https://virgool.ir/feed/@kant_heuteیک فیلسوفِ عادی. درباره‌ی کانت، فلسفه‌ی مدرن و فلسفه‌ی معاصر مطالبی می‌نویسم. می‌توانید مرا با آدرس @kant_heute در دیگر پلتفرم ها بیابید.fa2026-11-11 19:59:56https://files.virgool.ir/upload/users/2570608/avatar/LWAk3w.jpghttps://virgool.ir/@kant_heutehttps://virgool.ir/@kant_heute/مدرن-شدن-به-چه-معنا-است-rrsgqnk3xcj4‌مدرن شدن یک تغییر است. می‌تواند تغییری اتفاقی باشد (مانند زمانی که به طور اتفاقی در شرایطی قرار می‌گیریم که مجبور می‌شویم غذایی متفاوت بخوریم) یا تغییری دلبخواهی (مانند زمانی که خودمان تصمیم می‌گیریم غذایی متفاوت بخوریم). اگر مدرن شدن صرفا تغییری اتفاقی یا دلبخواهی باشد، آنگاه مدرن شدن صرفا «متفاوت» شدن است، نه «بهتر» شدن یا «پیشرفت» کردن. در این صورت، یک جامعه‌ی مدرن صرفا در شرایطی قرار گرفته‌ است که سبک زندگی‌‌اش تغییر کرده است، یا صرفا انتخاب کرده است که سبک زندگی‌ خود را تغییر دهد، اما هیچ ضرورتی در این تغییر وجود نداشته است، و هیچ ضرورتی هم وجود ندارد که دیگر فرهنگ‌ها مانند آن شوند. هر فرهنگی می‌تواند سبک زندگی خودش را داشته باشد. اما طبق درک اولیه‌ای که جامعه‌ی مدرن از خودش دارد، مدرن شدن صرفا متفاوت شدن نیست، بلکه بهتر شدن است و شامل نوعی پیشرفت است. در این صورت، مدرن شدن نه صرفا یک اتفاق و یک تصادف است، و نه انتخابی دلبخواهی است، بلکه ضرورتی در آن هست؛ چرا که اگر یک وضعیت بهتر از وضعیتی دیگر است، «باید» آن را انتخاب کرد و دیگران هم به آن دعوت کرد. اما چگونه می‌توان مدرن شدن را، نه صرفا به عنوان یک تغییر، بلکه به عنوان یک پیشرفت فهمید؟ جامعه‌ی مدرن خصوصیات بسیاری دارد. اگر بخواهیم تفاوت‌های آن را با جامعه‌ای غیر مدرن بیان کنیم، می‌توانیم لیست بلندی از آن‌ها را بیان کنیم. برای مثال:  محوریت یافتنِ رویکرد علمی و تجربی در فهم طبیعت، گسترش تکنولوژی، گسترش عقلانیتِ مبتنی بر سنجش سود و زیان، زدوده شدنِ دولت از هرگونه گرایش ارزشی جز رفاه و نظم عمومی، پذیرشِ تکثر نظام‌های ارزشی (مانند دین‌ها)، برابری حقوقی میان شهروندان، گسترش مالکیت خصوصی، گسترشِ حیطه‌ی انتخاب‌های فردی، تأکید بر پرورش توانایی‌های فردی، تأکید بر خلاقیت، تأکید بر یافتن یا ساختنِ آنچه برای فرد معنادار است، تخصصی شدنِ بیشتر و بیشترِ حرفه‌ها، تولید کالا به صورت انبوه، بیشتر شدنِ امکانات تفریحی، کوچکتر شدنِ خانواده‌ها، و... می‌توان این لیست را بسیار بیش از این ادامه داد. اما صرفِ یافتن تفاوت‌ها کافی نیست. و هر خصوصیتی که در جامعه‌ی مدرن می‌توان یافت با «پیشرفت» و «بهتر» شدن پیوند ندارد. برای همین در صرفِ لیست کردنِ تفاوت‌ها می‌تواند این خطر نهفته باشد که خصوصیات غیر مهم را مهم در نظر بگیریم. باید تلاش کرد خصوصیاتی که پیوندی مرکزی با مدرن شدن دارند را یافت.‌اگر بخواهیم در مدرن شدن نه صرفا تفاوت، بلکه نوعی پیشرفت بیابیم، باید بتوانیم معیاری مرکزی را بیابیم که هم جامعه‌ی مدرن و هم جامعه‌ی غیر مدرن آن را معتبر می‌شمارند و بنابراین می‌تواند در سنجش هر دویِ آن‌ها به کار آید، و بعد باید نشان دهیم (الف) این معیار چطور در جامعه‌ی مدرن بهتر محقق شده است و (ب) چطور تحققِ بهترِ این معیار ناگزیر به بسیاری دیگر از تغییراتِ بزرگ منجر می‌شود که مجموعا یک جامعه‌ی مدرن را تشکیل می‌دهند.‌ حال آن معیار مرکزی که در جامعه‌ی مدرن و غیر مدرن به صورت مشترک معتبر است و می‌تواند راه ما را برای فهم خصوصیات مهم جامعه‌ی مدرن باز کند چیست؟ پاسخ به این سوال طبیعتا نیازمند داستانی بلند و در عین حال جالب است که حتما به زودی در مورد آن بیشتر صحبت خواهیم کرد.‌لینک صفحه‌ی اینستاگرام:https://instagram.com/kant_heuteلینک کانال تلگرام:T.me/kant_heuteوحید محمدیوحید محمدیWed, 07 Jun 2023 21:04:13 +0330https://virgool.ir/@kant_heute/عقل-و-سنت-از-نظر-مک-داول-gdckcmbui7th‌در کتابِ 《ذهن و جهان》، که یکی از مورد بحث‌ترین کتاب‌ها در فلسفه‌ی معاصر است، جان مک‌داول (John McDowell) تاکیدی جدی بر سنت و بر 《ورود به یک سنت》 به عنوان امری که فهم و عقلانیت را ابتدائا ممکن می‌سازد دارد؛ چرا که فهم و عقلانیت همواره مبتنی بر داشتنِ درکی از این است که چه چیزی دلیل بر چه چیزی است، و این درکی است که ما هنگام یادگیریِ یک زبان خاص و ارتباطات مفهومی‌ای که در آن زبان گنجانده شده است، یا به بیان دیگر، سنت فکری‌ای که آن زبان با خود حمل می‌کند، می‌آموزیم (زمانی که وارد یک سنت می‌شویم). و مک‌داول البته از گادامر به عنوان فیلسوفی که پیش از او بر اهمیت سنت به عنوان شرطی برای امکان فهم تاکید کرده است نام می‌برد (ذهن و جهان، درسگفتار ۶). مک‌داول همچنین آگاه است که تاکید بر سنت ممکن است برداشتی محافظه‌کارانه و در تقابل با تغییرات فرهنگی را از حرف او منتقل کند، و در برابر این سوء برداشتِ احتمالی تاکید می‌کند که حرف او 《دقیقا هر قدر فضا که می‌تواند برای ابداعات جدید وجود داشته باشد را به حال خود باقی می‌گذارد》. ادعای مک‌داول این است که هر ابداع و تغییری در هر سنتی تنها می‌تواند مبتنی بر فهمی که مردمانِ آن سنت از امور دارند اتفاق بیفتد، و هیچ‌گاه هیچ ابداعی بدون اینکه هیچ‌کس بتواند ارزش آن را طبق درکی که از امور داشته است بفهمد ناگهان از آسمان فرو نمی‌افتد. در واقع سخن مک‌داول این است که امکانِ تغییر همواره از پیش در دل سنت‌ها وجود دارد و در لحظه‌ی تغییر صرفا آن امکانی که از پیش حاضر بوده است شناسایی می‌شود‌. و البته گاهی تغییر‌ها می‌توانند بسیار ریشه‌ای باشند و ساختار مفاهیم یک سنت را دگرگون کنند (پساتحریر بر درسگفتار ۶). مک‌داول کانت را به عنوان کسی که تحت تاثیر فضای زمانه‌اش تاکیدی غیر ممکن بر عقلِ فردی داشت - عقلی که نباید در فضای یک سنت زیست کند بلکه باید همه چیز را خود بسنجد - مورد نقد قرار می‌دهد و می‌نویسد:《زمانی که برخی سنت‌ها خشک یا نامنعطف می‌شوند، این امر، خیالی را می‌پروراند که باید اتکا به سنت را کاملا کنار گذاشت، درحالیکه پاسخ مناسب تاکید بر این خواهد بود که یک سنتِ قابل احترام باید شاملِ حساسیتی صادقانه به نقدِ بازنِگرانه باشد. 》  - ذهن و جهان، درسگفتار ۵در مورد اینکه آیا نقد مک‌داول به کانت وارد است و کانت جایی برای سنت نمی‌شناسد یا درکی نادرست از عقل و ارتباطش با سنت دارد مطمئن نیستم. اما این موضوعی برای یادداشتی دیگر است. فعلا چیزی که نظرم را جلب می‌کند تغییر رویکردِ مک‌داول از رویکردی توصیفی به رویکردی تجویزی در این نقل قول است که این سوال را برمی‌انگیزد که: چرا دعوت کردن به ترکِ یک سنت نمی‌تواند خود حرکتی درون یک سنت باشد؟ چرا این دعوت جای نگرانی دارد اگر همه‌ی حرکت‌های قابل فهم از پیش درون یک سنت‌ اند؟ چرا دعوت به ترک یک سنت نمی‌تواند جزئی مهم از حرکتی فهمیده شود که در نهایت منجر به تغییراتی ریشه‌ای در یک سنت می‌شود؟لینک صفحه‌ی اینستاگرام:https://instagram.com/kant_heuteلینک کانال تلگرام:T.me/kant_heuteوحید محمدیوحید محمدیTue, 06 Jun 2023 14:46:36 +0330https://virgool.ir/@kant_heute/کارِ-فلسفه-esgm2jstlfydبیایید کمی درباره‌ی چیستی فلسفه صحبت کنیم. البته این موضوع ساده‌ای نیست، اما بیایید فعلا قدم کوچکی برداریم و کمی به آن فکر کنیم.فلسفه به انسان به عنوان موجودی دارای فهم نگاه می‌کند؛ موجودی که نه فقط در جهان است (مانند همه‌ی اشیاء طبیعی)، بلکه همچنین فهمی از جهان دارد، می‌تواند درباره‌ی جهان فکر کند و در موردش صحبت کند. و می‌شود گفت هدف محوری در فلسفه توضیح ارتباط فهم با جهان است. یعنی پاسخ دادن به این پرسش که جهان چطور اصلا می‌تواند در دسترس فهم ما، و برای ما فهم‌پذیر باشد.(این پرسشی است که در دوران مدرن و پس از شکل‌گیری علوم طبیعی مدرن شکل خاصی به خودش گرفته است که بعدا در مورد آن توضیح خواهم داد.)فرق فلسفه با علوم طبیعی در این است که در این علوم، مثلا در زیست‌شناسی، انسان به عنوان تکه‌ای از جهان در نظر گرفته می‌شود که دارای حالت‌ها و تغییر حالت‌های مختلفی است، و این حالت‌ها و تغییرات‌شان طبق قوانین طبیعت، قوانینی که حاکم بر پدیده‌هایِ مد نظر است، توضیح داده می‌شوند (مثلا انسان در زیست‌شناسی به عنوان موجودی جاندار مطالعه می‌شود که رفتارش طبق قوانین کلی‌ای که بر موجودات جاندار حاکم است توضیح داده می‌شود). و البته زمانی که هدف‌مان توضیح پدیده‌های طبیعی است، این تنها کاری است که می‌توانیم انجام دهیم.اما در فلسفه انسان به عنوان موجودی دارای فهم یا (شاید به بیان بهتر) فهمنده در نظر گرفته می‌شود (موجودی که می‌تواند از طبیعیت «علم» داشته باشه، مانند علم زیست‌شناسی). و بعد پرسشِ مهم این است که چطور جهان می‌تواند به فهم دربیاید؟ جهان اگر قرار است مورد فهم باشد چه ویژگی‌های اولیه‌ای باید داشته باشد؟ یا انسان اگر قرار است جهان را بشناسد چه قابلیت‌هایی باید داشته باشد؟بنابراین فلسفه ارتباطی که ما به عنوان موجودی فهمنده با جهان داریم ولی به طور صریح برای‌مان آشکار نیست را آشکار کرده و در دیدِ ما قرار می‌دهد. به این معنا می‌شود گفت فلسفه به ما خودآگاهی می‌دهد. از طریق تفکر فلسفی ما درکی مفهومی و صریح از خودمان و ارتباط‌‌‌مان با جهان به طور کلی پیدا می‌کنیم، مثل وقتی که ما یک نقشه‌ی کلی از جایی داریم و به طور کلی می‌دانیم چه چیزی در کجا قرار دارد.فایده‌ی این خودآگاهی این است که از برخی کج‌فهمی‌های اساسی که می‌تواند در فهمِ ارتباط ما با جهان پیش بیاید جلوگیری می‌کند، یا آن‌ها را اصطلاحا «درمان» می‌کند – و ما دائما در معرض کج‌فهمی در مورد اموری هستیم که بیشتر از همه به ما نزدیکند، مانند فهم اینکه ما موجوداتی فهمنده، یا به بیان دیگر، عاقل هستیم.در نوشتارهای بعدی‌ام در مورد کارکرد و فایده‌ی فلسفه، بخصوص فایده‌ی فلسفه در ایران بیشتر صحبت خواهم کرد.لینک صفحه‌ی اینستاگرام:https://instagram.com/kant_heuteلینک کانال تلگرام:T.me/kant_heuteوحید محمدیوحید محمدیThu, 01 Jun 2023 21:08:33 +0330