https://virgool.ir/feed/@hamed0ghadirifa2026-11-12 03:27:30https://files.virgool.ir/upload/users/30019/avatar/avatar.pnghttps://virgool.ir/@hamed0ghadirihttps://virgool.ir/@hamed0ghadiri/پادکست-لوگوس-اپیزود-چهاردهم-بیگانهای-لب-مرز-hvoc9jogjfrpاگر اهل فوتبال باشید، حتما باشگاه آ.اس.‌رمِ ایتالیا و اسطوره‌ش فرانچسکو توتی را می‌شناسید. توتی ۲۵ سال توی رُم ماند؛ آن هم در حالی که آن‌قدر بازیکن باکیفیتی بود که خیلی از تیم‌های بهتر از رم طالب‌ش بودند و احتمالا اگر تصمیم می‌گرفت به یکی از آن تیم‌ها برود، می‌توانست کلی جام بیش‌تر و معتبرتر بگیرد. اما همین پایبندی‌ش به باشگاه رم باعث شده بود که توی چشم هواداران باشگاه به اسطوره‌ی رم تبدیل شود. اما نهایتا سال ۲۰۱۷ توی سن چهل‌سالگی و بعد از این مدت درازی که برای رم بازی کرده بود، رسما از فوتبال خداحافظی کرد. بعد از بازی آخر هم یک مراسم خداحافظی خیلی بزرگ برایش برگزار کردند؛ مراسمی که احتمالا با دیدن حال و روز توتی توی آن چند دقیقه و شنیدن حرف‌هاش بغض بیخ گلویتان را بگیرد. توتی جایی درباره‌ی این وابستگی‌ش به باشگاه رم و ترک نکردن آن‌جا حرفی به این مضمون می‌گوید که: «باشگاه مثل خانواده‌ی آدم است. شما هیچ وقت خانواده‌ی فقیرتان را ول نمی‌کنید برود با پول‌دارها زندگی کنید.» شاید توی دنیای این روزهای فوتبالی که بازیکن‌ها فصل‌به‌فصل از این تیم به آن تیم می‌روند، یک‌سری ان‌قلت به این حرف داشته باشیم، اما به نظر می‌رسد که این حرف توتی دست‌کم برای رابطه‌ی هواداری ما از تیم‌های موردعلاقه‌مان جریان داشته باشد. به هر حال، فکر می‌کنم این حرف توتی از جنس آن حرف‌های حکمت‌آمیزی‌ست که آدم وقتی می‌شنودشان تا چند دقیقه ذهن‌ش درگیرشان می‌شود.حالا اگر کمی به این درگیری ذهنی راه بدهیم و اجازه بدهیم که حرفِ توتی قشنگ توی ذهن‌مان خیس بخورد، احتمالا یکی از سوالاتی که برای‌مان مطرح می‌شود این است که چه اتفاقی می‌افتد که یک رابطه‌ی اعتباری مثل هواداری از یک تیم آن‌قدر سفت‌و‌سخت می‌شود که خیلی راحت می‌توانیم آن را با یک رابطه‌ی جدی‌تر و واقعی‌تر مثل رابطه‌ با خانواده مقایسه کرد؟ درواقع این مسئله مطرح می‌شود که چه اتفاقی می‌افتد که ما با یک چیز خاص آن‌قدر حس قرابت پیدا می‌کنیم که نمی‌توانیم از آن دل بکَنیم؟ احتمالا یک سوال دیگر هم این باشد که مرز و گستره‌ی این حس قرابت تا کجاست؟ من تا کجا نسبت به چیزهای اطراف حس تعلق و مالکیت و قرابت دارم و مثلا از کجا به بعد، دیگر این حس را ندارم؟ خب شاید این سوال‌ها کمی ثقیل و پیچیده به نظر بیایند. اما من می‌خواهم با یکی دو تا مثال و آزمایش ذهنی تا حدودی ابعاد مختلف این سوال‌ها را باز بکنم و کمی ماده‌ی خام برای فکر کردن به‌شان پیدا کنم.خب فرض کنید توی شهرتان نشسته‌اید و هزار کیلومتر دورتر از خانه‌تان مرز کشور شما با کشور همسایه است. وضع این مرز هم به این شکل است که نقطه‌ی صفر مرزی افتاده وسط بیابانی صاف و لم‌یزرع به عرض سه چهار کیلومتر. یعنی از خط صفر مرزی تا اولین آبادیِ توی کشور شما و کشور همسایه حداقل یکی دو کیلومتر فاصله است. وسط بیابان هم با یک‌سری میله که مثل تیر چراغ برق با فاصله از هم توی زمین کار گذاشته شده، خط مرزی مشخص شده.خب حالا تصور کنید که یک بار برای هواخوری، به جای این‌که لب دریا بروید، به همین آبادی‌های نزدیک مرز سفر کرده‌اید. یک‌روز صبح هم بلند می‌شوید و پیاده این یکی دو کیلومتر را گز می‌کنید تا برسید به نقطه‌ی صفر مرزی و از نزدیک ببینید که آن‌جا چه خبر است. وقتی نزدیک مرز می‌شوید، از دور می‌بینید که برخلاف تصورتان که توقع نداشتید این‌جا آبادی خاصی ببینید، انگار یک ساختمان کوچک حوالی مرز ساخته شده است. کنج‌کاو می‌شوید و بدوبدو به سمت آن ساختمان حرکت می‌کنید. تا به آن‌جا می‌رسید، متوجه می‌شوید که خانواده‌ای از اهالی کشور همسایه آمده و ده متر این‌طرف‌تر از میله‌ی مرزی، توی خاک شما خانه‌ای ساخته و بالای آن هم پرچم کشورش را زده و کلی از نمادها و شعارهای مربوط به کشورش را روی در و دیوار خانه‌اش حک کرده. آن لحظه، یعنی همان لحظه‌ای که می‌بینید یک خارجی آمده و توی خاک شما خانه کرده، چه حسی پیدا می‌کنید؟ آن لحظه وسط آن بیابان که هیچ کس خبر ندارد از این حضور بیگانه، چه تصمیمی می‌گیرید؟البته من نمی‌توانم حکمی کلی برای پاسخ آدم‌ها به این سوال بدهم اما بارها این سوال را سر کلاس‌ها و بحث‌های مختلف طرح کرده‌ام و می‌توانم بگویم که تقریبا همه‌ی بچه‌هایی که با این سوال مواجه شده بودند، سریعا جواب می‌دادند که اگر ما با چنین صحنه‌ای مواجه می‌شدیم، رگ غیرت‌مان باد می‌کرد و عصبی می‌شدیم و خِرِ طرف را می‌گرفتیم که چرا به خاک ما تجاوز کرده‌ای؟خب الان من این واکنش را فعلا به‌عنوان واکنش غالب در نظر می‌گیرم و احساس می‌کنم که در وضعیت طبیعی احتمالا خیلی از ما چنین واکنشی از خودمان نشان دهیم. اگر این‌طور باشد، به نظرم جا دارد این دو تا سوال را از خودمان بپرسیم: چرا ما نسبت به یک تکه‌ خاک بیابانی و لم‌یزرع در هزار کیلومتر آن‌طرف‌تر که شاید هیچ‌وقت گذر خودمان و خانواده‌مان به‌ش نیفتاده حس مالکیت داریم و مهم‌تر از این، چرا به بیست‌متر آن‌طرف‌ترش که علی‌القاعده داخل خاک کشور همسایه قرار گرفته، چنین حسی نداریم؟ چه چیزی حدود و ثغور وابستگی و طرف‌داری و هواداری ما را معین کرده است؟*من برای این‌که کمی آشنایی و انسی که با این مسئله داریم را کنار بزنم و تلاش کنم با همان حیرتی که خاص نگاه فلسفی است، به این موضوع نگاه کنیم. برای این کار، می‌توانیم مسئله‌ی مرز را این‌طور تعبیر کنیم: ما یک کاغذ سفید داریم که هیچ علامت خاصی رویش نیست. کسی می‌آید و رویش خط می‌کشد و به ما می‌گوید تو به این طرف خط وابستگی عاطفی داری و به آن طرف خط نه. چه کسی این قدرت و این مرجعیت را دارد که این خط را ترسیم کند؟ خب توی تاریخ، دوره‌هایی بوده که این خطوط بر اساس عوارض طبیعی تعیین می‌شده. مثلا من و خانواده و ایل و قبیله‌ام احساس می‌کردیم که تا لبِ این رودخانه برای ماست و آن طرف رودخانه برای قبیله‌ی همسایه. ممکن است خیلی از این عوارض، به‌مرور زمان از بین رفته باشد و فقط نشانه‌هایی محوی ازشان باقی مانده باشد و برخی از این مرزهای امروزی‌مان را بر اساس آن تعیین کرده باشیم. اما به هر حال، به نظر می‌رسد که حالا آن عامل اصلی‌ای که مرزها یعنی حد و اندازه‌ی وابستگی و احساس مالکیت ما را تعیین می‌کنند، چیزی غیر از عامل طبیعی است. مثلا عامل حقوقی یا قانونی یا قراردادی معین می‌کند که حدود و ثغور این کشور تا فلان‌جاست و آدم‌های ساکن این کشور، تا آن‌جا می‌توانند حس مالکیت داشته باشند. اما آیا به صرف این‌که به لحاظ قراردادی، قانون کشور یک جایی را جزء خاک ما بداند، بلافاصله ما به آن‌جا احساس تعلق پیدا می‌کنیم؟ برای این‌که بتوانیم دشواری این مسئله را به‌خوبی درک کنیم، می‌توانیم یک آزمایش ذهنی دیگر طراحی کنیم.فرض کنید الان ساعت یازدهِ ظهر است و شما در شهری داخل ایران نشسته‌اید و دارید به پادکست لوگوس گوش می‌دهید. سرِ ساعت یازده و پنج دقیقه، نیروهای نظامی ایرانی با کلی ادوات و تجهیزات و تکنولوژی پیش‌رفته‌ی نظامی یک‌باره و در کم‌تر از چند دقیقه تا کشور ژاپن پیش می‌روند و هر جایی را هم که تصاحب می‌کنند، پرچم ایران را بالای ساختمان‌هایش می‌زنند. نهایتا ساعت یازده و ده دقیقه، یک مقام سیاسی رسما اعلام می‌کند که خاک ژاپن الان به خاک کشور شما الصاق شده. خب حالا سوال این‌جاست: شما تا ساعت یازده هیچ حس مالکیت و تعلقی به خاک ژاپن نداشتید. اما ده دقیقه‌ی بعد که علی‌الادعا خاک‌تان تا ژاپن رسیده، آیا چنین حسی به آن‌جا پیدا می‌کنید؟ یعنی مثلا اگر به آن‌جا سفر کنید و ببینید که کسی آمده ده متری مرز خانه ساخته، همان حسی را خواهید داشت که لب مرز اصلی کشورتان داشتید؟ممکن است جواب بدهیم که اعلام سیاسی کفایت نمی‌کند. بلکه باید پیوند و الفت فرهنگی هم در کار باشد؛ مثلا شاید اگر صدسال بگذرد و مراودات فرهنگی ما با ژاپن آن‌قدر زیاد شود که خیلی راحت بده‌بستان داشته باشیم و بچه‌هایمان با هم ازدواج کنند و آن‌وقت با آن‌جا نیز همان حس را خواهیم داشت. البته این حرف چندان بی‌راه نیست اما فکر می‌کنم حالت‌های چالش‌برانگیزی برای این ایده هم وجود دارد. مثلا شاید بدانید که همان سال‌هایی که ایران درگیر جنگ با عراق بود، شوروی هم به خاک افغانستان حمله کرده بود. حالا در این وضعیت، آدمی را تصور کنید که در شمال‌شرقی‌ترین نقطه‌ی ایران ساکن است و احتمالا به لحاظ فرهنگی با بسیاری از نقاط موردحمله‌ی شوروی پیوستگی دارد. اما به جای آن‌که مثلا صد کیلومتر آن‌طرف‌تر و برای درگیری با شوروی برود، تصمیم می‌گیرد که دو هزار کیلومتر سفر کند و به جنوب‌غربی بیاید تا با عراق درگیر شود. در این‌جا احتمالا احساس می‌کند که این دشمن هرچند خیلی نزدیک است، اما دشمن اصلی هویت من آن دشمنی است که دوهزار کیلومتر آن‌طرف‌تر به خرمشهر حمله کرده است. این‌جا دوباره این سوال پیش می‌آید که چه عاملی باعث شده که این آدم احساس کند خرمشهر با هویت او پیوند خورده اما مثلا شهری در افغانستان آن‌قدرها هم برای او هویتی به حساب نمی‌آید؟.اجازه بدهید یک بار دیگر سوال‌مان را مرور کنیم: چرا ما نسبت به یک چیزی هرچند خیلی دور احساس تعلق داریم اما مثلا به چیزی بیست‌متر آن‌طرف‌تر از آن یا حتی خیلی نزدیک‌تر از آن، این احساس را نداریم؟ درست است که این سوال را درباره‌ی دل‌بستگی‌ها و وابستگی‌های جغرافیایی مطرح کردیم، اما درواقع می‌توانیم همین رویکرد را در قبال هر چیزی مطرح کنیم که به‌نوعی در هویت ما دخیل است و نوعی احساس وابستگی به آن داریم. مثلا آدم‌های اطراف‌مان مثل دوستان و پدر و مادر و همسر و فرزند و ...؛ مثلا اشیای اطراف‌مان مثل میز و صندلی و بالش و چاردیواری و ...؛ مثلا جغرافیای اطراف‌مان مثل خانه و کوچه و محله و شهر و وطن؛ مثلا تاریخ‌مان، زبان‌مان یا فرهنگ‌مان.خب به نظرم پاسخ به این سوال‌ها چندان آسان نیست. البته قرار نیست این‌جا به جواب‌های قانع‌کننده و نهایی برسیم و قال قضیه را بکنیم. در واقع فکر می‌کنم صرف طرح همین سوال و خارخار ذهنی ناشی از آن کفایت می‌کند تا گاهی درباره‌ی چیزهایی که با آن‌ها حس هویت می‌کنیم، تأمل کنیم و علت وابستگی و پیوندمان با آن‌ها را بیابیم. البته غرض این نیست که این پیوندها و وابستگی‌ها را قطع کنیم و نامعقول بدانیم‌شان؛ اما با این التفات و تأملی که از این‌جور سوال‌ها به دست می‌آید، احتمالا می‌توانم درک درستی از روابط هویتی‌مان با محیط پیرامون‌مان داشته باشیم. به نظرم اگر این اپیزود نهایتا این خارخار را توی ذهن‌مان بیندازد، به هدفی که می‌خواسته رسیده است. خب آخرین مراحل آماده‌سازی این اپیزود زمانی بود که خبر حمله به اتوبوس مرزبان‌های ایرانی در محور خاش ـ زاهدان منتشر شد که منجر به شهادت عده‌ی زیادی از این مرزبان‌ها شده. این اپیزود و محتوا و اسمش زودتر از انتشار این خبر مشخص شده بود اما جا دارد اپیزودی که با «مرز وطن» سروکار داشته را تقدیم کنم به این سربازها و این اپیزود را با یاد آن‌ها به پایان برسانم. ‌ Hamed GhadiriHamed GhadiriSat, 09 Mar 2019 12:17:07 +0330https://virgool.ir/@hamed0ghadiri/پادکست-لوگوس-دربارهی-چالش-قرصهای-رنگی-uoybro6ptjibاگر اپیزود سیزدهم لوگوس را شنیده باشید، یحتمل می‌دانید که در آن‌جا #چالش_قرص_رنگی را مطرح کرده‌ام؛ چالشی با این شرایط که اگر مختار باشیم که یکی از قرص‌های آبی یا سبز را انتخاب کنیم، گزینه‌ی ما کدام خواهد بود: ?قرص آبی قرصی است که اگر انتخاب‌ش کنیم، زندگی‌مان در همین جهان و به‌طور معمول ادامه پیدا می‌کند.?قرص سبز قرصی‌ است که با انتخاب‌ش به جهانی شبیه‌سازی‌شده و آکنده از لذت منتقل می‌شویم. درباره‌ی این چالش نظرات مختلفی مطرح شده. اما شاید بد نباشد در این‌جا به مقاله‌ای اشاره کنم که به شکلی با این چالش سروکار دارد. مصطفی ملکیان در مقاله‌ای تحت عنوان «تقریر حقیقت و تقلیل مرارت وجه اخلاقی و تراژیک زندگی روشن‌فکری» بحثی در باب وظیفه‌ی اخلاقی «روشن‌فکر» مطرح می‌کند. فعلا کاری به این ندارم که معنای «روشن‌فکر» چیست و آیا مفهوم مطلوبی دارد یا خیر. اما خلاصه‌ی حرف ملکیان این است که از منظر اخلاقی، «روشن‌فکر» یک وظیفه‌ی اساسی دارد که به دو وظیفه‌ی کوچک‌تر شکسته می‌شود: ۱) تقریر حقیقت؛ به این معنا که حقایق و صدق‌های جهان را وابکاود و بیان کند. ۲) تقلیل مرارت؛ به این معنا که بکوشد با فعالیت نظری خود از رنج و درد آدمیان بکاهد.در انتهای این مقاله، ملکیان به آن‌جا می‌رسد که اگر این دو وظیفه با هم تعارض داشته باشند کدام را باید انتخاب کنیم؟ یعنی اگر فرد در موقعیتی قرار بگیرد که اگر حقیقت را بگوید، رنج آدمیان افزوده می‌شود و اگر حقیقت را نگوید، آدمیان در خوشی (و لو خوشی دروغین) زندگی می‌کنند، آن‌وقت کدام یک از این وظایف را باید انتخاب کند؟ نظر شخصی ملکیان این است که در چنین موقعیت‌هایی فرد باید وظیفه‌ی «تقریر حقیقت» را مقدم کند و «تقلیل مرارت»‌ را کنار بگذارد. او برای این نظرش دلایلی می‌آورد که می‌توانید در انتهای این مقاله ببینیدشان.تعارضی که ملکیان به آن اشاره می‌کند عیناً مشابه چالش قرص‌های رنگی نیست اما شباهت‌هایی با آن دارد. به همین خاطر، شاید با خواندن دلایل او و نقادی آن‌ها، ذهن پویاتری برای پاسخ به چالش قرص‌های رنگی داشته باشیم. اگر اپیزود سیزدهم را نشنیده‌اید می‌توان خود اپیزود را در تلگرام و پادبین بشنوید یا متن‌ش را در ویرگول بخوانید.Hamed GhadiriHamed GhadiriTue, 19 Feb 2019 12:45:36 +0330https://virgool.ir/@hamed0ghadiri/logos013-chg5g3lfn3dkاحتمالا یکی از ساده‌ترین توصیفاتی که از علم و فلسفه در دسترس‌مان داریم، چیزی شبیه این است: «علم و فلسفه می‌خواهند جهان را آن‌طور که واقعا هست بشناسند.» البته باید در نظر داشته باشیم که در طول تاریخ، این هدف ابعاد و وجوه مختلفی پیدا کرده که باعث تفاوت‌هایی در روش فلسفی و علمی شده؛ آن‌قدر که این دو از یک نقطه‌ی واحد کارشان را شروع کردند اما حالا از یک‌دیگر فرسنگ‌ها فاصله داریم. اما این‌جا می‌خواهم به جای پرداختن به این فاصله‌ها، از این صحبت بکنم که اصلا این «شناخت جهان آن‌گونه که هست» یعنی چه؟ درواقع می‌خواهم با یک آزمایش ذهنی توضیح بدهم که معنای چنین دغدغه‌ای، یعنی دغدغه‌ی شناخت جهان آن‌گونه که هست، حدودا چیست. فرض کنید در آینده‌ی خیلی دور، یک‌سری موجوداتی روی زمین ساکن بشوند که تکنولوژی خیلی خیلی پیشرفته‌ای باشند. ساده‌ترین جزء این تکنولوژی این است که می‌توانند در زمان سفر کنند و اگر دل‌شان خواست، به دوره‌ی ما بیایند. علاوه بر این، تکنولوژی تازه‌ای پیدا کرده‌اند که با آن می‌توانند یک جهان کاملا شبیه‌سازی‌شده را بسازند و آدم‌های گوشت‌و‌خون‌دارِ جهان فعلی را به آن جهان شبیه‌سازی‌شده منتقل کنند. خب این موجودات خیلی‌پیشرفته تصمیم می‌گیرند که به عصر ما سفر کنند و این تکنولوژی‌شان را روی ما آدم‌های اوایل قرن بیست‌و‌یکم آزمایش کنند. خب در آن دوره، احتمالا فیلم‌ ماتریکس یکی از بازمانده‌های فرهنگی ما برای‌شان است. به همین خاطر، تصمیم می‌گیرند که آزمایش‌شان را طبق یکی از ایده‌های فیلم ماتریکس روی ما پیاده کنند. بر اساس این ایده، آن‌ها می‌آیند و سه تا قرص به رنگ‌های آبی، قرمز و زرد جلوی روی ما می‌گذارند و به ما حق انتخاب می‌دهند که هر کدام را خواستیم، انتخاب کنیم. اما خیلی‌جدی به ما هشدار می‌دهند که هرکدام را که انتخاب کنی، دیگر راه برگشت نداره و تا ابد باید با آن سر کنی. قرص اول یک قرص آبی‌رنگ است که اگر آن را بخورید، بلافاصله تمام حافظه‌ی شما درباره‌ی مواجهه‌تان با این موجودات و پیش‌نهاد عجیب‌و‌غریب‌شان پاک می‌شود و شما به زندگی معمولی‌تان ادامه می‌دهید. اما قرص دوم گزینه‌ی هیجان‌انگیزتر و پیچیده‌تری‌ست. شما اگر قرص دوم را استفاده کنید، بدون آن‌که متوجه بشوید، مغزتان به‌کلی از بدن‌تان جدا می‌شود و به یک جهان شبیه‌سازی‌شده متصل می‌شوید. اگر اپیزود دوازدهم لوگوس را گوش کرده باشید، احتمالا یادتان هست که آن‌جا ماجرای مغز در خمره را تعریف کرده بودم. این گزینه شباهت زیادی به همان ماجرای مغز در خمره دارد. اما اگر کسی ماجرای مغز در خمره را گوش نکرده یا گوش‌ کرده و از یادش رفته، توضیح مختصری بدهم که فرض کنید مغز شما را به‌کلی از جسم شما جدا کنند و رشته‌های عصبی‌ متصل به مغز را به یک کامپیوتر متصل کنند؛ جوری که تمام پیام‌هایی که سابقا بین مغز و اعضای بدن‌تان ردوبدل می‌شده، حالا بین مغز و کامپیوتر ردوبدل بشود؛ یعنی کامپیوتر بتواند تمام آن پیام‌ها را برای مغزتان شبیه‌سازی کند؛ طوری که مغز متوجه نشود که الان یک مغز در خمره است و نه یک انسان واقعی. خب با توجه به این توضیحات، می‌توانیم بگوییم که قرص قرمزرنگ کاری می‌کند که مغز با جهانی غیر از همین جهان فعلی تعامل داشته باشد. اما نکته‌ی این گزینه این‌جاست که همه‌ی اتفاقات زندگی توی آن جهان شبیه‌سازی‌شده دقیقا مطابق اتفاقاتی‌ست که اگر قرص اول را انتخاب می‌کردید، برای‌تان پیش می‌آمد. درواقع هیچ فرقی بین اتفاقات گزینه‌ی اول و دوم نیست و فرق‌شان در این است که در گزینه‌ی اول یا همان قرص آبی‌رنگ، همه‌ی اتفاقات در همین جهان فعلی‌مان می‌افتاد، اما در گزینه‌ی دوم یا همان قرص قرمز‌رنگ، همین اتفاقات در جهان شبیه‌سازی‌شده می‌افتد. هیج تفاوتی در کار نیست. این‌جا اصلا کاری نداریم که تکنولوژی آن‌ها چه‌طور عمل می‌کند و چه‌طور از پسِ این‌ کارها برمی‌آید. ما فقط می‌دانیم که آن‌ها می‌توانند چنین کارهایی انجام دهند. خب برویم سراغ گزینه‌ی سوم یا همان قرص زرد‌رنگ. توی این گزینه داستان کمی پیچیده‌تر می‌شود. این قرص هم مثل قرص قرمزرنگ کاری می‌کند که شما به جهان شبیه‌سازی‌شده منتقل بشوید. اما توی این گزینه، یک تفاوت دیگر هم وجود دارد: چند نفر از آدم‌هایی که واقعا از صمیم قلب شما را دوست دارند ــ مثلا پدر، مادر، همسر، نامزد، فرزند یا یک دوست صمیمی ــ در این جهان شبیه‌سازی‌شده همان رفتارهایی را با شما خواهند داشت که اگر در جهان واقعی بودید، با شما می‌داشتند. اما توی این جهان شبیه‌سازی‌شده، این محبت‌شان دروغین است ولی این دروغین‌بودگیِ محبت‌شان طوری نیست که شما بتوانید تشخیص دهید. خلاصه این‌که در گزینه‌ی قرص زردرنگ، شما وارد جهان شبیه‌سازی‌شده‌ای می‌شوید که همه چیز مثل جهان واقعی ما اتفاق می‌افتد، با این تفاوت که یک عده از عزیزان شما دورو هستند و نه‌تنها شما را دوست ندارند، بلکه از شما متنفرند ولی این تنفر به‌هیچ‌وجه در عمل‌شان نمایان نمی‌شود و شما متوجه آن نخواهید شد. خب یک‌بار گزینه‌ها را مرور کنیم: شما با سه‌ تا قرص مواجه‌اید. قرص آبی شما را در جهان فعلی نگه می‌دارد. قرص قرمز شما را به جهان شبیه‌سازی‌شده منتقل می‌کند. قرص زرد شما را به جهان شبیه‌سازی‌شده‌ای منتقل می‌کند که ابراز محبت عزیزان‌تان دروغین است. اما همه‌ی اتفاقاتی که در این سه جهان می‌افتد، کاملا شکل هم‌اند. هرجا توی جهان قرص آبی لذتی باشد، در آن دو هم خواهد بود. هر وقت هم که در جهان قرص آبی دچار رنج و محنت شوید، در آن دو جهان هم با همان بلا و مصیبت مواجه خواهید شد. بنابراین شما به‌هیچ‌وجه نمی‌توانید پس از خوردنِ قرص انتخابی‌تان تشخیص بدهید که در کدام یک از این جهان‌هایید. تازه هر کدام از این انتخاب‌ها هم تا لحظه‌ی مرگ‌تان تداوم خواهند داشت و قطع نخواهند شد. خب ... انتخاب‌تان چیست؟*خب برای انتخاب کردن، این سه جهان را اولویت‌بندی کنید. بعید می‌دانم اختلاف‌نظری داشته باشیم و احتمالا همه‌مان موافق‌ایم که اگر شرایط دقیقا همانی باشد که در این‌جا گفته‌ایم، اولویت گزینه‌هایمان از این قرار است: قرص آبی بهتر از دو قرص قرمز و زرد است و قرص قرمز هم نسبت به قرص زرد اولویت دارد.اگر اولویت‌بندی ما این باشد، آن‌وقت این سوال مطرح می‌شود که با چه معیار و ملاکی این‌ سه جهان را به این شکل اولویت‌بندی کرده‌ایم؟ به نظر می‌رسد که پاسخ این سوال هم چندان عجیب نیست: اگر هر سه تا جهان کاملا یک‌سان باشد، تفاوت‌شان در این است که در جهان قرمز، یک دروغ جریان دارد و در جهان زرد دو دروغ. درواقع، معیار انتخاب ما بین جهان واقعی و جهان‌های شبیه‌سازی‌شده این است که دوست داریم جهان را آن‌طور که واقعا هست تجربه کنیم. هم‌چنین در مقام انتخاب بین قرص زرد و بقیه‌ی قرص‌ها هم دوست داریم محبت عزیزان‌مان به ما حقیقی و واقعی باشد حتی اگر دروغین‌‌بودن‌شان هیچ تفاوتی در رفتار و سکنات‌شان ایجاد نکند. همین مقایسه‌ها به ما نشان می‌دهد که در مواجهه با جهان، برایمان ارزشمند است که جهان را آن‌طور که واقعا هست درک کنیم و با آن برخورد داشته باشیم. و اگر درست یادمان باشد، این همان چیزی بود که قرار بود در این اپیزود به آن برسیم. اما صبر کنید. هنوز کار ما با این داستان تمام نشده و هنوز هم نمی‌توانیم به ضرس قاطع بگوییم که مسئله حل شده است. فرض کنید که همان موجودات پیش‌رفته، تکنولوژی دیگری هم دارند که با کمک آن توانسته‌اند قرص سبزرنگی هم بسازند. قرص سبزرنگ کار چندان عجیب‌و‌غریبی نمی‌کند. اگر شما قرص سبزرنگ را انتخاب کنید، به یک جهان شبیه‌سازی‌شده منتقل می‌شوید اما این جهان زمین تا آسمان با جهان فعلی‌مان فرق می‌کند. درواقع، جهان قرص سبزرنگ جهانی است پر از لذت و توفیق. شما در جهان فعلی آرزو دارید یک دانشمند طرازاول بشوید؛ در جهان سبزرنگ یک دانشمند طرازاول هستید. در جهان فعلی، آرزو دارید کلی پول و ثروت داشته باشید، در جهان سبزرنگ شما پول‌دارترین آدمِ روی کره‌ی زمین هستید. در جهان فعلی، آرزو دارید فلان بیماری خودتان یا نزدیکان‌تان درمان پیدا کند. در جهان سبزرنگ، ساق و سلامت و قبراق زندگی می‌کنید و هیچ رنج و درد و بیماری جسمی نخواهید داشت. درواقع، با وارد شدنِ قرص سبزرنگ، دعوای اصلی بین این دو جهان خواهد بود: ۱) جهان واقعی اما تنیده با خوشی و درد و رنج. ۲) جهانی دروغین اما سرشار از خوشی و فاقد درد و رنج. خب این‌جا انتخاب به‌شدت سخت می‌شود. کدام جهان را انتخاب کنیم؟ آیا ما هم‌چنان دوست داریم در جهانی زندگی کنیم که واقعا برقرار است و به این همه درد و رنج تن بدهیم؟ یا آن‌که حاضریم از واقعیت و حقیقت جهان دست برداریم و تا ابد در یک خلسه‌ی پرلذت زندگی کنیم؟ به نظرم این‌جا گردنه‌ی اصلی بحث‌مان خواهد بود. اگر در مقایسه‌های بین قرص‌های آبی و قرمز و زرد، هم‌نظر بودیم و اختلافی در کار نبود، اتفاقا این‌جا در مقام مقایسه بین قرص آبی و سبز کلی اختلاف‌نظر و درگیری هست. خودم هم مطمئن نیستم که کدام گزینه درست است اما احساس می‌کنم شاید دغدغه‌ی فلسفی ما را وادار کند که خودمان را پاسدار حقیقت و واقعیت بدانیم و حاضر باشیم حتی با وجود رنج‌ها و دردهای زندگی معمولی، به آن تن بدهیم و با آن زندگی کنیم. *خب حالا که بحث‌مان به این‌جا رسیده، خوب است چند نکته درباره‌ی همین مقایسه‌ی جهان‌ها و گزینه‌ها مطرح کنم. اول این‌که این‌جا ما درباره‌ی «حقیقت» و «واقعیت» حرف زدیم. اما تلاش کردم ماجرا را طوری تعریف کنم که درگیر تفاوت بین این دو مفهوم نشویم. به همین خاطر، توصیه می‌کنم اگر دوست داشتید، بعدتر تفاوت این دو را هم پی‌گیری کنید و ببینید تغییری در بحث‌ها ایجاد می‌کند یا نه.نکته‌ی دوم این‌که سناریو و آزمایش ذهنی‌ای که این‌جا مطرح کردم، حاصل ابداع من نیست. درواقع مدت‌ها بود که دوست می‌داشتم به تأمل فلسفی درباب تکنولوژی‌ مدرن و به‌ویژه اینترنت بپردازم. سرِ این دغدغه هم با چندتا کتاب و مقاله درگیر شدم و سه، چهارتا از آن‌ها را ترجمه کردم. این سناریو هم تقریبا با تفاوت‌های جزیی توی یکی از این کتاب‌ها آمده بود که البته احتمالا به‌زودی منتشر می‌شود. با این حال، از آن‌جا که غرض فعلی‌ام معرفی و تبلیغ این کتاب نیست، عامدانه اسم کتاب و نویسنده را معرفی نمی‌کنم. نکته‌ی سوم این‌که شخصا احساس می‌کنم که یک جای کار این سناریو می‌لنگد. البته منظورم این است که اگر بخواهیم خیلی دقیق و جزیی و مثلا با رویکرد فلسفه‌ی آکادمیک به موضوع نگاه کنیم، احتمالا می‌توانیم ان‌قلت‌هایی به این سناریو بگیریم. اما احساس می‌کنم که این ان‌قلت‌ها ما را دور می‌کند از نتیجه و بهره‌ای که می‌توانیم از این سناریو برداشت کنیم. درواقع این سناریو می‌تواند تلنگری باشد که ما را به تأمل درباره‌ی حقیقت‌جویی و دغدغه‌ی شناختن حقیقت جهان سوق بده؛ و اگر این اتفاق بیفتد، به نظرم سناریوی مهم و محترمی خواهد بود. با این حال، خیلی خوب می‌شود اگر کسی ایده‌ای در نقض و نقص این سناریو به ذهنش می‌رسد، مطرح کند و اگر دوست داشت، به من هم خبر بدهد. به نظرم اگر دوست داشتید، می‌توانید بحث‌ها و ایده‌های مرتبط با این اپیزود و سناریوی قرص‌های رنگی رو با هشتگ #چالش_قرص_رنگی هرجا که خواستید مطرح کنید و اگر باز هم تمایل داشتید، من را هم در جریان بگذارید. اما یک نکته‌ی نهایی هم درباره‌ی پادکست و پادکست‌سازی. خوش‌بختانه جامعه‌ی پادکست‌شنو و پادکست‌ساز روزبه‌روز گسترش پیدا می‌کند. نکته‌ی جالب این‌جاست که غیر از محتواهایی که توی پادکست‌ها تولید می‌شود، جریان خوبی راه افتاده که محتواهایی درباره‌ی پادکست تولید می‌کنند. توی این زمینه چندتا نمونه است. یکی از اولین تلاش‌ها خبرنامه‌ی خوب علی‌ بندری و تیم‌ش درباره‌ی معرفی پادکست‌ها بود که از طریق ایمیل انجام می‌شود. یکی دیگر از این تلاش‌ها رادیولاله است که ابتدا از یک کانال تلگرامی برای معرفی و توصیف پادکست‌ها شروع شده بود و حالا خودش به یک پادکست تازه تبدیل شده که در گام‌های ابتدایی‌ش است و امیدوارم به‌زودی اپیزودهای بعدی‌ش هم منتشر بشود. غیر از این، طاها حسین‌نژادِ عزیز که خودش یکی از یل‌های عرصه‌ی پادکست‌سازی‌ست و پادکست خوب پاپریکا را در حوزه‌ی گفت‌و‌گوهای سینمایی منتشر می‌کند، اخیرا شروع کرده به نوشتن متن‌هایی درباره‌ی پادکست و پادکست‌سازی که روش خیلی‌خیلی خوبی برای مستندسازی و انتقال تجربه‌های پادکست‌سازی‌ست. امیدوارم هم‌افزایی بین این گروه‌های مختلف مرتبط با پادکست باعث بشود که شاهد رشد بیش‌تر جامعه‌ی پادکست‌شنو باشیم.Hamed GhadiriHamed GhadiriSat, 09 Feb 2019 22:36:38 +0330https://virgool.ir/@hamed0ghadiri/پادکست-لوگوس-اپیزود-دوازدهم-ماجرای-مغز-در-خمره-lnfqtqdioi6nفرض کنید شبی توی اتاق‌تان خوابیده‌اید و طبق برنامه، فردا صبح ساعت شش باید از خواب بیدار شوید و به دانشگاه بروید. اما نیمه‌شب یک گروه پزشکی متخصص و مجرب پاورچین‌پاورچین وارد اتاق‌تان می‌شوند و بدون این‌که از خواب بیدارتان کنند، شما را به یک آزمایشگاه مجهز انتقال می‌دهند. سرکرده‌ی این گروه پزشک متخصص، ماهر و البته شریری است که می‌خواهد از شما مثل یک موش آزمایشگاهی برای تست نظریه‌های تازه‌اش استفاده کند. برای این‌کار، اول داروهایی به شما می‌دهد که هم‌چنان در خواب بمانید و با سروصداها و اره‌کاری‌های بعدی از خواب بیدار نشوید. سپس باطمأنینه جمجمه‌ی شما را می‌شکافد و آرام مغز را غلفتی از توی کله‌تان درمی‌آورد و توی یک خمرة بزرگ می‌اندازد. مغز شما هنوز دارد کار می‌کند و شما هنوز خواب‌اید؛ با این تفاوت که حالا مغزتان نه توی جمجمه‌تان بلکه توی یک خمره جا گرفته است. بعد از آن، شروع می‌کند پایانه‌های عصبی مغزتان را یکی‌یکی می‌برد و به یک‌سری الکترود متصل به یک ابرکامپیوتر می‌چسباند. بعد از چند ساعت، مغزتان با وجود این‌که هنوز زنده است و فعالیت می‌کند، به‌کلی از بدن‌تان جدا شده و هیچ اتصالی به بدن‌تان ندارد. از این‌جا به بعد، ابرکامپیوترِ ماجرا کارش را شروع می‌کند. وظیفه‌ی این ابرکامپیوتر این است که همه‌ی آن پیام‌های عصبی‌ای را که قبل‌تر از اندام‌ها و اجزای بدن‌تان برای مغز ارسال می‌شد، بازسازی کند و از طریق الکترودها برای مغز بفرستد. مثلا وقتی شما چشم‌هایتان را باز می‌کردید، کلی پیام عصبی بین مغز و چشم‌تان دست‌به‌دست می‌شده است. حالا آن ابرکامپیوتر است که جای چشم نشسته و به‌نوعی مغز را فریب می‌دهد که انگار به چشم متصل شده. خب حالا ساعت شش صبح شده. آقای پزشک باشیطنت لبخندی می‌زند و با حرکت چشم، به اپراتور ابرکامپیوتر علامتی نشان می‌دهد که یعنی عملیات را شروع کن.ابرکامپیوتر آن رشته‌های عصبی متصل به گوش را دست‌کاری می‌کند و همان پیام‌هایی را می‌فرستد که سابقا گوش به هنگام شنیدن صدای زنگ ساعت می‌فرستاد. مغز از طریق رشته‌های عصبی چشم دستور می‌دهد که چشم‌ها را باز کن. اما درواقع این پیام‌ها به ابرکامپیوتر می‌رسد و او هم از طریق همین رشته‌ها یک «اوکی» برای مغز می‌فرستد که یعنی چشم‌ها باز شده‌اند اما درواقع چشمی در کار نیست. همین ردوبدل پیام‌ها با عضلات و بقیه‌ی اندام‌ها هم انجام می‌شود و نهایتا مغز به جایی می‌رسد که احساس می‌کند الان جلوی آینه ایستاده و دارد مسواک می‌زند. این فرایند ادامه پیدا می‌کند تا آن‌جا که آن ابرکامپیوتر آرام‌آرام پیام‌هایی با مغز تبادل می‌کند که مغز احساس می‌کند که صاحبش در حال قدم‌زدن در خیابان است و الان سوار تاکسی شده و رسیده سر کلاس دانشگاه. مغز شما در خمره همه‌ی ادراکات و برنامه‌های سابق را عینا دنبال می‌کند و فعلا متوجه هیچ تفاوتی نمی‌شود. او فعلا متوجه نیست که از کل بدن جدا شده و الان هیچ بدنی در اختیار ندارد. آن ابرکامپیوتر نقش بدن را به‌خوبی برایش ایفا کرده و تا این‌جا توانسته مغزتان را به‌خوبی گول بزند. این ماجرای علمی ـ تخیلی، همان چیزی‌ست که در ادبیات فلسفی به آزمایش ذهنی مغز در خمره مشهور است. *خب قبل از این‌که درباره‌ی خود ماجرای مغز در خمره حرف بزنیم و کمی کنکاش کنیم، بهتر است مختصری با خودِ مفهوم «آزمایش ذهنی» کلنجار برویم. آزمایش ذهنی یا معادل انگلیسی‌اش Thought Experiment دسته‌ای از سناریوها یا وضعیت‌هایی‌‌ست که دست‌کم الان غیرواقعی به نظر می‌آیند و بیش‌تر تنه‌به‌تنه‌ی فیلم‌نامه‌های علمی تخیلی می‌زنند. این آزمایش‌ها دقیقا مثل آزمایش‌هایی‌ست که توی آزمایشگاه‌های علوم تجربی انجام می‌شوند. درواقع آزمایشگاه‌های علوم تجربی، کاری می‌کنند که یا بتوانند یک‌سری سوال و مسئله‌ی جدید مطرح کنند یا بتوانند فرضیه‌ها و نظریه‌هایی که برای حل این سوال‌ها و مسئله‌ها ارائه‌شده‌اند را ارزیابی و بررسی کنند. در آزمایش‌های ذهنی هم همین اتفاق می‌افتد. بالطبع، آزمایش‌های ذهنی رایج در فلسفه هم همین کار را انجام می‌دهند. درست است که بعضی از این آزمایش‌ها مثل همین ماجرای مغز در خمره خیلی عجیب‌و‌غریب و حتی جنون‌آمیز به نظر می‌آیند، اما کارکردی که برای ما دارند این است که با آن‌ها می‌توانیم یک‌سری مسئله‌های فلسفی را طرح کنیم و مهم‌تر از آن، بزنگاهی باشند برای ارزیابی نظریه‌های مختلف فلسفی. خب با این توضیح، دوباره برگردیم به ماجرای مغز در خمره. این سناریو محمل سوال‌های فلسفی متعددی است که علاوه بر آن یک گردنة اساسی برای نظریه‌های مختلف فلسفی است. یعنی جایی است که خِر نظریه‌های فلسفی را می‌گیرد و آن‌ها را به موضع‌گیری و تصمیم‌گیری و دلیل‌آوری وامی‌دارد. یکی از سوال‌های مهم ماجرای مغز در خمره این است: اگر پزشک لاکرداری پیدا بشود که مغز شما را به این شکل توی خمره بیندازد، آیا راهی دارید که بعد از ساعت شش صبح که بیدار شدید، متوجه شوید که الان یک مغز در خمره‌اید و نه همان آدمی که ساعت دوازده‌شب به رخت‌خواب رفته بود؟ آیا راهی هست که بتوانید تشخیص دهید که الان که به پادکست لوگوس گوش می‌دهید، واقعا دارید به پادکست لوگوس گوش می‌دهید و بازیچه‌ی دست آن ابرکامپیوتر کذایی و آن دکتر شریر نیستید؟ درواقع سناریوی مغز در خمره ما را وادار می‌کنه که دنبال سرنخی بگردیم که با کمک آن بتوانیم تشخیص دهیم که چه زمانی یک آدم واقعی هستیم و چه زمانی یک مغز در خمره. اما این سرنخ کجاست؟ ممکن است در نگاه اول فکر کنیم با ترتیب دادنِ یک آزمایش تجربی مطمئن بشویم که مغز در خمره نیستیم. مثلا همین الان پادکست را نگه داریم و به یکی از اطرافیان‌مان بگوییم که آیا من را می‌بینی؟ من واقعی هستم؟ احتمالا اگر این سوال را از کسی بپرسید، همان لحظه با چشمان گرد سرتاپایتان را ورانداز می‌کند که مبادا دیوانه شده باشید. خب احتمالا همین واکنش را دلیل قاطعی برای این می‌‌دانیم که مغز در خمره نیستیم و یک آدم واقعی هستیم. اما از کجا معلوم همه‌ی داده‌هایی که الان کسب کردیم ــ یعنی این‌که کسی کنار ما ایستاده، با او صحبت می‌کنیم و او هم واکنشی نشان می‌دهد ــ درواقع چیزی نیست جز برنامه و نقشه‌ی همان ابرکامپیوتر که درواقع دارد مای مغز در خمره را فریب می‌دهد که احساس کنیم در حال مواجهه با آدم‌های دیگریم و از آن تایید می‌گیریم که مغز در خمره نیستیم.پس سوال یک قدم جلوتر می‌رود و تبدیل می‌شود به این سوال که آیا می‌توانیم شاهدی پیدا کنیم که مطمئن باشیم آن ابرکامپیوتر و آن پزشک نمی‌توانند دست‌کاریش کنند؟ آیا چنین مدرک و شاهدی سراغ داریم؟ اگر نداریم، چه‌طوری به ادراکات‌مان از جهان خارج اعتماد کنیم و مطمئن شویم که داریم یک جهان واقعی را ادراک می‌کنیم؟ *هرچند سناریوی مغز در خمره جدید و تازه است اما توی تاریخ فلسفه مشابه‌های زیادی داشته که همان‌ها نیز محمل بحث‌های زیادی شده‌اند. اما من می‌خواهم از بحث‌ها و جواب‌های فلسفی کمی فاصله بگیرم و سراغ یکی از فیلم‌هایی بروم که یک‌جورهایی با این مسئله طرف بود. فیلم تلقین یا همان اینسپشن. کارگردان فیلم کریستوفر نولان‌ است که هر کدام از فیلم‌هایش کلی مسئله‌ی فلسفی برای آدم‌ها طرح می‌کند. به همین خاطر توصیه می‌کنم اگر دوست داشتید، حتما فیلم‌هایش را از این منظر دنبال کنید و لذت ببرید.علی ای حال، ایده‌ی کلی فیلم اینسپشن این است که یه عده به تکنولوژی‌ای دست پیدا کرده‌اند که می‌توانند بروند توی خواب آدم‌ها و رویای خاصی رو برایش شکل بدهند. طبق معمول، این تکنولوژی خودش تبدیل شده به یک بیزینس که با کمکش خواب آدم‌ها را طوری دست‌کاری کنند و ایده‌ی خاصی توی ذهن‌شان جا بگذارند که موقع بیداری، منجر به تصمیم خاصی بشود. کار به آن‌جا می‌رسید که گاهی دو رقیب تجاری سعی می‌کردند از این تکنولوژی علیه هم استفاده کنند که نتیجه‌اش این می‌شد که گاهی حتی خودِ اجیرشده‌های یکی از آن‌ها اسیر برنامة نیروهای طرف مقابل می‌شدند و توی دام خواب آن‌ها می‌افتادند. ما آدم‌های عادی که بیش‌ترِ وقت‌مان را بیداریم و خوابْ فرع زندگی‌مان است، مشکل چندانی با تشخیص بین خواب و بیداری نداریم. اما این آدم‌هایی که شغل‌شان سفر به خواب دیگران بود، با یک چالش جدی مواجه می‌شدند: چه‌طوری تشخیص بدهند که کی بیدارند و کی خواب؟توی فیلم، یه راه‌کار برای این مسئله مطرح شده بود. هر کدام از این آدم‌ها می‌توانستند یک «توتم» برای خودشان انتخاب کنند. توتم یک شی خاص و نمادین است که معنا و مفاهیم مهمی در تاریخ اندیشه‌ی دینی دارد. به همین خاطر اگر دوست داشتید، حتما به ویکی‌پدیاهای فارسی و انگلیسی توتم سر بزنید و ببینید چه حرف‌های جالبی درباره‌ش مطرح‌ است. اما این‌جا توتم یک وسیله‌ی خاص هر فرد بود که می‌شد مثل یک ابزار آزمایش از آن استفاده کرد و مشخص کرد که الان در دنیای خواب‌ایم یا دنیای بیداری. مثلا توتمِ دی‌کاپریو بازیگر اصلی فیلم اینسپشن یک فرفره است که هر جا که شک کرد توی خواب است یا بیداری، آن را می‌چرخاند. اگر همین‌طوری می‌چرخید و حرکتش متوقف نمی‌شد، معلوم می‌شد که در عالم خواب است. اما اگر بعد از چند ثانیه حرکت، مثل فرفره‌های معمولی لک‌لک می‌کرد و بعد می‌افتاد، معلوم می‌شد در عالم واقعی و بیداری قرار گرفته است. خب سناریوی فیلم اینسپشن شباهت زیادی با ماجرای مغز در خمره دارد. درواقع در هر دو، یک دنیای واقعی داریم و یک دنیا غیرواقعی و مصنوعی. و سوال این‌ است که چه‌طور این دو دنیا را از یک‌دیگر تشخیص بدهیم؟ اینسپشن یک پاسخ شسته‌رفته دارد: هر آدمی می‌تواند یک توتم داشته باشد که مثل یک سرنخ او را به دنیای واقعی وصل می‌کند و با کمک آن می‌تواند بفهمد که در کدام دنیا قرار گرفته. حالا سوال این می‌شود که آیا در ماجرای مغز در خمره هم می‌توانیم چیزی مثل توتم اینسپشن پیدا کنیم؟ فارغ از این‌که این سوال جواب داده بشود یا نه، تأمل درباره‌ی آن برای ذهن فلسفی بسیار مهم است. این‌جور بحث‌ها و مسائل از دوران یونان باستان مطرح بوده اما از دوران دکارت به بعد، این مسئله به یکی از بغرنج‌ترین و جدی‌ترین مسائل فلسفه تبدیل شده است: چه‌طور می‌توانم به ادراکی که از جهان خارج دارم اطمینان کنم؟ چه‌طور می‌توانم از مسیر مطمئنی به جهان خارج دسترسی داشته باشم؟*خب رسیدن به این سوال و توجه به آن یکی از اصلی‌ترین اهداف این اپیزود بود. اما حالا که به این‌جا رسیدیم، به یُمن اسم بردن از فیلم اینسپشن و اشاره به همین تفکیک بین عالم خواب و عالم بیداری، به یکی از بحث‌های جالب درباره‌ی این فیلم اشاره کنم. البته سعی می‌کنم قصه‌ی فیلم را با همین اشاره لو ندهم و لذت تماشای این فیلم را حفظ کنم. توی یکی از صحنه‌ها، هم برای مای بیننده و هم برای خودِ دی‌کاپریو مهم است که بفهمیم این اتفاق خاص در عالم بیداری می‌افتد یا عالم بیداری. به همین خاطر، دی‌کاپریو فرفره‌اش را می‌اندازد و دوربین زوم می‌کند روی فرفره. ما همه منتظریم که ببینیم فرفره می‌افتد یا نه اما درست آن لحظة نهایی، تصویر کات می‌خورد و ما تشنه می‌مانیم. این ابهام آن‌قدر مهم است که باعث می‌شود دو قصه‌ی مختلف از فیلم داشته باشیم.نکتة جالب این‌جاست که خیلی از طرفداران فیلم اینسپشن توی بحث‌هایشان در اینترنت و جاهای دیگر درباره‌ی این صحنه حرف زده‌اند. کلی بحث کرده‌اند که مثلا این‌جا چون دست این‌جوری بوده حتما می‌افتد و بعضی هم گفته‌اند که چون حلقه‌ی فلان در دستش بوده نمی‌افتد و ... این هم یکی از جذابیت‌های ناشی از قصه‌ی فیلم است که به نظرم اگر فیلم را دیدید، می‌توانید درباره‌ش فکر کنید. اما همین‌جا اجمالا نظرم را بگویم که به نظر من، هیچ اهمیتی ندارد؛ چون اتفاقا ایده‌ی اصلی فیلم ــ طبق برداشت من ــ این است که مرز بین خواب و بیداری درنوردیده شده و دیگر لازم نیست فرق آن‌ها را متوجه شویم. Hamed GhadiriHamed GhadiriWed, 30 Jan 2019 17:08:19 +0330