https://virgool.ir/feed/@hkazemi1888fa2026-11-11 10:30:57https://files.virgool.ir/upload/users/1334471/avatar/RcoNPX.jpeghttps://virgool.ir/@hkazemi1888https://virgool.ir/@hkazemi1888/کودتای-سیاه-رضاخان-e0gntgwolnzfبر اساس اسناد و تحلیل‌های تاریخی، انگلیس با هدف تأمین منافع خود در ایران پس از جنگ جهانی اول و جلوگیری از نفوذ بلشویسم و رقبای دیگر، با طراحی و هدایت کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹، بستر لازم برای به قدرت رسیدن رضاخان را فراهم کرد. این عملیات با هماهنگی سفارت انگلیس و فرماندهی ژنرال آیرونساید، با اعزام نیروهای قزاق به فرماندهی رضاخان به سمت تهران و ایجاد هرج‌و‌مرج کنترل‌شده، زمینه‌ساز انقراض قاجار و تأسیس سلسله پهلوی شد که نتیجه آن تضمین سلطه اقتصادی و سیاسی بریتانیا برای دهه‌های متمادی بود. #کودتای_انگلیسی #روایت_تاریخشرایط زمینه‌ساز (قبل از کودتا): 1.  آشفتگی در ایران: پس از جنگ جهانی اول، ایران با هرج‌و‌مرج شدید، قحطی، ناامنی و ضعف شدید دولت مرکزی مواجه بود. این کشور عملاً به اشغال نیروهای خارجی (انگلیس در جنوب و روسیه شوروی در شمال) درآمده بود.2.  انگلیس و قرارداد ۱۹۱۹: انگلیس پیش از کودتا تلاش کرد با قرارداد وثوق‌الدوله (۱۹۱۹) نفوذ خود را در ایران قانونی و دائمی کند، اما این قرارداد به دلیل مخالفت‌های داخلی و بین‌المللی (به ویژه آمریکا) شکست خورد. بنابراین، انگلیس به فکر تغییر اساسی در ساختار قدرت افتاد.3.  تهدید بلشویسم: با قدرت گرفتن بلشویک‌ها در روسیه و عقب‌نشینی آنان از برخی مناطق شمالی ایران، انگلیسی‌ها نگران نفوذ ایدئولوژی کمونیستی و تجدید قدرت روسیه در بلندمدت بودند و می‌خواند یک دولت مرکزی مقتدر و کاملاً وابسته به خود در ایران ایجاد کنند. نقش و اقدامات مستقیم انگلیس در کودتا: 1.  فرماندهی و هدایت: ژنرال آیرونساید، فرمانده نیروهای انگلیسی در شمال ایران، نقش اصلی را در طراحی و اجرای کودتا ایفا کرد. او پس از بررسی گزینه‌های مختلف، رضاخان میرپنج (که در آن زمان درجه‌دار نیروی قزاق بود) را فرد مناسبی برای این کار تشخیص داد.2.  تدارکات و هماهنگی: انگلیسی‌ها با پرداخت حق‌السکوت (رشوه) به برخی از افسران قزاق و تامین تسلیحات و مهمات برای نیروهای رضاخان، او را برای حرکت به سمت تهران تجهیز کردند. همچنین با هماهنگی‌های سیاسی از طریق کلنل اسمایس (افسر رابط) و ادموند آیرونساید، مسیر حرکت قزاق‌ها از قزوین به تهران طوری طراحی شد که با کمترین مقاومت مواجه شوند.3.  نقش سیدضیاءالدین طباطبایی: انگلیسی‌ها یک روزنامه‌نگار طرفدار خود به نام سیدضیاء را به عنوان سرنیزه سیاسی کودتا انتخاب کردند تا پوشش سیاسی و مدنی برای اقدام نظامی رضاخان فراهم کند. بدین ترتیب، پس از ورود نیروها به تهران، سیدضیاء به عنوان نخست‌وزیر و رضاخان به عنوان فرمانده کل قوا (سردار سپه) منصوب شدند. نتایج و پیامدها: 1.  تثبیت قدرت: رضاخان به تدریج با کمک انگلستان و با استفاده از موقعیت خود، سایر رقبا (از جمله سیدضیاء) را کنار زد و قدرت را در دستان خود متمرکز کرد.2.  انقراض قاجار: او با حمایت انگلیس، ابتدا به عنوان وزیر جنگ، سپس نخست‌وزیر و در نهایت در سال ۱۳۰۴ با تغییر سلطنت، سلسله پهلوی را تأسیس کرد.3.  تأمین منافع انگلیس: دولت جدید، برخلاف دوره قاجار که در برابر فشارهای خارجی مقاومت‌هایی نشان می‌داد، با سرعت بیشتری قراردادهای نفتی و اقتصادی مورد نظر انگلیس (مانند قرارداد نفت دارسی) را تأیید و تثبیت کرد و ثبات سیاسی را به گونه‌ای برقرار ساخت که سرمایه‌های انگلیسی در ایران در امان بماند. به طور خلاصه، کودتای ۱۲۹۹ نه یک جنبش خودجوش داخلی، بلکه یک پروژه کاملاً طراحی‌شده توسط وزارت خارجه بریتانیا و فرماندهان نظامی آن در ایران بود تا با ایجاد یک دیکتاتوری نظامی وابسته، آینده سیاسی و اقتصادی ایران برای چندین دهه در راستای منافع استعماری لندن تضمین شود.حسین کاظمیحسین کاظمیSat, 21 Feb 2026 13:41:25 +0330