https://virgool.ir/feed/@hadi.baamesartfa2026-11-11 17:22:24https://virgool.ir/images/default-avatar.jpghttps://virgool.ir/@hadi.baamesarthttps://virgool.ir/@hadi.baamesart/تاریخ-هنر-قلم-زنی-d8fyvyzjlvxjهنر قلمزنی پس از این که انسان با ساخت ابزار فلزی و کشف فلز آشنا شد به شیوه‌های چکش‌کاری سرد و گرم به روی تابلو مسی قلم زنی و شکلات خوری مسی و.. شروع می‌شود و با ساخت ابزار موردنیاز انسان شکل می‌گیرد. این هنر در هزاره‌های سوم و دوم پیش از میلاد شکل واقعی خود را باز می‌یابد و مظهر اوج و شکوفایی آن در ظروف طلایی و نقره‌ای در هزاره اول پیش از میلاد است که در اشیای کشف شده در شمال غرب، شمال و غرب ایران به چشم می‌خورد. در ادامه به‌طور مفصل به پیشینه هنر قلمزنی از دوره پیش از تاریخ تا به امروز پرداخته شده است.ظروف قلمزنی پیش از تاریخهنر قلمزنی در دوره پیش از تاریخبا توجه به تعریفی که از هنر قلمزنی شد، پیشینه‌ی این هنر در ایران تاریخ مشخصی ندارد و اثر و مستندی که بیانگر نخستین مکان یا نخستین شیء باشد که بر روی آن قلمزنی، چکش‌کاری یا حکاکی شده است، اطلاعات دقیقی در دست نیست؛ بنابراین برای این که زمانی نزدیک به واقع برای دستیابی به فلز مس، ذوب، ریخته‌گری، چکش‌کاری و قلمزنی بر روی فلز و تابلو های مسی قلم زنی شده و ظروف مسی مانند شکلات خوری مسی توسط انسان روشن شود، ناگریز باید به گفته‌های باستان شناسان استناد کرد.به استناد مدارک و شواهد باستانی به دست آمده از کاوش‌های باستان شناسی، مس نخستین فلزی است که در هنر فلزکاری و قلمزنی مورد استفاده‌ی انسان قرار گرفت.صنعتگران و هنرمندان در آغاز بر اثر آتش کوره‌های سفال‌پزی توانستند این ماده معدنی را احیا کنند و با چکش‌کاری سرد از آن ابزار و زیورآلات بسازند. از تپه‌ی سیلک در نزدیکی شهر کاشان و شوش در خوزستان، ابزار فلزی به دست آمده که حاوی 12/92 درصد مس و اندکی نیکل بوده است.در مصر، بین‌النهرین و ایران از طلا و نقره استفاده‌ی بسیار شده و سومری‌ها با این دو فلز آشنایی کامل داشتند.فلزکاران و هنرمندان با گداختن سنگ مالاشیت، اکسید آهن، طلا و نقره در آتش، این فلزات را ذوب می‌کردند اما چون کار آن‌ها پایه نظری نداشت، علت سیلان را نمی‌دانستند. با این حال فلزکاری و از جمله شناخت اکسیدهای مختلف، کشف معادن، استخراج، احیای فلزات و تکنیک زرگری؛ مسگری، چکش‌کاری، ریخته‌گری، لحیم‌کاری، ملیله‌کاری، ترصیع و قلمزنی برگرفته از تجارب هنرمندان باستانی است که قوه‌ی خلاقانه خود در ساخت آثار هنری عالی و جاودان به ظهور رسانده‌اند.وجود سرشار معادن مس در نقاط گوناگون ایران و اهمیت کاربرد آن در گسترش تحول فن‌آوری، سبب رونق تجارت میان مراکز مهم تولید مس با نقاط مصرف‌کننده آن منجر به تبادل اشیای فرهنگی و سبب تاثیر و تاثر بیشتر آن شد. کهن‌ترین شی مسی در ایران از تپه‌ی باستانی علی کش در حدود پنج هزار سال پیش از میلاد به دست آمده که یک مهره ساخته شده از مس بومی است و با تکنیک چکش‌کاری سرد انجام شده است.وجود فراوان معادن مس در نقاط پراکنده ایران چون کرمان، اصفهان، سیستان، خراسان و آذربایجان و کوه‌‌های البزر سبب شد تا ایرانیان به آسانی به فلز دست یافتند و به تدریج پس از کسب مهارت در ذوب فلز مس با استفاده از قالب، ابزار و ادوات موردنیاز زندگی از آن ساختند و در مرحله پس از کشف ذوب مس و سایر فلزات، هنرمندان فلزکار دریافتند که برای استحکام بخشی مس با افزایش فلز قلع به آن، آلیاژ سختی بسازند و به دنبال آن دوره مفرغ کشف و نام‌گذازی شد.هزاره سوم پیش از میلاد با کشف مرغ به‌طور گسترده از این آلیاژ در خاورمیانه استفاده می‌شد و اولین نمونه‌های آن در حدود سه هزار سال پیش از میلاد در گورستان سلاطین «اور» پیدا شده است. در هزاره‌ی سوم پیش از میلاد با استفاده مرغ در ساخت اشیای فلزی در منطقه‌ی لرستان چه از نظر هنر قلمزنی و تزئینات و چه از جهت تاثیری که بر فلزکاری ایران در دوره‌های بعدی دارد از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.در اواخر هزاره‌ی دوم و اوایل هزاره‌ی اول پیش از میلاد هنر و صنعت فلزکاری در نقاط گوناگون ایران به ویژه در شمال غرب ایران، غرب ایران (لرستان) و حاشیه جنوبی دریای مازندران شکوفایی کمی و کیفی چشمگیری می‌یابد.در هزاره‌ی اول پیش از میلاد فلزکاری و قلمزنی در ایران از رونق و اعتبار ویژه‌ای برخوردار بوده است و آثار با ارزشی از آن دوران بر جای مانده که از جمله آن‌ها جام‌های طلای مارلیک است. جام‌های استثنایی مارلیک از طریق چکش‌کاری شکل گرفته و سر گاو حدود دو سانتی‌متر از جام برجسته‌تر است و از نظر شکل دادن طلا در دوره خود حائز اهمیت است که قابل مقایسه با جام حسنلو است، هر دو جام دارای نقوش پیچیده‌ای هستند که شبیه نقوش معمولی در نواحی آشور، میان رودان، سکایی و ماد است و همچنین جام بسیار زیبای کلاردشت در ارتفاعات مارلیک و رودبار با جام‌های دیگر شباهت بسیاری دارد. کشف این جام‌ها اثبات می‌کند که در اوایل هزاره اول قبل از میلاد در نواحی شمال فلات ایران، امارت نشین‌هایی وجود داشته که از هنر و تمدن پیشرفته‌ای بهره‌مند بوده‌اند.ظرف قلمزنی برای دوره پیش از تاریخهنر قلمزنی دوره مادهاآثار قلمزنی اندکی مانند جام های مسی قلم زنی شده و شکلات خوری مسی از دوره ماده که در سده‌ی هفتم قبل از میلاد (ق.م) در شمال ایران روی کار آمده‌اند به یادگار مانده است. اشیای به دست آمده از آذربایجان حاکی از این است که از نفوذ سکاها به تدریج کاسته شده و سبک مادها در این زمان جای آن را گرفته است. اگرچه مادهای اسکان یافته در هر سین کرمانشاه از مفرغ کاران حمایت کرده و تعدادی از آثار مفرغی را همراه متفویان به گور گذاشته‌اند اما بی‌تردید خود مبتکر آن نوع مفرغ کاری نبوده‌اند و صرفا مفرغ کاری لرستان را تقلید کرده و در کارهای خود مورد استفاده قرار داده‌اند.مدارک فلزی به دست آمده از زمان ماده به ویژه در قرن شش و هفت پیش از میلاد، اشیای زیویه از توابع سنندج است که در میان آن‌ها آثاری از طلا و نقره و وسایل زینتی و زیورآلاتی چون جام طلا و مجسمه‌هایی از حیوانات به سبک‌های آشوری و سکایی و غیره به چشم می‌خورد.گردنبند هلالی شکل از طلا، مزین به دو ردیف صحنه‌های عریض با چهار نقش برجسته از حیوانات گوناگون که رو به سوی درخت نمادین در وسط دارند، نقوش درخت، قوچ؛ گاو بالدار با صورت انسانی اشکال اسطوره‌ای و میوه‌های کاج، ویژگی‌های هنر سکایی دارند که ملهم از هنر آشوری است، نقوش این سینه‌بند و دستبندها به شیوه قلمزنی و برجسته‌کاری با چکش و قلم اجرا شده است.هنر قلمزنی در دوره‌ی هخامنشیبا روی کار آمدن پارس‌ها و تشکیل حکومت هخامنشی، هنر قلمزنی تحول یافت و از جایگاه ویژ‌ه‌ای برخوردار شد و بر ادوار پس از خود تاثیر گذاشت. اشیای قلمزنی بسیاری از زمان هخامنشی در مکان‌های گوناگون، چه از طریق کاوش‌ها علمی و چه به‌صورت کشف اتفاقی به دست آمده که عبارت‌اند از: شوش، گنجینه جیحون و همدان؛ که دو مورد اخیر به‌صورت اتفاقی به دست آمده‌اند. دوره هخامنشی، اوج هنر فلزکاری در زمینه‌های ریخته‌گری، چکش‌کاری و ترصیع است.در نقوش برجسته تخت جمشید آثار و نشانه‌هایی به شکل ظروف در دست هدیه آورندگان و اسلحه در دست سربازان دیده می‌شود. برخی از اشیا در این موزه‌ها وجود دارد که حاکی از قلمزنی در این دوره است. انواع فلزاتی چون مفرغ، طلا، نقره و آهن در این دوره از مناطق مختلف برای تخت جمشید آورده می‌شد که حاکی از استفاده زیاد از اشیای فلزی و هنر قلمزنی با نقوش بسیار زیبای هخامنشی است که عبارت‌اند از: طوق گردن، سینه‌بند، گوشواره و غیره.از جمله اشیای شناخته شده قلمزنی دوره هخامنشی دو لوح سیمین به وزن 4 کیلوگرم و زرین به ابعاد 33*33 به قطر 15 میلی‌متر و به وزن 5 کیلوگرم است که در موزه ملی ایران نگهداری می‌شود.در زمان هخامنشی برای ساخت فرم و شکل اشیا و همچنین قلمزنی آن‌ها از دو شیوه؛ ریخته‌گری یا قالب‌ریزی و چکش‌کاری استفاده می‌شده.تنوع در فرم‌های ظروف این دوره فراوان است و از جنبه اشکال تزئینی نیز به شیوه‌های مختلف اجرا شده‌اند که عبارت‌اند از: ظروف مثل کوزه، جام، بشقاب از جنس طلا و نقره، سلاح‌ها و زیورآلات، روکش درها و کتیبه‌ها، ظروف اکثرا به شکل کوزه و از جنس نقره با بدنه مخروطی و شیارهای عمودی و موازی با دو دسته به شکل حیوان به عقب برگشته که حیوانات شبیه بز کوهی، اسب و غیره هستند که در نقوش تخت جمشید در دست هدیه آورندگان دیده می‌شود.کاسه‌ها دارای کف و بدنه پهن و لبه تخت به خارج برگشته‌اند که با گل‌های کوکب و گلبرگ‌های بزرگ که سطح بدنه را در بر گرفته و کف آن‌ها دارای نقوش تخت جمشید در دست هدیه آورندگان دیده می‌شود. نقش مایه‌های تزئینی هنر قلمزنی این دوره اکثرا به اشکال حیوانات و جانوران و نقوش گیاهی؛ چون برگ‌های نخل، گل‌ها و غنچه‌های لوتوس و گل و گلبرگ‌ها و شیارهای افقی است. زیورآلات مثل گردنبند، گوشواره که با فیروزه، لاجورد، زمرد، کریستال، یشم و عقیق مرصع‌کاری و روکش درهای چوبی از نقره یا مفرغ قلمزنی شده‌اند.ظروف قلمزنی برای دوره هخامنشیهنر قلمزنی در دوره سلوکیدر دوره‌ی سلوکی با ساخت شهرهای جدید مانند مرو و نسا و انتقال کارگاه‌های هنری به این شهرها، هنر مشاست. در کاوش‌های باستان‌شناسی در این دو شهر، آثاری از هنر فلزکاری و قلمزنی به دست آمده است.تعدادی از ظروف در این دوره به دست آمده که حاکی از تلفیق نقوش هنر یونانی و ایرانی است. پلاک فلزی به دست آمده از دوره سلوکی از جنس مفرغ که قلمزنی و حکاکی شده و متأثر از نقوش یونانی است. همچنین مجسمه مفرغی که از انسان به سبک یونانی که شبه مشعل در یک دست دارد و دست دیگر آن شکسته و کلاه تاجی بر سر و گیسوان آویخته در گردن دارد که به شکل ریخته‌گری اجرا شده است.هنر قلمزنی دوره اشکانیبا روی کار آمدن پارت‌ها در سال 250 ق.م تا 224 میلادی هنر قلمزنی با همان شیوه هخامنشی با اندک تغییری به عمر خود ادامه داد. با وجود تاثیرپذیری هنر قلمزنی ایران از موتیف‌های دوره سلوکی و هلنی با بررسی هنر قلمزنی دوره‌ی اشکانی می‌توان دریافت که هنر قلمزنی دوره اشکانی اکثرا تحت تاثیر دوره هخامنشی است تا هنر یونانی و شکل تقریبا همان اشکالی است که در دوره‌ی هخامنشی متداول بود و تنها تغییرات جزئی در نقش آن‌ها دیده می‎شود. به‌عنوان مثال؛ نقوشی به شکل قلب، جای نقوش تخم‌مرغی شکل هخامنشی را گرفته و گلبرگ‌های لوتوس باریک‌تر و نوک‌تیزتر شده‌اند.ساخت مجسمه‌ها و پیکره‌ها از جنس طلا و نقره و مفرغ به شیوه ریخته‌گری در دوره‌ی اشکانی از رونق ویژه‌ای برخوردار شد و زیورآلات مرصع با سنگ‌های قیمتی با همان شیوه‌ی هخامنشی ادامه یافت. در این دوره به دلیل هجوم اسکندر آثار هنری مهمی در دست نیست و به سبب هرج و مرج و کم‌توجهی پارتیان به هنر، تنها در اواخر این دوره ساخت آثار قلمزنی رو به رشد نهاد و نمونه‌های آن مجسمه‌های مفرغی در گورهای شمی در نزدیک مال میر خوزستان است که ترکیبی از هنر یونانی از جمله سر مجسمه و هنر بومی ایرانی در ساخت تنه‌ی آن که به کارهای برجسته‌سازی زمان ساسانی شباهت کامل دارد.از جمله دیگر آثار هنری این دوره دو کاسه با نقوش برجسته، یکی نقره‌ای در موزه‌ی برلین و دیگری طلایی با نقوش بسیار زیبا در موزه‌ی ارمیتاژ نگهداری می‌شود و یک پلاک مدور نقره‌ای که دارای نقوش زنجیره‌ای در حاشیه و نقش چهارپر در وسط و نقطه‌چین‌های برجسته سه‌تای با نقوش نقطه‌چین کوچک در اطراف است که به شیوه‌ی ریخته‌گری و قلمزنی اجرا شده است در این دوره اکثرا در جواهرسازی و مرصع‌کاری از قلمزنی فلز استفاده می‌شد و این هنر رشد چشمگیر و قابل توجهی داشت.ظرف قلمزنی مربوط به دوره اشکانیهنر قلمزنی در دوره‌ی ساسانیبا به قدرت رسیدن ساسانیان و تشکیل حکومت آنان به دست اردشیر بابکان در سال 224 تا 650 میلادی و گسترش سرزمین‌های تحت سلطه آنان، با تولید و ساخت اشیای فراوان هنری از جمله فلزی و گسترش تجارت میان ایران، یونان و روم ساخت اشیای قلمزنی از رونق زیادی برخوردار شد و این امر سبب تاثیر موتیف‌های هنری روم به هنر ایران به ویژه بر روی ظروف نقره‌ای شد، از جمله تصاویر زنان در حال رقص که در حالت‌ها و اشکال گوناگون تکرار شد.اشیا به جا مانده از این دوره اکثرا از جنس نقره است که گاهی با طلا ترصیع شده‌اند. آثار هنری قلمزنی به دست آمده از این دوره به ویژه آثار رزین و سیمین، مهارت ویژه هنرمندان را نمایان می‌سازد. ظروف قلمزنی شده این دوره به شکل بشقاب، کاسه، تنگ، ریتون، ظروف کشکولی با نقوش متنوع و ظریف به شکل مجسمه حیوانات است.بشقاب‌ها اکثرا دارای نقوش با تصاویر شکار شاه یا ملکه بر تخت نشسته و ملا زمیان با حیوانات ترکیبی است. نقش زمینه‌های ظروف بیشتر با نقوش گیاهی؛ مثل برگ مو، پیچک و نقوش به شکل قلب گل انار که در دوره اشکانی تحت تاثیر هنر هلنی با نقوش و موتیف‌های ایرانی تلفیق شده است. در این اشیا گاه نقوش انسانی و حیوانی چون پرندگان و بوته‌های انار و میوه درختان مزین شده‌‌اند.ریتوناکثر ظروف ساخته شده در دوره ساسانی در مرزهای خارج از ایران کنونی به دست آمده‌اند و تعدادشان اندک است و احتمالا در نبردهای میان ایران و روم و نیز حمله اعراب تعداد زیادی از این اشیا به غارت رفته‌اند.در این دوره هنرمندان با زر اندود کردن ظروف نقره‌ای و روکش کردن غلاف چوبی شمشیرها، دهانه اسب و روکش و مرصع‌کاری کمربند و همچنین با قلمزنی آثار فلزی و مفرغی به این هنر رونق بخشیدند و اشیای متعدد چون جنگ‌افزار، مجسمه، قطعات پایه تخت به شکل حیوانات ترکیبی با سر پرنده ساختند و این هنر را به اوج اعتلای خود رساندند.در دوره ساسانی ساخت اشیا به سه طریق زیر انجام می‌شد:1- به وسیله چکش‌کاری بر ورق سرد.2- به وسیله ریختگی و ساخت ظروف آستردار از ورق.3- تراش با چرخ که احتمالا با الگوپذیری از چرخ سفالگری توانسته بودند چرخ تراش فلزات را تهیه کنند و به وسیله آن آثار بسیار ظریف و سبک می‌ساختند و پس از اتمام ساخت حجم ظرف، اثر قلمزنی و حکاکی می‌شده است. شیوه ساخت این‌گونه بود که ورق نقره و مس و یا طلا را مسطح می‌کردند و به وسیله چکش‌کاری و یا با کاربرد قالب‌های محدب و یا سایر قالب‌ها، ابزار فلزی ساخته می‌شد. یا این که به شیوه قالب‌گیری، ابتدا شکل یا مدل ظروف نقره را از گل یا موم می‌ساختند سپس را قالب را در محفظه پُر از خاک رس بسیار نرم قرار داده و نقره مذاب درون آن می‌ریختند، حرارت فلز مذاب، موم را ذوب می‌کرد و پس از خنک شدن شیء آن را پرداخت می‌کردند و بعد تزئینات را به وسیله قلمزنی و حکاکی روی آن انجام می‌دادند.با توجه به گسترش هنر قلمزنی دوره ساسانی که حاکی از پیشرفت تکنیک ساخت و شیوه‌های متنوع تزئینی ظروف قلمزنی است که هنر قلمزنی دوره ساسانی در دوره اسلامی ادامه یافته و اساس هنر قلمزنی دوره اسلامی بر مینای دوره ساسانی قرار گرفته است.ظرف قلمزنی نقره دوره ساسانیانهنر قلمزنی دوره اسلامیبا ورود دین مبین اسلام ایران و پذیرش آن توسط ایرانیان، هنرمندان تحت تاثیر آیین همه جانبه‌نگر جدید قرار گرفتند و با تداوم هنر ساسانی با توجه به حرمت استفاده از طلا و نقره ظروف ساخته شده در اوایل این دوره بسیار اندک است و در فرجام از این دو فلز گران‌بها برای ترصیع فلزات دیگر مثل مفرغ و آهن استفاده شده است.در قرون اولیه اسلامی، اعراب که خود هنر خاصی نداشتند، هنر قلمزنی دوره ساسانی را مورد تقلید قرار داده و در سده‌های بعد در اثر علاقه‌ی هنرمندان ایرانی به مذهب و گرایش آنان به دین اسلام، با تاثیرپذیری از آرا و عقاید اسلام در خلق آثار فلزی استفاده کردند. با استفاده از خطوط کوفی در حکاکی آیات و احادیث بر روی فلز، جلوه‌ی بیشتری به این هنر بخشیدند.در دوره سامانیان هنر قلمزنی در اثر تبادلات تجاری به سایر ممالک اسلامی راه یافت. آثار این زمان به دلیل حرمت و طلا و نقره اکثرا از مس، مفرغ، آهن، برنج و روی ساخته و تزئین می‌شد. در سده‌های اولیه اسلامی فلز اصلی مورد مصرف فلزکاران اسلامی مفرغ بود اما از قرن پنجم قمری کاربرد فلز برنج متداول شد. اشیای قلمزنی شده دوران دیلیمان در موزه‌های ایران از جمله آثار معروف این دوره است.از سده‌های اولیه تا قرون سوم و چهارم قمری اشیا فلزی در ایران به سبک زمان ساسانی ساخته می‌شد. در قرن چهارم قمری به ساخت اشیا قلمزنی توجه بیشتری شد و ظروف به صورت ساده در زندگی روزمره‌ی مردم کاربرد یافت. در این دوران به تدریج از نظر ساخت و شکل تزئینات در هنر قلمزنی اسلامی تغییرات ایجاد شد و این هنر در خراسان رشد چشمگیری داشت. مکتب قلمزنی خراسان در سده چهارم قمری شک گرفت و در دوره‌ی سلجوقی به اوج کمال خود رسد.ظروف قلمزنی مربوط به دوره اسلامیهنر قلمزنی دوره سلجوقیسلجوقیان در اوایل سده‌ی پنجم قمری از ترکستان به ماوراءالنهر آمدند و سکونت گزیدند و سپس خراسان، بغداد، شمال عراق، سوریه، ارمنستان و آناتولی را متصرف شدند. با علاقه‌ای که حکام سلجوقی به هنر داشتند، هنر قلمزنی همچون سایر رشته‌های هنری حمایت شد و گسترش چشمگیری یافت.اجرای قلمزنی بر روی ظروف در زمان سلجوقیان به ویژه در مکتب خراسان به اشکال گوناگون همچون نواختن آلات موسیقی، رقص، انسان نشسته بر روی تخت به صورت صور فلکی، حیوانات چهارپا در حال جستجو به ویژه خرگوش با گوش‌های بلندتر از حالت طبیعی نقوش پرندگان و گیاهان چون برگ مو، پیچک بر زمینه اشیا قلمزنی و به شیوه‌های بسیار زیبای آن روز تزئین می‌شد.ایجاد نقوش گیس بافت شامل نوارهایی در تزئینات ظروف به شیوه و سبک بسیار زیبا متداول شد. در این دوران ترصیع فلزات به‌صورت مفتول‌های طلا، مس و نقره و یا ترصیع ظروف مفرغی با مفتول مس رایج شد. از کارهای بسیار زیبا در این دوره مشبک‌کاری روی فلز است.در پایان این دوره نقوش هندسی نقوش هندسی مثل لوزی، دایره و غیره با انواع نقوش گره، توأم با نقطه‌چین رایج شد و قلمزنی بسیاری از ظروف با این نقوش و موتیف‌ها، معمول گردید و همین روش مقدمه‌ای برای اجرای نقوش گره و ترکیب آن با نقوش انسانی و حیوانی در ادوار بعدی اسلامی به ویژه خراسان و ماوراءالنهر تکوین یافته بود، پس از حمله مغول به دلیل ویران شدن بسیاری از مراکز هنر این منطقه و مهاجرت هنرمندان به غرب و میان‌رودان، در آن نواحی تداوم یافت. هنر فلزکاری خراسان از شرق شروع شد و ذر غرب رشد و گسترش یافت.اشیا و ظروف قلمزنی مربوط به دوره سلجوقیانهنر قلمزنی در دوره مغول و تیموریبا حمله مغول به ایران در سال 618 قمری شهرهای ایران ویران شد و هنرمندان مجبور به ترک مراکز عمده‌ی هنری در خراسان شدند و به سرزمین‌های دیگر چون فارس، آذربایجان، موصل در شمال عراق، سوریه و مصر، مهاجرت کردند و در نتیجه هنر قلمزنی در این مرکز تحت حمایت حکام قرار گرفت.با تصرف سوریه توسط غازان خان در اوایل سده هشتم قمری هنرمندان قلمزن مورد حمایت ایلخانیان قرار گرفتند و بعدها شهرهای حَلب، دیار بکر، موصل، شیراز و تبریز از مراکز بزرگ هنر قلمزنی به شمار آمدند. در این زمان در اثر تبادل افکار هنرمندان در این هنر تحولی پدید آمد و آثار قلمزنی تحت تاثیر هنرهای بومی قرار گرفت، به‌گونه‌ای که در سوریه و مصر نشانه‌های این تحول بیشتر به چشم می‌خورد. به دنبال آن هنر قلمزنی در شرق و شمال شرق ایران برای مدت کوتاهی دچار رکود شد.ساخت ظروف از نظر حجم و شکل همچنان به شیوه رایج در خراسان انجام می‌شد اما اجرای نقوش قلمزنی بر روی ظروف تغییر کرد، از جمله اجرای نقوش گیس بافت که در خراسان انجام می‌شد، در این زمان بیشتر شد و کلمات و عبارات مرسوم در سوریه جای عبارات رایج در خراسان گرفت. پوشش مغولی به ویژه نقوش کلاه و لباس آنان جانشین طرح‌های پوشاک سلجوقی شد. ترصیع و دُر نشاندن ظروف در این زمان به تقلید از دوره سلجوقی تداوم یافت. استفاده از هنر خوشنویسی در قلمزنی به وفور گسترش یافت و ظروف زیادی از این گونه‌ها ساخته و تزئین شد.با حمله تیمور به ایران سرزمین‌های ماوراءالنهر و خراسان با تصرف تیموریان درآمد. تیموریان چون به هنر علاقه وافر داشتند، هنرمندان را از مکان‌های دیگر در خراسان گردآوردند و حمایت کردند به‌گونه‌ای که هرات دوباره رونق هنری خود را بازیافت و بزرگ‌ترین مرکز هنری آن روز شد. در این زمان به وسیله ریخته‌گری و قلمزنی و روی فلز تحت تأثیر مسائل فرهنگی آن روز، ظروف بزرگ فلزی از جمله سنگاب‌هایی برای مساجد ساخته شد.در آغاز دوره تیموری هنرمندان، اشیای فلزی را به شکل ساده و بی‌پیرایه امام برجسته با ایجاد خطوط و کتیبه‌های زیبا می‌ساختند در این میان اشیای فلزی بسیاری از مس، برنج، مفرغ، آهن و فولاد چون ظروف و اسلحه‌های نقره و طلاکوبی ساخته شد. با گذشت زمان در ساخت اشکال ظروف دگرگونی پدیدار شد و ظروفی چون پایه شمعدان، بشقاب، لگن و غیره متناسب با نیازهای فرهنگی روز به سبک سلجوقی و ظروف آب‌خوری با بدنه گرد و دهانه گشاد و کاسه‌هایی به شکل نیم‌کروی با روش‌های محدب ساخته شد.در هنر قلمزنی سلجوقی، سنت‌های گذشته به ویژه در ساخت تداوم یافت اما به تدریج در شیو تزئین و حکاکی و قلمزنی دوره تیموری تحولاتی پدید آمد.هنر قلمزنی در دوره صفویدر عصر صفوی که دوران طلایی هنر ایران به شمار می‌رود؛ هنر قلمزنی با حفظ سنن گذشته ادامه یافت و همچون دوره پیش، استفاده از فلزات گوناگون به‌طور گسترده در ساخت اشیا ارزشمند طلاکوب مرسوم بود. در این دوران قلمزنی بسیار گسترش یافت. اجرای نقوش ظریف و بسیار ریز و زیبا جای نقوش درشت و ضخیم را در تزئین اشیا گرفت.زرکوبی فلزات گسترده‌تر شد، ظروف قلمزنی و مشبک‌کاری در دوره سلجوقی رایج شده بود در این زمان با کاربرد انواع خطوط به ویژه نستعلیق از زیبایی دو چندان برخوردار شد و مضامین نگارگری با همان ظرافت بر روی ظروف قلمزنی شد. در این زمان در شکل و تزئینات نقوش روی ظروف تحولات شگرفی پدید آمد.ساخت شکل ظروف در احجام و ابعاد بزرگ‌تر از جمله شمعدان‌ها با پایه‌های پهن، بدنه استوانه‌ای و لبه تخت به خارج برگشته و دارای درپوش، ساخت جام‌های قلع اندود و قلمدان برنجی با دو لوله و دوات متصل به دو لوله آن، تنگ و آبخوری به همراه ادوات جنگی، زره پوش و شمشیر به شیوه‌های بسیار زیبایی زرکوبی شده از ویژگی‌ قلمزنی دوره صفوی است.در این زمان ظرافت و زیبایی نقوش اسلیمی و گیاهی بر روی ظروف بیشتر شد، نقوش انسانی و حیوانی که در دوره تیموری تقلیل یافته بود به شکل گسترده روی ظروف رایج شد و از زیبایی دو چندان برخوردار گردید.در اثر گسترش اعتقادات شیعی، استفاده از اشعار مذهبی ویژه شیعه و نگارش خطوط و کتیبه‌ها با اسامی مقدس و نیز اشعار نغز و دلنشین فارسی به خط شیوای نستعلیق به‌طور گسترده بر روی ظروف قلمزنی و حکاکی شد، همچنین کاربرد مس مرغوب در این دوره نسبت به دوره قبل که از مس زرد رنگ استفاده می‌شد، در این آثار از جلا و درخشش بیشتر برخوردار است.این هنر در زمان صفوی همچون دیگر رشته‌های هنرهای سنتی ایران از چندان ظرافت و زیبایی برخوردار شد که امروز در جایی که به اوج شکوفایی می‌رسد، تقلیدی از سبک دوره صفوی است. اشیای برنجی که در قرن پنجم هجری رواج داشت در این زمان دوباره رونق گرفت، اکثر ظروف مسی، سفیدگری و از آهن و فولاد در ساخت ظروف استفاده می‌شد.تزئینات با ترصیع ظروف با طلا و نقره و جواهرات و سنگ‌های قیمتی به‌صورت دُر نشان روی اسلحه و شمشیر رونق گرفت و با حمله افغان‌ها به ایران و سقوط دولت مقتدر صفوی، هنر قلمزنی به خاموشی گرایید اما هنرمندان گمنامی در گوشه و کنار به احیای این هنر در زمان افشاریه و زندیه به تدریج به حیات خود ادامه داد.ظرف قلمزنی شده دوره صفویهنر قلمزنی در دوره قاجاردر زمان قاجار به دلایل بی‌اعتنایی حکام قاجار به هنر و حمایت نکردن از هنرمندان، هنر قلمزنی همچون رشته‌های دیگر هنری رو به ضعف نهاد اما ساخت شمشیر با فولاد که در دوره صفوی رونق داشت، ادامه یافت. در این دوران ساخت جعبه‌های قلمزنی نگارش خطوط و خوشنویسی و اسطر لاب‌سازی به شیوه قلمزنی و مشبک‌کاری مرسوم و متداول بود.در دوره قاجار سنت ساخت علامت به طور جدی آغاز شد و تا امروز ادامه دارد که خود یکی از مکاتب هنر قلمزنی است. همزمان با قاجار ساخت وسایل روزمره از مس سفید کرده به‌صورت طاس، لگن، سینی و نظیر آن با اشکال گوناگون رواج داشت. نقوش قلمزنی شده بر ظروف مسی و برنجی اکثرا نقوشی اسلیمی و گل‌های در هم پیچیده‌ای است که نقوش حیوانات و پرندگان بسیاری را در برگرفته است. گل، برگ مو و پیچک که بر ظروف مشبک‌کاری پدید آمد و بر روی آن‌ها قلمزنی شده از دیگر ویژگی‌های این هنر در این دوره اسلامی است.اما به‌طور کلی در اواخر دوره قاجار در اثر کم توجهی به هنرمندان، کساد بازار و مشتریان ظروف قلمزنی، این هنر مدت‌ها در غربت به سر می‌برد. در واقع اشیای هنری قلمزنی و تعدد آثار بازاری و معمولی بر آثار واقعی هنری فزونی یافت و این کیفیت کم و بیش تا سال‌ها ادامه داشت.هنر قلمزنی دوره معاصرهنر قلمزنی در اوایل دوران متأخر به ویژه از اوایل دوران پهلوی تاکنون دچار یکنواختی و تقلید صِرف از سبک‌های دوران سلجوقی و صفوی شده و بیشتر جنبه بازاری به خود گرفته است.در سال‌های اخیر حیات دوباره این هنر و زنده کردن سنن ارزشمند گذشته به همراه نوآوری‌هایی در آن، مدیون تلاش هنر قلمزنی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری است که از زمان تاسیس این کارگاه در سال 1335 هجری شمسی و انتصاب هنرمند شایسته مرحوم استاد محمود دهنوی به سرپرستی این کارگاه‌ها، این هنر جان تازه‌ای یافت و گامی نو در توسعه و گسترش این هنر برداشته شد. این حرکت نخست با ارائه طرح‌ها و نمونه‌های بارز و منحصر به فرد که با آثار عرضه شده در بازار متمایز بود، آغاز شد و الگویی برای هنرمندان به شمار رفت.در این راستا ابتدا مناسب‌ترین شیوه پرداختن به روش‌های گوناگون و نمونه‌های اصیل هنر قلمزنی بود که به بوته فراموشی سپرده شده بود. در این کارگاه‌ها اشکال متنوع قلمزنی ادوار گذشته، چه آثار پیش از اسلام و چه نمونه‌های برجسته دوران اسلامی مورد پژوهش و بررسی قرار گرفته است و تلاش شده که انواع مهم و بدیع این آثار از نو ساخته و اجرا شود و نمونه‌هایی از آثار منحصر به فرد در موزه‌ها گذاشته شود و در دسترس عام قرار گیرد.ظرف قلمزنی شده برجسته اصفهانبا تلاش بی‌وقفه هنرمندان فنون از یاد رفته در زمینه‌های قلمزنی اصیل و ارزشمند احیا شد به‌گونه‌ای که آثار ساخته شده مانند شکلات خوری مسی و تابلو مسی قلم زنی از جهت طرح و نقش و اجرا با آثار گذشتگان برابری می‌کند. کشف رموز هنری و زیبایی آثار گذشتگان و استفاده از طرح‌های طراحان و نقاشان معاصر سبب شد تا هنرمندان رشته قلمزنی با الهام از ذوق و اندیشه قدما و شیوه‌های سنتی، دست به نوآوری‌هایی بزنند و آثاری خلق کنند که در نوع خود بسیار زیبا و کم‌نظیر است.محمد هادی قاسمیمحمد هادی قاسمیWed, 06 Oct 2021 01:50:15 +0330https://virgool.ir/@hadi.baamesart/هنر-قلم-زنی-در-ایران-باستان-و-حال-q3jjpzypmep3نام صنایع دستی ایرانی: قلم زانی -نقره کاری-فلزی (فارسی: قلم زنی)قلم زنی (قلم زنی) هنر حکاکی طرح های فوق العاده بر روی ظروف مسی و یا نقره ایی و شکلات خوری مسی و.. که از جنس فلزات مختلف مانند مس ، برنج ، نقره و طلا است. اصفهان مرکز اصلی حکاکی است. آثار هنری این دوره که توسط هنرمندان انجام شده است ، نشان باشکوه و غیرقابل انکار آثار فلزی قبلی ایران و به ویژه اصفهان است. اکتشافات تاریخی متعلق به دوران باستان به عنوان ساسانیان (700 میلادی) ، سلجوقیان - (100 میلادی) و صفویه (1600 میلادی) نشان می دهد که چند دوره برجسته فلزکاری وجود دارد. از سرگیری این هنر به دلیل تلاش های مجدانه استاد مرحوم محمد اورایی و استاد محمدتقی ظوفان در هشتاد سال گذشته است ، که منجر به ایجاد ده ها نقش برجسته و برجسته فلزی از یک سو و آموزش نسل جدید شده است. از سوی دیگر . و تولید جام های طلایی و نقره ای و مواد فلزات به ویژه نقره نیکل و مس به ویژه. در همین حال ، حکاکی با طرحها و روشهای مختلف منجر به تولید مقدار زیادی حکاکی شده است که روشهای فعلی آن عبارتند از:1. کارهای برجسته:در این کار ، کار در دو طرف فلز انجام می شود و قسمت برآمده روی ورق فلزی از قدردانی بالایی برخوردار است.2. نصف کارهای برجسته یا امدادی:در این روش ، پس زمینه توسط یک ابزار فولادی حکاکی می شود و بنابراین ، طرح روی فلز تا حدودی برجسته به نظر می رسد.3. تصویر ویژه:در این روش ، فقط خطوط محیط طرح حکاکی شده و پس زمینه ای کوچک و چند طرح را بدون هیچ قسمت برجسته ای ایجاد می کند.4. حکاکی از طریق حذف فلز:در این روش ، قسمتی از فلز با استفاده از ابزارهای سرقت فلز را از بین می برد. در موارد خاص ، (اگر مس با قلع پوشانده شده باشد) رنگ قرمز و درخشندگی مس را می توان در کنار رنگ نقره ای قلع مشاهده کرد. این روش قدیمی ترین در نظر گرفته می شود در میان همه روشهای حکاکی که در یک دوره مشابه معروف به حکاکی بدون چکش انجام می شود.5. کاهشی:با حذف برخی از قسمتهای کامل فلز ، یک شکل مشبک ایجاد می شود که با ابزار برش و چکش کاری مانند مشبک سازی با اره هک ایجاد می شود.6. کوفته گری یا مسدود کردن طلا:این یک الگوی عالی حکاکی است که در امتداد آن خطوط محیط طرح تراشیده شده و فلزات نرم جدیدی را در نخلستان خود قرار می دهد. این روش بیشتر روی فولاد انجام می شود.دوره های مقدماتی همه در مراحل بالا مشابه هستند. ابتدا فلز را انتخاب کنید. سپس تار را از پشت فلز بپوشانید تا ضربه چکش را جذب کند. پس از آن ، نوبت به تعیین نام بر روی مواد است. و در نهایت ، حکاکی با انواع مختلف ابزار که نتیجه آن تزئین فلز با طرح های هندسی و مینیاتوری است که از طریق حکاکی ، چرای یا فشار دادن سطح فلز ایجاد می شود.حرکت هنری دست حکاک و ضربات هماهنگ چکش و ابزار حکاکی در نهایت منجر به ایجاد یک شغل منحصر به فرد می شود. با این حال ، تزئینات و تزئینات بر روی موادی انجام می شود که قبلاً توسط هنرمند ماهر دیگر با چکش و سندان شکل گرفته است. استادان فلزکاری کسانی هستند که با انواع مختلف ورق های فلزی آنها را در ظروف زیبا ، گلدان ، جعبه ، سماور و غیره شکل می دهند و آنها را برای حکاکی آماده می کنند. امروزه ، به دلیل کار سخت و قدیمی بودن استادان ، گاهی اوقات تهیه ظروف فلزی توسط ماشین آلات انجام می شود.فرایند پیچیده ایجاد هر قطعه نیاز به مهارت ، استعداد و صبر گسترده ای از سوی هنرمندان دارد. ابزارها و مواد متعددی مانند اسکنه ، سازهای دست ساز ، چکش و ... توسط صنعتگران برای نقش برجسته و حکاکی دقیق ترین و پیچیده ترین طرح ها بر روی انواع فلزات استفاده می شود. صحنه های مختلف از طبیعت ، اشکال حیوانات و انسان ، الگوهای گل و گیاه ، شکارگاه و غیره ، تعدادی از تصاویر زیبایی است که به صورت دستی در بسیاری از قطعات قلم زنی به تصویر کشیده شده و حک شده است. کاربرد گرما ، موم ، رنگ ، سنباده و مصالح پولیش برخی دیگر از فرایندهای مورد استفاده در خلق این شاهکارها هستند. صنایع دستی مسحور کننده قلم زانی به شکل سینی های تزئینی ، بشقاب ، گلدان ، شکلات خوری مسی و تابلو مسی قلم زنی شده و پارچ و غیره ساخته می شوند. این هنر باشکوه دارای سابقه ای طولانی است که به بیش از چند هزار سال پیش بر می گردد. آثار حفاری قلم زانی متعلق به دوران ساسانیان ، سلجوقی و صفویه در حال حاضر در موزه های مختلف جهان به نمایش گذاشته شده است که معمولا بر ظروفی مانند شکلات خوری مسی امروزی حکاکی میشده.محمد هادی قاسمیمحمد هادی قاسمیTue, 21 Sep 2021 01:48:12 +0430https://virgool.ir/@hadi.baamesart/ابزار-ها-و-قلم-ها-در-قلمزنی-d2gmgsnnlivcقلم‌ها را بر اساس نوک آنها به دو نوع آج‌دار و بدون آج تقسیم‌بندی کرده‌اند. نوع دیگر تقسیم‌بندی قلم‌ها عبارت‌اند از: قلم‌‌های ریزه‌کاری و قلم‌‌های برجسته‌کاری که در ساخت انواع شکلات خوری مسی و تابلو مسی قلم زنی کاربرد بسیار زیادی دارند. قلم، میلهٔ فلزی از جنس فولاد خشکه است که طول آن معمولاً ده تا بیست سانتی‌متر و قطر آن متغیر است. انواع قلم‌‌های مورد استفاده در قلمزنی دارای اشکال، نوک و آج‌های گوناگون‌اند و هر یک از آنها نامی دارد.انواع قلم‌‌هایی که در قلمزنی استفاده می‌شوند:قلم سنبهبرای اجرای طرح اولیه و روسازی طرح و تزیین زمینه کار از این قلم استفاده می‌شود، این قلم دارای نوک مخروطی شکل، شبیه نوک مداد است.قلم‌پردازبرای رسم کردن خطوط طراحی و روسازی گل‌‌ها و خط‌اندازی طرح و خطوط به دست آمده از قلم سنبه، از قلم‌پرداز استفاده می‌شود. مقطع این قلم کشیده و از دو سمت دارای آج به صورت اُریب است.قلم نیم‌براز این قلم برای آشکار کردن خطوط طراحی شده و ثابت کردن اثر خط بر روی لوح فلزی استفاده می‌شود. سطح مقطع نوک این قلم مانند نوک پیچ گوشتی و فاقد آج است.قلم‌گر سوادبرای سایه‌اندازی، ایجاد بافت روی فلز و فرو بردن زمینه کار و تزیین نقوش حیوانی و انسانی از این قلم استفاده می‌شود و با این قلم طرح را از زمینه کار جدا می‌کنند. سطح مقطع این قلم آج‌دار و مستطیل شکل است.قلم‌گرسومبرای ساخت سطوح با نقوش دایره‌ای به صورت برجسته و منظم و سایه روشن کردن سطح فلز از این قلم استفاده می‌شود. این قلم آج‌دار و بر دو نوع است؛ قلم‌گرسوم یک رج و قلم‌گر سوم دو رج. که نوع یک رج آن دارای یک ردیف حفره‌‌های ریز است و نوع دو رج آن دارای دو ردیف حفره است که به وسیله این حفره‌‌ها روی لوح ایجاد نقش می‌کنند.قلم یک تواین قلم در نوک مقطع خود دارای نقوشی شبیه دایره است و از آن برای ایجاد بافت در گل‌ها و حاشیه‌سازی استفاده می‌شود. نوک آن مخروطی شکل با مقطع گرد است و در اندازه‌‌های ریز و درشت ساخته می‌شود.قلم دوتواین قلم نیز مانند قلم یک تو مخروطی شکل و در سطح مقطع آن دارای دو دایره کوچک در نوک و بدون آج است، که از آن برای تزیین زمینه کار استفاده می‌شود.قلم ناخنیبرای ایجاد نقوش تزیینی و خطوط منحنی و روسازی طرح‌ها از این قلم استفاده می‌شود و نوک مقطع آن شبیه ناخن دست انسان است و در ایجاد نقوش شبیه فلس ماهی، موی انسان، یال اسب و ... از آن استفاده می‌شود.قلم بادامچهسطح مقطع نوک این قلم بادامی شکل و آج‌دار است و از آن برای ساخت گل و برگ و تزیین زمینه لوح فلزی استفاده می‌شود.قلم کف تختنوک این قلم در مقطع شبیه مربع یا مستطیل و دارای انواع ریز و درشت است که از آن برای فرو بردن و مسطح کردن زمینه طرح استفاده می‌شود.قلم نيم‌ورسطح مقطع آن شبیه ذوزنقه است و دارای دو نوع آج‌دار و بدون آج است و از آن برای فرو بردن و پایین نشستن زمینه و جداسازی طرح، از زمینه استفاده می‌شود.قلم نيم‌بركلفتبا این قلم خطوط اصلی نقش را فرو برده و کار را ب‍رجسته می‌کنند. سطح مقطع آن بیضی شکل و منحنی و بدون آج است.قلم قلم‌گیریاز این قلم برای لایه‌برداری سطح فلز و برای کندن و ایجاد شیار به شکل تراش فلز استفاده می‌شود نوک آن تیز، شبیه سرنیزه؛ و فاقد آج است.قلم بادامی ساده یا درختیاز این قلم برای ایجاد نقوش چند پر و تزیین زمینه استفاده می‌شود. سطح مقطع آن شبیه میوهٔ بادام و بدون آج است و سطح مقطع آن را تو خالی و لبه‌دار می‌سازند.قلم خُشهاز این قلم برای برجسته‌سازی استفاده می‌شود و سطح مقطع آن مدور و بدون لبه و صیقلی است. قلم تیزبُر نوک این قلم تیز و برنده و از آن برای برش و مشبک کردن فلز استفاده می‌شود. سطح مقطع آن شبیه پیچ گوشتی و بسیار تیز است.همه قلم هایی که نام برده شد در ساخت انواع شکلات خوری مسی و تابلو مسی قلم زنی و گلدان مسی و... کاربرد بسیار زیادی دارند و معمولا اساتید خودشان انها را میسازند.محمد هادی قاسمیمحمد هادی قاسمیSun, 19 Sep 2021 10:04:04 +0430https://virgool.ir/@hadi.baamesart/نگاهی-بر-هنر-های-اصیل-ایرانی-از-جمله-قلم-زنی-fpxbkl2bred5قلم زنی (قلم زنی) هنر حکاکی طرح های فوق العاده بر روی فلزات مختلف مانند مس ، برنج ، نقره و طلا است و معمولا با برجسته کردن نقوش بر روی تابلو های مسی گلدان های مسی و همچنین شکلات خوری مسی و... قابل انجام است. اصفهان مرکز اصلی حکاکی است. آثار هنری این دوره که توسط هنرمندان انجام شده است ، نشان باشکوه و غیرقابل انکار آثار فلزی قبلی ایران و به ویژه اصفهان است. کشفیات تاریخی متعلق به دوران باستان به عنوان سلسله ساسانی (700 میلادی) ، سلجوقی - (100 میلادی) و صفوی (1600 میلادی) نشان دهنده چند دوره برجسته فلزکاری است. از سرگیری این هنر به خاطر تلاش های مجدانه استاد مرحوم محمد اورایی و استاد محمدتقی ظوفان در هشتاد سال گذشته است ، که منجر به ایجاد ده ها نقش برجسته و برجسته فلزی از یک سو و آموزش نسل جدید شده است. از سوی دیگر . و تولید جام های طلایی و نقره ای , شکلات خوری مسی, گلدان مسی و... مواد فلزات به ویژه نقره نیکل و مس به ویژه. در همین حال ، حکاکی با طرح ها و روش های مختلف منجر به میزان تولید حکاکی شده است که روش های فعلی آن عبارتند از:1. کارهای برجسته:در این کار ، کار در دو طرف فلز انجام می شود و قسمت برآمده روی ورق فلزی از قدردانی بالایی برخوردار است.2. نصف کارهای برجسته یا امدادی:در این روش ، پس زمینه توسط یک ابزار فولادی حکاکی می شود و بنابراین ، طرح روی فلز تا حدودی برجسته به نظر می رسد.3. تصویر ویژه:در این روش ، تنها خطوط محیط طرح حکاکی شده و زمینه ای کوچک و چند طرح را بدون هیچ قسمت برجسته ای ایجاد می کند.4. حکاکی از طریق حذف فلز:در این روش ، قسمتی از فلز با ابزارهای سرقت فلز را از بین می برد. در موارد خاص ، (اگر مس با قلع پوشانده شده باشد) رنگ قرمز و درخشندگی مس را می توان در کنار رنگ نقره ای قلع مشاهده کرد. این روش قدیمی ترین روش در بین همه روش های حکاکی است که در یک دوره مشابه معروف به حکاکی بدون چکش انجام می شود.5. کاهشی:با حذف برخی از قسمتهای کامل فلز ، یک شکل مشبک ایجاد می شود که با ابزار برش و چکش کاری مانند مشبک سازی با اره هک ایجاد می شود.6. کوفته گری یا مسدود کردن طلا: این یک الگوی عالی حکاکی است که در امتداد آن خطوط محیط طرح تراشیده شده و فلزات نرم جدیدی را در نخلستان خود قرار می دهد. این روش بیشتر روی فولاد انجام می شود.دوره های مقدماتی همه در مراحل بالا مشابه هستند. ابتدا فلز را انتخاب کنید. سپس تار را از پشت فلز بپوشانید تا ضربه چکش را جذب کند. پس از آن ، نوبت به تعیین نام بر روی مواد است. و در نهایت ، حکاکی با انواع مختلف ابزار که نتیجه آن تزئین فلز با طرح های هندسی و مینیاتوری است که از طریق حکاکی ، چرای یا فشار دادن سطح فلز ایجاد می شود. حرکت هنری دست حکاک و ضربه های هماهنگ چکش و ابزار حکاکی در نهایت منجر به ایجاد یک شغل منحصر به فرد می شود. با این حال ، تزئینات و تزئینات بر روی موادی انجام می شود که قبلاً توسط هنرمند ماهر دیگر با چکش و سندان شکل گرفته است. استادان فلزکاری کسانی هستند که با انواع مختلف ورق های فلزی آنها را در ظروف زیبا ، گلدان ، جعبه ، سماور و غیره شکل می دهند و آنها را برای حکاکی آماده می کنند. امروزه ، به دلیل کار سخت و قدیمی بودن استادان ، گاهی اوقات تهیه ظروف فلزی توسط ماشین آلات انجام می شود.فرآیند پیچیده ایجاد هر قطعه نیاز به مهارت ، استعداد و صبر گسترده ای از سوی هنرمندان دارد. ابزارها و مواد متعددی مانند اسکنه ، سازهای دست ساز ، چکش و ... توسط صنعتگران برای برجسته سازی و حکاکی دقیق ترین و پیچیده ترین طرح ها بر روی انواع تابلو ها, شکلات خوری مسی و گلدان مسی و... استفاده می شود. صحنه های مختلف از طبیعت ، اشکال حیوانات و انسان ، الگوهای گل و گیاه ، شکارگاه و غیره ، تعدادی از تصاویر زیبایی است که به صورت دستی در بسیاری از قطعات قلم زنی به تصویر کشیده شده و حک شده است. کاربرد گرما ، موم ، رنگ ، سنباده و مصالح پولیش از دیگر فرایندهایی است که در خلق این شاهکارها استفاده می شود. صنایع دستی مسحور کننده قلم زانی به شکل سینی های تزئینی ، بشقاب ، گلدان ، پارچ و غیره ساخته می شوند. این هنر باشکوه دارای سابقه ای طولانی است که به بیش از چند هزار سال پیش بر می گردد. آثار حفاری قلم زانی متعلق به دوران ساسانیان ، سلجوقی و صفویه در حال حاضر در موزه های مختلف جهان به نمایش گذاشته شده است.محمد هادی قاسمیمحمد هادی قاسمیTue, 14 Sep 2021 01:20:42 +0430https://virgool.ir/@hadi.baamesart/رابطه-فرهنگ-ایران-با-صنایع-دستی-qu5aq03defyk10 ژوئن به عنوان روز جهانی صنایع دستی در سراسر جهان گرامی داشته می شود. شورای جهانی صنایع دستی توسط یونسکو با 90 کشور عضو تاسیس شد.شورای جهانی صنایع دستی (WCC) ، وابسته به یونسکو ، در سال 1964 تاسیس شد که یک سازمان غیر انتفاعی و غیردولتی است ، به منظور ارتقای کمک های مالی و توسعه اقتصادی از طریق فعالیت های مرتبط با صنایع دستی ایجاد درآمد ایجاد شد. WCC در پنج منطقه آفریقا ، آسیا و اقیانوسیه ، اروپا ، آمریکای لاتین و آمریکای شمالی سازماندهی شده است.به مناسبت صنایع دستی جهان ، شاید ایده خوبی باشد که با برخی از تاریخ و محبوب ترین صنایع دستی ایران آشنا شوید.هنر و معماری ایرانی نشان دهنده یک سنت فرهنگی 5000 ساله با پیشرفت چشمگیری در طول تاریخ است. هنرمندان متعددی اقلام زیبایی تولید کرده اند که در سراسر جهان شناخته شده است. از مشهورترین صنایع دستی ایران می توان به فرش ایرانی ، میناکاری (حکاکی روی نقره) ، مینیاتور ، خاتمکاری و قلم زنی (فلزکاری) اشاره کرد.ایران صنایع دستی بسیار زیادی دارد. وسعت و گستردگی این شاخه ها را می توان به چندین فرع فرعی تقسیم کرد که بیانگر تنوع و شکوفایی سطح هنرهای سنتی و ریشه های آن در تاریخ غنی ایران است.**** فرش ایرانیفرش ایرانی یک پارچه جدا نشدنی از هنر و فرهنگ ایرانی است. این بی تردید یکی از برجسته ترین جلوه های فارسی است که به ایران باستان (حدود 50000 سال قبل از میلاد) باز می گردد. "مهارت های سنتی فرش بافی" در استان فارس و شهر کاشان در سال 2010 در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو ثبت شد.نقش و نگار فرش شما را به یاد باغ ایرانی می اندازد که مملو از گیاهان ، پرندگان و دیگر حیوانات است. پشم ، پنبه و ابریشم رایج ترین مواد در بافت فرش هستند.رنگهای سنتی مورد استفاده در فرش های ایرانی از گیاهان و حشرات گرفته شده است. به عنوان مثال ، قرمز از "Madder" ، زرد از "پیاز" و سیاه از "سیب بلوط".*** میناکاری (میناکاری)هنر میناکاری یا میناکاری هنر آتش است که برای تزئین روی فلز و کاشی با لعاب مینا استفاده می شود. الگوهای مورد استفاده برای آثار مینا بسته به ترجیحات هنرمند ، طرح های سنتی هستند. در ایران میناکاری بیشتر روی مس و نقره انجام می شود. مینا کاری و تزئین فلزات با کت های رنگی و پخته یکی از هنرهای ممتاز اصفهان است.بزرگترین استاد میناکاری اصفهان شکرالله سانی زاده است که جدش نقاش سرشناس بوده است. یکی از آثار ارزشمند این استاد برای چاپ تمبر یادبود صنایع دستی ایران در سالهای 2008 تا 2009 استفاده شد و به عنوان میراث ملی ثبت شد. این هنرمندان آثار خود را در خیابان چهار باغ و حوالی میدان نقش جهان ارائه می دهند.*** قلم زنی (حکاکی)قلم زنی هنر حکاکی طرح های فوق العاده بر روی فلزاتی مانند مس ، برنج ، نقره و طلا است. اصفهان همانند دیگر هنرهای ایرانی ، مرکز اصلی قلم زنی با پیشرفت چشمگیر در سلسله صفویه است.قلم زنی بر روی تابلو های مسی و شکلات خوری مسی انجام می شود.محمد هادی قاسمیمحمد هادی قاسمیThu, 09 Sep 2021 13:49:32 +0430https://virgool.ir/@hadi.baamesart/نقش-و-کارکردهای-صنایع-دستی-در-امور-اقتصادی-و-اجتماعی-iqaf0rl7xaskبررسی استعداد ها و ظرفیت های ایجاد اشتغال در اقتصاد مناطق یکی از مبرم ترین وظایف دولت در شرایط کنونی است. این مسئله به ویژه در نواحی محروم در عین حال بهره مند از توان بالقوه اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی از اولوت بیشتری برخوردار است.بدون شک یکی از افتخارات هر ملت و کشوری، صنایع بومی و دستی آن کشور است. ‏چرا که این صنعت و به عبارتی این هنر صنعت بی بدیل و بی رقیب حاصل ذوق و هنر، ‏سلیقه، ابتکار و خلاقیت هنرمندان و صنعتگران عزیزی است که صبورانه آداب، سنن و رسوم و ‏در یک کلام پیام فرهنگی نسل ها را در محصولات تولیدی شان متجلی کرده و از آن پاسداری ‏می نماید.‏ویژگی های ارزنده دیگری که در این گونه صنایع موجودند از قبیل ( ملی، غیر وابسته، ‏قابلیت ایجاد و توسعه در کلیه مناطق شهری ، روستایی و عشایری، عدم نیاز به کارشناسان ‏خارجی ، دسترسی آسان به مواد اولیه وابزار کار مختصر و ارزان، ارزش افزوده بالا، عدم نیاز به ‏سرمایه گذاری زیاد، بستر ساز صنعت گردشگری، عدم آثار مخرب زیست محیطی، ایجاد درآمد ‏مکمل، قدرت اشتغال زایی و .. مسئولین و دست اندر کاران را داشته تا با عزمی جدی زمینه ‏رشد و اعتلای این صنعت را آماده نمایند.‏از این جمله زیبا می توان پی به راز ماندگاری صنایع دستی برد در واقع صنایع دستی ‏اصلی ترین سند هویت تاریخی ملت هاست چرا که بخشی از میراث فرهنگی ماست. نسل ‏امروزی ما باید بداند که از چه پشتوانه فنی ، تکنیکی و هنری برخوردار بوده است تا به راحتی ‏خود را در هجمه فرهنگی غربی ها نبازد و دل به ارزش های بیهوده آنان نبندد و اسیر پدیده از ‏خود بیگانگی یا الیناسیون نگردد.‏به لحاظ این اهمیت شورای جهانی صنایع دستی در نخستین کنگره جهانی در روز ‏دهم ژوئن سال ۱۹۶۴ میلادی با شرکت استادان دانشگاه، صنعتگران و هنرمندان بیش از ۴۰ ‏کشور جهان در نیویورک برگزار شد و به عنوان یکی از نهادهای وابسته به یونسکو به تصویب ‏رسید. در ایران نیز بیستم خرداد هر سال که مصادف با دهم ژوئن می باشد به نام « روز ‏جهانی صنایع دستی» نامگذاری گردید و حتی دهه پایانی قرن بیشتم از سوی سازمان ملل ‏متحد دهه توسعه فرهنگی نامگذای شد و توجه را بیش از پیش به پرورش استعداد ها وشکوفایی ‏خلاقیت ها در زمینه صنایع دستی و بومی کشورها معطوف نمودند.‏از آن جا که صنایع دستی صنعتی چند بعدی و یا چند وجهی است لذا غیر از جنبه های ‏هنری و فرهنگی از نظر اقتصادی و اجتماعی نیز حائز اهمیت است . بد نیست بدانید که سهم ‏صنعت خودروسازی و پتروشیمی علی رغم سرمایه گذاری های کلان در تولید ناخالص ملی به ‏ترتیب ۷/۲ و ۲ درصد بوده در حالی که سهم صنایع دستی در تولید ناخالص میلی ۳ درصد می ‏باشد.‏ویژگی های بارز و انکار ناپذیر این هنر صنعت باعث شده که تمامی کشورها ، چه ‏کشورهای در حال توسعه و یا کشورهای پیشرفته ناگزیر از لحاظ نمودن نقش این صنعت در ‏برنامه های اقتصادی اجتماعی خود باشند.‏امید است با رشد و توسع صنایع دستی گام های موثری در جهت ایجاد فرصت های ‏شغلی برداشته تا این صنعت جایگاه واقعی خود را از جهات اقتصادی ، اجتماعی، فرهنگی و ‏اشتغال زایی را پیدا و موجبات رشد و توسعه اقتصادی فراهم گردد.‏مقدمه ‏بررسی استعداد ها و ظرفیت های ایجاد اشتغال در اقتصاد مناطق یکی از مبرم ترین ‏وظایف دولت در شرایط کنونی است. این مسئله به ویژه در نواحی محروم در عین حال بهره ‏مند از توان بالقوه اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی از اولوت بیشتری برخوردار است.‏در چنین شرایطی توسعه صنایع دستی به مثابه جزء جدایی ناپذیر اقتصاد روستایی در ‏منطقه با جذابیت های فراوان گردشگری و شمار قابل توجه گردشگرانی است که چشم انداز ‏بسیار امیدبخش را در جهت رشد اجتماعی و رونق اقتصادی منطقه و افزودن بر ظرفیت های ‏اشتغال زایی آن دربرابر برنامه ریزان ومدیران اجرایی کشور می گشاید.‏از این رو کنکاش و مطالعه پیرامون برنامه ریزی ، نقش و اهمیت توسعه صنایع دستی ‏با مصرف شناسایی و ایجاد ظرفیت های جدید ایجاد اشتغال مولد و ارتقاء و بهبود شاخص های ‏کلان اقتصادی و نیز ارتقاء سطح درآمد و معیشت ورفاه هزاران خانه دار روستایی و شهری فعال ‏دراین صنعت ضرورت پیدا می کند . ارکان این مطالعات با انجام بررسی های تخصصی در زمینه ‏های اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی تشکیل می دهد.‏تاریخچه صنایع دستی در جهان و ایران‏صنایع دستی، یکی از قدیمی ترین و پرپیشینه ترین فعالیت های بشری است که به ‏موجب برخی از اسناد و مدارک تاریخی، سابقه پیدایش آن به عصر حجرمی رسد. حاصل ‏کاوش های باستان شناسان حکایتگر آن است که از آغاز زندگی بشر بر روی زمین ساخت ظروف ‏وپاره ای ابزار مصرفی دیگر نظیر نیزه و خنجر به عنوان وسیله شکار یا اسباب دفاع، از جنس ‏سنگ، آهن، مس و بالاخره پوست و پشم و کرک حیوانات و همچنین الیاف گیاهی رواج یافته ‏است. نخستین اجتماعات انسانی با توجه به شیوه معیشت جوامع مبتنی بر شکار و گردآوری ‏خوراک ذکر کرده اند. شواهدی در دست است که نشان می دهد صنایع دستی از قدمتی در ‏حدود ۱۲۰۰۰ سال برخوردارند. در اواخر نخستین دوره زندگی اقتصادی- اجتماعی بشر، ‏تغییراتی در صنایع دست ساز رخ داد. تحول اجتماعات بشری و تغیر شیوه معیشت انسان ها به ‏کشاورزی در مقایسه با گذشته پیشرفت بسیار قابل ملاحظه ای در زدگی انسان به شمار می ‏آید و رشد چشمگیر آن در ابزارهای مربوط به کشاورزی مشهود است.‏در سیر تحول تاریخی و تحولات فنی و تغییر و روش تولید، ظهور انقلاب صنعتی اروپا ‏بزرگترین رویداد تاریخی محسوب می شود زیرا صنایع و حرفه های دستی به یکباره دچار ‏چنان تحول و دگرگونی عظیمی گردیدکه بسیاری از این صنایع درممالک کانون انقلاب صنعتی ‏رو به نابودی گذاشت.البته شدت و ضعف سیاست حمایتی دولت نسبت به صنایع دستی بستگی زیادی به ‏درجه توسعه یافتگی ، اهمیت صنایع دستی موجود، مساله افزایش جمعیت و بیکاری، ‏محدودیت منابع درآمد و نظائر آن دارد. به عنوان مثال در هندوستان که زندگی بیش از ده ‏میلیون نفر بسته به صنایع دستی و روستایی بوده و این رشته فعالیت بیش از ۱۴ درصد درآمد ‏ملی را تامین می کند.‏حجم تجارت جهانی صنایع دستی ۱۴ تا۵/۱۴ میلیارد دلار به سال است که از رقم ‏مذکور ۴ تا ۵/۴ میلیارد دلار مربوز به فرش و بقیه به دیگر اقلام صنایع دستی اختصاص دارد . ‏کشور چین با ۵ میلیارد دلار صادرات سالانه در راس کشورهای صادر کننده صنایع دستی قرار ‏دارد. صادرات صنایع دستی طی دوره ۱۳۷۳ تا ۱۳۷۸ نشان می دهد سهم صادرات صنایع ‏دستی از کل این گروه در سال ۱۳۷۳ حدود ۳% می باشد و این سهم در سال ۱۳۷۸ به ۲۵% ‏کاهش یافته است.‏از سال ۱۹۶۴ نیز شورای جهانی صنایع دستی ‏‎(World craftscouncil(w.c.c))‎‏ ‏وابسته به سازمان تربیتی، علمی و فرهنگی ملل متحد( یونسکو) در ژنو تاسیس شد که هدف ‏اساسی آن کمک به بالا بردن سطح اطلاعات تخصصی صنعتگران در سراسر جهان و ایجاد ‏هماهنگی لازم در سیاست توسعه صنایع دستی کشور های عضو از طریق تهیه و انتشار نشریات ‏علمی و آموزشی، تشکیل کنفرانس ها وسمینارهای مختلف جهت بحث و تبادل نظر در زمینه ‏های اقتصادی، فنی و فرهنگی، صنایع دستی می باشد.‏فعالیت های کشاورزی و دامداری در ایران از گذشته های دور تا به امروز ، هم بخشی ‏از مواد اولیه مورد نیاز صنایع دستی کشور را مهیا ساخته و هم افرادی را که به این نوع فعالیت ‏های اشتغال دارند و به علت طبیعت کارشان، فصل یا فصولی از سال بیکار می مانند و ضرورتا ‏نیاز به فعالیت در رشته های دیگر تولیدی دارند به کاری مفید مشغول داشته است. صنایع ‏دستی ایران از هزاران سال پیش تاکنون پیوندی نیرومند با سنت های باستانی داشته است. ‏مروری بر روند تاریخی صنایع دستی در ایران نشان می دهد که در تمام دوره های تاریخی ‏ایران درفن سفالگری، پارچه بافی، گچ بری، قلمزنی وفلز کاری توفیقات زیادی داشت و به نظر ‏محققان و پژوهشگران، مشخص گردید که زادگاه صنایع وهنرهایی نظیر قالیبافی، فلزکاری ، ‏سفال و سرامیک سازی درایران بوده است.‏خلاصه این که، ساختار اقتصادی و اجتماعی، امنیت اقتصادی و صنایع و فرآورده های ‏دستی در سیر تحول تاریخی صنایع دستی در ایران مورد توجه و تاثیر زیادی قرار گرفت.‏اهمیت موضوع اقتصادی و اجتماعی صنایع دستیبه منظور درک اهمیت صنایع دستی در ارکان حیات اجتماعی، اقتصادی یک جامعه ‏تنها کافی است تا نظری به مهمترین ویژگی های صنایع دستی افکند:‏▪ صنایع دستی نقش مهمی برای نیروی انسانی در امر تولیددر نظر می گیرند، چرا که در ‏فرایند تولید این مصنوعات، دست انسان دارای نقش اساسی است.‏▪ از آن جا که در فعالیت های مربوط به صنایع دستی نیازی به کارشناس خارجی نیست ‏ومواد اولیه مورد استفاده معمولا از مواد ساده و در دسترس تشکیل می گردد که به ‏آسانی و با بهای نسبتا ارزان قابل تامین است.‏▪ صنایع دستی در مناطق روستایی یکی از عوامل مکمل اقتصاد کشاورزی است. به دلیل ‏دارا بودن پتانسیل ایجاد فرصت های شغلی وکسب درآمد، ضمن پر کردن اوقات فراغت ‏و بیکاری روستائیان مانع از مهاجرت های گسترده فصلی یا دائمی آن ها به عنوان یکی از ‏آسیب های اجتماعی می گردد.‏▪ فعالیت های صنایع دستی به دلیل برخورداری از ویژگی های تکنیکی ساده و بهره گیری ‏از ابزارها و وسایل تکنولوژیکی آسان، به گونه ای است که امکان پرداختن به آن ها در ‏جوامع شهری و روستایی و عشایری و به صورت کارگاهی ،خانگی و یا حتی دوره گردی ‏و سیار وجود دارد.‏▪ صنایع دستی به دلیل برخورداری از بار فرهنگی و دارا بودن جنبه های هنری می ‏تواند عامل ترویج عناصر فرهنگی در نقاط مختلف کشور و حتی فراسوی مرزها باشد.‏با اذعان به اهمیت چند جانبه صنایع دستی، مقاله حاضر با محدود ساختن موضوع ‏مطالعه بیشتر به مسائل اقتصادی و اجتماعی صنایع دستی می پردازد.‏اهداف موضوعدر این مقاله، مسائل اجتماعی و اقتصادی مربوط به صنایع دستی با تاکید بر ‏محدودیت اشتغال ومشارکت زنان مورد توجه قرار می گیرد، مهمترین اهداف این مطالعه به ‏شرح ذیل طراحی گردید:‏▪ ارائه تعریفی جامع وروشن از صنایع دستی ومفاهیم مربوط به مسایل اقتصادی و ‏اجتماعی آن▪ مطالعه روند تحولات و پیشینه تاریخی صنایع دستی با تاکید بر ساختار اقتصادی و ‏اجتماعی آن▪ نقش و کارکردهای اصلی اقتصادی و اجتماعی صنایع دستی. نقش و کارکردهای فرعی صنایع دستی▪ بررسی محدودیت ها با مسایل اصلی توسعه صنایع دستی ‏▪ ارائه راهبردها و پیشنهادات اجرایی در توسعه صنایع دستیروش مطالعه‏مطالعه حاضر، در هر بخش متناسب با ماهیت اطلاعات مورد نیاز از روش خاصی برای ‏تحقیق گردآوری اطلاعات استفاده نمود که مهمترین آن روش مطالعه اسنادی و منابع کتابخانه ‏ای مربوط به صنایع دستی با توجه به اهداف استفاده گردید.‏تعریف صنایع دستیبه طور کلی صنایع به چهار دسته سنگین، سبک ، کوچک و دستی تقسیم می شود که ‏هر یک دارای خصوصیات منحصر به فرد هستند. اصطلاح صنایع دستی از نظرلغوی، دارای ‏مفهوم واحد و ثابتی نیست و هنوز تعریفی که جامع و کامل و مورد پذیرش همه کارشناسان در ‏کشورهای مختلف باشد وضع نشده است بر مبنای مجموع تعاریف می توان ویژگی ها زیر را ‏برای صنایع دستی بر شمرد:‏▪ صنایع دستی از جمله فعالیت هایی است که در آن نیروهای جسمانی و روحی انسان ‏دارای نقش اساسی است.▪ صنایع دستی در شمار صنایع ملی و ناوابسته ای است که به هیچ وجه نیازمند ‏کارشناس و متخصص خارجی نیست ومواد اولیه مورد مصرف در ان ساده و به آسانی و ‏ارزانی قابل تامین است.‏▪ فعالیت در اکثر رشته های صنایع دستی محتاج ابزار ووسایل چندان پیچیده وسرمایه ‏زیاد نیست و در واقع ذوق و استعداد و مهارت صنعتگر اصلی ترین و مهمترین عامل ‏تولید به حساب می آید.‏▪ صنایع دستی، خصوصا در مناطق روستایی یکی از عوامل مکمل اقتصاد کشاورزی بوده ‏و مانع مهاجرت های دایمی یا فصلی آن ها می شود.‏▪ صنایع دستی بازتابی از تاریخ وتمدن هر قوم وملت بوده و می تواند نقش موثری در ‏زمینه تبادل وانتشار فرهنگ ها و سنن مناطق مختلف کشور باشد.‏خلاصه صنایع دستی عبارت است از« مجموعه ای از صنایع هنری و سنتی شامل بافته ‏های داری ، آثارچرمی و کاغذی، سفال و سرامیک ، هنرهای چوبی و حصیری، رودوزی های ‏سنتی، هنرهای فلزی وسنگی است که با محدودیت هنر و ذوق و زیبا شناختی ایرانی و بهره ‏گیری از مواد اولیه قابل دسترس وبومی به کمک دست و ابزار مورد نیاز و با کاربری و زندگی ‏فردی وجمعی تولید شده و ریشه در تاریخ کهن ایران زمین دارد.»‏تقسیم بندی صنایع دستیصنایع دستی در ایران به طور کلی شامل بیست گروه می باشد که بر اساس یک تقسیم ‏بندی می توان آن ها را در سه گروه ذیل جای داد:‏الف) صنایع دستی« هنری» : به آن گروه از فرآورده هایی اطلاق می شود که دارای ‏جنبه های هنری قومی بوده و در اکثر مواقع موارد مصرف چندانی ندارند مانند مینیاتور، ‏طلاکوب و..‏ب) صنایع دستی« هنری - مصرفی » معمولا به آن گروه از فرآورده هایی اطلاق می ‏شود که ضمن برخورداری از ارزشهای هنری دارای جنبه های مصرفی نیز هستند . نظیر قالی، ‏گلیم، جاجیم ، مصنوعات شیشه ای و..‏ج) صنایع دستی« مصرفی» : معمولا به آن دسته از محصولاتی اطلاق می شود که ‏دارای ارزش هنری بسیار ناچیز بوده ولی جنبه های مصرفی قوی دارد مثل انواع سفال و ‏سرامیک، انواع بافتنی ها، لباس های محلی و مصنوعات حصیری و..‏نقش و کارکردهای اصلی صنایع دستیصنایع دستی، اثرات قابل ملاحظه ای در برطرف نمودن و یا تخفیف و تعدیل مسایل ‏اجتماعی و توسعه اقتصادی دارد که مهمترین تاثیرات آن از نظر اقتصادی و اجتماعی را می ‏توان در مقوله های ذیل جستجو نمود:‏▪ ایجاد اشتغال مولد و درآمد برای گروه های از افراد در شهرها که دارای ذوق و هنر بوده ‏و مایلند تا با پرداختن به یکی از رشته های صنایع دستی از این رهگذر امرار و معاش ‏نمایند.‏▪ ایجاد اشتغال جنبی و درآمد مکمل برای روستائیان و خانواده شان در فاصله زمانی بین ‏کاشت و داشت محصول و نیز در اوقات فراغت از فعالیت های کشاورزی▪ جلوگیری از مهاجرت های بی رویه به شهرها و کاهش میزان وابستگی به خارج و ‏تامین استقلال اقتصادی▪ تقویت روحیه ابتکار در افراد و امکان بکارگیری از ذوق و خلاقیت های فردی درامر ‏تولید انواع محصولات صنایع دستی به عنوان ارزنده ترین هنر کاربردی کشورمان .‏▪ توسعه صادرات غیرنفتی و تامین بخشی از درآمد ارزی موردنیاز▪ معرفی و حفظ ارزش های فرهنگی، آداب و روسوم دیرینه و اصالت های موجود در جامعه ‏▪ زمینه سازی برای ایجاد صنعت مستقل و غیر وابسته کشورصنایع دستی، راباید به عنوان یک رشته مکمل دراموراجتماعی و اقتصادی موردحمایت ‏و تقویت قرار دارد و از این رهگذر و پارا مترهای موجود و نتایج حاصل از مطالعات کتابخانه ای ‏می توان نقش های اصلی صنایع دستی در مسائل اقتصادی و اجتماعی به شرح ذیل مطرح ‏نمود:‏۱) تامین اشتغال و تعادل بخشی بازار کار‏یکی از مهمترین معضلات کنونی کشور مساله اشتغال می باشد و به منظور ایجاد ‏اشتغال نیاز به سرمایه گذاری است بر اساس مطالعات صورت گرفته برای ایجاد هر شغل در ‏بخش صنعت بین ۱۶۰ تا ۳۰۰ میلیون ریال سرمایه نیاز است و میزان سرمایه مورد نیاز برای ‏فعالیت های صنایع دستی به خوبی نشان می دهد که سرمایه مورد نیاز این بخش بسیارکمتر از ‏سرانه مورد نیاز سایر بخش ها است در حقیقت فعالیت های صنایع دستی به دلیل اتکا به ذوق ‏و سلیقه ونیروی انسانی نیاز چندانی به سرمایه نقدی نداشته و می توان به اندک سرمایه نسبت ‏به ایجاد اشتغال در این بخش اقدام نمودسرمایه اولیه موردنیاز فعالیت های صنایع دستیردیف / نام فعالیت / سرمایه مورد نیاز(ریال)‏‏۱‏/ دست بافته های داری/ ‏۰۰۰/۴۰۰‏‏۲‏/ گلیم / ‏۰۰۰/۴۰۰/۱‏‏۳‏/ مصنوعات چوبی/ ‏۰۰۰/۰۰۰/۱۵‏‏۴‏/ سفالگری/ ‏۰۰۰/۰۰۰/۴‏‏۵‏/ سبدبافی/ ‏۰۰۰/۸۶۵‏از سوی دیگر حرکت نیروی کار به سمت بخش خدمات سبب ایجاد فعالیت های کاذب ‏می شود و درحالی که جذب این نیروی کار توسط بخش صنایع دستی نه تنها موجب تعادل ‏بخشیدن به سایر بخش ها می شود همچنین از ایجاد شغل های کاذب جلوگیری می نماید و ‏به دلیل ماهیت تولیدی بودن تاثیر قابل توجهی بر اشتغال زایی غیر مستقیم دارد.‏متنوع سازی فعالیت های اقتصادی خانوار‏با توجه به نتایج مطالعه حاضر، صنایع دستی به طور عام یک فعالیت پایه نیست و ‏فعالیت صنعت دستی از چند طریق موجب بهبود وضعیت اقتصادی خانوار می شود. مهمترین ‏طریق بهبود آن ، ازدیاد روش های کسب درآمد خانوار یا متنوع سازی ان است و به دلیل داشتن ‏ویژگی های مثبت صنعت دستی که عبارتند از : ‏▪ انجام آن توسط کلیه افراد خانوار▪ سرمایه اندوز بودن صنعت دستی▪ داشتن تکنولوژی بومی▪ فراگیری و آموزش سریعلذا، وجود این خصوصیات و محاسن سبب می شود تا بتوان صنعت دستی را به طور ساده ‏میان خانوارها ترویج کرده و افزودن فعالیت صنعت دستی به فعالیت های اقتصادی خانوار سبب ‏کاهش بیکاری پنهان و بر اساس آن افزایش بهره وری نیروی کار می شود.‏تامین معیشت و درآمد‏ یکی از علل اصلی روی آوردن خانوارها، خصوصا روستائیان به صنعت دستی بهبود ‏بخشیدن وضعیت درآمدی خانوار است مساله ای مهم در صنعت دستی جنبه هنری و جنبه ‏مصرفی اقتصادی بودن کالاهای تولید شده است که قطعا برنامه ریزی جهت توسعه این ‏صنعت می تواند سهم چشمگیری در تامین کل درامد خانوارها حداقل ۴۰ درصد داشته باشد.‏مشارکت اقتصادی زنان ‏ارزش کار زنان روستایی و شهری چه در کشورهای توسعه یافته و چه در حال توسعه ‏همواره از بعد تاریخی مورد غفلت قرار گرفته است در این راستا فعالیت هایی که از سوی زنان ‏در بازاهای محلی و همچنین در خانه داری و خدمات خانوار انجام می گیرد و در اندازه گیری ‏فعالیت های اقتصادی کشور نادیده گرفته می شود.‏به هر حال مطالعات نشان می دهد که زنان مولدانی فعال بوده و در فرآیند توسعه و ‏ایجاد ثروت در جهان سهم مهمی دارند بخصوص زنان روستایی در کشورهای در حال توسعه ‏که در پایداری نظام اقتصادی روستایی نقش اساسی را ایفا می کنند همچنین بررسی ها نشان ‏می دهد فعالیت های زنان در صنایع دستی، قالی بافی، زیلو بافی، حصیر بافی و دیگر صنایع ‏دستی بیشتر از فعالیت آن ها در تولید محصولات غذایی بوده است و اغلب بین ۷۵ تا ۸۰ درصد ‏افراد شاغل در بخش صنایع دستی را زنان تشکیل می دهند.‏افزایش حضور زنان در صنعت دستی عوارض مثبت زیر را دارد:‏▪ افزایش درآمد خانوار▪ بالا رفتن رفاه خانوار▪ کاهش فشار مالی بر سرپرست خانوار▪ امنیت اقتصادی▪ پیشگیری از مهاجرت آنان به شهرهاسایر عملکردها و نقشهای صنایع دستیامروزه رشد و توسعه اقتصادی و اجتماعی بدون توجه به اجزاء آن چندان امکان پذیر ‏نیست و توزیع اشتغال بین بخش های اصلی فعالیت های اقتصادی تابع دو پارامتر نیروی کار و ‏سرمایه می باشد که در این بین صنایع دستی به دلیل خصوصیاتی ممتاز مانند سرمایه اندوز ‏بودن، کاربر بودن، مشارکت دادن زنان در تولید، متنوع کردن منابع درآمد خانوار، کاهش ‏ریسک درآمد، استفاده آن از مفاهیم داخلی و بسیاری دیگر از پارامترهای اقتصادی و فرهنگی ‏نظیر ارزش افزوده بالا، حفظ فرهنگ و اصالت بومی ، انتقال هنر بومی ومحلی ، پیوند نسل ها و ‏سایر مولفه ها می تواند یکی از مهمترین عوامل و راه حل های مبارزه با بیکاری در مناطق ‏مختلف کشور باشد و با ایفای نقش های ذیل تاثیرات بلند مدت بر توسعه اقتصادی و اجتماعی ‏کشور خواهد داشت:‏▪ عمران و توسعه ملی▪ ایجاد جاذبه برای توسعه گردشگری▪ تجهیز منابع و ایجاد تعادل های منطقه ای در توسعه▪ ازدیاد درآمد سرانه ‏▪ افزایش تولید ملی و توسعه صادراتمهمترین محدودیت ها و مسائل توسعه صنایع دستیصنایع دستی به عنوان عامل موثر در توسعه اقتصادی و اجتماعی جهت تحقق اهداف ‏وماموریت ها با موانع ومحدودیت هایی در این مسیر مواجه می باشد که اهم آن عبارتند از :‏ محدودیت ها و مشکلات تجهیز منابع مسائل و مشکلات بازاریابی ، تبلیغات و اطلاع رسانی و نظام عرضه و توزیع مسائل ومحدودیت های فنی و تکنولوژیک▪مسائل ومشکلات کمبودهای اموزشی، ترویج و تحقیق مسائل و نارسایی های حقوقی، قانونی و مقررات▪ مسائل و تنگناهای نظام اجرایی و مدیریتیمحمد هادی قاسمیمحمد هادی قاسمیThu, 09 Sep 2021 01:55:45 +0430