https://virgool.ir/feed/@hassanpourاسترومکونومیستfa2026-11-13 02:40:00https://files.virgool.ir/upload/users/50765/avatar/0Hnc6q.jpeghttps://virgool.ir/@hassanpourhttps://virgool.ir/@hassanpour/اندرباب-کسری-بودجه-۱۴۰۰-hb7icsfg3edxدولت لایحه بودجه ۱۴۰۰ رو چند روز قبل به مجلس فرستاد، لایحه‌ای که پر از خالیه. به عبارتی دولت «کسری بودجه» رو برای مجلس فرستاده.بعضی‌ها (از جمله دیوان محاسبات مملکت) اومدن کسری بودجه‌ی سال بعد رو تخمین زدن و گفتن یک چهارم بودجه‌س. ولی در واقع اون چیزی که محاسبه کردن «عدم تحقق» بودجه بوده نه کسری بودجه. حالا کسری بودجه چیه؟ کسری بودجه یعنی هر مقدار از هزینه‌های سال ۱۴۰۰ که با درآمدهای این سال پوشش داده نشه و لازم باشه از درآمد سال‌های بعد استفاده کنیم. به این شکل دقت کنید:دولت یک سری درآمد مثل مالیات و عوارض و گمرک داره که بهش میگن «درآمدهای عمومی». یه سری هزینه‌ها مثل حقوق کارمندها و پرداخت مستمری بازنشسته‌ها و اینا داره که بهش میگن «هزینه جاری». طبق روال همه‌ی کشورها باید هزینه‌های جاری با درآمدهای عمومی پوشش داده بشه. اما چون ما نفت هم داریم، میتونیم بیشتر خرج کنیم.پس انتظار میره درآمد عمومی بعلاوه پول نفت باید هزینه‌های جاری رو پوشش بده، یه مقداری هم اضافه بیاد برای بودجه عمرانی. اما معمولا اونقدری اضافه نمیاد که بودجه عمرانی رو هم کفاف بده.تو لایحه ۱۴۰۰ دیگه شور قضیه در اومده، جمع درآمدها (عمومی و نفت) از جمع هزینه‌ها (جاری و عمرانی) علی‌الحساب ۲۰۰ هزار میلیارد تومن کمتره، یه چیزی حدود یک چهارم کل بودجه.به عبارتی حتی اگه سال بعد روزی ۲.۳ میلیون بشکه نفت بفروشیم و به دلارش دسترسی داشته باشیم و با نرخ ۱۰ تومن بفروشیم، تازه ۲۰۰تا کم میاد! :)دیوان محاسبات اومده تخمین زده که حداقل ۱۹۵ هزار میلیارد تومن از درآمدهای بودجه باد هواس، یعنی اصلا محقق نمیشه! با این حساب کسری بودجه حداقل ۴۰۰ هزار میلیارد تومنه، معادل نصف بودجه ۱۴۰۰ و اندازه کل بودجه ۹۸.م.ر. حسن‌پورم.ر. حسن‌پورTue, 15 Dec 2020 12:33:06 +0330https://virgool.ir/@hassanpour/کتاب-پیکان-سرنوشت-ما-۲-xitqzen4hl42در نوشته‌ی قبلی درس‌هایی از زندگی احمد خیامی نوشتم. راستش بعد از خواندن این کتاب متوجه شدم چقدر آن سبک زندگی را می‌پسندم، اینکه با تمام توان تلاش کنی و چیزهایی را از هیچ خلق کنی که برای افراد زیادی منفعت داشته باشد. فکر می‌کنم نزدیک‌ترین عنوان برای این سبک، «کارآفرینی» باشد، البته صرفاً آفریدن کار منظورم نیست!در این نوشته می‌خواهم در مورد چند ویژگی جامعه که در کتاب قابل مشاهده است بنویسم. سه مطلب به ذهنم می‌رسد: جابجایی اجتماعی، نظام اداری و راه‌های میانبر آن، تخریب خلاق.کتاب پیکان سرنوشت ما، نشر نیجابجایی اجتماعی:اولین و شاید مهم‌ترین نکته‌‌ای که به ذهنم می‌رسد، امکان ارتقای احمد خیامی از شرایط عادی در طبقه‌ی متوسط به بالاترین طبقه‌ی اجتماعی و اقتصادی جامعه است. یکی از معیارهای حکومت متکثر امکان‌پذیری جابجایی اجتماعی است. مثلاً در اروپای قبل از قرن ۱۹، جایگاه اجتماعی افراد از روی نام خانوادگی‌شان قابل تشخیص بود؛ یعنی اگر فامیلی من اسمیت است، احتمالا یکی از اجدادم آهنگر بوده و در حال حاضر (قبل از قرن ۱۹) طبقه‌ی اجتماعی من در همان حد آهنگر است. انقلاب صنعتی این قواعد را بر هم زد، چون پس از آن هر کسی مانند ادیسون می‌توانست با اختراعاتش موسس شرکتی مثل جنرال الکتریک شود.در ایران بسیاری از آدم‌های سرشناس تاریخ را اگر دنبال کنیم، ریشه‌شان یا به دربار و وابستگان می‌رسد، یا به روحانیت، یا به سران ایلات عشایر. از دوره‌ی رضاخان به اینطرف نظامیان هم به این دایره اضافه شدند. اینکه خیامی‌ها توانستند این مسیر را تا طبقات بالا طی کنند روال عادی نیست. شاید بتوان آن را تاثیر یک شِبهِ انقلاب صنعتی در ایران دانست. حدس می‌زنم بسیاری از شرکت‌های بزرگی خصوصی که در دهه ۴۰ شمسی شکل گرفت، وضعیت مشابهی داشته‌اند. یعنی موسسان آن‌ها از طبقات پایین جامعه آغاز کرده‌اند. این چه اهمیتی دارد؟ هرچه این جابجایی اجتماعی بیشتر باشد، نشان می‌دهد توان طبقه‌ی حاکم (بالاترین طبقه) برای حفظ قدرت انحصاری‌ش کم است (یا تلاشی در حفظ قدرت نمی‌کند). مثلاً این قابل تصور بود که شاه بخواهد در ایران‌ناسیونال سهم داشته باشد یا حتی آن را مصادره کند، یا رقیبی زیر نظر خود برای آن ایجاد کند، اما این کار را نکرد. یا توان آن را نداشت یا نخواست (دومی به واقعیت نزدیک‌تر است). یکی از ویژگی‌های دهه ۴۰ شمسی (به عنوان دهه طلایی اقتصاد) همین باز بودن مسیر ارتقا است. نظام اداری و راه‌های میانبر آن:یکی دیگر از نکات مهمی که در کتاب به چشم می‌خورد این است که خیامی برای شروع بسیاری از کارهایش با مشکلات اداری زیادی روبرو بوده، چیزی که از ساختار بروکراسی ایران دور از انتظار هم نیست. نظام اداری دو شکل دارد، یا قانوناً برای انجام کارها موانع زیاد است، یا بروکرات‌ها برای حفظ منافع خود یا بعضی‌های دیگر، موانع زیادی ایجاد می‌کنند. قبل و بعد از انقلاب هم ندارد، حتی ایران و خارج هم ندارد. اصل مشکل همیشه و همه‌جا هست، فقط در درجات مختلف! اما اگرچه خیامی با مشکلات اداری روبرو بود، ولی راه‌های گریز زیادی داشت (از نامه به شاه گرفته تا صحبت با وزیر و زیردست‌هایش). اینکه قدرتی مثل شاه یا وزیر در دسترس باشند که بتوان کار را جلو انداخت، ویژگی منحصر به فردی است. توجه داریم که در مورد کسی مثل احمد خیامی حرف می‌زنیم، نه خواهرزاده شاه! نکته اینکه شرط لازم برای «خوب» بودن این راه میانبر، خیرخواهی افرادی مثل شاه و زیردستان است که از قدرت خود در جهت مثبت (فعالیت مولد اقتصادی) استفاده کنند. ویژگی‌ای که در شاه و وزیر اقتصاد و بعضی آدم‌های دهه ۴۰ قابل مشاهده است. تخریب خلاق:نکته‌ی دیگری که البته خیلی هم ناآشنا نیست، مقاومت بخشی از جامعه در مقابل تخریب خلاق است. خیامی از اعتراض‌ها و سنگ‌اندازی‌های بازاریان و بازرگانان در مقابل کار فروشگاه‌های کوروش می‌گوید. این فروشگاه‌ها به واسطه‌ی قیمت تمام‌شده‌ی پایین خود، می‌توانستند روی قیمت بازار تاثیر زیادی بگذارند و از این جهت سود بسیاری از بازاریان، از خرده‌فروش گرفته تا عمده‌فروش و واردکننده را کاهش دهند. طبیعتاً این کار با مقاومت روبرو می‌شود، اما چون خیامی فرد بزرگ و بانفوذی بود، کسی جرأت مقابله نداشت. در درگیری‌های هنگام انقلاب و پس از آن (دقیقاً زمانی که هیچ‌کس توجهی به درست یا غلط بودن کارش ندارد)، مردم به تحریک بازاری‌ها فروشگاه‌ها را آتش زدند. و البته چه قدرتی دارند این بازاریان! در هر دو انقلاب بزرگ ایران شاهد حضور و همکاری بازاری‌ها و روحانیت بوده‌ایم!--------------------------------چقدر اسم کتاب جالب است! «پیکان» سرنوشت ما. آن پیکان می‌خواست پیکان سرنوشت ما را به جهت دیگری نشانه بگیرد، اما گویی سرنوشت ما با پیکان تغییرپذیر نیست!م.ر. حسن‌پورم.ر. حسن‌پورTue, 23 Jul 2019 17:56:55 +0430https://virgool.ir/@hassanpour/کتاب-پیکان-سرنوشت-ما-۱-vyehy5dybeyp«پیکان سرنوشت ما» کتاب خاطرات احمد خیامی؛ نمی‌دانم این آدم را باید با چه عنوانی معرفی کرد، شاید موسس ایران‌ناسیونال عنوان معروف‌تری باشد.چند مطلب در مورد کتاب هست که دوست دارم بنویسم: ۱. تجربه‌ای که با خواندن این کتاب کسب کردم، ۲. شرایط جامعه موقعی که خیامی دست به کارهای بزرگش زد، ۳. اتفاقاتی که ناگهان تمام زحمات (و به عبارتی کل زندگی) خیامی را از بین برد. مورد ۲ و ۳ را بعداً می‌نویسم!کتاب پیکان سرنوشت ما، نشر نیتجربه‌ای که با خواندن این کتاب کسب کردمبه قول یکی از دوستان، خواندن زندگی‌نامه امکان تجربه‌ کردن زندگی یک نفر دیگر را به آدم می‌دهد. می‌توانم به جرأت بگویم تاثیری که خواندن خاطرات و زندگی‌نامه‌ها روی طرز نگاهم به دنیا داشته، قابل مقایسه با هیچ کار دیگری نیست.بعضی از ماها وقتی با یک آدم موفق روبرو می‌شویم تصور اولیه‌مان این است که «آره، این با فلان آدم یا نهاد آشنایی داشته و کارش رو تونسته راه بندازه». احمد خیامی در یک خانواده‌ی عادی مشهدی به دنیا آمد. خانواده‌ی سرشناس و پول‌داری نداشت، مشهد هم در زمان‌های جوانی احمد (دوره رضاشاه) شهر بزرگی نبود. خلاصه آن عوامل خارجی که تصور می‌کنیم عامل اصلی پیشرفت این آدم می‌توانسته باشد (خانواده سرشناس، بابای پولدار، ارتباط سیاسی، محل زندگی خوب و پر از فرصت و...) نداشته. از این نظر شاید به وضعیت ماها نزدیک‌تر باشد و با خواندن کتاب بتوانیم بهتر آن زندگی را تجربه کنیم.چیزی که در تک‌تک لحظات زندگی خیامی قابل «لمس» است، تلاش و پشتکار است. یک جایی از کتاب (موقعی که از ایران‌ناسیونال خارج می‌شود و درگیر nتا کار مختلف می‌شود) خودش می‌گوید نمی‌دانم چطور به این همه کار می‌رسیدم! و از این تعجب می‌کند که با آن همه مشغله، باز هم وقت کافی برای خانواده می‌گذاشته! همیشه تصور خودم این بود که اگه کسی بخواهد کارهای بزرگی انجام دهد، ناچار باید قید بعضی لذت‌ها مثل خانواده را بزند، شاید لازم است تجدیدنظر کنم!خیامی چندین و چندبار شکست خورد و از دوست و دشمن ضربه دید. خیلی آدم‌ها که به آن‌ها لطف و اعتماد کرد، یا طلبش را ندادند یا یک جوری دورش زدند. از همه بدتر و دردناک‌تر برادرش بود که ایران‌ناسیونال را از او گرفت، در حالی که به قول خودش ۵ درصد هم در پاگرفتن کارخانه نقش نداشت! (البته این از دید احمد است و نباید یک‌طرفه به قاضی برویم).با همه‌ی شکست‌ها و بدی‌هایی که دید، احمد هیچ‌وقت از اصول و قواعد زندگی‌ا‌ش کوتاه نیامد، یعنی هیچ‌وقت به خاطر نمک‌نشناسی بعضی‌ها، لطف و محبت به بقیه را کنار نگذاشت و اعتماد کردن را از روابطش حذف نکرد؛ کاری که من همیشه در مقابل فریب خوردن انجام می‌دهم و اعتمادم به عالم و آدم از بین می‌رود!می‌گوید من در همه‌ی فعالیت‌های اقتصادی‌ام اعتقاد داشتم باید اول کار مردم را‌ راه انداخت، اگر سودی تهش باقی‌ ماند چه بهتر. به همین خاطر (حداقل به گفته‌ی خودش) هیچ‌وقت سعی نکرد قیمت‌گذاری انحصاری روی محصولاتش داشته باشد؛ عجیب‌تر اینکه چند دفعه از وزارت اقتصاد و شاه خواست از رقیب‌هاش حمایت کنند تا در صنعت خودش انحصار شکل نگیرد؛ یک بار هم در مقابل پیشنهاد شاه برای تعرفه‌گذاری روی خودروهای خارجی مخالفت کرد، چون می‌دانست رقابت باعث پیشرفت خودش می‌شود! این حرف‌ها برای من که اقتصاد می‌خوانم خنده‌دار است، چون یاد گرفته‌ایم که بازیگر اقتصادی همیشه دنبال کسب بیشترین سود است. خودش هم می‌گوید در کار اقتصادی همه عقاید ماکیاولی دارند، فقط دنبال سود خودشان هستن، به هر قیمتی!طبیعتاً اینطور آدم‌هایی در دنیا کم پیدا می‌شوند. سوالی که معمولاً‌ پیش می‌آید این است که چه شرایطی باعث می‌شود یک نفر این عقیده را داشته باشد؟ البته فکر می‌کنم بهتر است بپرسیم چرا همه‌ی آدم‌ها اینطوری نیستند؟! نمی‌گویم کسی دنبال سود خودش نباشد، چرا همه دنبال سود خوشان هستن «به هر قیمتی»؟همین انحصار را در نظر بگیریم، آیا بهینه‌ی اجتماعی-اقتصادی برای انحصارگر این است که انحصاری (با تعریفی علم اقتصاد) عمل کند؟ به عبارتی آیا همیشه سود اقتصادی بهترین تابع هدف است؟ عجالتاً می‌شود گفت برای موفقیت (با همان تعریفی که احمد خیامی را موفق می‌داند) لزوماً تفکر ماکیاولی لازم نیست!تاثیری که یک کتاب خاطرات می‌تواند روی من بگذارد خیلی بیشتر از هر چیز دیگری است؛ حرف‌های بالا را اگر بخواهم خلاصه کنم چهارتا نصیحت می‌شود که باد هواست! با خواندن کتاب و دیدن یک زندگی واقعی با این ویژگی‌ها، دل و عقلم راحت‌تر قبولشان می‌کنند.-----------------می‌دانستید آهنگ «تولدت مبارک» که تقریباً همیشه در تولدها می‌خوانیم، آهنگی است که به پیشنهاد محمود خیامی برای تولد یک‌سالگی پیکان ساخته شده؟ احمد می‌گوید برادرش با بردن نام پیکان در آهنگ مخالف بوده و می‌خواسته آهنگ کاملاً‌ مردمی باشد، و همینطور هم شده!م.ر. حسن‌پورم.ر. حسن‌پورTue, 23 Jul 2019 16:15:41 +0430