانی که آداب شکست را نداند، شایسته پیروزی هم نخواهد بود!نقد صافی (علیرضا خوشبخت)نقد صافی (علیرضا خوشبخت)Wed, 23 Jun 2021 12:58:28 +0430https://virgool.ir/@khoshbakht.a/انتخابات-1400-رد-صلاحیت-ها-و-تحول-در-بلوک-قدرت-یک-نظام-سیاسی-هیبریدی-nc7lpxe6mmadبیش از یک هفته از خبر شوک‌آور رد صلاحیت یا آن چنان که شورای نگهبان تاکید دارد، عدم احراز صلاحیت، اسحاق جهانگیری و علی لاریجانی دو نامزد مهم اصلاح‌طلب و میانه‌رو در انتخابات می‌گذرد. خبری که نشان از تحولاتی بسیار مهم در درون بلوک قدرت جمهوری اسلامی دارد. در یادداشت زیر کوشیده‌ام با تکیه بر تئوری نظام‌های سیاسی هیبریدی به تحلیل آن چه رخ داده است بپردازم.جمهوری اسلامی ایران را تاکنون می‌توان در دسته‌بندی نظام‌های سیاسی هیبریدی جای داد. نظام‌های سیاسی هیبریدی، نظام‌هایی هستند که برخی از خصوصیات نظام‌های دموکراتیک، برخی مختصات نظام‌های سیاسی غیردموکراتیک و برخی خصوصیات منحصر به فرد را با هم ترکیب کرده و صورتبندی پیچیده‌ای از عناصر و روابط قدرت را ارایه می‌کنند.نظام‌های سیاسی هیبریدی گونه‌های بسیار متفاوت و متعددی دارند و ادبیات نظری مربوط به این نظام‌های سیاسی هم بسیار غنی و مفصل است. اما در مورد خاص جمهوری اسلامی ایران، مهم‌ترین عنصری که این نظام سیاسی را به یک نظام سیاسی هیبریدی مبدل و از یک نظام غیردموکراتیک متفاوت می‌کرد، انتخابات رقابتی در مورد برخی نهادهای حکومتی و به خصوص انتخابات ریاست جمهوری بوده است. عاملی که در دهه‌های گذشته سرمنشا تحولات مهم در درون این سیستم و عامل انعطاف و بقای آن بوده است. این انعطاف و بقا مهم‌ترین شاخصه نظام‌های سیاسی هیبریدی است. این نظام‌ها به مدد بهره‌گیری از مکانیزم‌های دموکراتیک و غیردموکراتیک به صورت متناوب و گاه همزمان، قابلیب بسیار بالایی برای دوام و بقا دارند.با این حال یک نکته بسیار مهم در مورد این نظام‌ها آن است که به دلیل همین دینامیسم درونی پیچیده، تعدد نهادهای تصمیم‌گیر و مبهم بودن نسبت دقیق آن‌ها با هم، نوع رابطه نظام سیاسی با گروه‌های اجتماعی و صورتبندی متکثر بلوک قدرت، معمولا با بحران‌های متعدد مواجه هستند. چنین بحران‌هایی تا زمانی که در سطحی کنترل شده باقی بمانند معمولا به تقویت این نظام‌های سیاسی کمک می‌کنند و اساسا در بسیاری موارد خود نهادهای نظام سیاسی مولد بحران هستند. اما بالا گرفتن بحران‌ها و هم‌آیندی آن‌ها می‌تواند چنین نظام‌هایی را با هم با دردسر مواجه کنند.آن چه در طول سال‌های گذشته در مورد جمهوری اسلامی رخ داده است، بالا گرفتن مداوم بحران‌ها و هم‌آیندی آن‌ها بوده است. مهم‌ترین بحران سرنوشت نامعلوم جانشینی در نظام سیاسی است که تحرکات سیاسی همه جناح‌های بلوک قدرت را تحت تاثیر قرار داده و نوعی رقابت خاموش را شکل داده است. بحران دیگر در عرصه سیاست خارجی است که عملا سیاست و اقتصاد کشور را به تسخیر درآورده و در طول بیش از یک دهه لطمات بسیار سنگینی به اقتصاد ایران زده است و وضعیت معیشتی مردم را در سراشیبی سقوط قرار داده است. این سقوط اقتصادی با بحران ناکارآمدی شدید دولت و سایر نهادهای حکومتی تشدید شده است. وضعیت نابسامان صندوق‌های بازنشستگی، کسری شدید بودجه دولت، رقابت نهادهای حکومتی در عرصه اقتصاد با شکل‌گیری اقتصاد خصولتی و .. .بر شدت این بحران افزوده است. تحمیل یک سبک زندگی خاص به گروه‌های بزرگی از جامعه و به عنوان مثال تاکید بر حفظ حجاب اجباری یا محدودیت در مورد موسیقی و سینما و ... هم منابع مادی و معنوی حکومت را فرسوده است. و البته نباید از بحران شدید اقلیمی و زیست محیطی غافل بود که تحت تاثیر تعارض منافع شدید مدیریت آن بسیار دشوار شده است.نکته بسیار مهم این است که به جز بحران جانشینی، مدیریت کردن سایر بحران‌ها درگرو پیروی کردن از دستور العمل‌های نیروهای اصلاح‌طلب یا راست میانه است. تنش زدایی با جهان و حل مسئله پرونده هسته‌ای ایران و سیاست منطقه‌ای تقریبا از همان راهکاری پیروی می‌کند که میانه‌روها بر آن تاکید دارند. افزایش کارآمدی حکومت در عرصه اقتصادی هم طبعا نیازمند به کارگیری بیشتر نیروهای توانمند و متخصص، باز گذاشتن بیشتر دست دولت و یک کاسه کردن مدیریت اقتصادی و اجتماعی کشور در دست دولت (قوه مجریه) است. کاستن از فشارها بر سبک زندگی مردم و افزایش آزادی‌های فرهنگی و اجتماعی هم که خواسته دیرینه اصلاح‌طلبان و میانه‌روها بوده است.به نظر می‌رسد که این شدت گرفتن این بحران‌ها، جناح‌های مرکزی بلوک قدرت را به آستانه یک تصمیم رسانده است. لازم به توضیح است که منظور از جناح مرکزی بلوک قدرت، جناحی است که کنترل ابزارهای سخت و نهایی اعمال قدرت یعنی اسلحه و زندان و ... در اختیار دارد و در قوه قضائیه، نیروهای مسلح و نیروهای امنیتی دست بالا را دارد.در شرایط فعلی تداوم بحران‌ها امکان‌پذیر نیست و حل آن هم به نوعی امتیاز دادن به اصلاح‌طلبان و میانه‌روهایی است که در حاشیه بلوک قدرت قرار دارند و این امتیاز دادن حتی ممکن است آن‌ها را در بحث جانشینی هم تقویت کند. پس هسته مرکزی بلوک قدرت راه دیگری را انتخاب کرده است. اصلاح‌طلبان و راست میانه از حاشیه بلوک قدرت اخراج می‌شوند. تنها راه حضور آن‌‎ها در این بلوک انتخابات رقابتی بوده است که حالا با تصمیم شورای نگهبان تا اطلاع ثانوی منتفی می‌شود. آرایش مجدد بلوک قدرت این امکان را می‌دهد که راهکارهایی برای مدیریت بحران در پیش گرفته شود، بدون آن که اتخاذ آن‌ها به منزله امتیازی به رقیب باشد و از همه مهم‌تر بحران ابهام در جانشینی هم با ریاست جمهوری فرد مورد اجماع بلوک قدرت (ابراهیم رئیسی) سامان می‌یابد.در واقع جمهوری اسلامی در پاسخ به بحران‌هایی که با آن مواجه است موقتا (یا دائما) از برخی خصوصیات دموکراتیک یا شبه دموکراتیک خود یعنی انتخابات رقابتی چشم می‌پوشد، بلوک قدرت را مجددا سامان می‌دهد، برخی گروه‌ها را از حاشیه بلوک قدرت خارج کرده و در یک دستی بیشتری حاکم می‌نماید. این همان اتفاقی است که با حذف اسحاق جهانگیری و علی لاریجانی به عنوان نماینده اصلاح‌طلبان و راست میانه رخ داد.با این حال ذکر دو نکته ضروری است. نخست آن که هنوز اندکی رقابت در عرصه انتخابات قابل مشاهده است و ممکن است همین امر دردسری جدی برای این پروژه ایجاد کند و دوم آن که یکدست کردن بلوک قدرت الزاما نمی‌تواند به مدیریت همه بحران‌ها کمک کند و شاید خود در میان مدت مولد بحران‌‌هایی جدید باشد. امری که باید برای قضاوت در مورد آن بیشتر صبر کرد.نقد صافی (علیرضا خوشبخت)نقد صافی (علیرضا خوشبخت)Wed, 02 Jun 2021 20:12:19 +0430https://virgool.ir/@khoshbakht.a/از-تروریسم-تا-ترولیسم-cevmaxhfycpbماه‌هاست که فضای مجازی به عرصه اصلی مجادلات سیاسی در ایران مبدل شده است. این وضعیت البته در همه دنیا کم و بیش وجود دارد و شیوع کرونا همه حوزه‌های زندگی را مجازی‌تر از قبل کرده است. با این حال در ایران و به دلیل ممنوعیت‌ها و محدودیت‌های مختلف حتی قبل از شیوع کرونا، فضای مجازی چنین نقشی یافته بود.از فیس بوک تا اینستاگرام و تلگرام و به خصوص توییتر عرصه منازعه سیاسی جریان‌های سیاسی مختلف است. بر خلاف فضای رسمی سیاست که تقریبا در انحصار دو جناح اصولگرا و اصلاح‌طلب است، در فضای مجازی انواع گرایش‌ها و جریان‌های سیاسی دیگر هم حضور دارند و همین امر بر شدت منازعه و مجادله افزوده است.تا این جای کار هیچ عیبی نیست و اتفاقا این وضعیت را می‌توان دستاورد فضای مجازی برای عرصه سیاست ایران دانست. با این حال به خصوص از بعد از سال 96 و در بستر توییتر یک رخداد جدید فضای سیاسی کشور را به شدت تحت تاثیر قرار داده است.این پدیده ظهور اکانت‌های بی‌نام و نشان و بعضا ربات‌های توییتری است که با تمرکز روی موضوعات خاص سیاسی سعی در جلب توجه افکار عمومی، جا انداختن و تحکیم نظر خود و مقابله با مخالفان دارند. ابزار اصلی آن‌ها هم بهره‌گیری از خشونت شدید کلامی وتوهین به خصوص توهین و تهدیدهای جنسی است. این اوباش فضای مجازی در اصطلاح رایج «ترول» نامیده می‌شوند. آن چه در فضای مجازی فارسی و به خصوص توییتر فارسی رخ داده است سازمان‌یابی این ترول‌ها از جانب گرایشات سیاسی مختلف است.گفته می‌شود که اصولگرایان یک ارتش مجازی سایبری تشکیل داده‌اند، در مورد سازمان‌دهی مجازی شدید در میان گروه‌های مختلف خواهان سرنگونی جمهوری اسلامی هم خبرهای متعددی به گوش می‌رسد و آشکار است که گروه‌های مختلفی که خود را «برانداز» خطاب می‌کنند سازمان‌دهی وسیع و بسیار گسترده‌ای در این مورد دارند و هزاران ترول هر روز فضای توییتر فارسی را هدف خشونت کلامی سازمان یافته قرار می‌دهند. حجم و میزان خشونت در این فضا به راستی حیرت انگیز است و برای من که چند ماهی قبل از انتخابات سال 96 وارد توییتر شدم افزایش مداوم و تصاعدی خشونت به خوبی قابل رویت بوده است.این کار شباهت عجیبی با منطق «ترور» دارد. ترور و تروریسم در علوم سیاسی به معنای ایجاد وحشت و فضای وحشت با تکیه بر خشونت گسترده است و با معنای مصطلح آن یعنی کشتن افراد به دلایل سیاسی تفاوت دارد. ترور وحشتی است که با تکیه بر خشونت تولید و بازتولید می‌شود و هدف آن منکوب کردن مخالفان، یکدست کردن فضای اجتماعی و پیشبرد اهداف سیاسی در سایه این خشونت است.هسته مرکزی ترور خشونت و وحشت است. منطق توجیه کننده ترور هم معمولا تقسیم فضای سیاسی و اجتماعی به دو گروه سیاه و سفید و یک دوگانه سازی شدید است. در منطق تروریستی یک «شر اعظم» وجود دارد که برای از میان بردن آن هر وسیله‌ای و از جمله خشونت مجاز است. نه تنها آن شر اعظم که هر کس که به اندازه تروریست‌ها معتقد به شرارت آن نباشد شایسته خشونت است و باید صدای او را با تکیه بر ترور خفه کرد.وجود ترول‌ها پدیده‌ای رایج در جهان است. اما آن چه این روزها جای شگفتی دارد تئوریزه کردن کار این ترول‌ها و دفاع از آن‌ها از سوی برخی چهره‌های سیاسی است. چیزی که من آن را «ترولیسم» می‌نامم. منطق ترولیسم کاملا مشابه منطق تروریسم است. حکومت شر مطلق است و باید با آن به هر وسیله ممکن مواجه شد. هر کس در این امر شک دارد باید با بهره‌گیری از خشونت کلامی و توهین‌های شخصی و جنسی و ادعای افشاگری ساکت و مرعوب شود. افراد باید برای مواضع سیاسی خود عذرخواهی کنند و تواب شوند. هر کس به ترول‌ها اعتراض کند در واقع در حال توجیه حکومت است و به سرعت جیره‌خوار و مامور معرفی می‌شود.ترولیست‌ها معمولا تمام توان خود را بر ترور شخصیت مخالفان سیاسی خود متمرکز می‌کنند. خطاهای سیاسی آن‌ها را به درست یا غلط به رخ می‌کشند. تئوریسین‌های ترولیسم هم با تکیه بر اعمال غلط حاکمیت و تاکید بر خشم مردم این روش آن‌ها را توجیه می‌کنند.ذکر یک نکته را لازم می‌دانم و آن هم این که مردم حق دارند خشمگین باشند. خشم مردم را باید درک کرد. اما درک کردن به معنای توجیه کردن خشونت متقابل آن هم علیه کسانی که نقشی در این وضع ندارند، نیست. این مغلطه‌ای است که حامیان ترولیسم رواج می‌دهند و مدام ترویج می‌کنند.در برابر ترولیسم هم باید با همان روشی ایستاد که در برابر تروریسم. از آن‌ها نترسید و به آن‌ها بی‌اعتنا بود. ترولیست‌ها شیفته توجهند، دستشان هم از چیزی جز خشونت کلامی خالی است، تئوریسین‌هایشان هم جز خوشه‌چینی از خرمن خشم مردم چیزی در چنته ندارند؛ بی‌اعتنایی ترولیسم را نابود می‌کند.نقد صافی (علیرضا خوشبخت)نقد صافی (علیرضا خوشبخت)Thu, 20 May 2021 17:54:55 +0430https://virgool.ir/@khoshbakht.a/انتخابات-1400-و-سیاست-پوشالی-pgrchjsyhjd91- سریال تلویزیونی (House of Cards) را بیشتر مخاطبان حرفه‌ای و حتی آماتور فیلم‌ها و سریال‌ها در ایران که از قضا کم هم نیستند، می‌شناسند. داستان سیاستمدار حیله‌گری در حزب دموکرات که قصدش دست یافتن به ریاست جمهوری آمریکاست و در این راه، توطئه‌ای پیچیده را طراحی و اجرا می‌کند. او این مسیر را بی‌رحمانه و زیرکانه می‌پیماید. نسخه انگلیسی این سریال با نام «خانه پوشالی» با سانسورهای لازم!! قبلا از صدا و سیمای جمهوری اسلامی پخش شده است و از قضا که چه نام با مسمایی هم برای آن انتخاب شده بود.2- به عنوان یک دوستدار سیاست و روزنامه‌نگار سیاسی، سریال (House of Cards) را دوست نداشتم. مهم‌ترین نقدم به آن این بود که سیاست را به توطئه تقلیل داده است. گمانم سیاست، عرصه‌ای مهم و فراخ از حیات انسانی است. این عرصه با ترکیب پیچیده‌ای از تمایل به کسب قدرت، جلب منافع فردی و جمعی، پیگیری آرمان‌های جمعی و البته گاه میل به گستردن سلطه یک فرد یا یک گروه بر کل جامعه و ... شکل گرفته است. اما در این سریال به توطئه یک سیاستمدار تشنه قدرت تقلیل یافته است.3- غرض از این مقدمه بیان نکته‌ای در مورد فضای فعلی سیاسی در ایران و در آستانه انتخابات ریاست جمهوری است. فضایی که به تاسی از نام فارسی نسخه انگلیسی سریال نامش را «سیاست پوشالی» می‌گذارم. در حالی که به یکی از حساس‌ترین رخدادهای سیاسی نزدیک می‌شویم؛ بازار سیاست ایران تنها انباشته از افشاگری‌ها، جنگ‌های روانی و توطئه‌های پیچیده امنیتی- رسانه‌ای است. فایل صوتی وزیر امور خارجه که در یک مصاحبه احتمالا حفاظت شده، ضبط شده است سر از رسانه‌های مخالف با نظام جمهوری اسلامی در می‌آورد و طوفانی به راه می‌اندازد. پرونده تخلفات شهرداری تهران در دوران قالیباف در آستانه انتخابات منتشر می‌شود و معلوم نیست تا حالا کجا بوده است؟ در همان شب است که ناگهان اتاقی در کلاب هاوس به عرصه افشاگری در مورد اتهامات جنسی رئیس اصلاح‌طلب شورای شهر بدل می‌شود. خبر از بازداشت مجدد برادر اسحاق جهانگیری در آستانه انتخابات می‌رسد و احتمالا این سریال عجیب ادامه هم دارد.4- حتما خواهید گفت که جنگ رسانه‌ای و افشاگری و مواردی از این دست جزیی ذاتی و طبیعی از پروسه مبارزات انتخاباتی حتی در دموکراتیک‌ترین کشورهای دنیاست. این سخنی کاملا درست است، اما نکته این جاست که چنین اعمال و حتی رویه‌هایی بخشی از فرآیند مبارزات انتخاباتی است و نه همه آن. احزاب و سیاستمداران در چنین کشورهایی از ماه‌ها قبل به ارایه برنامه و اسناد بالادستی، طرح شعار و برقراری ارتباط با گروه‌های مختلف اجتماعی و نهادهای مدنی مشغولند و می‌کوشند تا رای آن‌ها را به دست آورند. گاه با تکیه بر شبکه‌های رای اتحادیه‌ها پیش می‌روند و گاه به قدرت سازمان‌دهی احزاب تکیه می‌کنند و گاه بر کاریزمای سیاستمداری متمرکز می‌شوند.5- اما در انتخاباتی که ما اکنون شاهدیم هیچ خبری از چنین مواردی در هیچ جبهه‌ای اعم از اصلاح‌طلبی و اصولگرایی و براندازی نیست. تنها دو نامزد یعنی سید مصطفی تاجزاده و عباس آخوندی به تولید متون بالادستی و تشریح دقیق نظراتشان در مورد ابَربحران‌های جامعه ایران مشغولند. این دو هم که به احتمال قریب به یقین از چرخه رقابت انتخاباتی خارج خواهند شد. حزب اتحاد ملت هم در میان سکوت و بی‌توجهی فضای عمومی برنامه‌ای ارایه کرده است. اصولگرایان بر عملیات روانی و خارج کردن نامزدهای اصلاح‌طلب با تکیه بر رسوایی‌های رسانه‌ای متمرکزند، اصلاح‌طلبان یا هاج و واج مشغول روندهای اداری «ناسا» هستند یا حداکثر پای تخلفات مالی شهرداری تهران را وسط می‌کشند و گاهی تهدید زیرلبی به افشاگری در مناظره می‌کنند. حتی در میان براندازان هم خبری از متنی برای تحریم یا تشریح سیاستی نیست، خانمی هست که گل سفید به موهایش زده و جیغ‌های بنفش انتقام را هر شب از دهن ماهواره‌ها به حلقوم فضای سیاسی ایران می‌فرستد.6- این همان است که آن را «سیاست پوشالی» می‌نامم. خالی از آرمان، خالی از برنامه‌ریزی، خالی از متون تحلیلی و انتقادی قابل تامل، خالی از تلاش برای سازمان‌دهی و حتی خالی از خلاقیت‌های کمپینی. سیاست در ایران ما پوشالی شده است و متاسفانه این نمی‌تواند با سست شدن شیرازه و انسجام جامعه ما بی‌ربط باشد.7- یادش به خیر همین یک دهه قبل حداقل در آستانه انتخابات چند نامه مطالبه محوری منتشر می‌شد، چند متن برای تئوریزه کردن تحریم یا مشارکت در انتخابات. فضای سیاست در ایران حتی از همین هم تهی شده است و عربده‌های مجازی جای آن را گرفته است.8- تصویر ایران در انتخابات سال 76 را با پوستری از ناطق نوری به یاد دارم که روی آن عکس تراکتور و مزرعه وچرخ صنعت بود و تراکتی از سید محمد خاتمی که روی آن نوشته بود: «درود بر 3 سید فاطمی» و عکس‌های خاتمی و رهبر و بنیانگذار جمهوری اسلامی بر آن نقش بسته بود. آن فضا را با این فضا قیاس کنید. اشتباه نشود؛ قصدم تقدیس یا تایید آن دوران نیست که آن هم پر از ایراد و خطا بوده و اگر خطا نداشت که وضع ما این نبود. یادآوری‌اش تنها برای نشان دادن آن است که از کجا به کجا رسیده‌ایم!نقد صافی (علیرضا خوشبخت)نقد صافی (علیرضا خوشبخت)Mon, 10 May 2021 20:37:11 +0430https://virgool.ir/@khoshbakht.a/مصطفی-تاجزاده-بعد-از-رد-صلاحیت-چه-خواهد-کرد-tkdksgyxww26مصطفی تاجزاده امروز نامزدی خود برای انتخابات ریاست جمهوری را اعلام کرد. طبیعی است که به بلافاصله بعد از صدور بیانیه رسمی اعلام نامزدی او بحث و گفتگوها در مورد این اقدام و سرانجام آن بالا گرفت.به نظر در میان نیروهای سیاسی دو دیدگاه کلی در مورد نامزدی تاجزاده وجود دارد. یک دیدگاه از آن کسانی است که به ساختار نهادی و رسمی اصلاح‌طلبی وفادارند. این گروه که بسیاری از آن‌ها از نامزدی تاجزاده استقبال کرده‌اند معتقدند که این نامزدی باید در درون سازوکارهای رسمی اصلاح‌طلبان و نهاد اجماع ساز (ناسا) بررسی شود. به نظر می‌رسد که آن‌ها معتقدند که تاجزاده بعد از رد صلاحیت احتمالی باید از نامزد اجماعی اصلاح‌طلبان حمایت کند.گروه دوم اما دقیقا از این مسئله بیمناک هستند. از نظر آن‌ها هر نوع حمایت تاجزاده بعد از رد صلاحیت و از نامزد اجماعی اصلاح‌طلبان، به از میان رفتن سرمایه اجتماعی او منجر خواهد شد و آسیبی جدی به حیثیت فردی او به عنوان یک نیروی سیاسی و حامیانش وارد می‌آورد.عمده بحث‌ها در فضای مجازی تا به حال حول همین مسئله بوده است و دو طرف آشکار و پنهان مشغول نقد و جدل با یکدیگرند.من معتقدم که احتمالا 5 عامل در تصمیم‌گیری تاجزاده بعد از رد صلاحیت در انتخابات موثر خواهد بود:1- نوع مواجه اصلاح‌طلبان با نامزدی تاجزاده: بسیاری معتقدند که تاجزاده باید تکلیف خود را با اصلاح‌طلبان روشن کند. در حالی که من معتقدم که این اصلاح‌طلبان هستند که باید تصمیم خود را بگیرند. اگر احزاب اصلاح طلب و ناسا تاجزاده را به عنوان یکی از نامزدهای اجماعی خود انتخاب و اعلام کنند نشان داده‌اند که در درون این جبهه در مورد شعارها و برنامه‌های تاجزاده همدلی و همراهی وجود دارد و آن‌ها در شرایط ایده‌آل پیگیر چنین شعارها و برنامه‌هایی خواهند بود. اما اگر چنین اتفاقی نیفتد ساختار و سازمان رسمی اصلاح‌طلبی رسما راه خود را از این شعارها و برنامه‌ها جدا خواهد کرد.2- نوع مواجه نظام سیاسی با نامزدی تاجزاده: منظورم از این بند تایید صلاحیت تاجزاده نیست. روشن است که به نظر من این اتفاق رخ نخواهد داد و او رد صلاحیت خواهد شد. با این حال مهم است که حاکمیت چه نامزدهایی از اصلاح‌طلبان را تایید صلاحیت خواهد کرد و چه کسانی را در صحنه باقی خواهد گذاشت. احتمالا جایگاه و هویت سیاسی این افراد باید در تصمیم تاجزاده موثر باشد.3- نقشه راه تاجزاده: مصطفی تاجزاده در بیانیه تنها شعارهای اصلی خود را اعلام کرده است. مهم‌ترین سوال افکار عمومی و گروه‌های سیاسی از او این خواهد بود که او حتی اگر تایید صلاحیت شود، چگونه قصد دارد به این شعارها جامه عمل بپوشاند؟ احتمالا در روزهای آینده او در معرض این پرسش‌ها قرار خواهد گرفت و پاسخ‌هایی ارایه می‌کند که نقشه راه استراتژیک او در صورت پیروزی را مشخص می‌کند. این نقشه راه می‌تواند سنگ محکی برای قضاوت در مورد نامزدهای تایید صلاحیت شده در انتخابات باشد.4- انتخاب نامزدهای اصلاح‌طلب: متغیر چهارم باز هم نوع عملکرد اصلاح‌طلبان در گزینش نامزدهای اجماعی است. احتمالا بیش از یک نامزد اجماعی از سازوکار ناسا بیرون خواهد آمد. این که این افراد چه کسانی باشند و آیا حداقلی از تعهد به اصلاح‌طلبی در معنای مورد نظر تاجزاده و حامیانش را دارد یا نه و سوابق و هویت و پایگاه اجتماعی چگونه است؛ عامل موثر دیگری است.5- پنجمین متغیر اما مهم‌ترین متغیر است و آن واکنش بدنه اجتماعی اصلاح‌طلبان و ارزیابی و قضاوت آن‌ها بعد از رد صلاحیت تاجزاده است. این امر در ایام پرشتاب نزدیک به انتخابات نمایان خواهد شد. در غیاب ابزارها و امکانات دقیق نظرسنجی احتمالا رسیدن به یقینی در مورد نظر حامیان تاجزاده در مورد حمایت یا عدم حمایت از نامزد اصلاح‌طلب دیگری دشوار است. با این حال فضای شبکه‌های اجتماعی، ارتباطات رو در روی بدنه سیاسی و اجتماعی و ... شمایی از وضعیت را ترسیم و قضاوت را تا حدی ممکن می‌نماید. قضاوتی که احتمالا بسیار دشوار و پیچیده خواهد بود.این متغیر مهم‌ترین متغیر است که تاجزاده باید در هر تصمیمی مورد نظر قرار دهد. به خصوص آن که به نظر مهم‌ترین دلیل نامزدی او در انتخابات جلب مجدد اعتماد بدنه اجتماعی و نوعی نوزایی هویتی در جریان اصلاحات بوده است. اگر قرار باشد که تصمیم او به این اعتماد ضربه‌ای بزند؛ به ضد خود مبدل می‌شود.تاجزاده در مقام یک سیاستمدار بازی‌ای جذاب را آغاز کرده است. بهار انتخاباتی در ایران که بسیار سرد آغاز شد، حالا به تدریج به سمت گرما می‌رود و یکی از داغ‌ترین روزهای آن زمانی است که او باید در مورد حمایت یا عدم حمایت از نامزدی اصلاح‌طلب در انتخابات تصمیم بگیرد.به گمان من مورد آخر باید به عنوان اصلی‌ترین عامل در نظر گرفته شود؛ زیرا اصلاح‌طلبی دموکراسی‌خواه تنها زمانی که ریشه در بدنه اجتماعی داشته باشد؛ می‌تواند به آینده امیدوار بماند و تا «ریشه در آب است؛ امید ثمری هست!»نقد صافی (علیرضا خوشبخت)نقد صافی (علیرضا خوشبخت)Mon, 26 Apr 2021 01:09:07 +0430https://virgool.ir/@khoshbakht.a/چرا-از-نامزدی-تاجزاده-در-انتخابات-1400-استقبال-می-کنم-mregbt58ctqtمصطفی تاجزاده نامزد انتخابات ریاست جمهوری شده است و من از نامزدی او خوشحالم و استقبال می‌کنم. در ادامه سعی کرده‌ام مهم‌ترین دلایلم برای این که این تصمیم را تصمیمی درست و بجا می دانم به کوتاهی بیان کنم.1- نیروهای سیاسی خواهان تغییر در ایران اعم از گرایش‌های مختلف اصلاح‌طلبان و تحول‌خواهان مدت‌هاست که از یک بحران استراتژیک رنج می‌برند. به عبارت بهتر هیچ کدام از آن‌ها استراتژی‌ای برای ایجاد تغییر ندارند. از آن بدتر آن است که به خصوص اصلاح‌طلبان در یک رخوت تحلیلی و تشکیلاتی عجیب فرو رفته‌اند و تحرکی برای یافتن پاسخی به این بحران استراتژیک مشاهده نمی‌شود. نامزدی تاجزاده که به نظر با ابتکار فردی او صورت گرفته است این فضای رخوت را به شدت تحت الشعاع قرار خواهد داد و تا زمانی که او توسط شورای نگهبان رد صلاحیت شود بارانی از گفتگوها و بحث‌ها و جدل‌های سیاسی به راه خواهد انداخت. این وضع برای شکسته شدن رخوت فکری و عملی در همه جریان‌های سیاسی خواهان تغییر بسیار مفید است.2- جریان اصلاحات از پس ناکامی‌های بسیار دچار یک سرگشتگی هویتی است. به عبارت بهتر روشن نیست که اصلاح‌طلبان نیروهای سیاسی دموکراسی‌خواه و نماینده گروه‌های اجتماعی خواهان تغییر هستند یا بال چپ نظام سیاسی مستقر. این دو پاره هویتی در چند سال اخیر و بعد از سال 96 به حدی در تناقض قرار گرفته‌اند که جمع آن‌ها با هم ممکن نیست. نامزدی تاجزاده قرار ملاقاتی است بین اصلاح‌طلبی سال 1377 و اصلاح‌طلبی سال 1400. نتیجه این قرار معلوم نیست؛ ممکن است حاصل وصل مجدد باشد یا فراق قطعی. اما به هر حال زمان آن فرا رسیده است.3- مصطفی تاجزاده با دست گذاشتن بر لزوم تغییرات دموکراتیک کلان در کشور شمایی از الگوی توسعه دموکراتیک ایران ارایه می‌کند. این در حالی است که بخشی از اصلاح‌طلبان به خصوص در حزب کارگزاران سازندگی امروز توسعه را مقدم بر دموکراسی دانسته و خواهان آشتی با هسته سخت قدرت بر سر توسعه (احتمالا توسعه اقتصادی و اجتماعی) هستند. گروه دیگر هم مسیر توسعه ایران را در اصلاحات بورکراتیک و حضور در همین ساختار قدرت مستقر جستجو می‌کنند. الگوی توسعه دموکراتیک در سطح مفروضات و مبنای تحلیل با این دو دیدگاه مخالف است. نه هسته سخت قدرت بر سر توسعه، حتی نوعی تقلیل یافته از آن، با اصلاح‌طلبان کنار خواهد آمد و نه اصلاحات بوروکراتیک این وضع نابسامان را حتی به تدریج به سامان خواهد کرد. اصلاحات بوروکراتیک حتما مفید است و گاه مرهمی بر آلام خواهد بود اما سیاه زخم تباهی ایران را درمان نخواهد کرد. تا متغیرهای کلان به نحوی دموکراتیک سامان نیابد امید به توسعه به خصوص از جنس متوازان و منصفانه آن در ایران نارواست.4- نامزدی تاجزاده می‌تواند بارقه تولد دوباره جریان دموکراسی خواه اصلاح‌طلبان باشد. جریانی که مرزبندی‌های بی معنا شده و قبیله‌ای را کنار می‌گذارد و حصول دموکراسی از مسیری مسالمت آمیز را مبنای دوری و نزدیکی با جریان‌های سیاسی می‌داند.5- تاجزاده بیش از آن که نماینده الیگارشی اصلاح‌طلبان باشد؛ نماینده بدنه سیاسی این جریان است. بدنه سیاسی‌ای که اگرچه همواره پا به رکاب تصمیمات سران این جریان بوده اما هیچ گاه به حلقه بسته الیگارشی‌ها راهی نداشته است. نه در احزاب و نه در شوراهای اجماع ساز و نه در گعده‌های سرنوشت ساز! تاجزاده با تحرک عجیب سیاسی‌اش حالا در قامت نماینده بدنه سیاسی این جریان به میدان می‌آید. بدنه‌ای که به گمان نگارنده دموکراسی‌خواه‌تر از راس این جریان و الیگارشی آن است.این‌ها مهم‌ترین دلایلی است که باعث می‌شود از نامزدی مصطفی تاجزاده استقبال کنم و آن را رخدادی مهم و مبارک بدانم. هر چند نتیجه بررسی صلاحیت او روشن است و او شانسی برای رقابت در انتخابات ندارد. برای رسیدن به ایرانی که فردی چون تاجزاده در آن فرصت رقابت در صندوق رای داشته باشد، هنوز سالیانی راه در پیش است.نقد صافی (علیرضا خوشبخت)نقد صافی (علیرضا خوشبخت)Wed, 21 Apr 2021 13:56:02 +0430