<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"><channel><title>نوشته های javadti.a</title><link>https://virgool.ir/feed/@javadti.a</link><description></description><language>fa</language><pubDate>2026-11-12 01:19:57</pubDate><image><url>https://virgool.ir/images/default-avatar.jpg</url><title>javadti.a</title><link>https://virgool.ir/@javadti.a</link></image><item><title>بلاکچین و زبانهای مرتبط با آن</title><link>https://virgool.ir/@javadti.a/بلاکچین-و-زبانهای-مرتبط-با-آن-zvwaqpmv78jx</link><description>جواد عبدی951215271030دانشگاه صدرا (صدرالمتالهین)درس مهندسی اینترنتتکنولوژی بلاک چینمقدمهاگر طی ده سال گذشته پیگیر مسائل بانکداری، سرمایه گذاری و یا ارز دیجیتال (cryptocurrency)بوده باشید، احتمالا باید با اصطلاح “بلاک چین”، که یک فناوری حفظ سوابق و اسناد در بستر شبکه بیت‌کوین است آشنا باشید. برای آموختن بیشتر در مورد بلاک‌چین احتمالا باید با چنین تعریفی برخورد کرده باشید: “بلاک‌چین یک دفتر کل یا حساب پراکنده‌ی غیر متمرکز همگانیست.”بلاک‌چین (Blockchain) چیست؟‌‎اگر این فناوری تا این حد پیچیده است، چرا آن را بلاکچین (در لاتین به معنای ‌زنجیره بلوک) میخوانیم؟ در ابتدایی‌ترین سطح خود، بلاکچین به معنای واقعی کلمه فقط یک زنجیره بلوک است، اما نه در آنچه بطور مرسوم و عرف معنا میشود. وقتی میگوییم بلاک (block) و چِین (chain)، ما در حقیقت به اطلاعات دیجیتالی (یا بلوک) ذخیره شده در یک پایگاه داده همگانی (یا چِین) اشاره میکنیم.چه چیز بلاک‌چین را متمایز میسازد؟‌‎شبکه بلاک‌چین متصدی مرکزی ندارد و معنای واقعی یک نظام دموکرات است.اما این جمله به چه معناست؟از آنجایی که یک دفتر کل مشترک و تغییرناپذیر داریم، اطلاعات موجود در آن برای همگان قابل رویت است. از این رو، هرچیزی که بر اساس بلاک‌چین بنا شده، ماهیت شفافی دارد و هرکسی را در این مجموعه مسئول اعمال خود قرار میدهد.سه رکن تکنولوژی بلاک‌چین‌‎سه ویژگی اصلی تکنولوژی بلاک‌چین که موجب شده که با استقبال گسترده روبرو شود عبارتند از:• ‌‎عدم تمرکز• شفافیت• ‌‎تغییر ناپذیریرکن اول: عدم تمرکز‌‎پیش از بیت‌کوین و بیت‌تورنت، ما بیشتر با خدمات و مدل های متمرکز آشنا بودیم. ساده بگوییم، شما یک نهاد متمرکز دارید که تمام داده هارا ذخیره میکند و برای بدست آوردن اطلاعات مورد نیاز، تنها میبایست با این نهاد در تعامل بود.‌‎مثال دیگر سیتم متمرکز بانک ها هستند. آنها پول شما را نگهداری میکنند و تنها راهی که میتوان مبلغی را از آن به کسی پرداخت کرد از طریق بانک استکلاینت سرور یا سیستمی که در آن یک سرور مرکزی مسئول فراهم کردن داده هاست مثال کاملی‌ است از:?هنگامی که در گوگل به جستجو‌ می‌پردازید، شما در واقع یک درخواست به سرور ارسال میکنید که سپس با اطلاعات مربوطه به شما باز میگردد. این نمونه ساده یک کلاینت سرور است.‌‎سیستم های متمرکز برای سالها برای ما مفید واقع شدند اما در عین حال ضعف و آسیب‌پذیری های خود را نیز دارند.‌‎در ابتدا، از آنجایی که آنها متمرکز هستند، تمام داده ها در یک نقطه ذخیره میشوند و این امر آنرا به هدف قابل دسترس و راحتی برای حمله احتمالی هکر‌ها تبدیل میکند.‌‎اگر قرار باشد سیستم متمرکز، ارتقای نرم‌افزاری داده شود یا به اصطلاح بروزرسانی (upgrade) شود، کل سیستم را متوقف میکند.‌‎یا برای مثال فرض کنید آن نهاد متمرکز به هر دلیلی خاموش شده و از کار بیافتد، در اینصورت هیچکس قادر نخواهد بود به اطلاعاتی که مالک آن است دسترسی داشته باشد.‌‎یا در بدترین حالت اگر در نظر بگیریم، چه اتفاقی میافتد اگر اطلاعات این نهاد مخدوش شود؟ در آن صورت تمام داده‌های موجود در بلاک‌چین به خطر می‌افتد.‌‎خب، چه میشود اگر ما این نهاد متمرکز را کنار بگذاریم؟‌‎در یک سیستم غیرمتمرکز ، اطلاعات توسط یک نهاد واحد ذخیره نمی شود. در حقیقت ،همه افراد در این شبکه این اطلاعات را در اختیار دارند.‌‎ در یک شبکه غیرمتمرکز ، اگر می خواهید با دوست خود ارتباط برقرار کنید ، می توانید مستقیماً بدون حضور شخص ثالث این کار را انجام دهید. ایدئولوژی اصلی پشت بیت‌کوین نیز همین بود. تنها شمایید که مسئولیت پول خود را بر عهده دارید. شما می توانید بدون نیاز به مراجعه به بانک پول خود را به هر کس که می خواهید ارسال کنید.رکن دوم: شفافیت‌‎یکی از جذاب ترین مفاهیم در بلاک‌چین که غالبا از آن سوء برداشت میشود مفهوم “شفافیت” است. برخی می گویند که بلاک‌چین به ما حریم خصوصی می دهد در حالی که برخی دیگر معتقد هستند که بلاک‌چین کاملا شفاف است. چرا فکر می کنید این اتفاق می افتد؟‌‎هویت شخص از طریق رمزنگاری‌های پیچیده پنهان می شود و فقط توسط آدرس عمومی‌شان ( public address ) نشان داده می شود. بنابراین اگر شما دنبال تاریخچه تراکنش فردی بگردید بجای داشتن نام و تعداد بیت‌کوین (به عنوان مثال آقای صلح جو ۱ بیت‌کوین (BTC) ارسال کرد)، چنین چیزی خواهید داشت:“1MF1bhsFLkBzzz9vpFYEmvwT2TbyCt7NZJ sent 1 BTC”همانطور که مشاهده کردید مشخصات هویتی شخصی که بیتکوین ارسال کرده رمزگذاری شده و محفوظ میماند.‎بنابراین ، در حالی که هویت واقعی فرد محفوظ میباشد، اما هنوز هم میتوان تمام تراکنش‌هایی را که توسط آدرس عمومی آنها انجام شده است مشاهده کرد. این سطح از شفافیت قبلاً هرگز در یک سیستم مالی وجود نداشته است.‌‎اگر از منظر ارز دیجیتالی (cryptocurrency) بنگریم، چنانچه آدرس عمومی یکی از این شرکت های بزرگ را بشناسید ، به سادگی میتوانید آن را در یک مرورگر کپی کرده و به تمام تراکنش هایی که انجام داده اند دسترسی داشته باشید و این قضیه بالاجبار همه چیز را شفاف میکنید، چیزی که در گذشته اجباری در موردش وجود نداشته است.‌‎گرچه باید قبول کنیم که همیشه اینطور نیست. ما میدانیم که اکثر این شرکت ها تراکنش های خود را، یا حداقل تمامی تراکنش های خود را با استفاده از ارز دیجیتالی انجام نمیدهند. اکنون تصور کنید چه میشد اگر بلاک‌چین برای مثال با زنجیره تامین آنها ادغام میشد؟‌‎حال میشود دید که چرا چیزی شبیه به این می تواند برای صنعت مالی بسیار مفید باشد.رکن سوم: تغییر ناپذیری‌‎در بلاک‌چین تغییر ناپذیری به این معنا است که به محض ورود چیزی به زنجیره بلوک، نمی توان آن را دستکاری کرد.‌‎می توانید تصور کنید که این موضوع چقدر میتواند برای موسسات مالی ارزشمند باشد.‌‎تصور کنید اگر مردم بدانند که دیگر قادر نیستند تا به اسناد و مدارک و حساب های شرکت‌ها دست ببرند، از چند مورد اختلاس میتوان جلوگیری کرد! و دلیل این موضوع همان قابلیت هَش رمزنگاری شده است.‌‎به زبان ساده تر، هَشینگ (hashing) به معنای گرفتن ورودی با سایز‌های متفاوت و تولید خروجی با یک اندازه ثابت میباشد.‌‎حال بیایید ببینیم فرایند هَشینگ چگونه کار می کند. کاری که انجام میدهیم این است که یک سری ورودی های خاصی را وارد مکنیم. برای مثال قصد داریم از ( SHA-256 ) که معادل الگوریتم ایمن هشینگ 256 است استفاده کنیم.?همانطور که در الگوریتم SHA-256 مشاهده می کنید، مهم نیست ورودی شما چقدر بزرگ یا کوچک باشد، خروجی ما همیشه دارای طول ثابت 256بیت میباشد.‌‎زمانی که شما با حجم وسیعی از داده‌ها و تراکنش ها سروکار دارید، این قضیه تبدیل به امری حیاتی میشود. بنابراین در اصل بجای حفظ داده‌ی ورودی ما میتوانیم هَش را مورد بررسی قرار دهیم.‌‎یک تابع هش شده به کلاس ویژه‌ای از توابع هش گفته میشود که دارای ویژگی‌های مختلفی است که آن را برای رمزنگاری ایده آل می کند.برای اینکه بگوییم که یک تابع هَش از نظر امنیتی مطمئن است باید یک سری ویژگی‌هایی را دارا باشد که یک ویژگی مهم آن به نام “اثر بهمنی” (Avalanche Effect) است ، حال این اثر بهمنی به چه معناست؟‌‎اگر ما تغییر ناچیز در ورودی ایجاد کنیم، تغییراتی که در هَش منعکس میشوند گسترده خواهند بود.‌‎بیاییم توسط SHA-256 آنرا امتحان کنیم:‌?مشاهده کردید؟ با اینکه حرف اول را فقط از حرف بزرگ لاتین به حرف کوچک تغییر دادیم اما میبینیم که تغییری که در هَش خروجی رخ داده به مراتب گسترده و وسیع است.‌‎اکنون بیایم تا به مقوله قبلی‌مان که در مورد معماری یا ساختار بلاک‌چین بود بپردازیم.‌‎چیزی که گفتیم چنین بود:بلاک‌چین دارای لیستی مرتبط شامل داده و یک نشانگر هَش است که به بلوک قبلی اشاره دارد، و بدینصورت است که ما یک زنجیره واحد داریم. نشانگر هَش به چه معناست؟ نشانگر هَش نشانگریست که علاوه بر دارا بودن آدرس بلوک قبلی، هَش داده درون بلوک قبلی را نیز دارا میباشد. همین تفاوت ساده بلاک چین را امن و مطمئن میسازد.‌‎تصور کنیم که هکری به بلوک سه حمله کرده و داده ها را تغییر میدهد. بخاطر ویژگی‌ای که توابع هَش دارند، تغییر کوچکی در داده ها هَش را به کلی دگرگون میسازد. این بدین معناست که تغییر ناچیزی در بلوک سه، هَش های ذخیره شده در بلوک دو را تغییر میدهند که خود باعث تغییر در بلوک یک و… میشود و این امر به کلی زنجیره را تغییر میدهد که امری غیر ممکن است. این همان ویژگی است که بلاک چین ها را تغییر ناپذیر میکند.شبکه های نوین :متمرکز: سیستم های متمرکز یک قدرت مرکزی دارند که صحت امر را برای مخاطبان شبکه مشخص میکند.فقط کاربران ممتاز و یا نهاد ها میتوانند در تاریخچه تراکنش ها دخل و تصرف داشته باشند یا تراکنش جدیدی را تایید کنند?غیر متمرکز: سیستم های غیر متمرکز هیچ قدرت مرکزی ای برای تایین صحت امر برای مخاطبان شبکه ندارند.همه کاربران در شبکه میتوانند به تاریخچه تراکنش ها دسترسی داشته باشند یا تراکنش جدیدی راتایید کنند?عناصر تشکیل دهنده بلوک ها:“بلوک‌ها” در بلاک‌چین متشکل‌اند از تکه‌های دیجیتالی حاوی اطلاعات?آنها بطور مشخص دارای سه بخش هستند:• ‌‎بلوک‌ها اطلاعات مربوط به تراکنش‌ها نظیر تاریخ، زمان و مبلغ دلار(ریال) آخرین خرید شما از دیجی کالا را ذخیره میکنند. (توجه داشته باشید که دیجی کالا در اینجا صرفا جهت مثال بکار رفته و سایت خرده فروشی دیجی کالا حین نگارش این مقاله با قائده‌ی بلاک‌چین عمل نمی کند).• ‌‎بلوک ها اطلاعات مربوط به شخصی که در تراکنش‌ شرکت میکند را ذخیره میکند. بلوکی برای خریدتان از دیجی کالا در نظر گرفته میشود که نام شما را بهمراه digikala.com,Inc ثبت میکند. بجای استفاده از نام حقیقی شما، خرید شما بدون هرگونه اطلاعات هویتی و با استفاده از یک امضای دیجیتالی منحصر به فرد ثبت میشود، چیزی شبیه به یک نام کاربری.• ‌‎بلوک‌ها اطلاعاتی را که آنها را از دیگر بلوک ها متمایز میکند ذخیره میکنند. همانطور که ما اسم هایی داریم تا ما را از یکدیگر متمایز سازند، هر بلوک کد منحصر به فردی را که هَش (hash) نامیده میشود ذخیره میکند تا با استفاده از آن بتوانیم هر بلوک را از دیگری متمایز سازیم.‌‎حال آنکه بلوکی که در بالا مثال زدیم اطلاعات تنها یک خرید از دیجی کالا را ذخیره میکند، اما آنچه که در واقعیت اتفاق می‌افتد کمی متفاوت است. تنها یک بلوک در بلاک‌چین بیت‌کوین در حقیقت میتواند تا سقف ۱مگابایت داده را ذخیره کند. بسته به سایز تراکنش‌ها، یک بلوک به تنهایی میتواند تا چند هزار تراکنش را زیر یک سقف جای دهد.بلاک‌چین چگونه کار میکند؟وقتی یک بلوک داده‌ی جدیدی را ذخیره میکند، آن داده به زنجیره بلوک اضافه میشود. بلاک‌چین، همانطور که از نامش پیداست، متشکل از چند بلوک است که بصورت رشته‌ای بهم متصل می باشند. برای اینکه یک بلوک به زنجیره بلوک اضافه شود، به چهار چیز نیاز داریم:•‌تراکنشی می بایست انجام شود.بیاییم با همان مثال خرید دیجی کالا پیش برویم. بعد از اینکه بصورت شتابزده از رسید های پرداخت گذشتید، خریدتان را نهایی میکنید. همانطور که در بالا به آن پرداختیم، در بسیاری از موارد یک بلوک بطور بالقوه هزاران تراکنش را بصورت گروهی در می‌آورد، از این رو خرید شما بصورت پکیج همراه با اطلاعات تراکنش کاربر های دیگر در می آید.•‌تراکنش می‌ بایست تایید شود.پس از انجام خرید، تراکنش شما باید مورد تایید قرار گیرد. در سایر اطلاعات اسناد یا پرونده های عمومی مانند کمیسیون بورس اوراق بهادار، ویکیپدیا، یا حتی کتابخانه محلی شما، شخصی مسئول وارسی اطلاعات جدید وارد شده میباشد. اما در بلاک‌چین این امر بر عهده‌ی شبکه ای از کامپیوتر هاست. ‌وقتی شما خریدی از دیجی کالا انجام میدهید، آن شبکه کامپیوتری بسرعت بررسی میکند که آیا تراکنش به درستی انجام گرفته است یا خیر. به عبارت دیگر، آنها اطلاعات خرید را به همراه زمان تراکنش، مبلغ ریال(دلار) و خریدار تطبیق میدهند.(در ادامه به اینکه چگونه اینکار صورت میپذیرد خواهیم پرداخت.)•‌تراکنش می بایست در یک بلوک ذخیره شود.بعد اینکه تراکنش شما بعنوان یک تراکنش صحیح مورد تایید قرار گرفت، یک چراغ سبز دریافت میکند. مبلغ ریال(دلار) تراکنش، امضای دیجیتالی شما و امضای دیجیتالی خود دیجی کالا همه و همه در یک بلاک ذخیره میشود. آنجاست که تراکنش شما به صد‌ها یا هزاران تراکنش دیگر شبیه به خود ملحق میشود.•یک هَش باید به بلوک تعلق بگیرد.تا زمانی که تمامی تراکنش های بلوک ها تایید شد، یک کد دارای شناسه منحصر بفرد (هَش)به آن تعلق میگیرد. به بلوک همچنین هَش آخرین بلوک اضافه شده به بلاک‌چین داده میشود. وقتی که تراکنش به اصطلاح هَش شد، آنوقت آن بلوک میتواند به بلاک‌چین یا زنجیره بلوک اضافه شود.‌‎وقتی بلوک جدید به زنجیره بلوک اضافه شد، در دسترس عموم قرار میگیرد و برای همه، حتی شما، قابل مشاهده میشود. وقتی شما به زنجیره بلوک بیت‌کوین نگاه میکنید، میبینید که به داده تراکنش، اطلاعات مربوط به زمان، مکان و شخصی توسط آن بلوک به زنجیره اضافه شده دسترسی دارید.برخی از کاربردهای بلاکچین در صنایع مختلفنظرسنجیبا بلاکچین می‌توان یک سیستم نظرسنجی پیاده کرد. ولی مهمترین و اصلی‌ترین تفاوت در نظرسنجی بلاکچینی با نظرسنجی‌های رایج، در «معتبر بودن داده‌های» آن است زیرا در بلاکچین قابلیت تغییر و دستکاری داده‌ها وجود ندارد و مثلاً اگر ۷۰ درصد مردم بگویند گزینه یک بهتر از دو است، هیچ‌کس نمی تواند این ۷۰ درصد را به ۶۹ درصد تبدیل کند. این در حالی است که در سیستم‌های معمولی نظرسنجی، امکان تقلب وجود دارد! اعتبارسنجی و جلوگیری از تقلب در انتخابات الکترونیکی که به وسیله بلاکچین صورت می‌گیرد هم به جای خود قابل تامل است.ارزهای دیجیتالرشد ناگهانی بیت‌کوین و بازار ارزهای دیجیتال بی‌دلیل و بدون شایستگی نبوده است. این ارزها انتقال سریع، امن و ارزان مبالغ را در سراسر جهان ممکن می‌سازند. درحالی که سرویس‌های مالی مختلفی مثل PayPal که تراکنش‌های بین‌المللی را انجام می‌دهد، وجود دارد، اما آن‌ها درخواست کارمزد‌های زیادی را در ازای هر تراکنش می‌کنند. دیگر روش‌های پرداخت نقطه به نقطه نیز معمولا محدودیت‌های خاصی دارند. مثل محدودیت‌های مکانی و حداقل مقدار انتقالی. به همین دلیل است که کسب و کار‌ها مانند کاربران عادی در حال گرویدن به استفاده از ارزهای دیجیتالی هستند. نه فقط به دلیل امن‌تر بودن آن‌ها، بلکه به دلیل ایجاد آزادی و نبود قدرت مرکزی در کنترل حساب‌ها.بانکدری و پرداختاصلی ترین تاثیر بلاک چین بر روی صنعت مالی و فعالیت بانکداری است. میتوان گفت کاری که اینترنت با رسانه‌ها کرد را بلاکچین با بانک‌ها و موسسات مالی خواهد کرد. بلاک چین نقطه عطفی است از حرکت بانکداری سنتی به سمت بانکداری کاملا مدرن. افتتاح آسان حساب بانکی در دور افتاده‌ترین مناطق جهان توسط بلاکچین به آسانی انجام خواهد شد. شفافیت های مالی بسیار بیشتر شده و هزینه‎ها به شدت کاهش پیدا خواهد کرد. در آینده شعبه بانکی به صورتی که الان شاهد هستیم وجود خارجی نخواهد داشت!بانک ها جریان عظیم انتقال پول را کنترل می‎کنند و از این راه سود هنگفتی هم به جیب می زنند. بنابراین وقتی بلاکچین و رمزارزها وارد ماجرا می شوند، حاشیه امنیت بانک‌ها به خطر می افتد. می دانیم که بلاکچین چه ضرری به آن ها وارد می سازد. تپسکات میگوید سیستم‌های پرداخت امروز به شکل بی اهمیتی پیچیده و کند هستند. در آینده تنها اطلاعات لازم برای تراکنش های وابسته به بلاکچین آن است که آیا خریدار به اندازه کافی پول دارد یا نه. برای رهن و گرو گرفتن، کاربر باید اطلاعات مربوط به درآمد، دارایی ها و تاریخچه تراکنش های مالی را هم داشته باشد. بانک ها احتمالا از بین نمی روند اما باید شیوه کارکرد خود را از انتقال پول به کارهای موثرتری تغییر دهند.ذخیره‌سازی داده‌‌در حال حاضر شما برای ذخیره‌سازی فایل‌های خود از Dropbox یا Gdrive استفاده می‌کنید. مشکل اصلی استفاده از این سرویس‌دهنده‌ها این است که شما باید به آن‌ها اعتماد کنید. دولت‌ها می‌توانند آن‌ها را مجبور کنند، اطلاعات شما را افشا کنند. اما با استفاده از تکنولوژی بلاک‌چین اطلاعات شما در رایانه‌های مختلف موجود در شبکه با رمزگذاری منحصر به فرد ذخیره می‌شود. همین امر باعث کاهش هزینه‌ها خواهد شد. حتی اگر شما فضای اضافی در رایانه‌ی خود دارید، می‌توانید این فضا را اجاره دهید. Storj مثال خوبی از این موضوع است.بهترین زبان برای برنامه‌نویسی بلاک چین چیست؟پاسخ این است که زبان یکتایی وجود نداشته و بر اساس اینکه چه پروژه‌ای می‌خواهید انجام دهید کاملا متغیر است. زبان‌های برنامه‌نویسی متعددی برای اینکار وجود دارد.ممکن است توسعه‌دهنده‌ای زبان C# را برای کار خود انتخاب کند درحالی‌که توسعه‌دهنده‌ی دیگری اسکریپت‌های پایتون و یا جاوا اسکریپت همیشه محبوب را ترجیح دهد. می‌بینید کاملا بستگی به هدف شما دارد.به طور کلی برنامه‌نویسی بلاک‌چین چهار حوزه‌ی زیر را پوشش می‌دهد:راه‌اندازی یک ICOساخت یک قرارداد هوشمند و یا برنامه غیرمتمرکز (Dapp)ارتقاء یک بلاک چین موجود و یا ایجاد یک بلاک چین جدیدساخت یک دفتر کل غیرمتمرکز نظیر هایپرلجر فابریک (fabric)معیارهای انتخاب زبانامنیت (Security)دیوید شوارتز (David Schwartz) چه زیبا بیان کرده است که بلاک‌چین‌ها باید همانند دژهای نظامی مستحکم باشند. نخست آنکه کد آنها عمومی بوده و برای همگان قابل رویت است. همه می‌توانند کد مربوط به آنها را بررسی کرده و نقاط ضعف امنیتی و باگ‌ها را پیدا کنند. با این وجود برخلاف سایر پروژه‌های منبع‌باز (Opensource)، یافتن آسیب‌پذیری در یک بلاک چین تبعات زیان‌بار بیشتری دارد. پیدا کردن چنین باگ‌هایی می‌تواند منجر به هک سیستم و سرقت میلیون‌ها دلار شود. درست به همین دلیل پروسه‌ی توسعه‌ی یک بلاک چین معمولا بسیار آهسته پیش می‌رود.مدیریت منبع (Resource management)توسعه باید همگام با نیازهای شبکه باشد. نمی‌توان این نیازها را از ابتدا در نظر نگرفته و بعدا به آنها پرداخت. شما باید به خوبی سیستم خود را برای پرسش‌های (queries) محلی و از راه دور (Remote) آماده کنید.کارایی (Performance)یک بلاک چین باید همیشه بالاترین قابلیت‌های خود را به نمایش بگذارد. برای این هدف زبان برنامه‌نویسی که انتخاب می‌شود باید بسیار انطباق‌پذیر باشد. نکته‌ی مهم اینجاست که بسیاری از دستورالعمل‌هایی که در بلاک چین انجام می‌شوند قابلیت اجرا‌ به صورت موازی را داشته و تعدادی از آنها چنین قابلیتی را ندارند.یکی از وظایفی که قابلیت موازی‌سازی در بلاک چین را دارد، تایید امضای دیجیتال (digital signature) است چراکه تنها چیزی که برای تایید نیاز دارید یک کلید، یک تراکنش و یک امضا است. تنها با استفاده از سه داده، می‌توانید تاییدات را به موازات وظایف دیگر انجام دهید.تمام توابع یک بلاک چین، چنین خاصیتی ندارند به عنوان مثال اجرای یک تراکنش را در نظر بگیرید. چندین تراکنش برای جلوگیری از مشکلاتی نظیر دوبار خرج کردن (Double spend) نمی‌توانند به صورت کاملا موازی اجرا شوند. برخی زبان‌های برنامه‌نویسی برای پیاده‌سازی توابع به شکل موازی مناسب‌تر هستند.جداسازی (Isolation)رفتار قطعی (Deterministic) چیست؟اگر (A + B = C) باشد، بدون در نظر گرفتن هیچ پیش‌شرطی، همواره عبارت (A+B) برابر با C خواهد بود. توابع هش (Hash function) نیز قطعی هستند و این بدین معنا است که هش متغیر A، همواره برابر با HA خواهد بود. بنابراین در یک بلاک چین،تمامی عملیات مربوط به تراکنش‌ها باید قطعی باشند. یک تراکنش نمی‌تواند در دو روز رفتاری متفاوت داشته باشد. همچنین یک قرارداد هوشمند نیز نمی‌تواند در دو ماشین رفتاری متفاوت داشته باشد.پیاده‌سازی چنین المانی تنها از طریق جداسازی و یا ایزوله کردن تراکنش‌ها و قراردادهای هوشمند از عناصری است که عدم قطعیت در آنها وجود دارد.تا اینجا راجع به چالش‌هایی که برنامه‌نویسان بلاک چین با آنها رو‌به‌رو هستند صحبت کردیم در ادامه به دسته‌بندی به بررسی و دسته‌بندی زبان‌های برنامه‌نویسی خواهیم پرداخت.زبان‌های برنامه‌نویسی بلاک چینسی پلاس پلاس (++C)این زبان نخستین بار در سال 1985 توسط بیارنه استراستروپ به عنوان افزونه‌ی زبان برنامه‌نویسی C به وجود آمد. ایده‌ی استراستروپ این بود که انعطاف‌پذیری (flexibility)، امنیت (security) و کارایی (efficiency) زبان C را حفظ کرده اما به شیءگرایی آن بیفزاید. از همین رو زبان برنامه‌نویسی C به عنوان یک زبان برنامه‌نویسی ساخت یافته و ++C یک زبان شیءگرا تلقی می‌شود.++C زبان برنامه‌نویسی قدرتمند، قدیمی و چندمنظوره‌ای است که استفاده از آن برای برنامه‌نویسی هسته‌ی بلاک چین بسیار متداول است. با این وجود به توسعه‌دهندگان تازه‌ وارد هشدار داده می‌شود که یادگیری این زبان نسبت به همتایانش به علت وابستگی زیاد به نوع متغیر و دستورات قدیمی‌اش سخت است. با این وجود اگر سختی این راه را تحمل کرده و این زبان را به خوبی یاد بگیرید، درک عمیقی به شما خواهد داد که هیچ زبان دیگری قادر به ایجاد آن نیست.در هر صورت دنیای بلاک چین به زبان ++C وابسته بوده و خبر خوش آنکه منابع بسیاری برای یادگیری این زبان در اختیار شما قرار دارد .جاوا اسکریپت (Javascript)جاوا اسکریپت یک زبان برنامه‌نویسی با وابستگی کم به نوع برای وب بوده و تمامی مرورگرها از آن پشتیبانی می‌کنند.جاوا اسکریپت اولین زبانی بود که برای بهبود صفحات ایستای HTML، CSS و ایجاد واسط‌های کاربری تکامل‌ یافته به وجود آمد. تعدادی از این واسط‌های کاربری شامل انیمیشن‌ها، منوهای کاربران، کادرهای گفتگو و نقشه‌های تعاملی هستند.جاوا اسکریپت رفتارهای صفحات وب در مرورگرهای مدرن را پیشرفته‌تر ساخته است. تصور نمی‌شد روزی جاوا اسکریپت لایه‌ی نمایش (presentation layer) وب را ترک کند اما این اتفاق با روی کار آمدن Node JS که آن را به سمت سرور برد و فریم‌ورک‌ انگولار (Angular) و یا سکوی کاربردی تحت وب، کتابخانه‌ی متن‌باز ری اکت (React) و چارچوب متن‌باز ویو (Vue)، این اتفاق افتاده و پشته‌ی HTML/CSS سمت کاربر از نو نوشته شد و جاوا اسکریپت فول استک (هم سمت سرور و هم سمت کاربر) قدرتمندتر از قبل روی کار آمد.جاوا اسکریپت برای تازه ‌واردان زبانی نسبتا آسان بوده و در حال تکامل است و همچنین در تمامی بخش‌های وب مدرن خود را ثابت کرده است.پروژه‌ی مبتنی بر بلاک چین لیسک (Lisk)، پروژه‌ی بلاک چینی است که جلودار استفاده از جاوا اسکریپت است. صفحه‌ی فرود (landing page) آنها اعتقادشان در خصوص اینکه می‌توان با جاوا اسکریپت اکوسیستم کاملی یک بلاک چین را پیا‌ده‌سازی کرد را بازگو می‌کند. لیسک به توسعه‌دهندگان امکان ساخت و استقرار برنامه‌های مبتنی بر بلاک چین با زبان جاوا اسکریپت را می‌دهد.جاوا (Java)جاوا زبان دیگری است که دانشمندان کامپیوتر و برنامه‌نویسان برای توسعه‌ی مهارت‌های برنامه‌نویسی‌شان از آن استفاده می‌کنند. جاوا شاه‌کلید صفحات وب HTML/Css است که وب جهان گستر را شکل می‌دهند. شاید همین مساله آن را به یک گزینه‌ی هوشمندانه برای سازگاری با وب‌سایت‌های سنتی و فناوری وب 3 بلاک چین تبدیل کرده است.زبان جاوا برای ساخت بلاک چین‌هایی که بر خاصیت محرمانگی تمرکز دارند، مناسب است. غیرقابل تغییر (immutability) بودن فاکتور مهمی برای جلوگیری از هک و تقلب است.پایتون (Python)پایتون زبان نسبتا مدرنی است که تازه‌واردان به آن بسیار علاقه دارند. این زبان توسط خیدو فان روسوم (Guido van Rossum) با هدف سادگی و خوانایی دستورات به وجود آمد. پایتون از زمان انتشارش به عنوان یک زبان ساده و در عین‌حال قدرتمند و همراه با یک جامعه‌ی پشتیبانی گسترده شناخته شده است. این منجر به یکپارچه شدن پایتون با تقریبا همه‌ی پلتفرم‌ها از کتابخانه‌های واسط کاربری تحت وب نظیر فلسک (Flask) گرفته تا بسته‌ی نرم‌افزاری (NumPy) در یادگیری ماشین گردید.با اینکه نمی‌توان با زبان پایتون به تنهایی یک بلاک چین جدید نوشته و یا به قابلیت‌های یک بلاک چین موجود افزود، برنامه‌ی غیرمتمرکز نوشت و یا یک ICO برگزار کرد. اما حذف این زبان از چنین لیستی اشتباه است چراکه در تقریبا تمامی بلاک چین‌ها، یک یا چند ابزار عمومی با پایتون و یا برای این زبان وجود دارد.گو (Go)زبان Go که فرم اختصاری واژه‌ی Golang است، یک زبان برنامه‌نویسی عمومی نسبتا جدید است که در سال 2007 در گوگل توسعه یافته و برای کاربرد عموم در سال 2012 رونمایی شد. زبان Go ، یک زبان قوی و چندمنظوره است که با هدف ترکیب سادگی و کاربر پسند بودن زبان‌های مدرنی مانند پایتون و جاوا اسکریپت، و کارایی و امنیت زبان‌های قدیمی‌تری نظیر C توسعه یافت.زبان Go یک زبان مفسری است و این بدین معنی است که می‌تواند به صورت مستقیم با سیستم‌ عامل کار کند. این ویژگی انعطاف‌پذیری بالایی را به هنگام استفاده از این زبان در بخش‌های مختلف توسعه‌ی یک پروژه‌ی مبتنی بر بلاک چین می‌دهد. اگر قصد تغییر یک بلاک چین موجود را داشته باشید، اتریوم SDK پروتکلی دارد که به زبان Go نوشته شده است. اگر قصد نوشتن یک قرارداد هوشمند را نیز داشته باشید، بنیاد لینوکس پروژه‌ی هایپرلجر فابریک را با زبان Go توسعه داده است.سالیدیتی (Solidity)سالیدیتی یک زبان با دامنه خاص مشابه جاوا اسکریپت است که توسط تیم اتریوم برای ساخت اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز در پلتفرم اتریوم ایجاد شده است. سالیدیتی تا به امروز سازگارترین و محبوب‌ترین زبان دامنه خاص (DSL) است که از سوی جامعه‌ی اتریوم و صنعت بلاک چین مورد پذیرش قرار گرفته است.هر فردی که قصد ساختن یک برا‌ی غیرمتمرکز (Dapp) و یا برگزاری یک ICO را داشته باشد، زبان سالیدیتی یکی از مستقیم‌ترین و بهترین راه‌هایی است که می‌تواند از آن استفاده کند. از آنجایی که سالیدیتی پیش از هاردفورک اتریوم توسعه یافته، اتریوم و اتریوم کلاسیک هر دو از آن پشتیبانی می‌کنند. تیم کاردانو نیز به تازگی پشتیبانی خود از سالیدیتی را اعلام کرده است.سالیدیتی به مرور به زبان دامنه خاص برنامه‌نویسی که توسط بسیاری از بلاک چین‌ها پشتیبانی می‌شود تبدیل خواهد شد. این زبان با اولویت دادن به توسعه‌دهنده طراحی شده و دستورات آن شباهت زیادی به جاوا اسکریپت دارد.سیمپیلیسیتی (Simplicity)سیمپیلیسیتی یک زبان بسیار جدید برای برنامه‌نویسی بلاک چین است که توسط راسل اوکونر (Russell O’Connor) به وجود آمده و در نوامبر 2017 به بهره‌برداری رسید. این زبان نسبتا سطح بالا بوده و با هدف کاهش پیچیدگی‌های اسکریپت بیت کوین به وجود آمده است. این زبان به عنوان یکی از بهترین زبان‌های برنامه‌نویسی بلاک چین است که برای نوشتن قراردادهای هوشمند توسط توسعه‌دهندگان مبتدی و پیشرفته کاربرد دارد. سیمپیلیسیتی بهره‌وری توسعه‌دهندگان را افزایش داده و سرعت توسعه را نیز بسیار بالا می‌برد.نتیجه‌گیریبیت کوین و فناوری بلاک چین راه خود را در دگرگون کردن انتقال داده‌ها و دارایی‌ها ادامه خواهند داد. واضح است که این تاثیر جهانی بوده و تمامی صنایع را تحت تاثیر قرار خواهد داد. مهم نیست از کجا شروع کنید. اولین گام را برای یادگیری یکی از این زبان‌ها بردارید. اگر بگوییم تعداد توسعه‌دهندگان امروزه از میزان افرادی که صنایع بدان نیاز دارند بسیار کمتر است، اغراق نکرده‌ایم. پس فرصت را غنیمت شمرده و اگر به این حوزه علاقه دارید هر چه سریع‌تر به آن بپردازید تنها کافی است از خودتان بپرسید قصد انجام چه نوع پروژه‌ای را داشته و چه مشکلی را می‌خواهید برطرف سازید.</description><category>javadti.a</category><author>javadti.a</author><pubDate>Fri, 05 Jun 2020 04:20:00 +0430</pubDate></item><item><title>امنیت اینترنت اشیاء</title><link>https://virgool.ir/@javadti.a/امنیت-اینترنت-اشیاء-rqqc0gghhdyw</link><description>موضوع:امنیت اینترنت اشیاءدانشگاه صدرالمتالهین(صدرا)گردآورنده: جواد عبدیاستاد: مهندس یعقوبی تبار1399امنیت اینترنت اشیا‌: تمام چیزهایی که باید بدانید و به کار بگیریداین دیگر فقط رایانه‌های شخصی و گوشی‌های هوشمند ما نیستند که باید بیش از پیش نگرانشان باشیم بلکه نگرانی‌های ما طیف گسترده‌ای از دستگاه‌های متصل به اینترنت مانند ترموستات، متر هوشمند، اتومبیل‌های هوشمند بدون راننده و حتی دستگاه‌های دستیار صوتی مانند Ok Google را شامل می‌شود.این‌ها بخشی از امواج نوآوری اینترنت اشیا(IOT) هستند که به طور کلی وعده داده شده که زندگی ما را بسیار بهبود می‌بخشند، به این شرط که بتوانیم تهدیدات امنیتی سایبری بالقوه‌ای را که می‌توانند به وجود بیاورند را برطرف کنیم.اینترنت اشیا (IOT) چیست؟کارشناسان صنعتی، معمولاً یک ابزار اینترنت اشیا (IOT) را به‌عنوان هر شیء متصل به اینترنت تعریف می‌کنند (یا در بعضی موارد به اتصال محلی یک منطقه).مثال‌های این مطلب عبارتند از:تلویزیون‌های هوشمندماشین‌های اینترنتی متصل شدهروتر     Wi-Fiدوربین‌های هوشمندقفل هوشمند (از جمله آن‌هایی که دارای بلوتوث      هستند)برخی از دستگاه‌های پزشکیدستیارهای صوتی مانند     Ok Googleچراغ‌های هوشمندگروه‌های تناسب‌اندام.اساساً، اگر یخچال یا تلویزیون شما دارای اتصال به اینترنت باشد، آن‌ها را نیز می‌توان یک ابزار اینترنت اشیا (IOT) به شمار آورد.هم تولید کننده و هم مصرف کننده هر دو این دستگاه‌ها را ترجیح می‌دهند. مصرف کنندگان بیشتر برای این قابلیت اضافه شده این دستگاه‌ها را می‌خواهند.با این حال، تولیدکنندگان بیشتر دوست دارند بر روی تولید وسایل اینترنت اشیا (IOT) تمرکز کنند به این دلیل که اجازه می‌دهد آن‌ها در مورد چگونگی استفاده مصرف کنندگان از محصولاتشان به جمع‌آوری اطلاعات بپردازند. در نتیجه، آن‌ها می‌توانند محصولات آینده خود را بر اساس این الگوهای مصرفِ مشتری‌ها تولید نمایند.در اینجا آمارهایی را می‌بینیم که نشان می‌دهند واقعاً ما با چه تعداد دستگاه‌های متصل به اینترنت درگیر هستیم، با آن‌ها ارتباط داریم و از امکانات و قابلیت‌های آن‌ها استفاده می‌کنیم:??چرا امنیت اینترنت اشیا از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است؟در سال ۱۳۹۵، «بات نت میرای» (Mirai botnet) یکی از بزرگ‌ترین حملات دیداس(DDoS)  که تاکنون ثبت شده است را به راه انداخت. بیش از ۱ ترابایت در هر ثانیه، شبکه داین (Dyn) ، ارائه‌دهنده اصلی DNS، و سایت‌هایی مانند Reddit و Airnbnb را از بین برد.اما آنچه این حمله را بسیار خاص نشان می‌داد این بود که برای اولین بار بود که چنین حمله‌ای با ابزارهای اینترنت اشیا(IOT) انجام شد. در جریان این حمله، نزدیک به ۱۵۰ هزار عدد از دوربین‌های هوشمند، روترها و دستگاه‌های دیگر که به یک بات‌نت تکیه داشتند و متصل بودند به خطر افتادند و تنها بر روی یک هدف متمرکز شدند.در پایین یک نقشه حرارتی را می‌بینید که میزان شدت حمله را ثبت کرده و نشان می‌دهد که حمله دیداس چند وب‌سایت را از بین برده است.?به هرحال تیم بات‌نت Mirai بسیار بزرگ‌تر است! در برخی برآوردها، بات‌نت Mirai شامل میلیون‌ها دستگاه می‌باشد که به آن متصل هستند. و البته این را هم باید در نظر داشت که در شروع کار، ساخت و طراحی آن چندان هم سخت و دشوار نبوده است.سازندگان از چندین رمز عبور پیش‌فرض و نام کاربری برای محافظت از ابزار IOT استفاده می‌کنند. بنابراین شما چند صد هزار ترکیب رمز عبور برای محافظت از ده‌ها میلیون دستگاه هوشمند در اختیار خواهید داشت.تمام این‌ها چند خط ساده‌ای از کد بود که برای تست هر یک از این کلمات عبور پیش‌فرض طراحی شده بود. یک دستگاه تا زمانی که کاربر اطلاعات ورودی استاندارد را تغییر نداده باشد می‌تواند در عرض چند ثانیه هک شده و تحت کنترل قرار بگیرد.اما بات‌نت‌های IOT تنها نوع تهدید موجود نیستند. محققان چندین بار ثابت کرده‌اند که امکان کنترل فیزیکی یک دستگاه با شکستن برنامه‌هایی که نرم‌افزار در حال اجرا را کنترل می‌کنند، وجود دارد و قابل انجام است. البته اینکار تاکنون، تنها در شرایط آزمایشی انجام شده است، اما از آنجایی که اتومبیل‌های متصل به اینترنت بالأخره به بهره‌برداری خواهند رسید، در نهایت تنها بحث زمان مطرح است که یک فرد بخت برگشته در شرایطی کاملاً واقعی نه آزمایشگاهی گرفتار چنین حمله سایبری شود.برنامه‌های ناامن خودروها می‌توانند هکرهای مخرب را قادر سازند که کنترل ماشین شما را به دست بگیرند.به‌عنوان مثال، محققان شرکت معروف روسی «کسپرسکی» (Kaspersky) که در زمینه امنیت سایبری فعالیت دارند، به سادگی و با هک کردن یک برنامه، موفق به باز کردن قفل یک خودرو شدند.آسیب‌پذیری‌های امنیتی اینترنت اشیاسادگی و سهولت استفاده، از اصول مهم در صنعت IT و الکترونیک است. هر نرم‌افزار و دستگاه به گونه‌ای طراحی شده است که تا حد امکان استفاده از آن ساده و راحت باشد، به طوریکه به مصرف کنندگان اعتماد به نفس لازم را بدهد که از ابتدای خرید دستگاه، بدانند که می‌توانند از آن استفاده کنند و پیچیدگی‌های اضافی محصول، آن‌ها را به اشتباه نیاندازد و آن‌ها را در استفاده از محصول دلسرد نکند.متأسفانه این اغلب به این معنی است که در برخی محصولات، مسائل و پیش‌بینی‌های امنیتی به حاشیه رانده شده و ویژگی‌های امنیتی که ممکن است مصرف‌کننده‌ها آن‌ها را “خیلی خوب و دلپذیر” به حساب نیاورند در دستگاه‌ها اجرا نمی‌شوند.اعتبار ورودی پیش‌فرض ناامندر عمل، ممکن است تولیدکنندگان، گزینه “تغییر رمز عبور/ نام کاربری” را در جایی عمیق و نادیدنی از منوها و UI دستگاه که پیدا کردنش برای مصرف کننده چندان راحت نیست قرار داده و پنهان کنند، که در نتیجه اکثر کاربران آن را نمی‌بینند. جای تعجب نیست که بسیاری از افراد نام کاربری و رمزهای عبور پیش‌فرض خود را حفظ کرده‌اند.شاید اگر هر ابزار IOT، نام کاربری و رمز عبور تصادفی داشت، حادثه Mirai هیچ‌وقت اتفاق نمی‌افتاد. اما این فرآیند در صنایع رقابتی با حاشیه سود خیلی کمی می‌باشد و به عبارت دیگر اینجا نیز مثل خیلی از موارد دیگر موجود در بازار صنایع، امنیت فدای سود بیشتر شده است.به‌روز رسانی ضعیف نرم‌افزاریبسیاری از سازندگان IOT، کم و بیش حتی برای نرم‌افزار موجود در دستگاه‌های خود پچ یا به‌روز رسانی قرار نمی‌دهند. اگر دستگاه شما یک آسیب‌پذیری نرم‌افزاری داشته باشد (تقریباً ۱۰۰٪ احتمال دارد که این اتفاق بیافتد)، تنها با کمک سازنده و تولیدکننده دستگاه و از طریق آپدیت‌های نرم‌افزاری جدید که به شما ارائه می‌دهند می‌توانید از حملات سایبری جلوگیری نمایید و بدون این‌ها، واقعاً کار زیادی از دست‌ شما ساخته نخواهد بود.ارتباط رمزگذاری نشده است!سایر ابزارهای IOT، فاقد رمزگذاری اساسی برای مخفی کردن اطلاعات ارسال شده بین وسیله و سرور مرکزی هستند. اگر یک هکر مخرب بتواند اطلاعات شخصی خود را به این سمت سوق دهد، این مسئله می‌تواند به طور بالقوه اطلاعات شخصی کاربر را در معرض افشا قرار دهد.چیز دیگری که وسایل اینترنت اشیا انجام می‌دهند، این است که برخی از آن‌ها، بیش از آن چیزی که موردنیاز است، از شما درخواست مجوز می‌نمایند.در یک مورد مشهور، تعداد زیادی از کاربران سرویس «آمازون اکو»، پس از یک میان‌پرده تلویزیونی با چشمانی شگفت‌زده، عبارت «آلکسا برای من یک خانه عروسکی سفارش داد» را مشاهده کردند و متوجه شدند که شیئی بدون اطلاعشان، خانه‌ای عروسکی سفارش داده است.در این ماجرا، یک وسیله یا ابزار به‌تنهایی مجاز به انجام هرگونه خریدی با انجام تمامی مراحلش بود. هر مجوز اضافی در ابزار IOT یک لایه آسیب‌پذیر دیگر را اضافه می‌کند که می‌تواند مورد سوءاستفاده تبهکاران و نفوذگران سایبری قرار گیرد. به طور خلاصه، با صدور مجوزهای کمتر، امنیت دستگاه شما بیشتر می‌شود.رابط کاربری ناامنرابط کاربری (UI) دستگاه معمولاً اولین چیزی است که برای پیدا کردن هر نوع آسیب‌پذیری در آن، مورد توجه یک هکر مخرب قرار می‌گیرد. به‌عنوان مثال، ممکن است هکر سعی کند گزینه “من رمز عبور خود را فراموش کرده‌ام” را به منظور بازنشانی آن و یا حداقل پیدا کردن نام کاربری و یا ایمیل شما دست‌کاری کند.یک دستگاه که به درستی طراحی شده باشد، باید کاربر را از تلاش برای ورود بیش از حد و چندین باره منع کند. این‌کار، حملات لغت‌نامه‌ای (Dictionary Attack) و حملات جستجوی فراگیر (Brute force attaks) را متوقف می‌کند که کلمه عبور و تا حد زیادی امنیت اعتباری دستگاه شما را هدف قرار می‌دهند.در موارد دیگر، رمز عبور ممکن است از دستگاه به سرور مرکزی با یک متن ساده ارسال شود یعنی به صورت رمزگذاری نشده! این اتفاق تقریباً یک فاجعه خواهد بود اگر کسی در حال خواندن تمام اطلاعات شما باشد.??حفاظت ضعیف از حریم خصوصیدستگاه‌های متصل به اینترنت، به منزله جانوران گرسنه دیتا و داده هستند که برخی از آن‌ها اشتهای بیشتری نسبت به دیگران دارند. هرچه آن‌ها اطلاعات کمتری از شما داشته باشند، بهتر است، زیرا نهایتا در صورتی که هکرها و تبهکاران سایبری برای کسب اطلاعات در مورد شما دستگاه را هک کنند، محدودیت بیشتری برای آن‌ها به وجود می‌آورد و دستشان را کوتاه می‌کند.به‌عنوان یک قاعده، همیشه سعی کنید به نوع داده‌هایی که دستگاه در مورد شما ذخیره می‌کند، نگاهی بیاندازید و آن‌ها را زیر نظر داشته باشید. همچنین سعی کنید نسبت به دستگاه‌هایی که اطلاعاتی از شما ذخیره می‌کنند که اصلاً نیازی هم به آن‌ها ندارند جدی و هوشیار باشید. مثلاً اگر در جایی یک دستگاه ماشین قهوه ساز اطلاعات محل کنونی و آدرستان را از شما می‌خواهد، خیلی سریع و فوری به مراجع ذیربط یا متصدی آن دستگاه اعتراض و شکایت نمایید.انواع حملاتی که علیه ابزارهای IOT انجام می‌شوددستگاه‌های هوشمند را بسته به نوع آسیب‌پذیری که حمله‌کننده تصمیم می‌گیرد تا از آن استفاده کند می‌توان به روش‌های مختلفی هک کرد.سوءاستفاده از آسیب‌پذیری‌هاهر نرم‌افزاری دارای آسیب‌پذیری‌های خاص خود می‌باشد. نبود این آسیب‌پذیری‌ها تقریباً غیرممکن است به طوری‌که حتی شرکت بزرگی مثل گوگل با تمام منابع و امکاناتش نمی‌تواند آن‌ها را از Chrome حذف کند و به طور کامل برطرف نماید.بسته به نوع آسیب‌پذیری، شما می‌توانید از آن‌ها به روش‌های مختلفی استفاده کنید.سر ریز بافر: این اتفاق زمانی می‌افتد که یک دستگاه سعی می‌کند مقداری بیش از حد از داده‌ها را در یک فضای ذخیره‌سازی موقت، ذخیره کند. این داده‌های اضافی پس از آن در قسمت‌های دیگری از حافظه رها می‌شوند و آن را دوباره رونویسی می‌کنند. اگر بدافزار در چنین داده‌هایی پنهان ‌شده باشد، می‌تواند مجدداً کد خود را در دستگاه بازنویسی کند.تزریق کد: با بهره‌برداری از یک آسیب‌پذیری در نرم‌افزار، مهاجم قادر به تزریق کد به دستگاه خواهد بود. اغلب اوقات این کد ذاتاً مخرب است و می‌تواند بسیاری از وظایف کلیدی و اساسی مانند خاموش کردن یا کنترل دستگاه را انجام دهد.تزریق اسکریپت از طریق وب‌سایت (Scripting Cross Site): این روش با ابزارهای IOT کار می‌کند و با یک رابط مبتنی بر وب ارتباط برقرار می‌نماید. در واقع، هکر با یک بدافزار یا کدهای مخرب، یک وب قانونی را آلوده می‌کند و سپس از این طریق، خودِ IOT را آلوده می‌کند.??حمله با استفاده از بدافزارشایع‌ترین و شناخته‌ شده‌ترین حملات مخرب بر روی رایانه‌های شخصی، اعتبار ورود به سیستم را هدف قرار می‌دهند. اما اخیراً، انواع دیگر نرم‌افزارهای مخرب مانند باج افزارها، ابزارهای IOT را نیز هدف حملات خود قرار داده‌اند.برای بسیاری از دستگاه‌هایی که سیستم‌عامل خود را مبتنی بر اندروید نصب می‌کنند خطر، بسیار بزرگ‌تر و محسوس‌تر است زیرا بدافزارها عمدتاً با این سیستم‌عامل سازگار هستند و تنها نیاز به تغییراتی جزئی دارند.تلویزیون‌های هوشمند و دیگر نمونه‌های مشابه، بیشتر در معرض این نوع تهدید هستند، زیرا که کاربران ممکن است به طور تصادفی بر روی لینک‌های مخرب کلیک کنند و یا با دانلود برنامه‌های آلوده موافقت نمایند.??حملات رمز‌عبورحملات رمز عبوری مثل حملات لغت‌نامه‌ای و یا حملات جستجوی فراگیر، اطلاعات ورود به دستگاه را هدف قرار داده و تا زمانی‌که رمز عبور درست و موردنظر خود را پیدا نکرده‌اند آنرا با رمزهای عبور و نام‌های کاربری بی‌شماری بمباران می‌کنند.از آنجایی که اکثر مردم از یک رمز عبور ساده استفاده می‌کنند، این حملات نسبتاً موفق هستند. نه تنها این، بلکه بر اساس یک مطالعه، تقریبا ۶۰ درصد از کاربران از یک رمز عبور مشابه برای دو یا چند دستگاه مختلف استفاده می‌کنند؛ بنابراین اگر یک مهاجم و هکر به یک دستگاه دسترسی داشته باشد، به همه دستگاه‌ها دسترسی پیدا خواهد کرد.برای جلوگیری از هک شدن، رمز عبور پیش‌فرض و نام کاربری ابزارهای IOT خود را همیشه تغییر دهید??اسنیفینگ (Sniffing) یا حملاتی با واسطه و دخالت انسانیدر این حمله، یک هکر مخرب، در روند یک ترافیک اینترنتی که از یک دستگاه هوشمند خارج می‌شود دخالت نموده و آنرا متوقف می‌نماید.هدف مورد نظر وی یک روتر Wi-Fi است، زیرا یک روتر شامل تمام داده‌های ترافیکی ارسال شده از شبکه است و بنابراین می‌تواند برای کنترل هر دستگاه متصل به آن، حتی رایانه‌های شخصی یا تلفن‌های هوشمند مورداستفاده قرار گیرد.??اسپوفینگ یا ظاهرسازی سایبری (Spoofing)روند اسپوفینگ یا ظاهرسازی سایبری (Spoofing) یا همان حملات جعل هویت سایبری به این صورت انجام می‌شود که مثلاً دستگاه A را به‌گونه‌ای مخفی می‌کنیم که به‌عنوان دستگاه B به نظر برسد. بر اساس این مثال، اگر دستگاه B دسترسی به یک شبکه بی‌سیم داشته باشد، پس یک دستگاه مخفی A، به آن اجازه می‌دهد یا به عبارتی به آن فرمان می‌دهد تا روتر را به شبکه متصل نماید. درنتیجه دستگاه A مخفی شده، می‌تواند با روتر ارتباط برقرار نموده و نرم‌افزارها و بدافزارهای مخرب را تزریق کند. این بدافزار پس از آن به تمام دستگاه‌های دیگرِ موجود در شبکه سرایت کرده و پخش می‌شود.??به کنترل گرفتن بات‌نتابزارهای IOT از اولین قربانیان موردنظر برای هک شدن از طریق یک بات‌نت (botnet) هستند. زیرا آن‌ها هر دو به راحتی هک می‌شوند، و به سختی تشخیص می‌دهند که در معرض خطر هستند و مورد حمله قرار گرفته‌اند.هنگامی که دستگاه شما از این طریق به کنترل گرفته می‌شود، می‌توان از آن برای انواع گسترده‌تری از فعالیت‌های سایبری مانند حملات دیداس(DdoS)، ارسال ایمیل‌های هرزنامه‌ای، انجام کلیک‌های تقلب، جعل، سوءاستفاده  و استخراج بیت کوین (واحد پولی مجازی) استفاده کرد.میرای (Mirai) بزرگ‌ترین بات‌نت اینترنت اشیا است که تاکنون شناخته و دیده شده است، و بر اساس رمز عبور و نام‌های کاربری پیش‌فرض ساخته شده است.??دسترسی و کنترل از راه دوردر نگاه اول، کنترل یک ابزار IOT شاید چندان بد و تهدیدآمیز به نظر نرسد. اما از اینکه بگذریم، اگر یک هکر مخرب بتواند با هک کردن ماشین قهوه سازتان شما را مسموم کند نظرتان در این مورد چه خواهد بود؟! مسلماً آن‌وقت این هک شدن یک اتفاق بسیار خطرناک خواهد بود.مسلماً اگر یک مهاجم سایبری کنترل ماشین شما را در هنگام رانندگی به دست بگیرد، همه‌چیز جدی و بسیار تهدیدآمیز خواهد شد. لازم به ذکر است که در اینجا ما از یک وضعیت فرضی حرف نمی‌زنیم بلکه این نوع حمله در دنیای امروزی واقعاً انجام شده است، با وجودی که توسط محققان امنیتی سایبری انجام شده است. در این نمونه، گروه «هکرهای کلاه سفید» توانستند به سیستم ترمز و شتاب خودرو نفوذ کرده و کنترل آنرا به دست بگیرند.اکنون برخی از مردم از قفل‌های هوشمند برای ایمن‌سازی خانه‌های خود استفاده می‌کنند، اما در نهایت، همه آن‌ها نرم‌افزارهایی بر روی یک سخت‌افزار هستند. در کنفرانس «دفکان ۲۰۱۶» (DEF CON 2016) (بزرگ‌ترین کنفرانس هکرها در جهان)، محققان ۱۶ قفل هوشمند را آزمایش کردند و ثابت کردند که بسیاری از آن‌ها از ویژگی‌های امنیتی بسیار ساده مانند کلمه عبور با متنی ساده استفاده می‌کنند. دیگر نمونه‌ها نیز در مقابل حملاتی مثل اسپوفینگ (جعل و ظاهرسازی) و یا حملات بازپخش (Relay Attacks) آسیب‌پذیر بودند.??نشت اطلاعاتیدستگاه‌های هوشمند، بسیاری از اطلاعات شخصی را پردازش می‌کنند، مانند:اطلاعات پزشکیاطلاعات مکانیالگوهای استفادهسوابق جستجواطلاعات مالی و غیره??محققان گروه کلاه سفید ثابت کردند که توانسته‌اند به یک اسپیکر صوتی هوشمند نفوذ کرده و داده‌ها را از حسگرهای آن تجزیه و تحلیل کنند تا بتوانند در مورد اینکه آیا شما داخل منزلتان هستید یا نه مطلع شوند. این امر برای سرقت هکرها از خانه‌های خالی بسیار مؤثر و کارآمد می‌باشد.در یک پرونده نسبتاً سطح بالا، دولت آلمان یک نوع عروسک کودکانه را ممنوع کرد چرا که اطلاعات زیادی را ثبت کرده بود به حدی که به آن برچسب «ابزار جاسوسی» زده شده بود.دستگاه‌هایی که اطلاعات را از حریم خصوصی خانه اشخاص بیرون برده و لو می‌دهند به دلایل مختلفی خطرناک هستند. ضبط مکالمات حساس و اعمال اینگونه می‌تواند به‌عنوان ابزار پیشگامانه علیه یک فرد یا به طور مستقیم برای نمایش یک تصویر شخصی از وی مورداستفاده قرار گیرد.??سناریوی نگران کننده‌تر احتمال هک کردن وسایل IOT در صنعت مراقبت‌های بهداشتی است که ارتباط تنگاتنگی با حریم به شدت خصوصی و محرمانه افراد دارد. بنابراین امنیت را در این زمینه جدی بگیرید.“اما گاهی این سرور مرکزی است که اطلاعات را لو می‌دهد و باعث می‌شود که به بیرون درز کنند.”گاهی اوقات، این شرکت‌های تولیدکننده هستند که اطلاعات را نشت می‌دهند و نه دستگاه‌ها. یکی از این موارد، خرس عروسکی بود که ماجرای آن طبق آمار و برآورد، برای نزدیک به ۲ میلیون کودک و والدینشان اتفاق افتاد.این نوع اطلاعات به فضای ابری (Cloud) شرکت‌ها وارد می‌شوند. اگر این شبکه به خطر افتاده باشد، شانس اینکه تک‌تک اعضا و مصرف کنندگان آن نیز هک شده باشند، تقریباً قطعی خواهد بود.یکی از ضعف‌های اصلی وسایل IOT این است که بسیاری از آن‌ها اطلاعات را از طریق پورت‌های ناامن ارسال می‌کنند. به عبارت دیگر، شما واقعاً می‌توانید به صورت زنده و هم‌زمان داده‌ها را بدون نیاز به رمز عبور و نام کاربری مشاهده کنید. تمام چیزی که برای مشاهده این اطلاعات موردنیاز است یک حساب کاربری پرداخت شده(غیر رایگان) در همان ابتدای کار است و دیگر تمام؛ شما وارد شبکه شده‌اید.چرا هنوز یک راه حل که به طور گسترده برای فیلتر کردن ترافیک مورد توافق باشد به وجود نیامده است؟یکی دیگر از راه‌های ممکن برای محدود کردن آسیب‌های ناشی از ابزارهای IOT، فیلتر کردن بخشی از ترافیک بد  (bad traffic) است که در شبکه اینترنت گسترده شده است.ISP ها می‌توانند به طور تئوری هرگونه ترافیک مخرب موجود در شبکه خود را شناسایی و فیلتر کنند. اما این فرایند می‌تواند فریبنده باشد، و احتمال بازخورد مثبت کاذب وجود داشته باشد.یکی دیگر از امکاناتی که برای فیلتر کردن ترافیک می‌تواند استفاده شود، انجام آن در سطح کاربری می‌باشد. امروزه سخت‌افزارهای فیلتر هوشمند و امنی مانندBitdefender Box یا Luma Wi-Fi System راه خود را به بازار بازکرده‌اند و تعداد بیشتری از آن‌ها نیز در راه بازار هستند. اما متأسفانه، این محصولات گران هستند و واقعاً هنوز هم زود است که کاربران آن‌ها را به‌عنوان یک سرمایه‌گذاری ارزشمند در نظر داشته باشند.چگونه می‌توان امنیت دستگاه‌های اینترنت اشیا خود را بهبود بخشید؟گذرواژه‌ها و نام‌های کاربری پیش‌فرض خود را تغییر دهیدبدافزار «میرای» (Mirai) همچنان در شبکه اینترنت حضور دارد و همین گوشه و کنارها کمین کرده است و به طور فعال به دنبال وسایل اینترنت اشیا بیشتری برای غارت کردن آن‌ها به‌سوی بات‌نت‌هاست. خوشبختانه این یک نرم‌افزار مخرب نسبتاً ساده است و با تنظیم یک رمز عبور قوی و امن و تغییر نام کاربری پیش‌فرضتان، شما می‌توانید به راحتی آن را برطرف کنید و از شرش در امان بمانید.برای کسب بهترین نتایج، توصیه می‌کنیم رمز عبورتان حداقل ۱۰ کاراکتر داشته باشد و حداقل ۱ حرف با حروف بزرگ، ۱ عدد صحیح، ۱ عدد و ۱ کاراکتر خاص مانند * یا # را در آن قرار دهید.همچنین سعی کنید گذرواژه‌های متفاوتی برای سایر دستگاه‌ها داشته باشید؛ به این ترتیب، اگر یک دستگاه هک شود، می‌توانید بر روی دیگر گذرواژه‌های خودتان حساب کنید.تا آنجا که ممکن است، به آخرین به‌روز رسانی نرم‌افزاری مجهز باشیدتولیدکنندگان بهترین ابزارهای IOT، معمولاً محصولات عرضه شده خود را برای بهبود عملکرد و همچنین رفع آسیب‌پذیری‌های امنیتی مکرراً به پچ ها و آپدیت‌ها مجهز می‌کنند. به همین دلیل سعی کنید اطمینان حاصل کنید که دستگاه شما این به‌روز رسانی‌ها را هر زمان که به شبکه وصل می‌شود دریافت کند.متأسفانه، همه تولید کنندگان به طور منظم به‌روز رسانی را منتشر نمی‌کنند. بسیاری از آن‌ها حتی نگران این مسئله هم نیستند تا همه آن‌ها را به‌روز رسانی کنند و به طور مؤثر مشتری و دستگاه او را به حال خود رها می‌کنند.هنگامی‌که شما در مرحله تحقیقات برای خرید هستید، به چرخه به‌روز رسانی محصول نگاه کنید. اگر شما نمی‌توانید آنرا پیدا کنید، و بازرسان به طور آشکار از به‌روز رسانی‌های نرم‌افزاری غیرممکن واهمه دارند، پس احتمال اینکه این شرکت بخواهد هزینه‌ها را به ضرر شما کاهش دهد زیاد است. و اغلب، این به معنی کاهش هزینه‌ها در زمینه پشتیبانی مشتری نیز هست.??تصویری که در بالا می‌بینید، سیاست به‌روز رسانی در نظر گرفته شده برای یک نرم‌افزار به نام Open Nebula می‌باشد. هرچند همه توسعه‌دهندگان این سیاست را در سیستم کاری خود به کار نمی‌گیرند، اما بهرحال مسلماً یک ایده خوب را در مورد چگونگی عمل کردن این سیاست به شما می‌دهند.در یک نکته و مثال مشابه، در اینجا یک نمونه کوچک از سیاست به‌روز رسانی مایکروسافت برای نسخه‌های مختلف نرم‌افزار ویندوز را می‌بینیم:??تنظیمات قفل ورود به سیستم(Login)  را اعمال کنیدحتی رمزهای عبور قوی و نام‌های کاربری سفارشی می‌توانند در برابر یک حمله لغت‌نامه‌ای یا حمله جستجوی فراگیر آسیب‌پذیر باشند. این‌گونه حملات، یک صفحه ورود به سیستم را با ترکیب رمزهای بی‌شماری بمباران می‌کنند تا زمانی‌که به هدف درست و موردنظر اصابت کند.به‌عنوان مثال گوشی «آیفون» شرکت اپل، تنظیماتی دارد که پس از چندین تلاش، تأیید پین (PIN) را قفل می‌کند. پس از ۱۰ بار تلاش، دستگاه را به طور کامل پاک می‌کند.یک ابزار IOT که دارای امنیت داخلی خوبی باشد، باید این‌چنین گزینه‌ای داشته باشد که بتوانید از آن برای اطمینان از صحت ورود خود استفاده کنید.احراز هویت دومرحله‌ایاینترنت اشیا در اجرای احراز هویت دومرحله‌ای تا حدودی از قائله عقب مانده است، اما به تازگی شرکت «نِست» (Nest) اعلام کرده است که احراز هویت دومرحله‌ای را برای دو محصول شامل ترموستات و دوربین‌های هوشمند به کار خواهد گرفت.در حال حاضر اکثر دستگاه‌ها تأیید هویت دومرحله‌ای را ندارند، اما با افزایش سابقه این صنعت، در آینده این ویژگی بیشتر و بیشتر در وسایل IOT رایج خواهد شد.در عین حال، حتماً توجه داشته باشید که هرگاه دیدید که دستگاه شما از چنین قابلیتی پشتیبانی می‌کند، فوراً آن را فعال کنید.ضعف‌های فیزیکی موجود در ابزارهای IOTگاهی اوقات همه‌چیزی که برای آلوده کردن یک رایانه شخصی موردنیاز است این است که یک فلش درایو USB را در آن وارد کرده و به ویندوز اجازه دهیم که آنرا به صورت آتوران اجرا نموده یا باز کند و با اینکار به طور نرم‌افزاری، بدافزارهای مخرب را در تمام رایانه پخش کنیم.دقیقاً همین اصول در مورد دستگاه‌های هوشمند نیز صدق می‌کند. فقط کافی است که دستگاه هوشمندِ بخت برگشته یک پورت و درگاه یو.اس.بی (USB) در خود داشته باشد، در این صورت تمام کاری که یک هکر مخرب باید انجام دهد این است که یک فلش درایو یا کابل یو.اس.بی به دستگاه وصل کند، کمی منتظر بماند و تمام؛ همه‌چیز دستگاه در اختیار وی خواهد بود.در صورت امکان، سعی کنید دستگاه خود را جوری تنظیم کنید که هرگاه یک یو.اس.بی به آن وصل کردید، سریع و به طور مستقیم آنرا اجرا ننماید.رمزگذاریاکثر دستگاه‌های هوشمند با برقراری ارتباط با یک سرور مرکزی، شبکه اینترنت یا گوشی‌های هوشمند کار می‌کنند. متأسفانه اطلاعات در اغلب موارد به درستی رمزگذاری نمی‌شوند به این دلیل که یا هر دو دستگاه کوچک هستند و یا سازنده تصمیم به کاهش هزینه‌ها داشته است (که این مورد شامل قابلیت‌های امنیتی دستگاه نیز می‌شود).به شدت توصیه می‌کنیم هر زمان که برایتان ممکن باشد، گزینه‌ای را برای رمزگذاری داده‌های ارسالی و دریافتی خود فعال کنید.یک شبکه دوم و جداگانه برای ابزارهای IOT خود ایجاد کنیدیک راه خوب برای محافظت از دستگاه‌های هوشمند شما، ایجاد یک شبکه جداگانه برای برقراری ارتباط با آن است. این شبکه به اینترنت متصل نیست، بنابراین این احتمال که بدافزار بتواند راه خود را بر روی دستگاه‌های شما باز کند به حداقل خواهد رسید.با این وجود این سیستم با مجموعه‌ای از مشکلات روبرو است. اگر می‌خواهید دستگاه‌های هوشمند خود را از طریق گوشی تلفن همراه خود کنترل کنید، برای کنترل شبکه ابزار IOT خود، باید بین شبکه‌های وای‌فای (Wi-Fi) سوئیچ کنید و جابه‌جا شوید. در این حالت، باید یاد بگیرید که چگونه همه‌چیز را خودکار کنید یا می‌توانید از سوئیچ‌های ZWave برای تغییر مکان بین شبکه‌ها استفاده کنید.Wi-Fi خانه خود را امن کنیدروتر Wi-Fi یکی از اولین مکان‌هایی است که مورد حمله یک هکر مخرب قرار می‌گیرد. برای اطمینان از امنیت آن، پیشنهاد می‌کنیم این مقاله را مطالعه کرده و به موارد زیر عمل کنید:از یک رمز عبور قوی و ایمن استفاده کنید.نام کاربری خود را تغییر دهید تا برای مهاجمین و هکرها غیرقابل تشخیص باشد و برایشان راحت نباشد که بفهمند کدام‌یک Wi-Fiی شماست.برای محافظت از Wi-Fi خود، یک فایروال را تنظیم کنید. در اغلب موارد، فایروال، نرم‌افزاری خواهد بود اما برخی از روترها از قبل به یک سخت‌افزار نصب شده روی آن‌ها مجهز شده‌اند.دسترسی شبکه مهمان را برای شبکه بی‌سیم خود غیرفعال کنید. یک شبکه مهمان، دومین Wi-Fi ایجاد شده از روتر شما است که دسترسی به شبکه “هسته” شما را محدود می‌کند. از لحاظ تئوری، با جدا کردن مهمان‌ها در شبکه‌ای جداگانه، قاعدتاً باید امنیت بیشتری فراهم شود. با این حال، بیشتر روترهای Wi-Fi، یک شبکه مهمان ناامن ایجاد می‌کنند که می‌تواند به‌عنوان دریچه‌ای به Wi-Fi اصلی شما عمل کند.وقتی از دستگاه استفاده نمی‌کنید، آنرا از اینترنت جدا کنیددستگاه‌هایی مانند تلویزیون‌های هوشمند نیازی به اتصال دائمی به اینترنت ندارند. با جدا نگه‌داشتن آن‌ها از اینترنت، بازه زمانی دوره‌ای را که یک تبهکار سایبری می‌تواند برای شکستن امنیت آن تلاش کند، محدود خواهید کرد.برای هر نکته امنیتی که ممکن است پیدا کنید، راهنمای دستگاه را بخوانید.اکثر مردم تنها در هنگام نصب از یک کتابچه راهنمای دستگاه استفاده می‌کنند و نحوه استفاده از آن را می‌آموزند. اما راهنماها اغلب شامل بسیاری از نکات و ترفندهای مفید هستند که می‌تواند عملکرد دستگاه را بهبود بخشد و آن را امن‌تر کند. برای اینکار وقت بگذارید و کتابچه راهنمای کاربر را بخوانید و مطمئن باشید مطالب و نکاتی در آن خواهید یافت که ممکن است بیش از آنچه که فکر می‌کنید مفید باشد.برنامه‌های امنیتی را دانلود کنیدبرخی از دستگاه‌های هوشمند مانند تلویزیون به اندازه کافی قدرتمند هستند تا برنامه‌های کاربردی را اجرا کنند. حتی ساده‌ترین نسخه‌های رایگان برنامه‌های آنتی‌ویروس می‌توانند امنیت شما را به طور قابل‌توجهی افزایش دهند.برای رسیدن به بهترین نتایج، توصیه می‌کنیم از نسخه اصلی و خریداری شده یک برنامه آنتی‌ویروس استفاده کنید، زیرا اینکار قابلیت‌های کامل نرم‌افزار را باز می‌کند.از یک راه حل سخت‌افزاری برای امنیت شبکه “اینترنت اشیا” خود استفاده کنیدیک راه حل امنیتی اختصاصی برای شبکه اینترنت اشیای شما می‌تواند تفاوت بین یک دستگاه آلوده و یک دستگاه پاک را به‌خوبی نشان بدهد. چند راه حل امنیتی وجود دارد، حتی اگر بازار به اندازه کافی برای محصولات دسکتاپی یا تلفن همراه توسعه نیافته باشد.و اما خلاصه مطلباینترنت اشیا یکی از بزرگ‌ترین دغدغه‌های تکنولوژیکی از زمان استفاده از تلفن‌های هوشمند محسوب می‌شوند و گفته شده است که به همان اندازه نیز تأثیرگذار خواهد بود. متأسفانه وعده‌ها و فرصت‌هایی که ارائه می‌دهند همانند وسایل و تجهیزاتی هستند که در اختیار مجرمان سایبری قرار می‌گیرند تا بتوانند مشتریان معمولی را هدف حملات خود قرار دهند.با این حال، اگر بخواهیم نیمه پر لیوان را ببینیم، صنعت اینترنت اشیا، به‌مرور زمان کامل شده و کاستی‌های خود را جبران می‌کند و از طرف دیگر، کارشناسان و شرکت‌های امنیتی سایبری به موازات هم و با هماهنگی خوبی در حال پیشرفت هستند.پایان</description><category>javadti.a</category><author>javadti.a</author><pubDate>Fri, 29 May 2020 02:54:29 +0430</pubDate></item></channel></rss>