https://virgool.ir/feed/@k1melancholyfa2026-11-12 09:43:00https://files.virgool.ir/upload/users/220534/avatar/98Kg2Q.pnghttps://virgool.ir/@k1melancholyhttps://virgool.ir/@k1melancholy/تفکر-به-عنوان-یک-شغل-zhazbkqltuieیک سوال در کودکی شگفت‌زده ‌ام می‌کرد و آن این که متفکران، دانشمندان و به ویژه فیلسوف‌ها از چه راهی گذران زندگی می‌کنند؟ مگر کار آن‌ها ارزش اقتصادی دارد؟ اکثر نویسنده‌ها یا پژوهشگران برایم بیشتر شبیه به کسانی بودند که مانند هر فرد دیگری علاقه دارد در اوقات فراغتش به موضوعاتی فکر کند و به بحث و پژوهش بپردازد. با این تفاوت که این آدم‌ها سرگرمی‌شان را زیادی جدی گرفته‌اند و کار، به معنای شغل با درآمد خوب، انجام نمی‌دهند.مدت زیادی است که نظرم کاملا دگرگون شده. همچنان به عنوان یک واقعیت قبول دارم که اکثر کسانی که در زبان انگلیسی به آنان «intellectual» می‌گویند (که به «انتلکت» ترجمه می‌شود اما اینجا انتلکت در معنای متداولش مد نظرم نیست) درآمد پولی چندانی ندارند، نهایتا بتوانند کمینه نیازهای مادی خود را برآورده سازند. اما ارزش کار آنان که برایم پوشیده بود هر روز بیش از روز قبل برایم اشکار می‌شود. اثر آنان حتی در چرخه اقتصادی نیز می‌تواند بسیار چشمگیر و ای بسا تغییردهنده مسیر اقتصاد یک کشور باشد.با این شروع میکنم که برای اشاره به این دسته افراد مناسب‌ترین کلمه‌ای که به ذهنم می‌رسد «متفکر» یا «اندیشمند» است. از این رو این اسم تناسب دارد که کار عمده این افراد را فکر کردن و پژوهیدن در نظر می‌گیرم. ممکن است از نظر بعضی افراد «فکر کردن» اصلا در شمار کار نرود. یا در دید آن‌ها کاری ساده و پیش‌پاافتاده است یا کاری عبث یا در بهترین حالت کم‌سود. اما شواهد نشان می‌دهند که اصلا چنین نیست. اعتقاد خود من این است که تفکر پیوسته، منسجم و متمرکز یک فعالیت دشوار، دردناک و سهمگین است. برای فراهم کردن پشتوانه این مدعا قصد ندارم به آثار فیلسوفان کلاسیک یا دوره روشنگری یا به علومی چون بیولوژی، روانشناسی و جامعه‌شناسی مراجعه کنم. به نظرم کافی است کمی به زندگی خود و اطرافیان فکر کنیم و ببینم هریک از ما برای فرار از اندیشیدن به مسائل مختلف آماده‌ایم تا دست به هر کاری بزنیم: اکثر ما تماشای یک سریال بد را به فکر کردن به مسائل چالش‌برانگیز زندگی خودمان ترجیح می‌دهیم، چه رسد به پرسش‌های کلان‌تر و غیرشخصی‌تر.واقعیت این است که هر جامعه‌ای همان‌گونه که به طور بالقوه نیروی کار محدود، نیروی درمانی محدود، مهندسان محدود و نیروی نظامی محدود و الخ دارد، نیروی «فکر» محدودی نیز دارد. معنای این حرف این است که به دلایل متعدد و متنوعی نمی‌توان از همه افراد جامعه انتظار داشت که در کارهای یدی مورد نیاز جامعه مشارکت مفیدی داشته باشند یا از همگان انتظار داشت که در ساخت و ساز پل‌ها، جاده‌ها، ساختمان‌ها و ... قادر به فعالیت مفید باشند. به همین ترتیب نباید از تمامی افراد یک جامعه انتظار داشت که به «فکر کردن» بپردازند. در اینجا فکر کردن به نحوه تامین هزینه اجاره ماه بعد یا انتخاب مسیر جاده برای رسیدن به شهر مقصد در یک سفر خانوادگی مد نظر نیست، بلکه پرسش‌هایی که فکر کردن به آن‌ها نیاز به پیوستگی، تداوم، گستردگی یا عمق بیشتری دارند؛ مانند این که «آموزش کودکان باید چگونه باشد؟» یا «حکومت و دولت تا چه اندازه و به چه شکلی باید در اقتصاد و بازار دخالت کند؟» یا «اختراع و توسعه یک دارو یا یک ماشین جدید چه تاثیراتی بر زندگی افراد جامعه خواهد داشت؟» یا «برای بهبود کلی سلامت جسمی و روانی انسان‌ها و کاهش رنج آن‌ها در ابعاد مختلف زندگی‌شان چه میتوان کرد؟» یا «چگونه می‌توان از وقوع یک جنگ ویرانگر جلوگیری کرد؟» و شمار بسیاری از این دست پرسش‌ها.نیروی فکر یک جامعه را، مانند هر نیروی دیگری در عرصه‌های دیگر، کسانی می‌سازند که دشواری‌ها و هزینه‌‌های گزاف تفکر را تحمل می‌کنند تا سودی از نتیجه تفکرشان به خود و جامعه برسانند. اگر مهمترین ابزار نیروی کار یک جامعه دست‌های آنان باشد، مهم‌ترین ابزار نیروی فکر جامعه ذهن آن‌هاست. در یک جامعه ایده‌آل، مدیریت نیروی فکر یک جامعه، برقراری ارتباط مناسب میان این گروه و گروه‌های دیگر جامعه و فراهم کردن شرایطی که به رشد این نیرو کمک کند باید حتما مورد توجه سیاستمداران جامعه و چه بسا از مهم‌ترین موضوعات در سیاست آن کشور باشد.توجیه سود مالی کمی که نصیب این قشر از جامعه می‌شود و زندگی محقر آنان، چندان پیچیده نیست. حتی با فرایض کلاسیک مانند متن آدام اسمیت (The Wealth of nations) می‌توان گفت سود غیرمالی عظیمی که نصیب نیروی فکر یک جامعه می‌شود جبران‌کننده سود مالی پایینی است که نصیب این قشر می‌شود و آن را پایین نگه می‌دارد. این سود غیرمالی شامل تاثیر عظیمی است که فعالیت این قشر دارد و در نتیجه احترام و جایگاه بالایی که این افراد در جامعه پیدا می‌کنند و شاید بیش از همه این‌ها لذت بسیاری که این گروه از افراد می‌برند از کاری که انجام می‌دهند. عواملی مانند این‌ها دست به دست می‌دهند تا متفکران جامعه خواهان دستمزد بالاتری نباشند و با سود مالی کم به کارشان ادامه دهند.کیوانکیوانSat, 22 Aug 2020 13:39:22 +0430https://virgool.ir/@k1melancholy/در-باب-جمله-اگر-تخصص-نداری-نظر-نده-vtepasrlgix3جمله آ: «اگر در این زمینه تخصص نداری نظر نده» و همینطور وارون آن (دستکم تا حدود زیادی وارونه) ب: «هر کسی میتواند نظر بدهد» میتوانند معناهای بسیار گوناگونی داشته باشد که بستگی دارد به موقعیت، گوینده و مخاطب. از همین رو میتوان معادل‌های تقریبی برای هرکدام از این دو جمله ارائه کرد که معنای آن را روشن‌تر کنند.. از گزاره‌های متافیزیکی و اپیستمولوژیک گرفته تا گزاره‌های علمی و منطقی. مثلا جمله دوم را میتوان معادل جملاتی گرفت که ظاهرا بدیهی به نظر میرسند. مثلا «هر کسی میتواند نظر بدهد» یعنی «هر کسی میتواند نظری داشته باشد» که خود این جمله را میتوان معادل این جمله گرفت که «هر کسی میتواند خودش مستقلا فکر کند». (در وهله اول اینطور به نظر میرسد که نمیتوان در صحت این گزاره تردید کرد اما با کمی تامل میبینیم که چنین الزامی وجود ندارد؛ مثلا باور بسیاری بر این است که همگان الزاما در همه زمینه‌ها فکر مستقل ندارند.)برداشت دیگری که ممکن است جمله «هر کسی میتواند نظر بدهد» متبادر کند این است که «هرکس حق این را دارد که نظرش را بیان کند». لازم به اشاره است که در اینجا پیچیدگی های مفهوم «حق» اهمیت پیدا میکند که پرداختن بدان این بحث را بسیار مفصل خواهد کرد و ناچاریم آن را رها کنیم. مفهوم مهم دیگر موجود در این جمله، بیان نظر است که آن را متفاوت از برداشت‌های قبل میکند. یعنی میگوییم هر کس حق این را دارد که نظرش را به سمع و نظر دیگران برساند. به دیگر سخن؛ هر کس حق این را دارد که دیگران را از نظر خود آگاه کند. گزاره‌ای که با این جمله اخیر تفاوت دارد این است که «هر کسی باید دیگران را از نظر خود مطلع کند» که کمی دور از خرد به نظر میرسد و بعید میدانم افراد زیادی باشند که چنین باوری داشته باشند هرچند که حتی همین نظر هم منطقا تا اندازه‌ای قابل دفاع است و نمیتوان به سادگی آن را رد کرد.به همین ترتیب جمله «اگر در این زمینه تخصص نداری نظر نده» میتواند معناهای بسیار متنوعی داشته باشد؛ مثلا این دو برداشت: «اگر تخصص نداری اخلاقا کار خوبی نیست که نظر بدهی )نباید نظر بدهی(» یا دیگر این که «اگر تخصص نداری اخلاقا مشکلی ندارد که نظر بدهی ولی نظرت فاقد اهمیت و ارزش است». احتمالا واقعیت این است که در اکثر مواردی که این جملات («آ» و «ب») بیان میشوند هم گوینده و هم مخاطب مرز مشخصی بین این برداشت‌های گوناگون قائل نیستند و ملغمه‌ای از همه یا تعدادی از این معانی مد نظرشان است.یک معادل دیگری هم که بسیاری به آن تمایل دارند این است که جمله «آ» به معنای این است که «اگر تخصص نداشته باشی به احتمال بالایی عقیده تو نادرست است» پس جمله «ب» وارون آن است به این شکل که «هر کسی ممکن است نظری داشته باشد که مطابق با واقعیت باشد علیرغم تخصص کمی که دارد».تحلیل جمله «آ» و «ب» و توجه به معانی مختلفی که در پس این عبارت‌ها نهفته است صرفا یک بازی زبانی و فکری نیست و میتوان موقعیت‌هایی را تصور کرد که اهمیت حیاتی داشته باشد. دفاع یا مخالفت با هرکدام از این دو موضع «آ» یا «ب» بدون مشخص کردن منظور دقیقی که آز آن داریم معمولا عبث و غیرقابل توجیه خواهد بود. برای مثال مدافعان موضع «آ» ممکن است بگویند «اظهار نظر بدون داشتن تخصص کافی، وقت مخاطب را هدر میدهد که کاری اخلاقا بد و ناصواب است» و در مقابل مخالفان این عقیده ممکن است پاسخ دهند که «لازم نیست هر اظهار نظری مخاطب داشته باشد و هیچ کس مجبور نیست که از نظر دیگران اطلاع پیدا کند» و مباحثه در این مسیر جاری شود. یا ممکن است مدافعان جمله «ب» مشابه این استدلال را ارائه کنند که «محال نیست که یک فرد غیرمتخصص به درستی به نکته‌ای اشاره کند که حتی یک متخصص از آن غافل است به همین خاطر همه باید اظهار نظر کنند تا همه نکات مطرح شوند» و مخالفان این موضع در جواب بگویند که «حتی با وجود این که ممکن است یک فرد غیرمتخصص به نکته صحیحی اشاره کند که یک فرد غیرمتخصص نمیداند یا به اشتباه آن را نادرست میپندارد، باز هم رجوع به نظر فرد متخصص عقلانی تر است و دادن وزن بیشتر به نظر او توجیه (justification) متقن‌تری دارد.» حتی ممکن است این دلیل مطرح شود که پیشفرض ناخودآگاه هر کس در مواجهه با نظر دیگری این است که وی دارای حداقلی از تجربه و تخصص در آن زمینه است که حاضر به اظهار نظر شده و به این دلیل کسی که بدون داشتن تخصص کافی در باب یک موضوع اظهار نظر میکند به نوعی دارد مخاطب را فریب میدهد.همانطور که دیده میشود دفاع از موضع «آ» یا «ب» یا مخالفت با هریک از آن‌ها در گرو مشخص کردن حیطه بحث و حیطه معنایی هریک از این دو موضع خواهد بود که میتوانند بسیار از یکدیگر فاصله داشته باشند.در پایان اعتراف میکنم که احتمالا سیاق این نوشته بیشتر به موضع «داشتن تخصص هنگام اظهار نظر» نزدیکتر باشد در حالی که نگارنده این سطور خود تخصص چندانی ندارد!کیوانکیوانMon, 10 Aug 2020 15:00:04 +0430