https://virgool.ir/feed/@hosein.riyahiحسین ریاحیfa2026-11-11 16:53:57https://virgool.ir/images/default-avatar.jpghttps://virgool.ir/@hosein.riyahihttps://virgool.ir/@hosein.riyahi/یارانه-انرژی؛-زندگی-در-قصر-پرنس-جان-vbts01sfnpypتقریباً یک سال پیش شروع کردم بنزین مصرفی خانواده خودمان و یارانه‌ای که بابت آن می‌گیریم را برآورد و ثبت کنم و فکر می‌کنم حالا وقت خوبی است گزارش کوتاهی از این دست‌ورزی و برداشت‌ها و تصمیم‌های خودم بدهم.اقتصاددانان می‌گویند دولت در ایران در عین کمبود منابع، یارانه هنگفتی بابت مصرف انرژی توزیع می‌کند و بدتر آن که این یارانه را ناعادلانه و بیشتر به گروه‌های مرفه شهرنشین پرداخت می‌کند؛ در حالی که کارهای زیادی برای رفع فقر و توسعه‌ دارد که معطل بودجه مانده است. کارشناسان سازمان برنامه و بودجه در گزارشی اندازه یارانه پنهان انرژی را با دلار ۸۰۰۰ تومان حدود ۶۰۰ هزار میلیارد تومان در سال ۹۷ و سهم خانوارهای دهک دهم یعنی ثروتمندترین خانوارها را ۷ برابر سهم دهک اول یعنی فقیرترین خانوارها برآورد کرده‌اند. این بدان معناست که بخشی از رفاه خانوارهای ثروتمند از منابعی تأمین می‌شود که می‌بایست برای رفع محرومیت خانوارهای فقیر صرف می‌شد. این که حاکمیت ابتدا با چه قصدی و از چه نقطه‌ای شروع کرده و چطور به این وضعیت رسیده‌، بحث جالب دیگری است که نوشته جداگانه‌ای را می‌طلبد و خوب است دوستان اقتصاددان ما داستان آن را به زبان ساده بیان کنند.اما کنجکاوی من به عنوان یکی از شهروندانی که از این یارانه‌های ناعادلانه بهره‌مند است، این بود که اگر دولت توان اصلاح این سیاست ناعادلانه را ندارد، بهره‌مندی ما از این امتیاز غیر منصفانه، هرچند قانونی هم باشد، اخلاقی نیست و در مقام شهروندان مسؤول اگر نگران شکاف فزاینده دارا و ندار در کشورمان هستیم، موظفیم برای اصلاح این قانون معیوب به سود گروه‌های نیازمند جامعه دست به اقدامی بزنیم. انتظار از حاکمیت برای شروع اصلاح را واقع‌بینانه نمی‌بینم: به گمان من مجموعه حاکمیت تقریباً در برابر هر پیشنهاد اصلاحی در هر زمینه‌ای محافظه‌کار و دست به عصاست و از این گذشته، در این مورد، نفع سیاسی حاکمیت در ادامه وضع موجود است. به این خاطر که به موازات کاهش یارانه گروه‌های برخوردار، دولت‌ها باید موانع کسب‌وکار را در کشور بر‌می‌داشتند تا رفاه این گروه‌ها از محل رشد اقتصادی بالا قابل تأمین باشد و چون دولت‌ها در تسهیل فضای کسب‌وکار، به گواهی رتبه ۱۲۰ ایران در سهولت کسب‌وکار، کاملاً ناموفق بوده‌اند، حفظ رفاه گروه‌های برخوردار که در شهر‌های بزرگ سکونت دارند، دست کم ویترینی برای نمایش کارآمدی دروغین حاکمیت محسوب می‌شود. اگر زمانی بهبود فضای کسب‌وکار به خواست عمومی تبدیل شود، می‌توان با حاکمیت بر سر کاهش یارانه‌های قیمتی در ازای بهبود فضای کسب‌وکار وارد گفتگو شد. تا آن زمان تنها می‌توانیم در حد توان این یارانه را که با بی‌کفایتی دولت به دست ما می‌رسد، به دست صاحب‌ش برسانیم. به این ترتیب لازم می‌شود ابتدا بدانیم خانواده ما چقدر بابت این یارانه‌ها بدهکار است.این کنجکاوی فایده شخصی دیگری هم داشت: این که بدانیم چه مقدار از رفاه فعلی خانواده ما نتیجه این یارانه‌های ناعادلانه و عاریتی است و اگر بنا بود این رفاه را تماماً با درآمد خودمان به دست آوریم، چقدر بیشتر باید درآمد می‌داشتیم. یا اگر فردا روزی قیمت‌ها همه واقعی شود، خانواده ما باید چقدر درآمد داشته باشد تا بتواند این سطح از رفاه را حفظ کند.کارم را با ثبت یارانه بنزین از دهه اول بهمن ۹۷ شروع کردم و بلافاصله با این واقعیت بدیهی روبرو شدم که قیمت واقعی بنزین در ایران مجهول است! همچنان که قیمت واقعی گاز، نفت وگازوییل و برق نامعلوم است. در غیاب داده‌های معتبر چاره‌ای جز برآورد قیمت باقی نمی‌ماند. جایی که قیمت روزانه بنزین فوب خلیج‌فارس را گزارش کند، پیدا نکردم و معاملات محموله‌های بنزین هم در بورس انرژی به صورت منظم انجام نمی‌شد. در این مدت قیمت روزانه بنزین را از سایت investing.com برداشته‌ام؛ با آن که حدس می‌زنم به خاطر اختلاف قیمت نفت امریکا و سبد اوپک، با قیمت بنزین فوب خلیج فارس کمی اختلاف داشته باشد. برای قیمت دلار از قیمت روز بازار تهران استفاده کرده‌ام. هزینه‌های انتقال و توزیع و خرده‌فروشی را ۲۵٪ قیمت عمده‌فروشی در نظر گرفتم و قیمت بنزین معمولی را ۸۵٪ قیمت بنزین سوپر فرض کردم. به چنین جدولی رسیدم:از آبان ماه افزایش قیمت‌ها را اعمال کردم و بنزین آزاد ۳۰۰۰ تومانی را هم به فهرست اضافه کردم:نتایج برای خانواده ما این طور به دست آمد:در این یک سال ما ۱۲۷۵ لیتر بنزین مصرف کردیم؛ کمی بیشتر از 105 لیتر در ماه؛ و بابت آن در کل سال ۱/۶۵ میلیون تومان هزینه کردیم؛ حدود ۱۴۰ هزار تومان ماهانه. یارانه‌ای که در این یک سال با محاسبات من بابت بنزین از دولت گرفتیم، بیشتر از ۶/۷۵ میلیون تومان بوده است؛ یعنی بیشتر از ۵۵۰ هزار تومان در ماه. ما خودمان را مشمول یارانه همگانی احمدی‌نژاد ندانستیم و ثبت نام نکردیم؛ اما سه برابر آن را بابت بنزین از دولت گرفتیم. اگر کسی بیشتر از ما از خودروی شخصی استفاده کرده باشد، بیشتر از این‌ها هم گرفته. اگر قیمت‌ها یک‌باره آزاد می‌شدند، احتمالاً از عهده پرداخت هزینه بنزین برنمی‌آمدیم.بنابراین خانواده ما بابت رفاه فعلی که در سال گذشته از محل مصرف بنزین داشته‌، با احتساب مالیات ارزش افزوده حدود ۷/۵ میلیون تومان به فقرای جامعه بدهکار است؛ اگر نمی‌خواستیم این رفاه بنزینی را قرض بگیریم، باید از کارفرمای خودم دست کم ۷/۵ میلیون تومان دستمزد بیشتری برای یک سال می‌خواستم. تازه اثرات غیر مستقیم یارانه قیمت بنزین را چون ردیابی آن سخت‌تر بوده، در نظر نگرفته‌ام. تازه‌تر(!) این مبلغ فقط بابت بنزین است و کل بدهی ما بیشتر از این حرف‌هاست: قیمت آب و برق و گاز و گازوییل هم یارانه‌ای است و بدهی خانواده ما بابت مصرف این اقلام اخیر فعلاً معلوم نیست.به این خاطر است که در ادامه قصد دارم علاوه بر یارانه بنزین، دست کم یارانه برق یا گاز خودمان را هم برآورد و ثبت کنم. به علاوه از طرف خانواده خودمان برای بازپرداخت این بدهی هم برنامه‌ریزی خواهیم کرد. یک برنامه تدریجی پیشنهادی می‌تواند به این ترتیب باشد که سال اول درصدی دلخواه مثلاً ۱۰٪ یارانه دریافتی را برگردانیم و سال‌های بعد درصد بازپرداخت را افزایش دهیم تا در نهایت همه یارانه دریافتی به افرادی برگردد که استحقاق بیشتری دارند. راه دیگر آن است که کل یارانه مصرف مازاد بر یک سقف معین– در مورد بنزین مثلاً مازاد بر ۹۰ لیتر در ماه - را برگردانیم و هر سال این سقف را پایین‌تر بیاوریم تا زمانی که کل یارانه دریافتی را به نیازمندان برگردانیم. اگر فرصتی دست دهد، درباره این اقدامات هم خواهم نوشت.hosein.riyahihosein.riyahiSun, 02 Feb 2020 10:58:05 +0330https://virgool.ir/@hosein.riyahi/مالیات-از-خانههای-خالی؛-داروغه-درستکار-ناتینگهام-nof0ihh6hnakاین یادداشت را حدود یک ماه پیش در تکمیل پیشنهادی نوشتم که در روزنامه دنیای اقتصاد برای دریافت مالیات از خانه‌های خالی مطرح شده بود؛ ولی پیگیر انتشار آن در دنیای اقتصاد نشدم تا این که یکی از دوستان انتشار در ویرگول را پیشنهاد داد.ایمان نوربخش عزیز در یادداشتی که دنیای اقتصاد روز ۲۱ آذر ماه ۱۳۹۸ منتشر کرده، این طور پیشنهاد کرده که اگر دولت از خانه‌های خالی با متراژ بالای ۱۰۰ متر مالیات اندکی در حدود ماهی یک میلیون تومان دریافت کند، درآمدی در حدود ۳۰ هزار میلیارد تومان در سال ۹۹ به دست خواهد آورد که معادل درآمدی است که دولت امید دارد از محل گران کردن بنزین به دست آورد و صرف پرداخت کمک هزینه معیشتی به مردم کند.در کنار مبارزه با فرار مالیاتی و حذف معافیت‌های مالیاتی متعدد، اصل پیشنهاد پایه‌های جدید مالیاتی بسیار درست است. چنین پیشنهادهایی حتی اگر در شروع درآمد چندانی هم عاید دولت نکند، به فرهنگ‌سازی پرداخت مالیات کمک می‌کند و در کوتاه‌مدت کمی فشار مالیاتی را از روی بنگاه‌ها برمی‌دارد که همین حالا هم برای حفظ و ایجاد اشتغال در شرایط تحریم، کار دشواری پیش رو دارند. باید دانست که نیاز دولت به درآمد مالیاتی بسیار بیشتر از این مبالغ است؛ علاوه بر جبران سهم دولت از درآمد نفت که دیگر نباید در بودجه روی آن حساب کرد، دولت به اندازه دو سه سال مخارج بودجه خود، بدهی معوقه به بانک مرکزی، بانک‌ها و صندوق‌های بازنشستگی و شرکت‌های خصوصی دارد که چشم‌انداز اقتصاد را تیره و تار کرده و لازم است تدبیری برای بازپرداخت آن بیندیشد. بنابراین پایه‌های مالیاتی تازه مثل این پیشنهاد تنها داروی واقعی برای بودجه رنجور دولت است. منتها برای اجرای بهتر این پیشنهاد چند نکته را باید در نظر داشت:1. مالیات جدید نباید قابل گریز باشد. اگر بنا باشد تنها مالکان خانه‌های خالی مالیات بپردازند، یک راه ساده برای فرار مالیاتی تنظیم اجاره‌نامه‌های صوری است که این خانه‌ها را در میان خانه‌های معاف از مالیات پنهان می‌کند و هزینه‌های جستجو و شناسایی آنها را برای سازمان امور مالیاتی افزایش می‌دهد. برای دوقبضه کردن اجاره‌نامه کافی است مالکان ترتیبی بدهند تا آب و برق و گاز شهری هم در خانه‌های خالی از سکنه مصرف شود تا ممیز مالیاتی به فرض دسترسی به داده‌های مصرف آب و برق و گاز، اطمینان یابد که خانه‌های آنها معاف از مالیات است. برای پیشگیری از چنین ترفندهایی که هزینه شناسایی و مطالبه قابل توجهی روی دست اداره مالیات می‌گذارد، بهتر آن است که شرط خالی بودن که احراز آن پردردسر است، برداشته شود و از همه خانه‌های بزرگ‌تر از متراژ معینی چنین مالیاتی مطالبه شود.2. از آنجا که تصویب چنین مالیاتی باید در مجلس انجام شود، متراژ حد شمول می‌تواند موضوع مذاکره و چانه‌زنی با مجلس باشد و در صورت مخالفت نمایندگان می‌توان این مالیات را از متراژ‌های بالاتر مثلاً دویست،‌ سیصد و یا حتی پانصد متر شروع کرد و به تدریج متراژهای پایین‌تر را با ضرایب پایین‌تر به دایره شمول این مالیات افزود.3. این مالیات نباید محدود به تهران شود و در گام اول باید شهرهای بزرگی نظیر مشهد، اصفهان، کرج، تبریز و شیراز را هم در کنار تهران مشمول این مالیات قرار داد. ممکن است در هر شهر کف متراژ شمول مالیات متفاوت از شهر دیگر باشد.4. گریز مالکان به دارایی‌های معاف نباید از نظر دور بماند و باید برای آن نیز تدبیر کرد. به ویژه ارزش انباشته این املاک در حدی است که نقدینگی حاصل از آن وارد هر بازاری شود، چه بازار طلا و ارز و خودرو باشد و چه زمین و حتی واحد‌های کم‌متراژ، قادر است عرضه موجود را ببلعد و جهش قیمت‌ها را موجب شود. از این رو سیاست‌گذار فرصت کوتاهی خواهد داشت تا مالیات روی عایدی سرمایه را تصویب کند و سازمان امور مالیاتی نیز مقدمات اجرای آن را فراهم آورد.5. هیچ پیشنهادی و از جمله این پیشنهاد نباید منجر به مطالبات مالیاتی لاوصول شود؛ مثل مطالبات مالیاتی از کارت‌های بازرگانی یک‌بار مصرف که به نام اشخاص متفرقه و اغلب بی‌بضاعت صادر می‌شد و تنها منجر به صدور احکام ممنوعیت خروج از کشور برای صاحب صوری و فرار مالیاتی ذی‌نفع اصلی می‌گردید. در این پیشنهاد مالک واقعی ملک باید قابل شناسایی باشد و این تنها در صورتی ممکن است که سازمان ثبت اسناد مرجع قطعی ثبت و احراز مالکیت باشد و اسناد عادی مثل مبایعه‌نامه‌ها هم‌ردیف اسناد رسمی شمرده نشوند. این شرط نیازمند رایزنی با مجلس و شورای نگهبان برای اصلاح قانون ثبت و حل مسأله اعتبار اسناد عادی در دادگاه‌هاست. پس از آن می‌توان مهلتی داد تا دارندگان اسناد عادی،‌ مالکیت خود را در سازمان ثبت اسناد به ثبت رسانده و سند رسمی دریافت نمایند و سپس مطالبه مالیات براساس استعلام از سازمان ثبت انجام شود.از گذشته‌های دور مالیات دادن تلخ و سخت بوده و هنوز هم هست. با این حال اگر دولت مالیات را منصفانه و هوشمند دریافت کند و آن‌گاه مصارف آن را هم به روشنی به گوش مردم برساند، شاید دیگر مالیات دادن این همه تلخ و مأمور مالیات هم این همه منفور نباشد.hosein.riyahihosein.riyahiSat, 25 Jan 2020 09:31:06 +0330