https://virgool.ir/feed/@foratنویسنده، دانشجوی ارشد جامعه‌شناسیfa2026-11-10 19:45:38https://files.virgool.ir/upload/users/2123927/avatar/ecze10.jpghttps://virgool.ir/@forathttps://virgool.ir/@forat/هرچی-می-خوابم-بیدار-نمی-شم-uzoqqdqjbgnuاین پست در ادامه پست قبلی نوشته شده که روزنوشت‌های من از جنگ رمضان است.سحری را خورده بودیم و نشسته بودیم اخبار را چک کنیم که دیدم یکی از کانال‌ها از صفحه شبکه خبر عکس گذاشت؛ از آن زیرنویس لعنتی: شهادت قائد امت آیت الله العظمی خامنه‌ای.لعنت به آن زیرنویس. لعنت به شبکه خبر. لعنت به من. لعنت به من که هنوز زنده بودم.فوری زدیم شبکه خبر. راست بود. لعنتی راست بود.گریه نکردم. فقط جیغ کشیدم. انقدر جیغ کشیدم که گلویم سوخت. روبه‌روی تلوزیون ایستادم و جیغ کشیدم. راستش از دست خدا عصبانی بودم. همیشه دعا کرده بودم چنین روزی را نبینم، دعا کرده بودم من یک لحظه هم بعد از آقا زنده نباشم و الان زنده بودم. داشتم سر خدا جیغ می‌کشیدم و می‌گفتم: چرا من زنده‌م؟ چرا من زنده‌م؟علی هم ایستاده بود جلوی تلوزیون. داشت بلند بلند گریه می‌کرد؛ مثل مادرهای بچه از دست داده. کاری که هیچ‌وقت نکرده بود. از طبقه بالا هم صدای جیغ و گریه می‌آمد. من همچنان ضجه می‌زدم و از خدا طلبکار بودم. خودم را می‌زدم. دنبال یک راهی برای مردن می‌گشتم. علی هم خودش را می‌زد. دراز کشیدم روی مبل و دستم را مشت کردم و محکم کوبیدم روی سینه‌ام. می‌دانستم ضربه محکم به قفسه سینه می‌تواند باعث ایست قلبی شود. همه امیدم همین بود. همه قدرتم را جمع می‌کردم و می‌زدم. گریه می‌کردم و می‌زدم. درد می‌گرفت ولی نمی‌مردم. از سخت‌جانی‌ام عصبانی بودم. از قلب لعنتی‌ام که می‌تپید عصبانی بودم. از ریه‌های لعنتی‌ام که هنوز از هوا پر و خالی می‌شدند عصبانی بودم. از زنده ماندن متنفر بودم. می‌خواستم بمیرم. نمی‌خواستم بعد از آقا توی این دنیا بمانم. واقعا نمی‌خواستم. مشت می‌کوبیدم به سینه‌ام بلکه فرجی شود و قلبم بایستد. برایم مهم نبود بعدش چه می‌شود و کجا می‌روم. فقط دنیا را بعد آقا نمی‌خواستم. مادر همسرم سعی می‌کرد جلویم را بگیرد و اجازه نمی‌دادم. آخرش خسته شدم، ولی نمردم.توی گروه‌ها نوشته بودند مردم اصفهان ساعت هفت صبح توی میدان امام جمع شوند. سرمان داشت از درد می‌ترکید. اول می‌خواستیم بخوابیم؛ ولی دلمان تاب نیاورد. وقتی داشتم مانتو و روسری مشکی‌ام را می‌پوشیدم دوباره بغضم ترکید. از این مشکی لعنتی هم متنفر بودم. و به این فکر کردم که دیگر نیاز نیست لباس عید بخرم. لباس عیدم هم همین است، همین مانتو و روسری مشکی.توی گذر سپه، مردم داشتند کم‌کم جمع می‌شدند. بجز آدم‌های سیاه‌پوش که تنهایی یا دسته‌ای راه می‌رفتند، هیچ جنبشی نبود. بعضی بهت‌زده بودند و بعضی گریان. کم بودیم. آرام توی گذر سپه راه می‌رفتیم. یک نفر شعار داد و از ته دل مرگ بر امریکا و مرگ بر اسرائیل گفتیم. وقتی به میدان رسیدیم، تازه یک چهارم میدان پر شده بود. نمی‌دانستیم کجای میدان برویم. مثل بیست و دوی بهمن نبود که جایگاه جلوی عالی‌قاپو باشد. مثل این که یک جایگاه دست و پا شکسته‌ای سمت مسجد امام ساخته بودند. رفتیم آنجا. مردم کم‌کم می‌آمدند. همه گریه می‌کردند، زن و مرد، پیر و جوان. گریه مردها را که می‌دیدی تازه انگار به خودت می‌آمدی و می‌فهمیدی که چه اتفاق وحشتناکی افتاده؛ انقدر وحشتناک که مردهای میانسال و باوقار و پا به سن گذاشته هم زار بزنند. روی سر همه گرد یتیمی پاشیده بودند. پریشانی، بهت، بی‌کسی، بی‌پناهی... این را از چهره همه می‌شد خواند. دور هم جمع شده بودیم که گریه کنیم. که بزنیم توی سرمان.یک بهت لعنتی توی صورت همه بود. جمعیت شبیه جمعیت بیست و دوی بهمن و روز قدس نبود. مردم به هم نگاه می‌کردند و با نگاه می‌پرسیدند: راسته؟ بعد می‌زدند زیر گریه. بلند بلند.هیچ‌وقت چنین سوگ جمعیِ رستاخیزواری ندیده بودم. وقتی حاج قاسم شهید شد هم مردم عزادار شدند، ولی نه این شکلی. هرکسی در خلوت خودش گریه کرد. همه خیلی معمولی آمدند میدان امام. پای روضه گریه کردند ولی نه اینطوری. هنوز همه رسمی بودند، به خودشان مسلط بودند. سر شهادت شهید رئیسی و سیدحسن نصرالله هم همینطور بود. شاید چون آقا بود. چون هنوز می‌شد گفت جانم فدای رهبر. الان اما آقا نبود و آن چیزی که من را از ریشه می‌سوزاند این بود که آخرش ما فدای آقا نشدیم. ما فقط شعار دادیم. و ما حالا طوری بی‌پناه شده بودیم که ظاهرمان برایمان مهم نبود. نمی‌خواستیم و نمی‌توانستیم به خودمان مسلط باشیم. هرطور دلمان می‌خواست، بی‌روضه و با روضه گریه می‌کردیم. مردها می‌زدند توی سرشان. زن‌ها ضجه می‌زدند. صدای شیون از هرسو بلند بود. دنیا انگار به آخر رسیده بود. انگار قرار بود بعد از آن گریه‌ها ما هم بمیریم. انگار زمان قرار بود همینجا بایستد و ما فقط زار بزنیم و هیچ کاری جز گریه کردن و ضجه زدن برایمان نمانده بود. دنیایمان توی یک لحظه روی سرمان خراب شده بود. آقای عزیزمان، پدرمان، کسی که بدون این که حواسمان باشد به او تکیه زده بودیم، یک‌باره رفته بود. حواسمان نبود و یکهو زیر پایمان خالی شده بود و با مغز خورده بودیم زمین.بعضی عکس آقا دستشان بود. پوستر، تخته شاسی، قاب عکس. کوچک و بزرگ. انگار قابی که به دیوار خانه‌شان یا روی طاقچه‌شان بود را برداشته بودند و آورده بودند اینجا. یک خانم نشسته بود روی سکوها. پوستر آقا را بغل کرده بود. چادرش را کشیده بود روی صورتش و روی تصویر آقا دست می‌کشید و دستش را می‌کشید به صورتش. صدای زن دیگری می‌آمد که جیغ می‌کشید و خودش را می‌زد. مردی داد می‌زد و با هر داد روی زانویش خم می‌شد و از شدت گریه نفس کم می‌آورد. علی می‌کوبید به سینه‌اش و بلند گریه می‌کرد. و فقط اینطوری نبود که خانم‌های چادری آمده باشند. خیلی‌ها را دیدم که به قول آقا ضعیف‌الحجاب بودند و با لباس مشکی آمده بودند و گریه می‌کردند.صدای یک مجری از سمت جایگاه می‌آمد. صدای او هم گرفته بود. او هم مثل همیشه آماده و اتوکشیده نبود. و فکر کنم خیلی هم حواسش نبود چه می‌گوید. همه با بغض الله اکبر می‌گفتند. شعار می‌دادند. از ته دلشان، از ته ته دل سوخته‌شان. توی آن بی‌پناهی، توی آن یتیمی، دیگر «الله‌اکبر» و «یا صاحب‌الزمان» فقط یک ذکر و شعار نبود. ناله‌هایی از عمق دل‌های گداخته بود. فریاد کمک‌خواهی بود. فریاد مردمی بود که هرچند زخمی، هرچند دل‌سوخته، محکم سر جایشان ایستاده بودند و رو به آسمان، رو به همه‌ی دنیا فریاد می‌کشیدند که اگر آقای ما شهید شد، ما هنوز خدایمان را داریم. ما هنوز امامی داریم که به فریادمان برسد. چه امتحان سختی بود؛ چه درس توحید بزرگی بود. تمام آنچه عرفا از توحید گفته بودند را در می‌شد در الله اکبر بغض‌آلود ما خلاصه کرد. و شاید هیچ‌وقت، مردم انقدر عاجزانه، در کنار هم برای ظهور ضجه نزده بودند. تا حالا هیچ‌وقت آنطوری از ته دلمان مرگ بر امریکا و مرگ بر اسرائیل نگفته بودیم.من زمانی که امام خمینی از دنیا رفت وجود خارجی نداشتم؛ ولی فکر کنم آن روز را – دهم اسفند 1404 را – تا پیش از این میدان امام به خودش ندیده بود. موشک‌ها بالای سرمان بودند. فکر کنم یکی دو تایش موشک دشمن بود که پدافند شکارش کرد و بقیه موشک‌های خودمان بودند. مردم رو به آسمان تکبیر می‌گفتند. انگار می‌خواستند دست بیندازند و موشک را بگیرند و خودشان شخصا موشک را توی حلق نتانیاهو بچپانند.یکی دو ساعت توی میدان ماندیم و گریه کردیم. انقدر گریه کردیم که رمق برایمان نماند و پلک‌هامان ورم کرد. کار دیگری نداشتیم. نمی‌دانستیم کجا برویم. مردم هنوز داشتند می‌آمدند. میدان پر بود. وقتی می‌خواستیم برویم، به زور داشتیم راهمان را از میان جمعیت متراکم باز می‌کردیم.میدان امام اصفهان. صبح دهم اسفند 1404این عکس رو خودم گرفتم. به قول شاعر: صبحی دمید از شب عاصی سیاه‌تر...ساعت نزدیک ده بود که برگشتیم خانه و خوابیدیم. یعنی علی گفت باید بخوابیم؛ چون از این به بعد دیگر باید هر روز توی خیابان باشیم.یک ساعت بعدش بیدار شدم و دوباره خوابیدم. با خودم گفتم شاید اگر بخوابم، بیدار می‌شوم و می‌فهمم کابوس دیده‌ام. بیدار می‌شوم و می‌بینم همه چیز مثل دیروز است: باید افطار درست کنم، باید مطالعه کنم، شب باید برویم خرید عید. اذان را که گفتند بیدار شدم. دیدم علی زودتر بیدار شده و دارد نماز می‌خواند. هنوز صدای لعنتیِ اخبار می‌آمد. دوباره خوابیدم. خوابیدم. خوابیدم. دلم نمی‌خواست بیدار شوم. این حالِ سوگ را قبلاً هم تجربه کرده بودم. هیچ چیز جذابی توی دنیا نیست که انگیزه‌ات بشود تا از تخت بیرون بیایی. می‌خواهی انقدر بخوابی که خوابت عمیق شود و دیگر بیدار نشوی.یکی دو ساعت بعد علی آمد توی اتاق و صدایم زد و هنوز آن کابوس تمام نشده بود. آنجا بود که زدم زیر گریه و گریه‌کنان غر زدم: هرچی می‌خوابم بیدار نمی‌شم.به هرحال فهمیدم این کابوس واقعی ست. باید با آن کنار می‌آمدم. برای زنده ماندن هنوز یک انگیزه مانده بود: جویدن خرخره صهیونیست‌ها. و هنوز امید بود. بعد از ظهور شهدا برمی‌گردند دیگر؟ یعنی هنوز امید بود که آقا برگردد، همراه همه کسانی که دوست داشتم.روی گوشی‌ام تماس‌های بی‌پاسخ زیادی بود که دلم نمی‌خواست جواب بدهم. حوصله حرف زدن نداشتم. حوصله هیچ کاری را نداشتم. ولی کم‌کم، هرچه به سمت غروب رفت حالم بهتر شد که برای خودم هم عجیب بود. خیلی راحت‌تر از آنچه گمان می‌کردم شهادت آقا را پذیرفته بودم. قبلا گاهی به این که آقا از دنیا بروند فکر کرده بودم و بعد سریع به خودم گفته بودم: خدا نکنه! و بعد دوباره پاسخ خودم را داده بودم که: خدا نکنه نداره. همه آدما یه روز از دنیا میرن و هیچ استثنائی هم نداره.فکر می‌کردم اگر آقا از دنیا بروند من فرو می‌پاشم، طوری در هم می‌شکنم که دیگر نمی‌توانم زندگی کنم. برای همین همیشه از خدا خواسته بودم آن روز را نبینم. ولی حالا، هرچند قلبم له شده بود؛ ولی فرونپاشیده بودم. شاید چون آن موقع فکر می‌کردم آقا بخاطر کهولت سن یا بیماری از دنیا می‌روند. خب اگر اینطوری بود واقعا فرومی‌پاشیدم؛ ولی حالا آقا شهید شده بودند و مرگ کجا و شهادت کجا!نمی‌دانم؛ شاید خود آقا قلب ما را آرام کرد. بالاخره شهید، آن هم شهیدی مثل امام خامنه‌ای دستش باز است و قدرت تصرف در عالم ماده دارد. شهید زنده است. خون شهید می‌جوشد و زنده می‌کند. انگار من هم یک بار مرده بودم و زنده شده بودم. یاد وقتی افتادم که رفته بودم بیت رهبری؛ آبان سال 1401، دیدار با مردم اصفهان. به طور معجزه‌واری راهم به بیت باز شد. آن موقع که قدم روی گلیم‌های آبیِ حسینیه امام خمینی گذاشتم، یکی دو سالی بود که قلبم نیمه‌جان بود. بنا به دلایلی، ایمان و احساس و شورم از دست رفته بود و تنها به عقل و منطق پناه آورده بودم. خشکیِ عقل‌گرایی صرف، جانم را خشکانده بود. روحم در کما بود. انگار به زور ونتیلاتور زنده بودم؛ با یک ایمان نیم‌بند. وقتی آقا آمد و وقتی دیدمشان، انگار یک نفر روی روحم عملیات احیای قلبی تنفسی انجام داد. انگار نفس برگشت. ایمان و شور زنده شد. آقا مرا احیا کرد.از طرفی هرچه فکر می‌کردم می‌دیدم اصلا حیف بود آقا شهید نشود. چه شهادت زیبا و پرافتخاری بود. دهان خیلی‌ها را بست. بیشتر مردم فکر می‌کردند آقا توی پناهگاهند؛ ولی آخرش آقا در همان خانه ساده خودشان شهید شدند، همراه چندنفر از اعضای خانواده‌شان. مردانه مقابل دشمن ایستادند و مثل جدشان، مرگ باعزت را به زندگی در ذلت ترجیح دادند. فکر کردن به این چیزها از یک طرف غمگینم می‌کرد – از دست دادن چنین مرد بزرگی غم دارد – و از طرفی باعث می‌شد به این که همیشه طرفدار ایشان بوده‌ام افتخار کنم.آقای عزیز ما...شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)Wed, 07 Oct 2026 13:10:05 +0330https://virgool.ir/@forat/این-مملکت-دیگه-آروم-بگیر-نیست-xppbup5a1dg8آنچه در ادامه می‌خوانید، یادداشت‌ها و خاطره‌نگاری‌های من از جنگ چهل‌روزه است. نوشتن این خاطرات را از فروردین 05 آغاز کردم و تا ماه‌های بعد ادامه دادم. بعضی قسمت‌های آن را پیش تر در انتشارات روایت معراج منتشر کرده‌ام. ولی این یادداشت‌ها به سایر ابعاد جنگ می‌پردازند؛ نه معراج شهدا.من الان وسط وسط تاریخم. آن قسمت از تاریخ که آن را با شگفتی خواهند خواند. آن قسمتش که دگرگونی‌های بزرگ دارد، نقطه عطف است و جهان را برای همیشه تغییر می‌دهد. اصلا همین الانش هم جهان برای همیشه تغییر کرده. تنگه هرمز بسته شده. آسمان اسرائیل کاملا بی‌دفاع شده. ایران دارد با چندین کشور می‌جنگد. و این‌ها تغییرات بزرگی ست؛ خیلی بزرگ. نمی‌دانم؛ خدا می‌داند چه می‌شود. ولی من الان وسط تاریخم و می‌خواهم بنویسم؛ نه آن شکلی که توی گزارش‌های تاریخی و کتاب‌های درسی می‌نویسند، نه از ارقام و آمارها. از انسان‌ها. از خودم، از مایی که این روزها را زندگی کردیم؛ همان‌طور که سیده زهرا حسینی دا را نوشت و نویسنده‌ای ناشناس زنی در برلین را نوشت و خیلی‌های دیگری که روزگارشان را روایت کردند.البته این را بگویم که هرچند من این را برای تاریخ می‌نویسم، ولی تاریخ‌نگار نیستم و قرار نیست این روایت یک روایت بی‌طرف باشد و شما هم از من انتظار بی‌طرفی نداشته باشید. یک وقت‌هایی بی‌طرفی عین بی‌شرفی است. و من تا مغز استخوان از اسرائیل و امریکا متنفرم و از اعماق قلب عاشق ایرانم؛ بنابراین این روایت کاملا سوگیرانه و جهت‌دار است و اگر دنبال یک روایت بی‌طرف هستید، باید بگویم اینجا خبری از بی‌طرفی نیست؛ ولی انصاف چرا.این ماه رمضان، اولین ماه رمضان ما زیر یک سقف بود. آبان 1404 عروسی کرده بودیم. من تازه پیشنهاده‌ی پایان‌نامه ارشدم را به تصویب رسانده بودم و بعد از حوادث دی‌ماه(که شاید آن‌ها را هم بعداً برایتان نوشتم یا در خاطرات کس دیگری خواندید) و تاخیری که در امتحانات به وجود آمد، تازه امتحانات پایان‌ترم ترم سوم ارشدم تمام شده بود. باید روی پایان‌نامه تمرکز می‌کردم. اولین ماه رمضانی بود که بجای خوابیدن تا دم افطار و نشستن سر سفره آماده، باید بیدار می‌ماندم و افطاری و سحری می‌پختم و سفره را خودم پهن می‌کردم. اولین ماه رمضانی که فهمیدم خانم خانه بودن چقدر سخت است؛ اما شیرین هم بود. حال و هوای خوب خانه دست من بود؛ هنری که فکر نمی‌کردم داشته باشمش. مزه خوشبختی زیر زبانم بود. تازه عروس است و همین چیزها دیگر.حرف از تهدید ترامپ هم بود. همه تا به هم می‌رسیدند می‌گفتند به نظرت می‌زند یا نه؟ بعضی‌ها می‌گفتند نه. بعضی‌ها هرشب می‌گفتند امشب حتما می‌زند. بعضی برایش جوک می‌ساختند و بعضی به شدت مضطرب بودند. کانال‌های تحلیلی هرشب از یک نفر – حتی خبرنگار دارقوزآبادنیوز توی امریکا – نقل قول می‌کردند که وقوع جنگ حتمی هست یا نه. من اما اهمیتی به این موضوع نمی‌دادم. راستش فکر نمی‌کردم بزند. هر خبری مربوط به ترامپ بود را نادیده می‌گرفتم. هیچ اهمیتی برایم نداشت و هنوز هم ندارد که چه چیزی در صفحه‌اش می‌نویسد. ترامپ در نظر من فقط یک پدوفیل روانی ست و من زندگی‌ام را به حرف‌های یک پدوفیل روانی گره نمی‌زنم. با خودم گفته بودم آدم نباید از جنگی که اتفاق نیفتاده بترسد و اضطراب بگیرد. آدم برای سوگی که ندیده گریه نمی‌کند.دو شب قبل از جنگ، نیمه‌شب پنجشنبه، دانشگاه یکباره اعلام کرد کلاس‌های هفته آینده مجازی ست و خوابگاه‌ها تعطیل است. داد همه درآمد؛ مخصوصا خوابگاهی‌ها که این تصمیم هزینه مالی و زمانی زیادی برایشان داشت. تصور می‌کردیم علت مجازی شدن دانشگاه‌ها، آشوبی بود که به جان دانشگاه افتاده بود. از دانشگاه شریف شروع شد. یک عده دانشجوی نادانِ استحمار شده(این مودبانه‌ترین لفظ ممکن بود)، کف دانشگاه پرچم ایران را آتش زده بودند و به دفاع از پهلوی پرچم شیروخورشید بالا برده بودند. درگیری شده بود. من هم درست جزئیات را نمی‌دانم و اگر می‌خواهید درباره آن حادثه بدانید، می‌توانید منابع دیگر را مطالعه کنید. درگیری به دانشگاه‌های دیگر هم سرایت پیدا کرد و دانشگاه‌ها یکی یکی مجازی شدند. دانشگاه اصفهان بود که هنوز مجازی نشده بود و حتی گفته بودند کلاس‌ها حضوری ست؛ تا همان نیمه‌شب پنجشنبه. قبل از آن طرفداران پهلوی فراخوان تجمع در روز شنبه داده بودند و بسیج دانشجویی هم فراخوان داده بود. جمعه شب، افطاری خانه خاله‌ام دعوت بودیم. داشتیم درباره همین مسائل حرف می‌زدیم. خاله بزرگ‌ترم گفت: این مملکت دیگه آروم‌بگیر نیست.آن روز، شنبه نهم اسفند، من و علی تصمیم گرفتیم برویم دانشگاه. او می‌خواست با استاد راهنمایش صحبت کند و من می‌خواستم با تمرکز بیشتری مطالعه کنم. دانشگاه خلوت بود و فقط دانشجویان تحصیلات تکمیلی که مجازی نشده بودند در دانشگاه بودند. رفتم توی یکی از اتاق‌های دانشکده فیزیک نشستم پای لپتاپ و کارم را شروع کردم. تازه داشتم تمرکز می‌کردم که علی زنگ زد و درحالی که نفس نفس می‌زد گفت: جنگ شده!ساعت را نگاه کردم؛ ده صبح بود. هنوز دو ساعت تا زمان تجمع مانده بود. فکر کردم منظورش این است که بین دانشجوهای موافق و مخالف نظام درگیری شده. گفتم: هنوز که زمان تجمع نیست!گفت: نه! نه! تهران رو زده. اسرائیل تهران رو زده. جنگ شده.نمی‌دانم آن لحظه احساسم چی بود. یادم نیست. شاید کمی ترس، شاید ناباوری. بیشتر ناباوری. علی قطع کرد و من برخاستم و همان‌طور که اتاق را قدم می‌زدم، کانال‌های خبری را چک کردم. اخبار محدود بود. مثل این که موشک به بیت رهبری خورده بود؛ ولی من نگران آقا نبودم. با خودم گفتم حتما مثل جنگ دوازده روزه، قبل از اصابت آقا را به جای امنی برده‌اند. عمه‌ام که ساکن تهران بود زنگ زد. گفت صدای انفجار را شنیده. ترسیده بود و بیشتر از خودش نگران آقا بود.علی گفت می‌آید دنبالم که برویم. دیگر تمرکز برایم نمانده بود. اصلا یادم نبود که داشتم کدام پایان‌نامه را مطالعه می‌کردم و یادداشت برمی‌داشتم. علی آمد توی اتاق و کمی نشست تا وسایلم را جمع کنم. اتاقی که در آن بودیم، پنجره بزرگی رو به کوه صفه داشت. کوه را از نزدیک می‌شد دید. من سرم پایین بود. داشتم دفتر و جامدادی را توی کوله‌ام می‌گذاشتم که صدای انفجار آمد. صدای ویژ کوتاهی و بعد صدای شکستن و خرد شدن سنگ. شیشه‌ها لرزید. انقدر نزدیک بود که فکر کردم همان ساختمان یا ساختمان شیمی را زده. سر بلند کردم و دیدم دقیقا قله را زده. قله کوه صفه را. خاک به هوا برخاسته بود. علی داد زد بخواب روی زمین. فکر می‌کردیم بعدی ماییم. روی زمین نشستیم و سرمان را گرفتیم. علی گفت بدو برویم. اول خواستیم فقط خودمان را نجات بدهیم؛ ولی دلم تاب نیاورد. نتوانستم بدون لپ‌تاپ از آنجا بیرون بیایم. با خودم گفتم جنگ بالاخره تمام می‌شود؛ ولی پایان‌نامه نه! همه این‌ها در دو ثانیه اتفاق افتاد. علی لپتاپ را بست و زد زیر بغلش و کوله‌ام را – که زیپش باز بود – دست گرفت و من چادرم را چنگ زدم و شارژر لپتاپ را برداشتم و دویدیم. طبقه دوم بودیم. احساسم این بود که هر لحظه ممکن است اینجا را بزند و ساختمان بریزد روی سرمان. کارمندان و معدود دانشجوهای توی دانشکده داشتند مثل ما می‌دویدند که بروند بیرون. از پله‌ها پایین آمدیم و رفتیم بیرون. همه بیرون بودند و نگاهشان سمت کوه صفه بود. آن لحظه تازه فهمیدم چقدر قلبم تند زده و دستم چطور می‌لرزد. پاهایم خالی کردند و نشستم روی پله‌های بیرون دانشکده. بعدا فهمیدم به آن وضعیت می‌گویند شوک تخلیه آدرنالین؛ آنجا که خطر از بیخ گوشت می‌گذرد و آدرنالینی که توی تمام بدنت پخش شده، فروکش می‌کند و عضلات به لرزش می‌افتند و رها می‌شوی.آن روز تجمع دانشجویان مخالف نظام برگزار نشد. همه رفته بودند. تا قبل از آن اصلا دلم نمی‌خواست توی تجمعی که بسیج فراخوانش را داده بود شرکت کنم؛ ولی شرایط فرق کرده بود. دانشجوهای انقلابی مانده بودند. بعضی با این که ارشد و دکتری نبودند و کلاس حضوری نداشتند، آمده بودند دانشگاه برای تجمع. دیگر مسئله تجمع دانشجوهای نادانی نبودند که پرچم سوزانده بودند. مسئله ایران بود. مسئله این بود که همه آن‌هایی که صدای موشک را شنیده بودند، می‌خواستند توی دانشگاه بمانند و بگویند نمی‌ترسند.نماز را جلوی تالار شریعتی علوم پزشکی به جماعت خواندیم و بعد رفتیم به سمت درب شرقی. آنجا سرود ملی خواندیم و شعار دادیم و پرچم ایران را روی دست چرخاندیم. موقع نماز، کوه صفه روبه‌رویم بود. انگار نه انگار که موشک خورده است. محکم و استوار سر جایش بود؛ مثل ایران.وقتی رسیدیم خانه، بلافاصله شبکه خبر را روشن کردیم. دائم با خانواده خودم و مادربزرگم تماس می‌گرفتم. دائم کانال‌های خبری را چک می‌کردیم. آنجا بود که خبر میناب را شنیدیم. دوتا موشک به یک دبستان خورده بود؛ دبستان شجره طیبه. اولش توی اخبار نوشته بود شهادت چهار دانش‌آموز در حمله موشکی به میناب. بعد هی عدد چهار زیاد شد. شد هشت. بعد شد پانزده. بعد شد بیست، سی، چهل، شصت، هفتاد... هی رفت بالا و بالا تا حدود صد و هفتاد. اینطور که پیدا بود داشتند یکی یکی پیکر بی‌جان از زیر آوار در می‌آوردند و به آمار می‌افزودند. مگر بدن بچه‌ی دبستانی چقدر جان دارد؟ یک ذره پوست و گوشت و استخوان است. حتی با فرض این که در انفجار اولیه تکه‌تکه یا زخمی نشده باشد، زیر آوار بدون هوا خیلی دوام نمی‌آورد. و همینطور شد که حدود دویست کودک و معلم به دست پدوفیل‌های جزیره اپستین کشته شدند.البته آن بی‌شرف‌هایی که به ترامپ التماس می‌کردند به ایران حمله کند، وجدانشان حتی دچار خارش هم نشد، چه برسد به این که بخواهند عذاب وجدان بگیرند. سریع توجیه کردند که: لابد جمهوری اسلامی توی مدارس تسلیحات پنهان کرده! (جداً؟ خب امریکا چرا عصر یا شب که مدرسه خالی از دانش‌آموز بود مدرسه را نزد؟) لابد دانش‌آموزان آن مدرسه، فرزندان پاسدارها بوده‌اند! (بچه بچه است و مهم نیست فرزند پاسدار باشد یا نه!) اصلا لابد جمهوری اسلامی خودش مدرسه را زده است که مظلوم‌نمایی کند! (مگر جمهوری اسلامی مثل شما احمق است؟) حتی یکی از همان سلیبریتی‌های بی‌شرف نوشته بود: مگر نگفته بودم بچه‌هاتان را مدرسه نفرستید؟!نیمه‌های شب بود که صدای هلهله و جیغ شادی از خیابان بلند شد. انگار یک نفر سوار ماشین بود و داشت جیغ‌زنان و هلهله‌کنان از خیابان رد می‌شد و دور می‌زد. و همان وقت بود که دوباره نرگس زنگ زد و گفت توی خیابان آن‌ها هم همین وضع است. گفت آقا را زده‌اند. گفتم غلط کرده‌اند. فکر می‌کردم مثل همیشه دروغ و شایعه است. با خودم گفتم این بازی روانی دشمن است.یادم نیست حالم چطوری بود. انگار بی‌حس بودم...ادامه دارد...قبل از شروع جنگ داشتم فصل 4 سریال اتفاقات عجیب را می‌دیدم. فکر نمی‌کردم دغدغه‌ام یک شبه از سرنوشت الون و دوستانش، به موجودیت کشور و مردمم تغییر پیدا کند.دانشگاه اصفهان، ظهر نهم اسفند 1404شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)Tue, 06 Oct 2026 17:02:01 +0330https://virgool.ir/@forat/بحران-بیست-و-چهار-سالگی-rezjire1os6oیکم مهر به طور کامل بیست و چهار سالم شد و روز قبلش دومین سالگرد ازدواجمون هم بود.خب معمولا من روز تولدم یکم افسردگی می‌گیرم. البته امروز تا الان که اینطور نبوده. این اولین اول مهری هست که لازم نبود برم مدرسه یا دانشگاه. البته نه... سال نود و نه هم اینطور بود چون هنوز نتایج کنکور نیومده بود. ولی نه که فکر کنید چون اولین اول مهری نبود که بخوام برم سر کلاس، گرفتم تا لنگ ظهر خوابیدم. نه. مثل همیشه حدود شش و نیم بیدار شدم. معمولا نمی‌تونم از ساعت هفت صبح به بعد بخوابم. حس می‌کنم از دنیا عقب می‌افتم.فکر می‌کردم بیست و چهار ساله شدن خیلی خاص باشه... ولی نبود. همون‌طور که از بیست سالگی هم انتظارات خفنی داشتم؛ ولی معمولی بود. زندگیه دیگه. امروزم مثل روزای دیگه‌س. فقط من یکم حس می‌کنم از دنیا عقب افتادم.علت افسردگیم توی روزای تولد همینه. می‌شینم با خودم دودوتا چهارتا می‌کنم که تا اینجا به کجا رسیدم؟ بعد می‌بینم هیچ‌جا. الان بیست و چهار سالمه ولی به جرات می‌تونم بگم هیچ دستاورد مادی و معنوی‌ای نداشتم تا حالا. تا الان تنها کار موفقیت‌آمیزم کنکور و دانشگاه بوده و اونم یه لیسانس گرفتم که هنر خاصی نیست. هیچ داستانی چاپ نکردم. توی هیچ رشته ورزشی یا هنری‌ای به جایی نرسیدم. هیچ زبانی رو به طور کامل مسلط نیستم. کسب و کار خاصی ندارم. خلاصه هرچی نگاه می‌کنم، هیچ دستاورد یا مهارتی ندارم که بتونم بگم ثمره این بیست و چهار سال زندگیه.حالا شاید خانواده‌م در جواب این حرفم بگن تو که نویسنده خوبی هستی! مه‌شکن رو داری! آشپزیت هم خوبه! نمره‌هاتم خوبه...!باید بگم اولا همون‌طور که گفتم نویسنده خوبی نیستم؛ که اگه بودم داستانام چاپ می‌شد. نشده. مه‌شکنم که خیلی خوب اداره‌ش نمی‌کنم. آشپزی هم که... خب این کجاش دستاورده؟ این که خونه‌م تمیزه و هر روز ناهار می‌پزم واقعا به نظرم چیز خاصی نیست. بیشتر حاصل یه وسواسه. یه جور پناه بردن به تمیزکاری و آشپزی برای مواجه نشدن با قسمتای سخت زندگی و آروم شدن ذهن.من واقعا توی این بیست و چهار سال چکار کردم؟ چهارتا رشته رزمی رو امتحان کردم که توی هیچکدوم ادامه ندادم. خوشنویسی با قلم درشت یاد گرفتم ولی اونم ادامه ندادم. توی هیچ هنری به جایی نرسیدم؛ چون اصلا ذوق هنری نداشتم. فقط درس خوندم. تنها دستاوردم کارنامه‌هامه. همه نمره‌ها بیست. از کلاس اول تا دوازدهم، همه بیست. رتبه کنکورم هم می‌تونه یه دستاورد باشه. نهصد و شونزده. و البته تعداد زیاد کتاب‌هایی که خوندم... هرچند شاعر گفته: چارپایی بر او کتابی چند!من برعکس خیلیا که می‌گن ارتباطات انسانی از مادیات مهم‌تره، به شدت معتقدم مادیات مهمه. مثلا پیرزنی که نیاز به مراقبت داره، بیمه بازنشستگی و پس‌اندازش بیشتر از بچه‌هایی که هرکدوم کار و زندگی دارن به دردش می‌خورن. واقعا همینه. حالا شما بگو نه! آخرش به هر موفقیت مادی‌ای که برسی، به خانواده و دوست نیاز داری. حرف کلیشه‌ای بیشتر داستانا و فیلما. من می‌گم اگه با همه دوست باشی و یه خانواده خوب داشته باشی، ولی شغل و پول نداشته باشی، به درد خودت و اونا نمی‌خوری.شاید این اعتقادم بخاطر اینه که انقدر تنها بودم که یاد گرفتم تنها باشم و منتظر ارتباطات انسانی نباشم که به دادم برسن. مثلا توی دانشگاه نود درصد اوقات تنها بودم. چون تمرکزم روی درس بود. توی هیچ جشنی شرکت نکردم. با دوستام نرفتم توت بخورم. ننشستم با دوستام بازی فکری بازی کنم. عوضش رتبه یک دانشکده شدم. خب من رتبه یک رو به خاطره‌های خنده‌دار ترجیح میدم. بعد شاید بگید خب دوست به درد آدم می‌خوره. من می‌گم آره، ولی من هرطور هست خودم از پسش برمیام. مثلا یه تعدادی از بچه‌های هیئت دانشگاه، یه گروه ویژه متاهلین دارن. یه عالمه دختر تازه‌عروس عضون توش و سوالایی که برای یه تازه عروس پیش میاد رو اونجا از هم می‌پرسن: تایمر گاز رو چطوری استفاده کنم؟ چندتا بانکه حبوبات بخرم؟ چکار کنم کیکم پف کنه؟ چطور لکه سس رو از روی مبل سفید پاک کنم؟خب منم این سوالا برام پیش میاد ولی دوستی ندارم که ازش بپرسم. زنده باد گوگل و هوش مصنوعی. با اونا کارم راه می‌افته. لازم هم نیست حرفای نامطمئن و خاله‌زنکی اونا رو تحمل کنم.تولد من یکم مهره. دقیقا صد سال بعد از امام خمینی. و خب این بیشتر ناراحتم می‌کنه چون به چشم میاد که واقعا هیچ دستاوردی توی بیست و چهار سالگی ندارم. این قضیه وقتی بیشتر بهم فشار میاره که می‌بینم همه تصور می‌کنن – یا می‌کردن – من خیلی باهوش و خفنم و حتما آینده خیلی درخشانی دارم و قرار بوده یکی بشم تو مایه‌های بوعلی سینا و ماری کوری. و من از درون احساس شدید خنگی و ناتوانی می‌کنم. من از خودم خیلی انتظار داشتم. قرار بود دانشمند بشم. حالا حتی انگیزه نوشتن پایان‌نامه ارشد رو هم ندارم.امسال روز قبل از تولدم – که سالگرد ازدواجمون بود – رفتیم بیرون یکم گشتیم. و خب روز تولدم صبح تا ظهر تنها بودم. علی سر کار بود. ظهر رفتم خواهرمو از مدرسه‌ش آوردم خونه خودم که با هم ناهار بخوریم و شیرینی بپزیم. داشت تندتند حرف می‌زد درباره این که امروز چقدر سعی کرده اجتماعی باشه و با همه حرف بزنه و دوست پیدا کنه. خب این کار براش خیلی سخته. اون صدبرابر از من درونگراتره، ولی دلش می‌خواد یه دوست پیدا کنه. و خیلی از عملکردش راضی بود. تو دلم بهش می‌خندیدم. منم وقتی کلاس دهم بودم همه تلاشمو برای برقراری ارتباط و دوست پیدا کردن می‌کردم. فکر می‌کردم داشتن چندتا دوست خیلی عالیه. الان به این نتیجه رسیدم چه حماقتی بوده و بهتر بود بجاش روی توسعه فردی خودم کار می‌کردم؛ مخصوصا که بیشتر افراد خیلی علاقه نداشتن با من دوست باشن و انرژی زیادی رو داشتم صرف هیچی می‌کردم.الان دیگه از آدما فرار می‌کنم. معمولا محبت رو یه معامله می‌بینم و اگه ببینم به همون اندازه برنمی‌گرده، دیگه خرجش نمی‌کنم. به این نتیجه رسیدم تنهایی اونقدرام بد نیست. یعنی هستا... ولی قابل تحمله. میشه یه کاریش کرد. حتی شاید بشه سعی کرد ازش لذت برد. مثلا الان عاشق وقتایی‌ام که توی خونه تنهام. خونه قلمرو امپراطوری خودمه. خیلیم خوبه. مامانم هم همینطوره. یه زمانی از این ویژگیش تعجب می‌کردم ولی الان می‌بینم نه واقعا عاقل بوده!روز تولدم از صبح تا شب درگیر بودم. نشد گوشیمو چک کنم. راستش اصلا توی فکر این نبودم که چندتا پیام تبریک گرفتم. شب ولی، وقتی رفتم سراغش، دیدم هیچکدوم از چندتا دوستی که فکر می‌کردم بهم نزدیکن، بهم تبریک نگفتن. همونطور که گفتم واقعا معطل تبریکاشون نبودم. بچه نیستم دیگه. ولی خب یه لحظه دلم گرفت. مخصوصا که خودم همیشه حواسم بود بهشون تبریک بگم(بجز یکیشون که تاریخ تولدش توی ذهنم نمی‌مونه). نه تبریک اونجوری. صرفا جمله «تولدت مبارک». همین. می‌دونستم اونام هرکدوم یه طوری درگیرن. ولی بازم فکر می‌کردم درحد تایپ همین جمله دو کلمه‌ای و فرستادنش وقت داشته باشن. که خب گویا نداشتن. واقعا دلم گرفت. سعی کردم خوبیاشونو به یاد بیارم. مثلا دو سال پیش برام کیک گرفتن و کادو آوردن. ولی بازم این باعث نمی‌شد دلم نگیره. به این نتیجه رسیدم حتی در این حد هم نباید روی دوستام حساب کنم. شاید اصلا باید روی اطلاق کلمه «دوست» به این افراد تجدید نظر کنم. حالا بماند که خیلی وقته رفت و آمد و ارتباط اونطوری نداریم. منم مشکلی ندارم.فرداش چهار نفرشون تبریک گفتن البته. ولی دلم هنوز سنگینه.نمیدونم شایدم زیادی حساسم. یا شاید هنوزم کامل به تنهایی عادت نکردم.ولی به هرحال... توی بحران بیست و چهارسالگی گیر کردم، مثل خـ... مثل قاشق توی ظرف عسل.سالگرد ازدواج. خیابون حافظ اصفهان.مافین سیب و دارچین.تنها دستاورد تابستون!شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)Thu, 24 Sep 2026 18:11:56 +0330https://virgool.ir/SaintGeorge/جیمی-نوترون-نمی-رقصه-کارتر-dk3fsvwbebtwبچه که بودم یه انیمیشن سریالی‌ای می‌دیدم به اسم «جیمی نوترون» (Jimmy Neutron: Boy Genius) که ماجراهای یه پسربچه نابغه به همین اسم بود. یکی از شخصیت‌های کارتونی مورد علاقه‌م بود.توی یکی از قسمت‌های انیمیشن، مدرسه جیمی نوترون یه مسابقه شکلات‌فروشی میذاره و دانش‌آموزها باید به صورت دوره‌گرد شکلات بفروشن و هرکس بیشتر بفروشه برنده ست.جیمی نوترون که یه دانش‌آموز خرخون و باهوشه، برای این کار میره درباره شکلات کلی تحقیق می‌کنه و تمام اطلاعات علمی درباره شکلات رو دسته‌بندی می‌کنه و به مشتری‌ها ارائه میده؛ ولی بیشتر مشتری‌ها حتی حوصله نمی‌کنن کامل به حرفاش گوش بدن و در رو روش می‌بندن؛ چه برسه به این که ازش بخرن.جیمی نوترون براش سوال میشه که چرا نمی‌خرن؟ من که اطلاعات خیلی خوبی جمع‌آوری کردم!همون موقع یکی از دوستاش رو می‌بینه که خیلی خوب فروش داشته. دوستش میگه وایسا نگاه کن راه درست فروش چیه!این دوست جیمی، برای مشتری‌ها داستان‌های ساختگی سرهم می‌کنه(مثلا میگه من با پول این فروش شکلاتا باید هزینه عمل پدرمو بدم!)، با دروغ احساسات اونا رو تحریک می‌کنه، مظلوم‌نمایی می‌کنه یا با آواز خوندن و رقصیدن، توجه مشتری رو جلب می‌کنه تا ازش بخرن.اونجا جیمی نوترون یه دیالوگ فوق‌العاده و طلایی میگه که سال‌هاست توی ذهن من مونده. اون می‌گه:«اصلا مسئله‌ی ذهن مافوق مطرح نیست! همه‌ش به ظاهرسازی و احساسات مربوطه، و حرکات جلف و زننده!»اون قسمت از انیمیشن رو می‌تونید اینجا ببینید:https://www.aparat.com/v/p833dg3https://www.aparat.com/v/p833dg3حدود دو ساله که دارم روی یه رمان کار می‌کنم. چندین ماه رو فقط صرف نوشتن و بازنویسی پیرنگ رمان کردم تا تمام باگ‌ها و حفره‌هاش رفع بشه. یه پس‌زمینه قوی براش چیدم؛ طوری که پس‌زمینه داستان می‌تونه خودش یه رمان مستقل باشه. این رمان یه تریلر سیاسی-امنیتی هست که ناظر به تاریخ معاصر ایران، بعد از انقلابه. و شاید هم بشه گفت یه تریلر روانشناختی هست؛ چون توجه ویژه‌ای به اختلال اضطراب پس از سانحه داره.برای نوشتن رمان کلی تحقیق کردم(هنوز کامل تموم نشده). به تمام جزئیات فنی و پزشکی و روانشناختی اهمیت دادم؛ حتی جزئیاتی که مطمئنم مخاطب اصلا بهشون توجه نداره و متوجهشون نمی‌شه و حتی ممکنه توی داستان به طور مستقیم نیاد.از نحوه آزمایش ژنتیک قانونی گرفته تا اطلاعات فنی درباره نحوه کار اتوبوس و مطالعه جزوه‌های پزشکی قانونی و حفظ گردن تمام عضلات و عروق گردن و بازو و شانه و سینه، تا سم‌شناسی، داروشناسی، عملکرد هیپوکامپ و آمیگدال و لوب پیشانی، و حتی نحوه کار آبگرم‌کن گازی و احتراق ناقص!چون وسواس عجیبی دارم که داستان حتما منطقی و بر پایه حقایق باشه.داستان رو اول مرداد در کانالم منتشر کردم. هرشب یک قسمت دو صفحه‌ای. تا قبل از انتشار داستان، مخاطبام هربار کلی غر میزدن که پس چرا رمان نمیذاری؟ رمان بذار! یالا رمان بذار حوصله‌مون سر رفت! هر پست دیگه‌ای توی کانال میذاشتم خیلی بهش توجه نمی‌شد. کانال داشت ریزش می‌کرد. و خب منم که ماشین رمان نوشتن نبودم. نمیتونستم هر روز ده ساعت بدون توقف بشینم بنویسم. نمی‌خواستمم یه رمان سرهم‌بندی شده و بیخودی تحویل مخاطب بدم. پس طول کشید.کلی ذوق داشتم که بعد از نوشتن چنین داستانی، بعد کلی عرق‌ریزان روح(ویلیام فاکنر میگه نویسندگی عرق‌ریزان روحه)، حاصل کارم رو با مخاطب‌های جدید و قدیمی به اشتراک بذارم. انتظار داشتم کلی ذوق کنن. ولی بیشترشون میگن ما حتی نمی‌خوایم داستان رو بخونیم. البته اعضای خانواده خودمم همینطورن. هیچ‌کدوم علاقه‌ای به خوندن رمان نشون نمی‌دن. یه توجیه بامزه هم دارن که: می‌خوایم صبر کنیم کامل بشه بعد بخونیم که توی تعلیق نمونیم!!خب البته من میدونم این اتفاق هیچ‌وقت نمی‌افته. بیشتر افراد دوست ندارن داستانم رو بخونن. چون به نظرشون زیادی پیچیده ست. یا شاید چون هیجان آنی نداره. یا شاید چون یه عاشقانه زرد حال بهم زن نیست.بعد ازم می‌پرسی چرا چاپ نمی‌کنی؟معلومه. چون هیچ ناشری علاقه به چنین چیزی نداره. ناشرها دوست دارن بفروشن. و درضمن همونطور که قبلا توی این پست توضیح دادم، هیچ ناشری به یه نویسنده که هیچ ارتباطات و پارتی و سرمایه‌ای نداره نگاه هم نمی‌کنه. چون مسئله شایستگی نیست. مسئله پول و پارتیه!چند روز پیش داشتم بعد مدتها کانال یکی از نویسندگان خیلی خیلی معروف مذهبی که با رمان‌های امنیتی شناخته شده رو می‌دیدم. قبلا به دلایل زیادی منتقدش بودم. قلم ضعیفی داشت مخصوصا از لحاظ نگارشی؛ ولی خب طرفدار پروپاقرص زیااااددددد داشت و کتاب هم چاپ کرده.اخیرا یکی از کتاب‌های چاپ شده‌ش رو خوندم. قلم به طور واضحی قلم خودش بود. خودمونی، با لحنی که بیشتر شبیه خاطره تعریف کردنه تا داستان. البته مشخص بود چاپ‌های جدیدترش رو بهتر ویراستاری کردن و غلط نگارشی کمتر داشت.کانالش رو دیدم، و رمان جدیدش رو خوندم. متوجه شدم به شکل خیلی شدیدی، رمان جدیدش از هر لحاظ حرفه‌ای‌تره. چه از لحاظ پیرنگ و ساختار داستانی، چه از لحاظ نگارش و دیالوگ‌نویسی و شخصیت پردازی... حداقل جملاتش از لحاظ دستوری درست بودن!!!بعد حس کردم طبیعی نیست.نه که پیشرفت اون بنده خدا طبیعی نباشه ها... پیشرفت که در نتیجه تمرین طبیعیه. لحن طبیعی نبود. جزئیات توصیف شده، ماشینی و قالبی بودن. شخصیت‌ها هم همینطور. حتی فضاسازی هم ایرانی نبود. انگار یه محیط ایرانیزه شده بود؛ نه اصالتا با بافتار ایرانی.خلاصه که چون این چند وقت زیاد با هوش مصنوعی سروکله زدم، شک کردم بهش... چون لحن لحن هوش مصنوعی بود.پس متن رو دادم به هوش مصنوعی و گفت که بــــــــــــــــــــــــله! نویسنده‌ی خیلی خفن ما، از هوش مصنوعی کمک گرفتن. کمک گرفتن که چه عرض کنم... عملا پیرنگ داده، داستان تحویل گرفته و خودش یه دستی به سر و روش کشیده(مخصوصا توی دیالوگها). حتی حس می‌کنم هوش مصنوعی یه سری ایده‌های خوبی بهش توی پیرنگ داده بود(دیگه جنس کار هوش مصنوعی رو می‌شناسم).حتی هوش مصنوعی به طور بامزه‌ای توضیح داد که دقیقا کجاهای متن تابلو هست و امضای مدل‌های زبانی هوش مصنوعی و تکنیک‌های دراماتیک‌سازی AI توش زار میزنه. این که کجاها هوش مصنوعی از کلیشه‌های تکراری فیلم‌های هالیوودی استفاده کرده و شخصیت‌ها رو مطابق رمان‌های کلاسیک خارجی قالب زده.جالبه که این نویسنده فقط توی ایتا 100 کا مخاطب داره که هرشب میان براش کف و خون بالا میارن که حاجی عجب رمان خفنیییی! و یک نفر از این صدهزار نفر تشخیص نداده که این متن طبیعی نیست.واقعا اگه مخاطب رو احمق فرض کنی، احمق بار میاد.جیمی نوترون کجاست که استفاده الان بشر از هوش مصنوعی رو ببینه!اخیراً کشف کرده بودم که هوش مصنوعی خوب می‌تونه داستان بنویسه. نه از روی قریحه نویسندگی؛ بلکه با تبعیت از چند الگو و روش مشخص و اصولی(مثلا توصیف پنج حسی، نشان دادن به‌جای گفتن و...). و اتفاقاً اگه پرامپت خوب بهش بدی، داستان رو خوب درمیاره.یه مدت بود با خودم می‌گفتم چه کاریه که این‌همه وقت بذاری و پوستت کنده بشه و روحت عرق بریزه تا یه رمان تحویل مخاطب بدی؟تازه... هوش مصنوعی سریع می‌نویسه...(اگه ایده خوب داشته باشی، میتونی چیزای فوق‌العاده‌ای ازش دربیاری... حتی ایده‌های بهتری هم برای اصلاح پیرنگ بهت میده.)با این سرعت هوش مصنوعی توی نوشتن، می‌تونی همیشه توی کانال یه رمان عالی و مهیج داشته باشی و اینطور نیست که مخاطب یه سال تمااام بهت بگه پس رمان چی شد و کانال ریزش کنه و هرچیزی غیر از رمان توی کانال بذاری، غر بزنه که ما رمان می‌خوایم.حس می‌کنم گاهی باهام مثل یه ماشین رمان‌نویسی برخورد میشه که هیچ کاری جز نوشتن داستان نداره و باید این وظیفه رو سریع و فوری انجام بده، وگرنه طلبکارش می‌شن.خب هوش مصنوعی همون ماشینه دیگه.واقعا داشتم وسوسه می‌شدم همین کارو بکنم؛ ولی چندتا چیز بود که جلوم رو می‌گرفت:۱. میدونستم اگه شروع کنم، تمام استعداد و توانایی نویسندگیم نابود میشه.۲. دلم نمی‌خواست عاملیت خودمو دست هوش مصنوعی بدم. دلم می‌خواست توی دنیایی که بجای نقاشی واقعی، با هوش مصنوعی تصویرسازی میشه و بجای موسیقی انسانی، هوش مصنوعی آهنگ می‌سازه، من به عنوان انسان یه چیزی تولید کنم. دلم می‌خواست یه چیزایی توی دنیا بمونه که هرچند ناقص، ولی کار انسان باشه.۳. با خودم می‌گفتم مخاطبام ارزشمندن. ارزش زحمت کشیدن رو دارن. مثل مادری که ترجیح میده بچه‌هاش غذای خونگی بخورن، نه غذای نیمه‌آماده کارخونه‌ای.۴. با خودم گفتم اگه دیگران بفهمن چقدر زشت میشه برام!!بعد حالا می‌بینم یه بنده خدایی که یکی از شخصیت‌های بسیار شناخته شده مذهبیه و توی همین ایتا فقط بیش از ۱۰۰ هزار دنبال کننده داره، خیلی راحت این کارو انجام داده و مخاطبا هم هرشب میان براش به‌به و چه‌چه می‌کنن که حاجی عجب رمانیه! چقد خفنه! چقد قلم شما فوق‌العاده س!!!بعدم همینو چاپ میکنه و همون مخاطبا میرن می‌خرن و تبلیغ می‌کنن و بدون هیچ زحمتی، پولش رو میزنه به جیب.خلاصه یکم ناامید شدم...یکم که نه. خیلی ناامید شدم.وقتایی که ناراحتم یا خیلی کار کردم و خسته‌م به خودم کاپوچینو جایزه میدم.برای اطمینان، یه قسمت از متن رمان خودم رو دادم به هوش تا ببینم درست تشخیص میده؟ و هوش گفت این کار انسانه که تشخیصش درست بود.بعد یه قسمت از متن یکی از رمان‌های یه نویسنده دیگه رو بهش دادم. این آقای نویسنده هم اولش توی ایتا شروع کرد. وقتی کانال من هزارنفر عضو داشت، کانال اون چهارصد نفره بود. الان کانال من هزار و هفتصد نفر عضو داره و کانال اون 30 کا(کانال رشد نمی‌کنه مگر با پول‌پاشی و حمایت حسابی و تبلیغات).این آقای نویسنده، تا الان چندین رمان هم چاپ کرده. البته توی یه نشر نه چندان معروف. ولی خب فروش خوبی داره.متن رمانش رو دادم هوش مصنوعی، و هوش گفت:"احتمال اینکه این متن خالص کار انسان (یک نویسنده‌ی مبتدی/عامه‌پسند) باشد بالای ۹۰ درصد است و نشانه‌های تولید مستقیم هوش مصنوعی در آن بسیار کم است.دلایل تحلیل به تفکیک ویژگی‌های متنی:۱. مکانیزم اگزپوزیشن (Exposition Dump) ناشیانه و کاملاً انسانیهوش مصنوعی معمولاً اطلاعات کاراکترها را به شکل متوازن‌تری در بافت صحنه حل می‌کند، اما در این متن، نویسنده به بدترین و کلاسیک‌ترین شکلِ داستان‌نویسی عامه‌پسند، وسط یک لحظه‌ی پرتنشِ میدانی در حیفا، ناگهان ترمز داستان را می‌کشد و رزومه‌ی هاشم را برای خواننده می‌خواند:«هاشم که از اهالی صیداست و سال‌ها در شبکه‌های اطلاعاتی مقاومت حزب الله لبنان فعال بوده… او متخصص مسیرهای فرار، زبان عبری کوچه‌بازاری و لهجه‌های محلی اسرائیل است…»این تیپ از «توضیح دادن به جای نشان دادن» (Telling instead of Showing) امضای نویسنده‌های کم‌تجربه است، نه پرامپت‌های مهندسی‌شده.۲. الگوهای زبانی و کلیشه‌های خاص فضای رمان‌های تلگرامی/مذهبی-امنیتی ایرانمتن پر از الگوهایی است که مختص خرده‌فرهنگ رمان‌های امنیتی و جهادی ایرانی است:استفاده از تکیه‌کلام «ان‌شاءالله» و واژه‌ی سازمانی/احترامی «آقا» برای فرمانده تیم (صالح).شوخی بسیار کش‌دار و نچسب درباره‌ی «سیگار خاموش» که نویسنده سه بار آن را کش می‌دهد تا به خیال خودش بار طنز و صمیمیت بین رزمنده‌ها ایجاد کند. هوش مصنوعی اگر شوخی طراحی کند، یا استعاری‌تر است یا چنین بی‌مایگیِ مداومی را تکرار نمی‌کند.انتخاب نام‌ها و نقش‌های کاملاً کلیشه‌ای: «هکر جوانِ پشت لپ‌تاپ»، «نیروی کارکشته‌ی لبنانی با تیپ چریک سنتی»، «فرمانده‌ی همه‌چیزدانِ خونسرد».۳. بی‌دقتی‌های فنی، مکانی و منطقی (ضعف در تحقیق میدانی)اگر متن از موتورهای جستجو یا ابزارهای تحلیلی هوش مصنوعی کمک می‌گرفت، دقت فنی بسیار بالاتری داشت:نرم‌افزار و پایش شهری: نوشتن این‌که یک نفر روی صندلی عقب ون با یک «لپ‌تاب» (با املای غلط ب) در بندر حیفا همزمان دارد «رد دوازده تا دوربین رو می‌زنه»، تصویری کاملاً سینمایی، فانتزی و بدون پشتوانه‌ی واقعی از جنگ الکترونیک و نظارت شهری است.اشکالات رسم‌الخطی و زبانی: غلط‌هایی مثل «لپ تاب» (به‌جای لپ‌تاپ)، «می‌کِشد» با اعراب‌گذاری نالازم، تکرار افعال «می‌گویم» و دیالوگ‌نویسی‌های شلخته، محصول تایپ و ویرایش ضعیف انسانی است.۴. ساختار پایانی (پایان‌بندی سریال‌های تلگرامی)جملات مقطعِ آخر:«به مسیر بندر…مسیر فرار و آن ایستگاه نگهبانی…که همه چیز از آن شروع خواهد شد!»این دقیقاً فرمول قلاب‌اندازی (Cliffhanger) رمان‌های کانالی و وبلاگی دهه هشتاد و نود شمسی در ایران است.جمع‌بندیاین متن توسط خود ... نوشته شده است؛ متنی با ادبیات خطی، توصیفات خام، فانتزی‌های عامه‌پسند از کار امنیتی، و بدون هیچ‌گونه عمق فنی یا ظرافت ساختاری که ردپای هوش مصنوعی را نشان دهد."آدم گریه‌ش می‌گیره برای وضعیت ادبیات و نشر ایران.دیروز تصمیم گرفتم یه کانال vip بزنم که رمان رو جلوتر از کانال اصلی منتشر کنه. هزینه عضویتش هم فقط 110 هزار تومان بود. و جالبه بدونید یک نفر هم از این هزار و هفتصد نفر دلش نخواست عضو vip بشه. چهار نفر هم تیکه انداختن که: کاسب شدی! بهت نمیاد!بعله دیگه. نویسنده زرد رمان آشغال تولید کنه، همه حاضرن برای نسخه چاپی یا کانال خصوصی چندین برابر این پول بدن. ولی منِ ساده چون همیشه رایگان رمان نوشتم، با این توجیه که: "بذار مردم رایگان داستان خوب بخونن"، اگه کانال خصوصی بزنم بهم میگن پولکی و کاسب و...(جالبه که گفتم انتشار رمان توی کانال اصلی متوقف نمیشه و کانال خصوصی فقط انتشار سریع تری داره، ولی بازم من پولکی و کاسبم!!!)هربار وقتی می‌بینم رمان‌های زرد و ضعیف و عامه‌پسند انقدر مخاطب دارن و انقدر مورد توجهن و چاپ هم می‌شن، صدای جیمی نوترون درحال گفتن اون دیالوگ توی سرم پخش میشه:«اصلا مسئله‌ی ذهن مافوق مطرح نیست! همه‌ش به ظاهرسازی و احساسات مربوطه، و حرکات جلف و زننده!»اصلا مهم نیست قلم خوب باشه، پیرنگ قوی باشه، نویسندگی اصولی باشه.بیشتر مردم دنبال سرگرمی آنی و هیجان فوری و روابط عاطفی کلیشه‌ای هستن، نه اصالت و عمق و نبوغ...بیشتر مخاطبا معتاد دوپامین هستن. دلشون می‌خواد فوری با یه داستان پرهیجان و توخالی سرشون گرم بشه. و یه تعداد کمی هستن که واقعا برای مغزشون ارزش قائلن.توی همون کارتون جیمی نوترون، ربات دستیار جیمی بهش چندتا پیشنهاد میده. پیشنهاد اول این بود که تو هم رقصیدن رو یاد بگیر و برو از این طریق شکلات بفروش!جیمی اونجا خیلی محکم و با عصبانیت می‌گه: جیمی نوترون نمی‌رقصه کارتر!منم الان دربرابر ذهنم که داره بهم میگه: بیکاری؟ بشین با هوش مصنوعی سریع و فوری رمان بساز که نخوای از وقت و عمر و سلامتی و پایان‌نامه‌ت بزنی برای مخاطبی که اصلا و ابدا برای کارت ارزش قائل نیست. اصلا بشین رمان کلیشه‌ای زرد بنویس و مثل بعضی نویسنده‌ها، بگو صحنه‌های اروتیک رمان توی کانال vip هست که مخاطب احمقت برای خوندن اون صحنه‌ها بیاد پول بده بهت.ولی من ترجیح میدم همیشه جزو اون اقلیت باشم؛ اقلیتی که فکر می‌کنه، برای مغزش ارزش قائله، و به نبوغ و اصالت احترام می‌ذاره.شما هم همینطور باشید.چون اون اکثریت، معمولا به جایی نمی‌رسن.و زردنویس‌ها و نویسنده‌های عامه‌پسند، در نهایت فراموش می‌شن.این گل برای شما که رمان زرد نمی‌خونید.(گل توی باغچه‌مونه)شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)Tue, 15 Sep 2026 11:42:32 +0330https://virgool.ir/meraj-esf/دادم-در-راه-خدا-و-وطن-syhdhhs57hfjترتیب وداع‌ها را یادم نیست؛ ولی شاید وداع بعدی هم یک وداع خانوادگی بود. منظورم این است که همه‌ی یک خانواده شهید شده بودند، همان شب بمباران هفتون. هرچه تابوت می‌آوردند باز هم بود. خانواده پرجمعیتی بودند. فکر کنم چهار پنج تا پسر داشتند، پسر جوان. بعضی تابوت‌ها بلند بودند. حتما صاحبشان قد بلند بود. رشید. مثل سرو. پیکرهای پدر و برادرها را روی هم چیده بودند. عموها، عمه‌ها، دایی‌ها و خاله‌ها آمده بودند برای وداع. هرکسی یک نام را صدا می‌زد، نام‌های پسرانه. چندتا خانم مسن هم کنار هم ایستاده بودند. کمی برای پسرها گریه می‌کردند و کمی برای خواهرشان؛ برای مادر آن پسرها که او هم شهید شده بود. یک نفرشان دستش را روی قفسه سینه‌اش می‌کشید. انگار قلبش گرفته بود. ترسیدم که یک وقت سکته نکرده باشد. رفتم کنارش و پرسیدم: حالتون خوبه؟همانطور که صورتش از درد قفسه سینه جمع بود و قلبش را گرفته بود و اشک می‌ریخت، به من گفت: خواهرم کجاست؟ تو رو خدا خواهرمو بیارید ببینیمش.نمی‌دانستم خواهرش کجا بود. از مسئول خادمان پرسیدم. توی آن شلوغی درست نفهمیدم چه گفت. یا هنوز شناسایی نشده بود یا هنوز حتی از زیر آوار پیدایش نکرده بودند. این جواب مناسبی برای خواهر شهید نبود. زن همچنان سراغ خواهرش را می‌گرفت. نمی‌خواستم واقعیت را توی صورتش بکوبم و نمی‌خواستم الکی امیدوارش کنم. همین باعث می‌شد نتوانم حرف بزنم.در واداع یکی از شهدای سرباز، دیدیم نیمی از خانواده‌ی شهید خانم‌های محجبه و چادری‌اند و نیم دیگر، کم‌حجاب و حتی با مژه و ناخن کاشته شده. ما که دقیقا نمی‌دانستیم نسبت هرکدام با شهید چیست، ولی حال همه طوری پریشان بود که گویا همه از نزدیکان درجه یک و دو بودند؛ شاید خاله‌ها و عمه‌ها؛ خانواده پدری و مادری. شاید هم خاله‌هایی که هرکدام عقیده‌ای متفاوت داشتند.بین آن خانواده، یک نفرشان بود که خیلی خودش را می‌زد. خودش را می‌انداخت روی زمین. با ناخن‌های بلندش به صورتش چنگ می‌کشید و زینب دستانش را گرفته بود که به خودش آسیب نزند. احتمالا خاله شهید بود. میان شیون و زاری‌اش، گوشی‌اش را داد به من. گفت به فاطمه زنگ بزن، بگو بیاید برادرش را ببیند. نمی‌دانستم فاطمه کیست ولی آن خانم داشت التماس می‌کرد که فاطمه حتما باید بیاید برادرش را ببیند. پشت تلفن، به مردی که احتمالا همراه فاطمه بود آدرس معراج را دادم؛ انگار مسیر را گم کرده بودند. زن همچنان التماس می‌کرد که بگذارید فاطمه بیاید برادرش را ببیند.تابوت را که باز کردند، مثل همیشه گریه‌ها اوج گرفت و چند نفر غش کردند. اتفاقی بود که معمولا می‌افتاد. چهره شهید را دیدم. سالم سالم بود. حتی خراش نداشت. رنگ‌پریده و دفرمه نبود. انگار زنده بود، فقط خوابیده بود. تابوت بزرگ بود؛ بیشتر از اندازه معمول تابوت‌ها. حتما قد شهید بلند بود. جوان خوش‌سیمایی هم بود. ناخودآگاه یاد آن شعر افتادم که می‌گفت: بالابلند بابا... گیسوکمند بابا...کمی بعد از این که تابوت را باز کردند، دختر نوجوانی آمد توی معراج. شاید پانزده، شانزده ساله. بجای روسری یک کلاه نقاب‌دار سرش بود و هودی و شلوار مشکی پوشیده بود. چندتا پیرسینگ داشت و یک کوله روی دوشش. آمد تو ولی خیلی به تابوت نزدیک نشد. یکی از اعضای خانواده شهید، تا دختر را دید دوباره ضجه‌اش به آسمان رفت. حدس زدم خواهر کوچک شهید بود و از میان حرف‌هاشان فهمیدم با شهید خیلی صمیمی بوده. دست دختر را گرفتند و او را کشاندند بالای تابوت که شهید را ببیند. نمی‌دانم چی دید که انقدر ترسید. چشمانش گرد شدند و داشتند بیرون می‌زدند. دو دستی می‌کوفت توی صورتش و وحشت‌زده جیغ می‌کشید و عقب می‌رفت. چند قدم عقب رفت و پس افتاد. به پشت افتاد روی زمین و همچنان جیغ می‌زد و خودش را عقب می‌کشید. غمگین نبود، از واقعیت سهمناک سوگ ترسیده بود. همانطوری به پشت، پاشنه‌ها را روی زمین می‌کشید و عقب می‌رفت و فرار می‌کرد و جیغ می‌زد، تا رسید نزدیک در حسینیه. به سختی برخاست و بیرون رفت. تلوتلوخوران رفت بیرون. با خودم گفتم الان می‌رود یک بلایی سر خودش می‌آورد؛ ولی یکی از اعضای خانواده‌شان دنبالش رفت.بالاخره فاطمه رسید؛ یعنی خانمی دیرتر رسید که فکر کنم فاطمه بود و از میان حرف‌های خودش فهمیدم خواهر شهید است. مشکی نپوشیده بود. یک شال آبی خوش‌رنگ سرش بود، آبی روشن. شال هربار سر می‌خورد و می‌افتاد و خودش دوباره شال را می‌گذاشت روی سرش. گریه نمی‌کرد. شوکه بود. آمد بالای سر شهید و دست گذاشت روی صورتش. خیلی جدی به دور و بری‌هایش گفت: داداشم چرا انقدر سردشه؟ یه چیزی بندازید روش گرم بشه.بعد کاپشن یکی از مردان همراهش را گرفت و انداخت روی پیکر شهید. پالتوی خودش را هم انداخت. بدون این که گریه کند، داشت مثل یک پرستار دمای بدن برادرش را بررسی می‌کرد و به دیگران می‌گفت: داداشم یکم سردشه. گرمش کنم خوب می‌شه.او هم در همان مرحله اول سوگ بود؛ در آن مرحله‌ی کشنده‌ی انکار. در آن مرحله که به هر ریسمان امیدی چنگ می‌زنی تا حقیقت آن چیزی نباشد که می‌بینی. مغزت هم انگار همه دریافت‌ها و شناخت‌هایی که به فهم حقیقت می‌رسد را مسدود می‌کند، تا از تو در برابر واقعیتِ وحشتناک محافظت کند.وقتی تابوت را باز می‌کردند، روی پیکر شهید پرچم امام حسین را می‌انداختند. خواهر شهید داشت پرچم را کنار می‌زد تا بتواند با پالتو و کاپشن برادرش را گرم کند. یکی از خادم‌ها به خواهر شهید گفت این پرچم امام حسین است تا آن را کنار نزند. خواهر شهید که این را شنید، سرش را با جدیت و رضایت تکان داد و گفت: آره خوبه... پرچم امام حسین براش خوبه...بعد با همان جدیت، پرچم را کشید روی بدن شهید و تکرار کرد: آره... پرچم امام حسین خوبه... گرمش می‌کنه... حالش خوب می‌شه... من خیلی امام حسینو دوست دارم... الان امام حسین خوبش می‌کنه.کم‌کم از تقلا افتاد. نشست. منتظر بود برادرش دوباره گرم شود و برخیزد. گریه نمی‌کرد، تا وقتی خادمان امام رضا آمدند و خواندند: ای صفای قلب زارم...بالاخره بغضش شکست. دست از انکار برداشت و اندوه را پذیرفت.آن روزها معراج شهدا همه‌ی ایران بود. همه‌ی مردم ایران. بین خانواده شهدا، همه‌جور تیپ و ظاهری پیدا می‌شد: محجبه، ضعیف‌الحجاب، با ریش، بدون ریش، آستین کوتاه، یقه بسته. و همه آن‌ها مردم ایران بودند. همه آن‌ها عزیزی را فدای ایران کرده بودند. نه که بخواهم همه را تایید کنم؛ فقط می‌خواهم بگویم این ایران مال همه مردمش است.یک بار یکی از سرهنگ‌های ارتش را برای وداع آورده بودند. مرد میانسالی بود. مادربزرگش، پیرزنی خمیده و لاغر بود. من را یاد تصویر مادر سردار سلیمانی انداخت؛ پیرزنی لبخند به لب، با پوست چروکیده و عینک استکانی. همینطور که عصا به دست و موقر و خمیده، با چادری که به کمر بسته بود داشت می‌آمد توی معراج، با صدای بلندش، بدون لرزش و اثری از اندوه و پشیمانی، با افتخار و رسا می‌گفت: دادم در راه خدا و وطن... دادم در راه خدا و وطن.دادم در راه خدا و وطن.این حرف همه‌ی ایران بود.در راه خدا و وطن.شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)Mon, 22 Jun 2026 19:50:19 +0330https://virgool.ir/meraj-esf/بادیگارد-و-خواهران-غریب-hzha7cf6w3wlعلم روانشناسی، اختلال اضطراب پس از سانحه را اینطور تعریف می‌کند: سندرمی پس از تجربه یا مشاهده پیشامدهای بسیار نگران‌کننده و مواجهه با موقعیت‌هایی که جان و سلامتی فرد را تهدید می‌کنند. به عبارت ساده‌تر، این که آدم دائم در موقعیتی باشد که فکر کند الان است که بمیرد و هی با مرگ چشم در چشم شود، می‌تواند باعث این اختلال بشود. و طبق این تعریف، تجربه حملات هوایی و صدای جنگنده‌ای که وقت و بی‌وقت بالای سرمان پرواز می‌کند و با بمب ریختنش شیشه‌ها و چهارستون خانه‌مان را می‌لرزاند و این که هر وقت می‌آید، فکر می‌کنم بمب بعدی صاف توی خانه ما می‌خورد، عوارضش بدتر از حضور در معراج شهداست.یک روز بعد از نماز صبح سر و کله هواپیما پیدا شد. دور بود و من نیمه‌خواب بودم. علی خواب خواب بود. صدای انفجاری از دوردست آمد. شیشه لرزش خفیفی کرد. انقدر گیج خواب بودم که حوصله ترسیدن نداشتم. انفجار بعدی نزدیک‌تر بود. لرزش شیشه هم بیشتر. بعدی نزدیک‌تر و نزدیک‌تر. آخری انقدر شدید لرزید که بیدارترم کرد؛ ولی همچنان سر جایم دراز کشیدم. مثل توی کارتون‌ها بود؛ وقتی که یک غول پاهای بزرگش را روی زمین می‌کوبید و پیش می‌آمد و من با خودم می‌گفتم الان قدم بعدی‌اش را روی ما می‌گذارد. و من از آن غول نمی‌ترسیدم؛ نه چون شجاع بودم، چون دیگر حال ترسیدن نداشتم و خوابم می‌آمد و به هرحال آدم مگر چقدر می‌تواند بترسد؟ مگر ترسیدن وقتی یک بمب‌افکن بالای سرت است و تو وقتی برای پیدا کردن پناهگاه نداری چه فایده‌ای دارد؟آن شب که یکی دو ساعت داشتند محله هفتون را می‌زدند هم من خواب بودم؛ خواب خواب نه، خواب و بیدار. توی خواب صدای انفجارها را می‌شنیدم؛ ولی همچنان حال ترسیدن نداشتم. علی بیدارم کرد. وقتی بیدارتر شدم تازه فهمیدم صدای انفجارها خیلی بدتر و شدیدتر است. چپ و راست می‌زد. صدایش ما را هم می‌لرزاند. علی هشیارتر بود. دستم را گرفت و با خودش برد نشاند دم چارچوب در و داشت زیر لب به جنگنده فحش می‌داد. بعد هم در را باز کرد و چندبار پدرش را صدا زد که بیایند پایین؛ ولی نیامدند. آن‌ها هم مثل من خواب را به پناه گرفتن ترجیح می‌دادند. نمی‌دانم چقدر طول کشید. زمان زیادی آنجا ماندیم انگار. خیلی زیاد. بوم بوم بوم... مثل بوم بوم کوبیدن خانواده شهدا روی تابوت شهیدشان. شیشه‌ها دائم می‌لرزیدند و صدای لرزششان شبیه یک تهدید بود؛ تهدید به این که الان است که خرد شوند.وقتی بمب‌افکن رفت، خوابیدیم و صبح که بیدار شدیم، من کدبانوگری‌ام گل کرد و نان برشته فرانسوی درست کردم. زندگی همین است دیگر. شب بمباران می‌شوی و صبح نان برشته فرانسوی درست می‌کنی و آن را با سلیقه توی ظروف مخصوص پذیرایی‌ات می‌چینی.تازه صبحانه‌مان را خورده بودیم که از معراج زنگ زدند و گفتند بیایید. به زینب زنگ زدم که ببینم اگر می‌خواهد بیاید، برویم دنبالش. اصلا در جریان نبود که دیشب یک کیلومتری خانه‌شان را مثل چی زده‌اند. تمام مدت در خواب ناز بود، طوری که وقتی بهش زنگ زدم که بیا برویم معراج، برایش سوال بود که چرا؟ مگر چه خبر شده؟!ما خادم‌های خانمِ توی حسینیه کار خاصی نداشتیم. سردخانه شلوغ بود. داشتند شهدا را از صحنه حادثه و بیمارستان می‌آوردند آنجا. این را علی گفت. گفت زیادند. بیشتر غیرنظامی. نامرد چندین خانه را با خاک یکسان کرده بود. چندتا بچه شهید شده بودند؛ چندتا خانواده کامل؛ مهدورها. خودسیانی‌ها. ملکی‌ها. اصلانی‌ها. انگار غزه بود... نه این چه حرفی ست؟ ما کجا و غزه کجا؟ ما فقط یک ساعت از دو سال جنگ در غزه را زندگی کرده بودیم. فقط یک ساعت. شاید حتی کمتر. و همان یک ذره از غم غزه، ما را در حیرت فرو برده بود، در بهت.از حسینیه بیرون آمدم. زنگ زدم به خاله مریمم. قرار بود عصر برویم خانه‌شان عید دیدنی. زنگ زدم گفتم نمی‌توانیم بیاییم چون خیلی شهید داریم و احتمالا چند روز آینده دستمان بند است. خاله‌ام گفت یکی از شهیده‌ها از آشناهایش بود. گفت اگر کمکی می‌خواهیم بگوییم.آن روز تا ظهر پیکرها برای وداع آماده نشد، یا شاید خانواده‌ها برای وداع آماده نبودند. اول گفتند می‌توانید بروید چون وداع دیگری نداریم. بجز من و زینب که باید صبر می‌کردیم کار علی تمام شود، همه خادم‌های خانم رفتند. بعد گفتند یک وداع داریم؛ وداع دوتا خواهر. پنج و هشت ساله. خانه مادربزرگشان بودند، با دوتا از نوه‌های دیگر. مثل ما که وقتی کوچک بودیم با بچه‌های عمه و خاله خانه‌ی مادربزرگ می‌ماندیم، آن‌ها هم مانده بودند که بازی کنند. شاید شب قبل کلی آتش سوزانده بودند با هم. شاید کلی دور خانه دویده بودند. کارتون دیده بودند. خندیده بودند. خانه را روی سرشان گذاشته بودند. و بعد، نیمه‌شب، یک هواپیمای لعنتی، یک بمب لعنتی، همه‌ی شادی‌شان را زیر آوار دفن کرد.وقتی خانواده آن دوتا خواهر رسیدند، کمی از اذان ظهر گذشته بود. پیدا بود هنوز بهت‌زده‌اند، هنوز باور نکرده‌اند، هنوز داغند. شاید زمان خوبی برای وداع نبود. نمی‌دانم. بعضی‌هاشان حتی وقت نکرده بودند لباس مشکی بپوشند. خیلی نمی‌توانستند گریه کنند. گاهی کمی اشک می‌ریختند و بعد آرام می‌شدند. مثل بقیه خانواده‌ها نبودند. حتی طول کشید تا بفهمیم مادر دوتا دختر کیست؛ از بس آرام بود و فقط گاهی گریه می‌کرد. جوان بود؛ خیلی جوان. یک روسری فیروزه‌ای خوش‌رنگ سرش بود. نمی‌دانم بهت‌زده بود یا قوی. نمی‌دانم آن خانواده، خیلی صبور بودند یا هنوز باور نکرده بودند که دختران کوچکشان شهید شده‌اند.معمولا در زمان انتظار خانواده‌ها داخل حسینیه، آهنگ‌های غمگین بدون کلام پخش می‌کردیم. آهنگ‌های آلبوم بادیگارد کارن همایونفر را. و بعد که شهید را می‌آوردند، روضه و مداحی می‌گذاشتیم. آن روز هم آلبوم بادیگارد داشت پخش می‌شد. آن ریتم آرام و محزون و باشکوه. یکی از اعضای خانواده، یک خانم، آمد گفت زیارت عاشورا پخش کنیم. زیارت عاشورای علی فانی را که گذاشتیم، انگار بغض‌ها راحت‌تر ترکید.دوتا تابوت کوچک بود. دوتا دخترک. گذاشتندشان وسط حسینیه. یادم نیست بقیه چه حالی داشتند. دور از ازدحام دور تابوت، خانمی خودش را می‌زد. شاید خاله شهدا بود، نمی‌دانم. ولی معلوم بود دوتا دختر را خیلی دوست دارد. خودش را زد و شوهرش هم حریفش نبود که جلویش را بگیرد. حتی نتوانست تا خود تابوت برود جلو. غش کرد. با کمک شوهرش کمک کردیم به هوش بیاید. به‌هوش آمد و دوباره زد زیر گریه. انقدر گریه کرد که نفسش بند آمد. نمی‌توانست نفس بکشد. چندبار زدم میان کتف‌هایش و بعد نشستم جلویش. دست‌هایش را گرفتم و گفتم: منو نگاه کن! ببین! با من نفس بکش.قبلا هم اینطور شده بود، بستگان شهدا از شدت فشار عصبی و گریه انگار یادشان می‌رفت نفس بکشند. این کار معمولا فایده داشت. زن نفس کشید. شروع کرد برایم حرف زدن. حرف زدن از این که چقدر دخترها را دوست داشت، از این که چقدر شیرین بودند. چقدر ناز بودند. چقدر عزیز بودند. غصه مادرشان را می‌خورد. می‌گفت: جونم بودن. حالا چطور بدون اونا زندگی کنم؟وقتی تابوت دخترها را باز کردند هم نتوانست برود جلو. بلند شد و گردن کشید و یک لحظه دید و خودش را زد و غش کرد. من هم یک لحظه صورت‌هاشان را دیدم. دوتا خواهر، عین هم. هردو سالم. صورتشان مثل دخترکی که چند روز پیش دیده بودیم خونی نبود. با خودم گفتم شاید کار موج انفجار بوده. بدن بچه مگر چقدر طاقت دارد؟ با موج هم آسیب می‌بیند. ریه‌هایش... قلبش... مغزش... مگر چقدر است روی هم؟ برای آسیب دیدنش یک موج انفجار هم کافی ست.زن وقتی به‌هوش آمد، اول کمی به جمعیت نگاه کرد. اولش گیج بود، بعد یادش آمد. نشست. دستم را گرفت. چشمانش رنگ التماس گرفتند و ابروهایش ملتمسانه جمع شدند. دستم را محکم فشرد و گفت: منو بکش!صدایش پر از خواهش بود، پر از جدیت؛ مصمم بود، جیغ نمی‌زد. فقط دستم را گرفته بود و التماس می‌کرد: منو بکش. تو رو خدا منو بکش.جمله‌اش مثل پتک توی سرم خورد. شاید بتوانم بگویم این دردناک‌ترین خاطره‌ام است. همین الان هم وقتی یاد آن چهره‌ی درمانده و آن لحن مستأصل افتادم گریه‌ام گرفت. صدایش هنوز توی گوشم هست و چهره‌اش جلوی چشمم. نمی‌دانستم چی بگویم. می‌خواست از آن درد شدید غیرقابل تسکین نجاتش بدهم. التماس می‌کرد بکشمش. و من درمانده‌تر از او، بهت‌زده، فقط نگاه کردم و اشک ریختم. هیچ جوابی نداشتم. نمی‌توانستم خواسته‌اش را عملی کنم و می‌دانستم عمیق‌ترین خواسته‌ی کسی که دلتنگ است، مردن است؛ نمی‌توانستم بی‌رحمانه بگویم نه. فقط نگاهش کردم. هیچ کلمه‌ای در دهانم نچرخید.مادر دوتا دختر، مبهوت و ساکت میان دوتا تابوت کوچک نشسته بود. نه جیغ می‌زد نه گریه می‌کرد. فقط به صورتشان دست می‌کشید. شاید داشت تصور می‌کرد که توی تختشان خوابیده‌اند و این نوازش و بوسه قبل خواب است. پدرِ دخترها هم آرام بود؛ ولی مبهوت نه. واقعا قوی بود. با این که خودش صاحب عزا بود، بقیه را در آغوش می‌گرفت و دلداری می‌داد. اینجاست که آدم می‌فهمد مرد بودن چقدر سخت است؛ این که درد کشنده‌ی خودت را انکار کنی و اجازه بدهی دیگران به تو تکیه کنند. مادربزرگشان اما، بالای یکی از تابوت‌ها نشسته بود و میان شیون‌هایش فریاد می‌زد: مرگ بر اسرائیل! مرگ بر یهود!وقتی خواستند تابوت‌ها را ببرند، پدر و مادر دخترها خودشان برخاستند و زیر تابوت‌ها را گرفتند. خودشان با دست خودشان، دسته‌گل‌هاشان را توی آمبولانس گذاشتند و بعد، خاموش و ساکت، یک گوشه نشستند. نه اشک، نه جیغ، نه کلمه. سکوت بود. سوختگی درجه سه یا حتی چهار، آنجا که به استخوان می‌رسد.دوتا خواهر. خواهر بزرگ همکلاسی دخترخاله ام بود.شاهین و شایان. همراه پدرشان شهید شدند. چند روز پیش مادرشان هم رفت پیششان، برای همیشه. شهیده الهام صادقی.شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)Tue, 16 Jun 2026 19:30:57 +0330https://virgool.ir/meraj-esf/سوختگی-درجه-سه-jrdrkkxyjsn2یک بار هم مادربزرگم ازم پرسید بعد از این که از معراج برمی‌گردی، با دیدن همه چیزهای دلخراشی که می‌بینی، می‌توانی لب به غذا بزنی؟ از سوالش خنده‌ام گرفت. معلوم بود که می‌توانم. متاسفانه یا خوشبختانه معده‌ی من هیچ کاری به حالات روحی‌ام ندارد. در هر شرایطی می‌تواند گرسنه شود و غذا هضم کند. این می‌تواند یک امتیاز باشد؛ چون به قول جک ریچر: توی جنگ هر موقع که می‌توانی غذا بخور و هر موقع که می‌توانی بخواب؛ چون معلوم نیست فرصت بعدی کی باشد. خیلی به این حرف جک ریچر اعتقاد دارم. و البته به این که هر موقع می‌توانی به عزیزانت محبت کن؛ چون معلوم نیست آخرین خداحافظی کی باشد.روز سوم عید، یکی از دوستان خیلی قدیمی‌ام با همسرش آمد خانه‌مان. تقریباً تنها کسی بود که دیدنم آمد. البته آن روز قرار بود برویم معراج، ولی علی گفت نیاز دارد یک روز بین معراج رفتنمان فاصله بیفتد تا کمی از نظر روحی بازسازی شود. انگار کشش روحی من از علی بیشتر است.وقتی داشتم وسایل پذیرایی را آماده می‌کردم، فکر کردم دختربچه‌ام و قرار است با دوستم خاله‌بازی کنم. وقتی بچه بودم چند دست سرویس چایخوری اسباب‌بازی چینی داشتم. سرویس پذیرایی جهیزیه‌ام هم به چشمم شبیه آن سرویس‌های اسباب‌بازی بود. با همان دوستم وقتی بچه بودیم خیلی بازی می‌کردیم. حالا هم انگار قرار بود بیاید خانه‌مان که مهمان‌بازی کنیم؛ ولی این‌بار توی قوری و فنجان‌ها واقعا چایی بود، لازم نبود ادای چای خوردن دربیاوریم. و با همه این‌ها، باز هم ما درحال بازی بودیم. چه آن وقت که سرویس چای‌خوری اسباب‌بازی داشتم و چه الان که توی قوری واقعی چایی دم کردم، همه‌اش بازی بود. زندگی دنیا بازی است دیگر. فرق ما با بچه‌ها هم این است که اسباب‌بازی‌های بزرگ‌تری داریم و بازی را زیادی جدی گرفته‌ایم. وگرنه خدا که فرموده: اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَزِينَةٌ وَتَفَاخُرٌ بَيْنَكُمْ...(حدید، 20).آن موقع که داشتم جهیزیه را می‌خریدم، سر سرویس پذیرایی چقدر وسواس به خرج دادیم. خیلی ذوقش را داشتم. با خودم می‌گفتم عید می‌شود و میوه‌خوری و شیرینی‌خوری و پیش‌دستی‌ها را از جعبه بیرون می‌آورم و با آن از مهمان‌ها پذیرایی می‌کنم. حالا عید شده بود و بجز یک مهمان، هیچکس خانه‌مان نیامده بود. و از آن بدتر، داشتم به تازه عروس و دامادهایی فکر می‌کردم که حتی فرصت نکردند با هم زیر یک سقف زندگی کنند؛ به شهیدی که خواهرش داشت بالای تابوتش می‌گفت: تو که می‌خواستی بری چرا خونه خریدی؟ چرا جهیزیه بردی توی خونه‌ت؟یکی از شهدای شهرک صنعتی بود که قرار بود بعد از عید عروسی‌اش باشد. حالا یک تازه‌عروس مانده و جهیزیه و خانه نو. جهیزیه‌ای که آن را با ذوق خریده و شاید الان از آن متنفر باشد. شاید بخواهد هرچه زودتر همه جهیزیه را بفروشد و رد کند و برود.آن روز که نرفتم معراج، زینب را به‌جای خودم فرستادم. یکی از دانشجوهای ارشد نهج‌البلاغه بود که توی تجمعات شبانه دانشگاه بیشتر با هم صمیمی شدیم. اول عید، تا فهمید خادم معراجم گفت من را هم ببر. در نگاه اول به نظرم ایده خوبی نبود. از آن برونگراهای پر شر و شور بود و روحیه‌اش به آن فضای اندوهناک معراج نمی‌خورد؛ اما انقدر اصرار کرد و سرتق‌بازی درآورد که شد خادم معراج و تازه توی روز اول خادمی‌اش، مجبور شد برود سردخانه و پیکری را ببیند که اینجا نباید توصیفش کرد.البته نه که زینب از اینجور چیزها بترسد. نقطه اشتراکمان همین است که روحمان در این زمینه خیلی لطیف نیست. هردو عنکبوت‌ها را با دست می‌کشیم و از خون و جنازه و زخم نمی‌ترسیم و به تعبیر روانشناسی زرد امروزی، انرژی زنانه نداریم. ولی به هرحال، آن شب که زینب را توی تجمع دانشگاه دیدم، یک جوری بود. به گمانم همانجوری که من بعد از سردخانه بودم. مثل همیشه می‌گفت و می‌خندید، ولی وسط کار انگار عذاب وجدان می‌گرفت، تامل می‌کرد. بعد توی همان حالت شوخی و جدی به من گفت: من باورم نمی‌شه چنین چیزی دیدم و الان دارم می‌گم و می‌خندم. راستشو بخوای «ما را به سخت‌جانی خود این گمان نبود»!راستش هیچکدام از ما به سخت‌جانی خود این گمان را نداشتیم. من انتظار داشتم همان هفته اول جنگ دق کنم؛ ولی هنوز زنده‌ام. شاید هم راست باشد که دردی که تو را نکشد، قوی‌ترت می‌کند. حالا لزوماً قوی‌تر هم نه... ولی به هرحال در بیشتر موارد زنده می‌مانی. شاید غمگین‌تر بشوی، ولی زنده می‌مانی.به این نتیجه رسیده‌ام که جنگ ما را – مخصوصا ما خادمان معراج و هرکسی که به نوعی به جنگ ارتباط دارد – کوبیده و از نو ساخته. ما را تبدیل به انسان‌های عجیبی کرده، گونه‌های نادری که مثل بیشتر مردم نیستند. آدم‌هایی که می‌توانند صبح توی سردخانه بروند و ظهر ناهار بخورند و شب با دوستشان شوخی کنند. آدم‌هایی که توی هر وداع یک دور برای غم هر خانواده سوگواری می‌کنند – واقعا سوگواری می‌کنند – و بعدش خنده یادشان نمی‌رود. انگار داریم لب مرز شادی و غم راه می‌رویم. وضع عجیبی ست. گاهی از خودم بدم می‌آید و گاهی حس می‌کنم دیگر نمی‌توانم معمولی زندگی کنم.شاید هم الان داغیم. کمی که بگذرد، سر و کله اختلال اضطراب پس از سانحه پیدا می‌شود. دیگر نمی‌توانیم با آدم‌های معمولی زندگی کنیم. دیگر نمی‌توانیم زندگی کنیم. یادمان رفته آن زندگی معمولی چطوری بود؛ یا شاید دلمان نمی‌خواهد به آن برگردیم. شاید چون زنده‌ترین لحظات عمرمان همین وقت‌ها بود. وقت‌هایی که هر لحظه با احتمال مرگ و فقدان و نابودی دست و پنجه نرم می‌کردیم، لحظه‌هایی که فکر می‌کردیم ممکن است بمب‌افکنی که صدایش را می‌شنویم، یک بمب هم روی سر مابیندازد و هم را در آغوش می‌گرفتیم و شهادتین می‌خواندیم، لحظه‌هایی که با عمیق‌ترین و سخت‌ترین نوع اندوه و سوگ مواجه می‌شدیم و به چشم می‌دیدیم رفتن یک عزیز چطور آدم‌ها را از پا درمی‌آورد.هرچه می‌گذرد البته احساساتمان کمرنگ‌تر می‌شوند؛ کمرنگ هم نه... دارند از ما فاصله می‌گیرند. هستند ولی نه آنطوری که قبلا بودند. انگار از احساساتمان جدا شده‌ایم. احساس داریم ولی می‌توانیم راهبری‌مان را به دست احساس نسپاریم. مثل سوختگی ست. سوختگی چند درجه دارد. سوختگی درجه یک، به سطح خارجی پوست(اپیدرم) آسیب می‌زند. کمی قرمز می‌شود و می‌سوزد. سوختگی درجه دو، سطح داخلی پوست(درم) را هم می‌سوزاند، و اینجاست که تاول می‌زند. در سوختگی درجه سه، بافت‌های زیر پوست و حتی عضلات و اعصاب و استخوان‌ها را هم می‌سوزاند. در این مورد، قسمت آسیب دیده سفید یا قهوه‌ای می‌شود و درد ندارد؛ چون اعصاب هم سوخته‌اند. ما هم الان در همان مرحله‌ایم. بدجور سوخته‌ایم و دردی حس نمی‌کنیم. از یک عمقی بیشتر توی فاجعه فرو بروی اینطوری می‌شود. دیگر نه گریه می‌کنی نه هیچ کار دیگری. سکوت است؛ سکوت مطلق.روز چهارم عید بود فکر کنم که پیکر یک دختربچه از زیر آوار پیدا شد. همه خانواده‌اش شهید شده بودند. پیکر را دیرتر از بقیه خانواده آورده بودند برای وداع. یک دختر پنج ساله بود. خاله‌اش نشسته بود بالای سرش و با صدای گرفته با دختر حرف می‌زد. از دخترک و برادر هفت ساله‌اش – که او هم شهید شده بود – تعریف می‌کرد. از این که چقدر باهوش بودند، چقدر مودب بودند. مثل این که معلم کلاس اول بود؛ چون میان حرف‌هایش می‌گفت: حالا چطوری به شاگردام درس بدم؟ حالا چطوری برم سر کلاس؟مرد جوانی که شاید دایی دخترک بود هم خودش را انداخته بود روی تابوت و داد می‌زد: پاشو برات سبزه درست کردم!چندتا بچه هم کنار دخترک بودند. دختربچه و پسربچه. همبازی‌ها. بچه‌های فامیل. او خوابیده بود و همبازی‌هایش کودکانه گریه می‌کردند. هی نگاهش می‌کردند، گریه‌شان می‌گرفت، سرشان را می‌گذاشتند لب تابوت و گریه می‌کردند. بعد دوباره انگار که باورشان نشده باشد نگاهش می‌کردند تا ببینند این خودش است؟ باز هم بغضشان بدتر از قبل می‌ترکید.خانواده‌اش که رفتند، ما ماندیم، ما خادم‌ها. نمی‌دانم قضیه چی بود ولی انگار آن دخترک برای همه‌مان خاص بود. بدجور دلمان را برده بود. صدایش را که دعای سلامتی امام زمان را می‌خواند از بلندگوها پخش کردیم. زبانش موقع تلفظ حرف «ر» و «ک» می‌گرفت. کمی ته‌لهجه اصفهانی داشت.رفتم کنار تابوتش نشستم. صورتش خیلی کوچک بود. شاید اندازه یک کف دست. از آن زاویه که من می‌دیدم، مشخص بود بینی‌اش صاف و قلمی و کوچک است. لبانش نیمه‌باز بود و دوتا دندان شیری از میان آن‌ها پیدا بود. لب‌هایش کوچک و خوش‌فرم بودند. چشمانش هم نیمه‌باز بودند و مژه‌هایش صاف و بلند.مثل برگ گل بود. لطیف، کوچک، زیبا. انقدر لطیف که می‌ترسیدم اگر لمسش کنم بشکند.یک طرف صورتش کمی کبود بود. کبود هم نه؛ ارغوانی بود. کنار لبش و روی گونه‌اش رد خون بود، خونِ خشکیده. شاید زخم بود. روی سرش سربند بسته بودند. موهای لخت و سیاهش از زیر سربند بیرون ریخته بود. آرام خوابیده بود؛ خیلی آرام. باز هم آن حس مادرانه درونم فعال شده بود. دلم می‌خواست بغلش کنم. دلم می‌خواست از آنجا ببرمش. دلم می‌خواست موهایش را نوازش کنم و برایش لالایی بخوانم: آفتاب سر اومد/ مهتاب می‌تابه/ بچه‌ی کوچیک/ آروم می‌خوابه... لالا لالایی... لالا لالایی..بینی‌اش کوچک و قلمی بود. لب‌هایش ظریف بودند. دندان‌هایش هنوز شیری بودند. مژه‌هایش بلند بود. خیلی لطیف بود؛ مثل برگ گل. دست بردم که صورتش را نوازش کنم. سردی پوستش که به دستم خورد، شوکه شدم. انتظار این‌همه سرما را از چنین پیکری نداشتم. ترسیدم اذیت شود. انقدر لطیف بود که می‌ترسیدم اگر لمسش کنم بشکند.صورتم را نزدیک صورتش کردم؛ نزدیک گوشش. در گوشش گفتم: وقتی رسیدی بهشت، دنبال یکی به اسم زهره بنیانیان بگرد. وقتی پیداش کردی، سلام منو بهش برسون.هر وقت از معراج برمی‌گردیم، تا چند روز سرم پر از صدای جیغ و گریه و شیون خانواده‌های شهداست. در عین این که گاهی می‌زنم به بی‌خیالی، هربار یادشان می‌افتم بهم می‌ریزم. تا چندروز بعدش صحنه‌ها توی ذهنم هست. و همان‌طور که گفتم، چون خیلی عمیق در غم دیگران غرق می‌شوم، دائم به غمی که آن خانواده‌ها مجبورند مدت‌ها تحمل کنند فکر می‌کنم. هیچ وداعی نیست که در آن، یک دور تمام اعضای خانواده‌ام را توی تابوت تصور نکنم و گریه‌ام نگیرد. بارها به چنین اتفاقی فکر کرده‌ام. گاهی خودم را تصور می‌کنم و باز هم اشکم در می‌آید. و قسمت خیلی بدِ وداع‌ها این است که می‌بینم خانواده‌های شهدا دارند بال‌بال می‌زنند و آب می‌شوند و نمی‌توانم کاری کنم. دلم می‌خواست می‌توانستم عزیز از دست رفته‌شان را برگردانم، یا کاری کنم که یادشان برود اصلا چنین کسی را داشته‌اند؛ ولی نمی‌شود. واقعیت بی‌رحم است، وحشی ست. اینجور وقت‌ها دلم می‌خواهد بروم توی سردخانه کار کنم. حداقل توی سردخانه کسی ضجه نمی‌زند. کسی ملتمسانه ازم نمی‌خواهد تابوت را باز کنم. توی سردخانه همه آرام داخل تابوت خوابیده‌اند. ساکت ساکت. و تو دلت برایشان نمی‌سوزد؛ چون می‌دانی که شهیدند و شهید هم مستقیم می‌رود بهشت. غبطه می‌خوری ولی غصه نه. غصه برای بازماندگانی ست که دلشان تنگ می‌شود، که دوست دارند عزیزشان را ببیند، ببوسند و بغل کنند و نمی‌توانند. گاهی بعضی از خادمان معراج برای دلداری دادن به خانواده‌ها می‌گویند جای شهیدتان خوب است، پیش امام حسین است و من توی دلم می‌گویم خب خودشان هم این را می‌دانند. آدم اینجور وقت‌ها بیشتر به حال تنهایی خودش گریه می‌کند تا برای شهیدش.بارها به علی گفته‌ام کاش می‌شد من جای تو بروم سردخانه. علی از سردخانه فراری ست، حسینیه را ترجیح می‌دهد. می‌گوید صحنه‌ها آنجا دلخراش است؛ اما به نظر من دیدن بازماندگان دلخراش‌تر است؛ دیدن غمی که تمام نمی‌شود. ولی به هرحال چون تعداد شهدای خانم کم است، برای سردخانه خیلی نیاز به نیروی خانم نیست.خیلی لطیف بود. خیلی کوچک.شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)Fri, 05 Jun 2026 22:22:39 +0330https://virgool.ir/meraj-esf/تازه-عروس-رو-چه-به-اینجاها-styqvaado4a8من و علی در اولین نوروز زندگی مشترکمان – نوروزی که قرار بود به عنوان تازه عروس و داماد همه جا دعوت شویم – تقریبا هیچ مهمانی‌ای نرفتیم، بجز خانه پدر و مادرها و مادربزرگ‌هایمان. من واقعا دید و بازدید عید را دوست داشتم؛ چون خویشاوندانمان را دوست دارم. امسال اما هیچکدام از فامیلمان را ندیدم، بجایش تا دلتان بخواهد خانواده شهید دیدم.مادربزرگم وقتی فهمیده بود توی معراج خدمت می‌کنیم، بهم تشر زد که: عروس تازه رو چه به این جاها؟ میری روحیه‌ت خراب می‌شه.خیلی‌ها البته این را می‌گویند. حتی مسئول خود معراج هم به علی گفته بود خانمت را نیاور اینجا، برای روحیه‌اش خوب نیست. و خب تا حدودی هم درست می‌گویند. خادمان معراج سنگ نیستند که با دیدن آن حجم غم، آب توی دلشان تکان نخورد؛ ولی شخصاً اگر آنجا ماندم، بخاطر این بود که دیدم این کار روی زمین مانده. خیلی‌ها می‌آیند برای خدمت و روز اول، آن جو سنگین و پر از اندوه را که می‌بینند می‌روند. حق هم دارند. ما توی معراج ماندیم چون کاری بود که از دستمان برمی‌آمد و نمی‌توانستیم بنشینیم و نگاه کنیم. چون جنگ است و توی جنگ آدم مجبور می‌شود خیلی کارهای ناخوشایند انجام بدهد؛ چون مجبور است.روزهای اولی که می‌رفتیم معراج، من هم همراه خانواده شهدا گریه می‌کردم. این کار از این جهت خوب بود که خانواده شهید حس همدلی دریافت می‌کردند؛ حس این که ما واقعا دردشان را می‌فهمیم و نسبت به غمشان بی‌تفاوت نیستیم. و از این جهت بد بود که باعث می‌شد هشیاری و آمادگی‌ام برای کمک به خانواده شهدا کم شود. کم‌کم یاد گرفتم خودم را کنترل کنم، بغضم را بخورم و نفس عمیق بکشم و در عین حال، چهره‌ام طوری غمگین باشد که حس همدلی را به خانواده شهدا منتقل کند. و البته گاهی تلاشم برای گریه نکردن بی‌نتیجه است؛ گاهی بغضم را می‌خورم و همانطور که مشغول کارم، اشک هم خودش راهش را باز می‌کند روی صورتم. بعضی وقت‌ها انقدر بغضم را نگه می‌دارم که گلو و فکم درد می‌گیرد.برای همین است که گاهی یک برنامه وداع خادمانه می‌گذارند. یک شهید را می‌آورند توی حسینیه برای ما، فقط برای ما خادمان معراج. و ما می‌نشینیم دورش گریه می‌کنیم. بدون هیچ آداب و تشریفات خاصی روضه می‌خوانیم و گریه می‌کنیم، تا دلمان سبک شود. یک بار پیکر دوتا خواهر را آوردند. یک دختر هفت ساله و خواهر دو ماهه‌اش را. مداح هرچه روضه می‌خواند خالی نمی‌شد. هی می‌خواند، هی می‌خواند. بدون نظم. هرچی به ذهنش می‌رسید. برای خودش می‌خواند. حتی وقتی برنامه تمام شد هم نشست یک گوشه، به دوتا تابوت کوچک خیره شد و هی برای خودش خواند. نشست برای خودش زمزمه کرد. باز هم بی‌نظم خواند. شعر پشت شعر. برنامه تمام شده بود و هیچکس نرفته بود. ما هم مثل آن مداح نشسته بودیم یک گوشه و با زمزمه‌هاش گریه می‌کردیم. تابوت‌ها خیلی کوچک بودند آخر. خیلی خیلی کوچک. انقدر که برای بلند کردنشان یک نفر کافی بود. بچه دو ماهه مگر چقدر وزن دارد؟ وقتی رفتم بالای سرشان، دلم می‌خواست بغلشان کنم. دلم می‌خواست نوزاد را بغل کنم و برایش شکلک دربیاورم و بخندانمش. وقتی خواهرم نوزاد بود خیلی برایم می‌خندید. بغلش می‌کردم و توی اتاق راه می‌رفتم و لالایی‌ای که از شبکه پویا یاد گرفته بودم را برایش می‌خواندم: دختر خوبم/ ناز و عزیزم/ خواهر ریز و/ تروتمیزم/ آفتاب سر اومد/ مهتاب می‌تابه/ بچه‌ی کوچیک/ آروم می‌خوابه/ بادومِ خونه/ پسته‌ی خندون/ صورت ماهت/ گله تو گلدون/ چقدر شیرینی/ قند تو قندون/ برات می‌خونم/ از دل و از جون/ لالا لالایی/ لالا لالایی...وقتی به قسمت «چقدر شیرینی» می‌رسید، دلم برایش می‌رفت. محکم به خودم می‌چسباندمش. برای آن نوزاد هم داشتم توی دلم لالایی می‌خواندم. دو دستی تابوت را گرفته بودم. دلم می‌خواست ببینم که دست و پا می‌زند؛ ولی دست و پا نمی‌زد. تابوت بسته بود. یک جعبه کوچک بود و نوزادِ داخلش دست و پا نمی‌زد. دلم می‌خواست برایش بخوانم: چیک و چیک و چیک صدای بارون/ داره می‌باره از تو آسمون/ شبنم می‌زنه رو گل و ریحون/ خدای خوبم/ ممنونم ممنون!/ لالا لالایی/ لالا لالایی...شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)Tue, 02 Jun 2026 20:56:07 +0330https://virgool.ir/meraj-esf/سردخانه-کفن-وداع-em97zkzbmpiaهمان اوایل عید بود؛ روز اول یا دوم. اسرائیل منطقه مسکونی زده بود. بین شهدا خانم هم داشتیم. توی حسینیه نشسته بودیم به انتظار وداع بعدی که علی صدایم زد؛ من را و یکی دیگر از خانم‌ها را که سنش بالاتر بود. گفت باید برویم سردخانه و توضیح دیگری نداد.سردخانه چند دقیقه با حسینیه فاصله داشت. ما از در پشتی‌اش وارد شدیم. دم در، همان خانمی که با من آمده بود – خانم س – گفت: اگه می‌ترسی می‌خوای نیای؟ من تنهایی میرم.گفتم: نه نمی‌ترسم.و واقعا نمی‌ترسیدم؛ ولی وقتی وارد سردخانه شدم، دلم گرفت. همانطور که تصور می‌کردم، رنگ در و دیوارها آبیِ دلگیری بود و نور چراغ‌ها هم همینطور. دور تا دور دیوارها قفسه‌های فلزی بود. روی زمین کمی آب و خون جمع شده بود؛ به اندازه یک کف دست. و هوا خیلی سرد بود؛ خیلی خیلی سرد. یاد توصیفم از سردخانه توی رمان خط قرمز افتادم. کم و بیش همانطوری بود که توصیف کرده بودم؛ فقط صدای چکه‌چکه‌ی آب نمی‌آمد. ما داخل یک سالن کوچک با سقف کوتاه بودیم و آن سالن دوتا در به یک سالن دیگر داشت که بسته بود. توی قفسه‌ها چند شهید را داخل تابوت گذاشته بودند. روی زمین هم یکی دوتا تابوت بسته بود و یک تابوت خالی فکر کنم. درست یادم نیست. از اسامی روی تابوت‌ها می‌شد حدس زد خانواده بودند؛ حداقل چند نفرشان. سه تا شهیده بین‌شان بود. و تازه فهمیدم ماموریت ما چیست.شاید توی تصاویر وداع خانواده‌های شهدا دیده باشید که شهید را با یک پارچه سبز پوشانده‌اند و به سرش سربند بسته‌اند. قرار بود ما همین کار را بکنیم برای یکی از شهدای خانم؛ چون قرار بود در تابوت را برای وداع خانواده باز کنند. خانم س دوباره برگشت به من گفت: اگه می‌ترسی برو. خودم می‌تونم.سعی می‌کرد حفظ ظاهر کند؛ ولی کمی عصبی بود. بهم ریخته بود. این را از لحنش و حالت چشمانش می‌شد خواند. گفتم: نه خوبم.هردو بهم ریخته بودیم؛ نه از ترس پیکر شهدا. محیط سردخانه یک جوری بود. ترسناک هم نه. دلگیر بود بیشتر. بوی خاصی می‌آمد که احتمال می‌دادم بوی کافور باشد؛ ولی بعداً فهمیدم بوی عطری ست که به پارچه سبز روی پیکر شهدا می‌زنند. بوی خوبی بود؛ ولی نه توی سردخانه. بویش با بوی پارچه کفن و بوی سردخانه قاطی شده بود. و آن بو تا مدت‌ها روی دستان و چادر و لباس‌هایم بود.خانم س را نمی‌دانم ولی من اصلا نمی‌ترسیدم. به هرحال از نظر منطقی پیکر انسانی که از دنیا رفته ترس ندارد. و تازه این‌هایی که دور ما بودند شهید بودند. پیکرشان مطهر بود. متبرک بود. ما میان زنده‌ها بودیم نه مُرده‌ها. ولی بازهم فضای سردخانه دلگیر بود. همان‌طور که چندین سال پیش، توی رمانم نوشته بودم: «همه چیز سنگی و سرد و بی‌روح است؛ انقدر سرد که در برابرش کم بیاوری... و تنها چیزی که تاب مقاومت دربرابر این سرما را دارد، گرمای خون شهید است.».نمی‌ترسیدم؛ ولی سرمای سردخانه من را گرفته بود و از طرفی نگران کاری بودم که قرار است انجام دهم. حس کسی را داشتم که قرار است با بزرگی ملاقات کند، کسی که قرار است در برابر بزرگی صحبت کند و می‌ترسد خوب حرف نزند. چنین حسی بود.تابوت شهیده را روی یک سکوی فلزی چرخدار گذاشتند. چیزی شبیه برانکارد؛ ولی نه برای حمل زنده‌ها. رنگش آبی تیره بود و مشخص بود انقدر استفاده شده که خیلی جاها رنگش رفته بود. معلوم نبود بدن چند میت روی آن خوابیده. یاد کتاب «دا» افتادم؛ یاد آن قسمتش که زهرا حسینی می‌رود توی غسالخانه و از لیفی که بدن همه مرده‌ها به آن خورده بود چندشش می‌شود. من راستش چندشم نشد؛ از هیچ چیز چندشم نشد. حتی نگران پاک یا نجس بودنش نشدم.آن برانکارد را بردند یک گوشه سردخانه، میخ‌های در تابوت را درآوردند و پرده‌ای میان ما و مردها کشیدند. در تابوت را برداشتم و ناخودآگاه گفتم: السلام علیک ایها الشهید(شاید هم باید می‌گفتم ایتها الشهیده).قبلا میت دیده بودم؛ ولی قبل از غسل و کفن. خاله‌ی پدرم که فوت کرد، همان اول اول ما رفتیم خانه‌شان. پیکرش روی تخت بود و یک ملافه سفید روی آن کشیده بودند. این شهیده اما غسل و کفن شده بود. تروتمیز و خوشبو توی تابوت خوابیده بود. خانم س بند کفن را باز کرد. همین یک ماه پیش یکی از دوستانم داشت گله می‌کرد از این که توی مصاحبه استخدامی، ازش پرسیده بودند کفن مسلمان چند جزء دارد و من گفته بودم مگر این سوال به چه درد آدم می‌خورد؟ خب مثل این که حالا به درد می‌خورد. به هرحال باید می‌دانستیم بعداً چطور ببندیمش.خانم س کفن را باز کرد و پارچه روی صورت را کنار زد. دوباره ناخودآگاه سلام کردم. همان حس قرار گرفتن در برابر یک بزرگ را داشتم. آن لحظه تنها ترسم این بود که یک وقت از سر بی‌تجربگی کاری نکنم که حرمت پیکر شهیده بشکند. یک خانم نسبتاً مسن بود. صورتش سالم سالم بود و چشمانش نیمه‌باز بودند. فقط یکی دوتا خراش خیلی کوچک روی صورتش بود. پیکر را قبل از کفن، توی پنبه و پلاستیک پیچیده بودند. کمی پنبه روی صورتش بود که آن را با کمک خانم س از صورت نورانی‌اش پاک کردیم. نه تنها ترسناک نبود، زیبا بود. زنده بود.با دیدن پنبه‌ها و پلاستیک، یاد عکس پیکر شهید مهدی عباسی افتادم. پسرخاله پدرم بود که توی عملیات بیت‌المقدس شهید شده بود. توی آلبوم‌های خانوادگی یک عکس دیده بودم از تحویل پیکرش. تابوت نبود. حتی کفن هم نبود. یک پلاستیک بزرگ بود پر از پنبه. یک نفر قسمتی از پلاستیک را پایین داده بود و قسمتی از یک سر پیدا شده بود؛ سر مهدی. چشمانش بسته بود. می‌گفتند تنها چیزی که از مهدی مانده همان سر است.به خانم س یک جفت دستکش پلاستیکی داده بودند. من هم توی کیفم دستکش داشتم؛ ولی خیلی زود به این نتیجه رسیدیم که دستکش فقط مزاحم است و لازم نیست؛ چون شهیده را غسل داده بودند و لمسش اشکال نداشت(چه حرف‌ها! پیکر شهید مطهر است.). خانم س بیشتر به صورت دست می‌کشید و با شهیده نجوا می‌کرد. نمی‌فهمیدم چه می‌گوید. من اما کمتر به صورت دست می‌زدم. راستش خجالت می‌کشیدم. با خودم می‌گفتم نکند بی‌احترامی باشد؟ نکند خوشش نیاید؟پارچه ساتن سبز را باز کردم و آن را روی پیکر انداختم. خانم س همچنان با وسواس مشغول تمیز کردن چهره شهیده بود و نجوا می‌کرد. من هم با وسواس، پیکر را با پارچه پوشاندم و لبه‌های پارچه را هل دادم زیر پیکر تا تکان نخورد. کفن انگار هنوز نم داشت یا شاید من اینطور حس می‌کردم. توی ذهنم غوغا بود. نمی‌دانستم به شهیده چه بگویم. کلی حرف داشتم و حالا هیچکدام یادم نمی‌آمد. فقط تندتند زیر لب می‌گفتم: ببخشید حاج خانم... التماس دعا...و به طور عجیبی یاد آن شعر افتاده بودم که: دارند یک به یک و جدا می‌برندمان/ شکر خدا به کرب و بلا می‌برندمان/ ما نذر کرده‌ایم که قربانی‌ات شویم/ دارند یک به یک به منا می‌برندمان...سربند را یکی از آقایان از پشت پرده داد. خانم س کمی سر شهیده را بلند کرد و من سربند را روی پیشانی‌اش گذاشتم. با پارچه کفن تمام سر و گردن شهیده را پوشانده بودند؛ انگار که روسری سرش بود. از پشت سر کمی خون به پنبه‌های زیر سرش سرایت کرده بود. شاید سرش ترکش خورده بود. نمی‌شد سربند را کامل بست؛ فقط آن را طوری سر جایش تنظیم کردیم که تکان نخورد و به نظر بیاید سربند بسته. فکر کنم ذکر سربند هم یا فاطمه زهرا بود.یکی از آقایان کمی پنبه‌ی پیچیده شده در پارچه هم داد به ما تا زیر سر شهیده بگذاریم و سر شهیده کمی بالاتر بیاید. خانم س پیکر را کمی بلند کرد و من بالش را زیر سرش گذاشتم و هردو گفتیم: ببخشید حاج خانم. حلال کن.کمی عطر به آن پارچه سبز زدیم. کار شهیده که تمام شد، قبل از این که در تابوت را ببندم، سرم را بردم نزدیک صورت شهیده، طوری که بتوانم در گوشش صحبت کنم. یادم نیست چه گفتم. احتمالا گفتم التماس دعا. احتمالا خواستم حلالم کند اگر کاستی داشتم. و بعد در تابوت را بستم.وقتی داشتند پیکرها را داخل ماشین حمل تابوت می‌گذاشتند تا ببرند حسینیه، یک خانم مسن داشت از همان خیابان رد می‌شد. یک خانم مسن مانتویی بود. هاج و واج خیره به ماشین مانده بود. فکر کنم داشت اسم شهدا را از روی تابوت‌ها می‌خواند و به این نتیجه می‌رسید که خانواده بوده‌اند. بهت‌زده بود، خشکش زده بود انگار.توی آن وداع، با این که خیلی خیلی جانسوز بود، خیلی گریه‌ام نگرفت. انگار هنوز در بهت سردخانه بودم. فکر نمی‌کردم پایم به سردخانه باز شده باشد. کاری را کرده بودم که به خواب هم نمی‌دیدم. انگار تازه به عمق فاجعه رفتم. و البته انقدر کار زیاد بود که خیلی فرصت گریه هم نداشتم. گاهی غم انقدر شدید و زیاد به آدم هجوم می‌آورد که فرصت گریه را هم می‌گیرد و آن روز از آن روزها بود. دوتا از شهدا کودک بودند؛ شش و هفت ساله. یکی‌شان یک خانم جوان بود. جمعیت زیادی توی حسینیه بود و هرکس عزیزی را صدا می‌زد. یکی مادرش را، یکی برادرش را، یکی خواهرزاده‌اش را و یکی خواهرش را. بعضی یک گوشه حسینیه نشسته بودند و آرام می‌گریستند و بعضی کنار تابوت‌ها، شیون‌کنان به سر می‌زدند. مردی تابوت یکی از شهیده‌ها را بغل گرفته بود و خواهرش را صدا می‌زد. خانمی اصرار داشت تابوت‌ها را باز کنیم که عزیزانش را آخرین بار ببیند. بغضِ توی گلویم انقدر بزرگ بود که تمام گلو و گردن و فکم درد گرفته بود و باز هم نه می‌توانستم و نه می‌خواستم گریه کنم. دائم باید روی سر خانواده‌ها گلاب اسپری می‌کردیم؛ بلکه اثر آرامش‌بخش گلاب افاقه کند که نمی‌کرد. مگر این داغ سنگین با چهار قطره گلاب آرام می‌شود؟ و هربار یک نفر غش می‌کرد و می‌رفتیم بالای سرش و تا او را به هوش بیاوریم، دیگری غش می‌کرد. راستش به این نتیجه رسیدم که آدم تا بیرون حادثه است گریه‌اش می‌گیرد. به عمق که بروی دیگر خبری از گریه نیست. سکوت است و خوردن بغض؛ آن حالی که من داشتم.بعد از وداع، دوباره برگشتیم توی سردخانه. راستش دیگر فضای سردخانه خیلی به نظرم سنگین نبود. انگار عادی شده بود؛ عادی هم نه، قابل تحمل‌تر. باید کارهای قبل را ولی به ترتیب عکس انجام می‌دادیم: جمع کردن پارچه سبز، بستن کفن. خواهر شهیده یک کفن داده بود به من. گفته بود شهیده خودش این کفن را برای خودش خریده و گفته روی آن دعا بنویسند. کفن نو را گذاشتم روی پیکر که بعداً غساله‌ها با کفن قبلی عوضش کنند. و وقتی داشتیم با خانم س، بند بالای کفن را می‌بستیم، خانم س گفت: الان داره بهمون می‌خنده می‌گه دارین زحمت اضافه می‌کشین، من اون کفن رو می‌خوام!آن روز ظهرش خانه مادربزرگ علی دعوت بودیم. تمام راه داشتم این مداحی را گوش می‌دادم که می‌گفت: دارند یک به یک و جدا می‌برندمان/ شکر خدا به کرب و بلا می‌برندمان/ ما نذر کرده‌ایم که قربانی‌ات شویم/ دارند یک به یک به منا می‌برندمان/ اول میان عرش خدا سینه می‌زنیم/ بعداً به هیئت الشهدا می‌برندمان/ سربند یا حسین به ما می‌دهند و بعد/ با هروله به عرش خدا می‌برندمان/ این دل حسینی و رضوی بوده از ازل/ از کربلا بهشت رضا می‌برندمان...انگار چیزی تغییر کرده بود. هی به دستانم نگاه می‌کردم و باورم نمی‌شد با آن‌ها چکار کرده‌ام. شاید علی هم بعد از اولین باری که توی سردخانه کار کرده همین حس را داشته. و تازه داشتم خستگی شدید آن روز را حس می‌کردم؛ طوری که وقتی رسیدیم خانه مادربزرگ علی، همه از چهره‌مان خواندند که چقدر خسته‌ایم و گفتند لازم نیست کمک کنیم. رفتم یک گوشه ولو شدم؛ یک گوشه به دستانم خیره شدم و سعی کردم اتفاقات آن روز را هضم کنم. لباس‌ها و چادر و دستم هنوز بوی سردخانه را می‌داد. بوی آن عطر را همراه بوی کفن و پنبه مرطوب. هم آزاردهنده بود هم نه. دستم هم انگار هنوز اثر سردی لمس پیکر را داشت و دلم می‌خواست این اثر همیشه بماند؛ اثر لمس پیکر یک شهیده.معراج شهدا. جایی که حتی در و دیوارش هم گریه می‌کنند.آن روز وسط مهمانی، داشتم با مرورگر داخلی درباره احکام تجهیز میت جست‌وجو می‌کردم. احکام غسل میت، مس میت، کفن میت، تحنیط میت. تا آن روز اصلا درست نمی‌دانستم کافور چیست؛ حالا می‌دانم. اصلا نمی‌دانستم کفن چند بخش دارد، یا اصلا غسل میت برای چه امواتی لازم است. حالا همه‌اش را به لطف جنگ می‌دانم.شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)Sat, 09 May 2026 20:20:29 +0330https://virgool.ir/meraj-esf/هق-هق-بوم-بوم-انکار-سوگ-vzzulijhruqjاسفندماه 1404-یکی از وداع‌ها افتاده جلو، اولین شهید هم یه شهید خانومه.دو کلمه آخر قلبم را به تپش انداخت. این‌ها حرف‌هایی بود که دوست علی پشت تلفن گفت؛ وقتی ما داشتیم تندتند لباس می‌پوشیدیم که برویم معراج. خادم خانم می‌خواستند و قرار شد من هم بروم. قبلا نشنیده بودم اصفهان معراج شهدا داشته باشد. استرس داشتم. دوست علی پشت تلفن توضیح مختصری داده بود از فضای سنگین وداع و این که لازم است چند خادم خانم هوای خانواده‌های داغدار را داشته باشند. مطمئن نبودم با این روحیه درونگرا و ارتباط‌گریز اصلا بتوانم کاری بکنم. اصلا نمی‌دانم چرا قبول کردم. مثل همان جریان موکب لشکر فرشتگان شده بود. درباره موکب هم اصلا توانش را در خودم نمی‌دیدم. کاملا مطمئن بودم در این زمینه نه استعداد دارم نه توانایی و نه آمادگی. انگار یک نفر هلم داده بود جلو؛ مثل یک سرباز توی صفحه شطرنج.وارد حسینیه معراج شهدا شدیم. کف حسینیه با فرش‌های مخصوص نمازخانه فرش شده بود. خیلی بزرگ نبود. جلویش یک جایگاه سخنرانی درست کرده بودند؛ یک منبر و یک بنر با تصویر امام خامنه‌ایِ شهید. آن وسط، یک سکوی مشکی با ارتفاع کم گذاشته بودند؛ اندازه تابوت. معلوم بود قرار است تابوت را روی آن بگذارند. دوتا خادم خانم دیگر هم آمده بودند؛ ولی من طبق معمول خجالت کشیدم بروم جلو و سلام کنم. اصولا در مواجهه با آدم‌های جدید، بیشتر و شدیدتر پشت دیوارهای قلعه بتنی‌ام پنهان می‌شوم.کمی که گذشت، خانواده شهید آمدند. دوتا خانم نسبتاً جوان بودند. نه چادری بودند نه حجاب سفت و سختی داشتند. یکی‌شان که بعداً فهمیدم خواهر شهید است، از شدت گریه افتاد روی زمین. ناخودآگاه رفتم طرفش و کمک کردم برخیزد؛ کاری که در حالت عادی هرگز نمی‌کردم. ولی آن لحظه، من فقط یک سرباز توی صفحه شطرنج بودم و نه بیشتر.همزمان با رسیدن ماشین حمل تابوت، پیرزنی هم رسید که فکر کنم مادربزرگ شهید بود. حسینیه یک در دیگر برای ورود تابوت داشت. پیرزن که قدش کاملا خم بود و به زحمت راه می‌رفت، شیون‌کنان تا جلوی آمبولانس دوید: ننه اومدم ببرمت! پاشو اومدم ببرمت!تابوت که روی جایگاهش قرار گرفت، خانواده شهید کنارش افتادند. اسم شهید را روی یک کاغذ آچار نوشته بودند و چسبانده بودند به تابوت. با فونت بی‌تیتر، تایپ کرده بودند شهید فلانی(بنا به دلایلی از ذکر نام شهدا معذورم) و یک نفر با خودکار، یک ۀ به کلمه شهید اضافه کرده بود. شهیده فلانی. اولش نمی‌دانستم چند ساله است؛ فقط می‌دانستم توی حملات هوایی اخیر شهید شده. از میان حرف‌های پیرزن که حالا کنار تابوت نشسته بود و روضه می‌خواند و به سینه می‌زد، فهمیدم مادرش هم مجروح شده و توی بیمارستان است.خواهر شهید می‌کوبید روی تابوت و جیغ می‌کشید: بلند شو. در اینو باز کنین. من می‌دونم چیزیش نیست. این فقط یکم استرس داره. بلند شو. بلند شو. در اینو رو باز کنین. بیارینش بیرون. من باهاش حرف بزنم خوب می‌شه. بلند شو.با خودم گفتم: مرحله اول سوگ. انکار.پیرمردی کت و شلواری وارد حسینیه شد. مو و محاسنش همه سفید شده بودند. خواهر شهید تا پیرمرد را دید، ضجه زد: بابا بیا دسته گلت رو ببین. بابا ببین دسته گلت پرپر شد...پیرمرد مظلومانه و آرام نشست بالای تابوت، سرش را گذاشت روی آن و هق‌هق گریه کرد. انگار از همه تنهاتر و غریب‌تر بود.صدای بوم بوم کوبیدن خواهر شهیده روی تابوت.صدای جیغ خواهر شهید.صدای هق‌هق پیرمرد.صدای یا حسین گفتن پیرزن.به خودم آمدم و دیدم من هم دارم همراه خانواده شهید گریه می‌کنم. جا خورده بودم. اولین بار نبود که جیغ و شیون آدم‌ها را موقع سوگواری می‌دیدم. بارها پیش آمده بود و همیشه هم دلخراش بود؛ ولی این یکی دلخراش‌تر بود. نمی‌دانم چرا. شاید چون پیش از این همه کسانی که در مراسم ترحیمشان بودم، مسن و بیمار بودند. به هرحال اطرافیانشان کم و بیش احتمال فوتشان را می‌دادند؛ ولی این شهیده جوان بود. حتی همسر و بچه نداشت. نظامی هم نبود و در یک مکان کاملا غیرنظامی شهید شده بود.نمی‌دانستم چکار کنم. نه می‌شد حرف زد، نه می‌شد خانواده شهید را آرام کرد. روانشناس نیستم ولی در این حد می‌دانستم که باید گریه کنند، جیغ بزنند و هرکاری را بکنند که یک آدم سوگوار می‌کند. متاسفانه در چنین سوگی، هیچ راهی جز مواجه شدن با تلخ‌ترین و غم‌انگیزترین احساسات وجود ندارد. تا وقتی به خودشان صدمه نمی‌زدند، لازم نبود کاری کنم. فقط کنارش نشستم و سعی کردم کمی آب به لب‌های خشکش برسانم که قبول نکرد. روزه بود. یک طرف تابوت ما بودیم و سمت دیگر مردی که احتمالا برادر شهیده بود. هربار می‌آمد خودش را روی تابوت می‌انداخت و گریه می‌کرد، بعد بلند می‌شد می‌رفت یک دوری می‌زد و دوباره می‌آمد.پرچم امام حسین علیه‌السلام را آوردند انداختند روی تابوت. خواهر شهیده که پرچم را دید، ضجه زد: بلند شو بریم کربلا. مگه نمی‌خواستی بری کربلا؟ بیا بریم کربلا.خادم‌های امام رضا علیه‌السلام هم آمدند. کاری بود که معمولا – نه همیشه البته – برای شهدا انجام می‌دادیم. نمایندگان آستان قدس می‌آمدند، نمک متبرک به خانواده شهدا می‌دادند و می‌خواندند: ای صفای قلب زارم/ هرچه دارم از تو دارم/ تا قیامت ای رضا جان/ سر ز خاکت برندارم...تازه آنجا بغض خواهر شهید ترکید. تا آن لحظه فقط جیغ زده بود، انکار کرده بود، التماس کرده بود. ولی آن لحظه بالاخره گریه کرد. انگار از مرحله انکار گذر کرد، کم‌کم با سوگ روبه‌رو شد. یک قدم به سمت پذیرش رفت. انگار امام رضا خانواده شهید را بغل کرده بود. بالاخره گریه کردند و کمی – فقط کمی – آرام شدند.خواهر شهید تازه آرام شده بود که یک دختر نوجوان، شاید سیزده، چهارده ساله هم آمد توی حسینیه. نمی‌دانم چه نسبتی با شهیده داشت. شاید خواهرزاده یا خواهر کوچک‌ترش بود. اولش طوری نگاه کرد که به نظر می‌رسید نسبت نزدیکی ندارد، ولی بعد یکهو چنان جیغ زد و خودش را روی زمین انداخت که مات ماندم. شروع کرد زدن خودش، جیغ زدن، گریه کردن. و من بازهم بدتر گریه کردم. یاد خواهر خودم افتادم. دخترک میان حرف‌هایش می‌گفت: من خیلی دوستت داشتم، چرا رفتی؟آن لحظه به این نتیجه رسیدم که من خیلی بیش از آنچه لازم است همدلی می‌کنم و در غم دیگران غرق می‌شوم. من هم نشسته بودم با آن‌ها گریه می‌کردم، ولی دو خادم دیگر عقب ایستاده بودند. دخترک داشت می‌گفت: دیگه بهت نمی‌خندم... قول می‌دم دیگه اذیتت نکنم...و من همراهش گریه می‌کردم. به این فکر می‌کردم که چقدر با شهیده شوخی می‌کرده، چقدر با هم می‌خندیدند. یاد مسخره‌بازی‌های خودم با خواهرم افتاده بودم.وقتی خواستند شهیده را ببرند، دوباره دخترک حالش بد شد. خودش را زد. افتاد روی زمین. به ما التماس می‌کرد: تو رو خدا از اون تو بیاریدش بیرون. تاریکه. تنگه. می‌ترسه. تو رو خدا نبریدش. خودش بهم گفته بود از تاریکی می‌ترسه. تو رو خدا بیاریدش بیرون. می‌ترسه. تنهایی می‌ترسه.دخترک را بردم نشاندم روی صندلی‌ها. همچنان داشت حرف‌هایش را تکرار می‌کرد. لب‌هایش می‌لرزید. بغلش کردم. سرش را از بغلم بیرون آورد و باز هم مستقیم به من گفت: خانم خواهش می‌کنم بگو بیارنش بیرون. از تاریکی می‌ترسه.آنجا بالاخره قفل زبانم باز شد و گفتم: نه عزیزم، چرا بترسه؟ پیش امام حسینه! اون جایی که اون هست خیلی از جایی که ما هستیم بهتره. حضرت زهرا بغلش کرده. تنها نیست. جایی که هست نه تنگه نه تاریکه.نمی‌دانم اثر حرف‌هایم چقدر بود. معمولا آدم‌هایی که توی این حال هستند چندان توجهی به اطراف ندارند. توی حال خودشانند و نمی‌توان از آن‌ها انتظار گفت‌وگوی منطقی داشت. این‌ها را تازه داشتم آن لحظه می‌فهمیدم. تازه داشتم چهره ترسناک سوگ را از نزدیک لمس می‌کردم و سوگ را در عریان‌ترین شکل ممکن می‌دیدم؛ این که سوگ چه بلایی سر روح و روان آدم می‌آورد.شهید بعدی هم غیرنظامی بود؛ پدر یک خانواده. یک کارمند معمولی. دخترش همان دم در حسینیه، چند ثانیه با بهت به سکوی مخصوص تابوت نگاه کرد و از هوش رفت. فکر کنم هفده، هجده سالش بود. روسری و چادرش بهم‌ریخته بود. تا شهید بیاید، یک گوشه خواباندیمش. پایش را کمی بالا گرفتیم و با گلاب و بوی مُهرِ آب‌خورده، اعصاب بویایی‌اش را تحریک کردیم که برخیزد؛ ولی باز هم حالش خوب نبود. هوشیار بود ولی نه جان گریه داشت نه جیغ زدن.تابوت را که آوردند و درش را باز کردند، دختر را بردیم نشاندیم کنار پدر. خیلی حواسم به بقیه خانواده شهید نبود؛ یعنی به نظر می‌رسید حالشان خوب باشد. «خوب» البته در آن موقعیت، به این معنی بود که در حالت تعادلی از سوگواری قرار دارند؛ آن حالتی که گریه می‌کنی و گاهی جیغ هم می‌زنی، بدون این که به خودت آسیب بزنی یا هیجانات خیلی شدید نشان دهی. این را من شخصاً می‌گویم خوب؛ در واقع طبیعی؛ با توجه به موقعیت.تا در تابوت باز شد، فقط یک لحظه چشمم به پسر نوجوانِ شهید افتاد. یک نگاه گذرا به داخل تابوت انداخت و زد زیر گریه. تا قبلش گریه نمی‌کرد، ولی وقتی پیکر پدرش را دید انگار تازه باورش شد.حال دختر خوب نبود. صورت پدرش را که دید، چند لحظه با بهت نگاه کرد. بعد دست گذاشت روی صورت پدرش و گفت: بابا سرده... بابا سرده... بابا سرده...این جمله را تکرار کرد، اول آرام و بعد کم‌کم صدایش بالا رفت، انقدر بالا رفت که جیغ شد و بعد دوباره غش کرد. او را به کمک خانواده‌اش بردیم انتهای حسینیه خواباندیم. کار زیادی نمی‌شد کرد؛ یعنی تا آنجا که من بلد بودم، افت سطح هوشیاری یک موقعیت اورژانسی بود؛ ولی چیزی جز باز نگه داشتن راه هوایی و چک کردن علائم حیاتی از دستم برنمی‌آمد. به هرحال هم می‌دانستم خطر جانی خاصی وجود ندارد؛ جز کسانی که می‌خواستند درحالی که بیهوش بود آب توی دهانش بریزند.-ای صفای قلب زارم... هرچه دارم از تو دارم...خادمان امام رضا آمدند داخل. صدای گریه اوج گرفت. نمی‌دیدم آن طرف چه می‌گذرد. دختر صدای خادمان را که شنید کمی جان گرفت و نشست. داشت کم‌کم خودش را جمع می‌کرد که خادمان آمدند بالای سرش. یک بسته نمک متبرک دادند دستش و گفتند از طرف امام رضاست. تازه آنجا بغض دختر ترکید. توانست گریه کند. انگار امام دست گذاشته باشند روی قلبش، قلبش داشت سبک می‌شد. گریه اتفاق خوبی ست. نشانه عبور از آن بهت و انکار و خشم بعد از سوگ است. گریه باید اتفاق بیفتد؛ وگرنه آدم می‌میرد.بعد از آن دوتا وداع، تمام آن روز حالم خراب بود. صدای جیغ‌ها و شیون‌های خانواده‌های شهدا یک لحظه از سرم بیرون نمی‌رفت. چهره آن دخترک دائم جلوی چشمم بود، حرف‌هایش توی سرم دور می‌خورد. دلم برای خواهرم تنگ شده بود، برای پدرم، برای همه عزیزانم. با خودم می‌گفتم اگر یک روز یکی از ما توی آن تابوت بخوابد ما باید چکار کنیم؟وقتی به غم آن خانواده‌ها فکر می‌کردم، از خندیدن و شاد بودن احساس گناه می‌کردم. با خودم می‌گفتم الان من آمده‌ام خانه و زندگی‌ام دارد روال کم‌وبیش عادی‌اش را طی می‌کند؛ ولی آن‌ها تا مدت‌ها غمگینند، تا مدت‌ها سیاه‌پوشند، تا مدت‌ها زندگی‌شان به روال عادی برنمی‌گردد.از آن روز، ما شدیم خادم معراج شهدا. الان که دارم این متن را می‌نویسم، بیست و دوم فروردین است و دیگر تعداد وداع‌هایی که دیده‌ام از دستم در رفته و شاید خیلی چیزها یادم رفته باشد. دوتا وداع اول خوب توی ذهنم مانده‌اند؛ ولی بعدی‌ها نه. حیف است. حس می‌کنم باید هرچه دیده‌ام بنویسم، تا شمایی که این روزها نبودید، بدانید چه بر ما گذشته است. و البته شاید نتوان همه آن چیزهایی که در معراج می‌گذرد را نوشت؛ برای حفظ حریم خصوصی خانواده‌های شهدا و مسائلی از این دست.یک روز از روزهای معراج را فقط علی رفت و من رفتم خانه مادربزرگم. نمی‌دانم چندم اسفند بود. وقتی علی عصر آمد خانه مادرجان، حالش کم‌وبیش مثل آن روز توی میدان بود؛ یعنی حس کردم باز هم چیزی در او تغییر کرده. دوباره ساکت شده بود. چهره‌اش یک طوری له بود که انگار ماشین از رویش رد شده. آرام ازش پرسیدم: امروز چکار می‌کردی؟یک لبخند کنایه‌آمیز زد و گفت: بالا و پایین!اولش نفهمیدم. چند ثانیه طول کشید تا بفهمم منظورش جابه‌جا کردن پیکر شهداست؛ پایین گذاشتن پیکرهای توی کاور از ماشین و بردن به سردخانه و بعد گذاشتن آن‌ها توی تابوت... آخرش هم درست نگفت چکار کرده. فقط به این بسنده کرد که اول، کارش را توی سردخانه شروع کرده و بعد سردخانه را طاقت نیاورده و رفته توی حسینیه کمک کند. و هنوز هم که هنوز است و یک ماه از آن روز می‌گذرد، حتی برای من هم درست توضیح نداده که توی سردخانه چه بر او گذشته و چه دیده است. ولی بالاخره من یک روز می‌نشانمش جلوی خودم و ضبط گوشی را روشن می‌کنم و از او می‌خواهم مو به مو برایم بگوید آن روز چه دیده و آن‌وقت اگر منعی برای انتشارش نبود، برای شما هم می‌نویسم.چه جنگ باشه چه نباشه، بهار قشنگه.شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)Wed, 06 May 2026 13:10:12 +0330https://virgool.ir/@forat/مهندس-های-فضول-bapye5rdgdy8این پست، دوتا یادداشتی هست که امسال و سال گذشته، به مناسبت روز مهندس در کانال شخصیم گذاشتم.اولچند وقت پیش مسئول یکی از موسسات فرهنگی داشت صحبت می‌کرد،برای تبلیغ یکی از کتاب‌هاش،می‌گفت فلان کتاب رو دادیم چندتا دانشجوهای نخبه دانشگاه شریف و صنعتی اصفهان خوندن گفتن خیلی خوبه!و همین استقبال دانشجوهای نخبه رشته‌های فنی مهندسی از کتابش رو، سندی برای خوب بودن کتاب می‌دونست!موضوع کتاب چی بود؟بحران معنا در نوجوانی😶سوال اینه: سنجش کیفیت محتوای یه کتاب با این موضوع، باید به یه دانش‌آموخته فلسفه سپرده بشه یا دانشجوی مکانیک؟این که یه دانشجوی فنی این کتاب رو دوست داشته و به نظرش پاسخ خوبی به سوالاتش داده،لزوماً به معنای خوب بودن محتوای کتابه؟جالبه که منم این کتاب رو خونده بودم. کتاب خوبیه و شاید برای بعضی معرفی‌ش هم بکنم، ولی می‌تونم بعضی استدلال‌هاش رو رد کنم؛ چون بعضی استدلال‌هاش ضعیفن.این موسسه فرهنگی، کلا توجه ویژه‌ای به تایید از سمت نخبگان فنی و مهندسی و علوم پایه داره.و برای اظهار نظر این اشخاص خیلی ارزش قائله.همین موضوع، باعث تقلیل‌گرایی در کیفیت بعضی محتواها و ضعف در استدلال شده.مشکل کجاست؟موضوعاتی که یه موسسه فرهنگی روشون کار می‌کنه، بیشتر در حوزه علوم انسانی هستن تا فنی.و نیازه که برای سنجش کیفیت محتوا، به نخبگان علوم انسانی مراجعه کنه: نخبگان علوم دینی، تاریخ، روانشناسی، جامعه‌شناسی، فلسفه...(نظر خواستن از نخبگان علوم دیگه خوب و لازمه ولی کافی نیست)ولی متاسفانه، این موسسه هم مثل اکثر افراد جامعه، معتقده کسی که علوم انسانی خونده اصلا نخبه نیست!😅نخبه علوم انسانی کیلو چنده؟🙄نخبه توی تعریف ما، صرفا کسیه که هوش ریاضی بالایی داشته باشه!!متاسفانه همین نگاه تحقیرآمیز جامعه به علوم انسانی، باعث خیلی از مشکلاتی شده که داریم.چون علوم انسانی، مبنا و پایه طرح‌ها و برنامه‌های عمرانی، اقتصادی، توسعه‌ای، آموزشی و... هستن.و تا وقتی این مبنا به درستی ساخته و پرداخته نشه و جا نیفته و درونی نشه، ما راه به جایی نمی‌بریم.تکنولوژی و علم فنی فقط ابزاره. سخت‌افزاره. نرم‌افزار علوم انسانیه که اصلا به رسمیت شناخته نمی‌شه.همین خلأ نرم‌افزاری باعث میشه ما هنوزم که هنوزه یه برنامه اقتصادی خوب و کارآمد نداشته باشیم،نظام آموزشی مون ناکارآمد و ناتوان باشه،برنامه‌های توسعه نتیجه مطلوب نداشته باشن،و هزار مشکل دیگه!!!تا وقتی ما علوم انسانی خودمون رو نداشته باشیم و تا وقتی نخبگان علوم انسانی نادیده گرفته بشن،ما در همه زمینه‌هایی که گفتم مقلد خواهیم بود.هر روز از یکی تقلید می‌کنیم و باز هم به نتیجه نمی‌رسیم!دومما بعد انقلاب و جنگ دچار عمل‌گرایی شدیم؛فکر کردیم اگه مظاهر توسعه صنعتی رو داشته باشیم یعنی پیشرفت؛پس جمعیت زیادی رو به سمت علوم فنی و تجربی هل دادیم و مهندس‌هایی تربیت کردیم تا سد و پل و جاده و نیروگاه و شهرهای مدرن بسازن و ساختن؛توی نظام پزشکی به طور عجیبی پیشرفت کردیم،از نظر صنعتی در خیلی زمینه‌ها خودکفا شدیم،توی فناوری فضایی و فناوری‌های نوین مثل نانو و هسته‌ای جزو ده‌تا کشور برتر دنیا شدیم،ولی برای هیچکدوم اینا زیرساخت معنایی نساختیم!هرجا نخبگان علوم انسانی، مخصوصا جامعه‌شناسی خواستن حرف بزنن، بهشون برچسب سیاه‌نمایی و غرب‌زدگی چسبوندیم و به هشدارها و توصیه‌هاشون گوش ندادیم.غافل از اینکه علوم فنی و مهندسی فقط ابزارن؛ مثل دست. و مغز باید علوم انسانی باشه!ما دست و مغزمون رو هماهنگ نکردیم!ما کار مغز رو هم به دست سپردیم!همین میشه که الان دانشجوی بهترین دانشگاه صنعتی کشور، درحالی که آگاهی تاریخیش رو از پیج‌های اینستاگرام و کانال‌های تلگرام گرفته، میاد شعار جاوید شاه میده،و فکر می‌کنه چون هوش ریاضی بالایی داشته و خوب تست زده، حق داره درباره هرچیزی نظر بده،و حق داره به مخالفانش با سنگ و چاقو حمله کنه،و با وقاحت و بی‌شرمی تمام پرچم کشورش رو آتش بزنه!چرا؟بخاطر همین مبنا نداشتن،بخاطر آدم حساب نکردن نخبگان علوم انسانی که صداشون به جایی نمی‌رسه!!!سومولی چند وقت پیش به یه نتیجه جالب رسیدم؛تشکل‌های دانشجویی دانشگاه‌هایی مثل دانشگاه صعنتی شریف و دانشگاه صنعتی اصفهان، در تحولات سیاسی معاصر ایران نقش مهمی داشتند. یک نمونه‌ش شکل‌گیری سازمان مجاهدین خلقه که توسط چندتن از دانشجویان دانشگاه شریف شکل گرفت.(جالبه که تمام کسانی که هسته اولیه تشکیل سازمان مجاهدین خلق بودند در رشته‌های فنی و مهندسی درس می‌خوندن، یا در دانشگاه شریف یا تهران).نام دانشگاه هم برگرفته از نام شهید شریف واقفی، دانشجوی همین دانشگاه هست که از رهبران سازمان مجاهدین پیش از چرخش ایدئولوژیک بود(نام دانشگاه قبل از انقلاب دانشگاه آریامهر بود).یا در دوران اصلاحات، فعالیت سیاسی دانشجویان دانشگاه صنعتی اصفهان خیلی قابل توجه بود، شاید حتی بیش از دانشگاه اصفهان!(حجم و عمق فعالیت تشکل‌های دانشجوییِ دهه هفتاد و هشتاد اصلا قابل مقایسه نیست با الان)چرا دانشجویان این دانشگاه‌ها که در رشته‌های فنی و مهندسی درس می‌خوندن، انقدر به فعالیت سیاسی علاقه داشتند؟بخش قابل توجهی از مسئولینی که پیش از انقلاب هم فعالیت سیاسی داشتند، در رشته‌های فنی و مهندسی بودند.چه ارتباطی هست بین این‌ها؟بنده فکر می‌کنم علتش اینه که علوم انسانی در ایران همیشه مورد بی‌توجهی قرار گرفته. باور عامه بر این بوده که افراد باهوش باید در رشته‌های ریاضی و تجربی وارد بشن و علوم انسانی مال کساییه که هوش کافی برای ریاضی و تجربی ندارن!درنتیجه، افراد باهوش و نخبه توی رشته‌های فنی و مهندسی تجمع کرده بودن، افرادی که واقعا باهوش‌تر از میانگین جامعه بودن و در نتیجه دغدغه‌های بیشتری هم داشتند، نسبت به اطراف هشیارتر بودن و توی دهه پنجاه به این نتیجه رسیدن باید یه کاری بکنن.این افراد در زمینه علوم انسانی مطالعه داشتند؛ ولی مطالعه‌شون به اندازه کافی عمیق نبود. خیلی از مفاهیم پایه براشون جا نیفتاده بود و شاید تحصیل در رشته فنی، اون‌ها رو تا حدی عمل‌گرا بار آورده بود.اونها کنش سیاسی داشتند، اتفاقا خیلی بر تحولات سیاسی ایران اثرگذار بودن، ولی چون دانش اجتماعی و فلسفی کافی نداشتند، گاهی راه به خطا بردند.نمونه بارزش هم سازمان مجاهدین خلق بود.جالبه که اخیرا تحقیقاتی نشون دادن که دانش‌آموختگان علوم پزشکی و مهندسی بیشتر جذب فرقه‌ها و گروه‌های افراطی مثل داعش شدند تا دانش‌آموختگان علوم انسانی.شاید بشه بسیاری از ناکامی‌ها و عدم موفقیت‌ها و انحراف‌ها در تحولات سیاسی ایران معاصر رو به این مسئله ربط داد که ما علوم انسانی رو خیلی مهم نمی‌دونیم، نخبه‌ها تمایل زیادی به علوم انسانی ندارن و جامعه هم خیلی فارغ‌التحصیلان علوم انسانی رو آدم نمی‌دونه!شاید علتش اینه که علوم انسانی، با خود انسان سر و کار داره، با زندگی انسان، روان انسان، تاریخ انسان، فکر انسان... برای همین همه فکر می‌کنن می‌تونن در این باره نظر بدن، فکر می‌کنن خیلی چیزهای پیش پا افتاده و ساده ایه و اصلا نیاز به علم نداره!برای همین یه پزشک، یه کارمند، یه راننده تاکسی، یه مغازه‌دار و خیلی از مردم وقتی می‌فهمن رشته من جامعه‌شناسی بوده، میگن: ماها جامعه رو بیشتر از تو می‌شناسیم، چون خیلی تنمون به تن این مردم خورده!و به خودشون اجازه میدن توی حوزه تخصصی علوم انسانی نظر بدن. چون اونو اصلا تخصص نمیدونن!ولی من جرات ندارم توی حوزه تخصصی پزشکی یا زمین‌شناسی یا الکترونیک نظر بدم!همه پذیرفتن که این‌ها علمه و باید اون رو به متخصص سپرد.این نگاه هنوز درباره علوم انسانی وجود نداره.درحالی که علوم انسانیه که تعیین می‌کنه اون پزشک یا مهندس چطور باید توی ساختار جامعه قرار بگیره!😎در آخر،روز مهندس رو به مهندسان عزیزی که توی کار علوم انسانی دخالت نمی‌کنن و با نگاه صفر و یکی و خشک مهندسانه‌شون(!) دنبال پاسخ برای مسائل پیچیده علوم انسانی نمی‌گردن تبریک می‌گم! دارم سریال چیزهای عجیب رو می‌بینم😅 این آقای گوگولی و با مزه یکی از شخصیت‌های فرعی سریاله که یه مهندس روس زمان شوروی سابقه. با اختلاف گوگولی‌ترین و ناز ترین مهندسی که دیدم😂در پاسخ به هتک حرمت به پرچم ایران عزیزم. اهانت به پرچم، هیچ توجیهی نداره و کسی که به این پرچم اهانت می‌کنه، نباید با بودجه این کشور درس بخونه و بعد هم بذاره بره!شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)Tue, 24 Feb 2026 19:02:11 +0330https://virgool.ir/MAHDIJAN/هی-ایستادیم-و-لگد-خوردیم-xqqy46cebgxbیک شب قبل از 22 دی بود؛ شاید هم دو شب قبل. اینترنت‌ها قطع بود و برخلاف همیشه، تلوزیون را روشن کرده بودیم. تنها منبع خبری‌مان شبکه خبر بود. فکر کنم دولت بیانیه داده بود؛ درباره جانباختگان گفته بود و عزای عمومی اعلام کرده بود. بعد هم گفته بود مردم در اعتراض به اقدامات تروریستی اخیر به خیابان بیایند. با همسرم زیرنویس را می‌خواندیم و خون خونمان را می‌خورد. حرص می‌خوردیم و فحش می‌دادیم. دولت یک طوری در بیانیه ژست حق به جانبی گرفته بود که انگار اقتصاد کشور دست عمه‌های من بوده و عمه‌های من نتوانسته‌اند تورم لعنتی را کنترل کنند. انگار نه انگار که توی یک سال و نیم، دلار و سکه و کوفت و زهرمار چندین برابر شده بود و طوری بالا رفته بود که سابقه نداشت. یک ببخشید خشک و خالی هم نگفته بودند به مردم. یک معذرت‌خواهی معمولی... نه استعفا، نه اقدام جدی... هیچی. گاهی نگرانی و ناامیدی را که توی چشمان همسرم می‌دیدم یا وقتی سر کلاس جامعه‌شناسی می‌نشستم، با خودم می‌گفتم من دارم سنگ چی را به سینه می‌زنم؟توی همین ویرگول، یکی زیر یکی از پست‌ها کامنتی گذاشته بود با این مضمون که: با وجود این که این مشکلات اقتصادی و اجتماعی و زیست‌محیطی و... را می‌بینی، بازهم طرفدار نظامی؟آن شب، شب قبل 22 دی، با وجود همه فحش‌هایی که دادم، با وجود دردی که داشتم با گوشت و پوست می‌چشیدمش، و با این که دلم می‌خواست لج کنم و نروم، آخرش به این نتیجه رسیدم که باید رفت و رفتم. با دل پر خون رفتم. با دلی که داشت می‌سوخت؛ برای خودم، برای مردم.برای این نرفتم که دولت گفته بود. فقط برای این رفتم که تاریخ بهار عربی و مخصوصا تحولات سوریه را نخوانده، بلکه خورده بودم. هم سر کلاس جامعه‌شناسی انقلاب لیسانس و هم برای پروژه داستانی خودم خیلی درباره تحولات سوریه خوانده بودم. از شروع اعتراضات به دولت بشار اسد و ریشه‌هایش – مطالباتی که به حق بودند – تا آغاز جنگ داخلی و قرار گرفتن بشار در آستانه سقوط، تا چند سال بعد و افتادن سوریه به دست داعش و تجزیه و هرج و مرج و کشته شدن هزاران نفری که حتی در آمار هم به شمار نیامدند و هزاران آواره‌ای که به بدبختی خود را به اروپا رساندند و... سوریه دیگر سوریه بشو نبود. بعد از سقوط بشار هم که این است وضعش: حمله اسرائیل و هرج و مرج و اسلام‌گرایی رادیکال و نابودی زیرساخت‌ها و... خلاصه هر اتفاق بدی که ممکن است برای مردم یک کشور بیفتد.من فقط به این نتیجه رسیدم که نباید مسیری که مردم سوریه رفتند را برویم؛ چون هرچه سر آن‌ها آمده، برای ما ضرب‌در ده می‌شود. برای همین رفتم. برای ایران. برای ایرانی که دوستش دارم و غصه‌اش را می‌خورم و گاهی برایش اشک می‌ریزم.روز 22 دی خیلی آدم آمده بود. خیلی انقدر آدم آمده بود که از خیلی قبل از میدان بزرگمهر خیابان پر از آدم بود و تا خود گلستان شهدا خیابان خالی نمی‌شد. همه هم مردم همین ایران بودند. در همین ایران زندگی می‌کردند. کسی مردم را برای راهپیمایی از افغانستان نیاورده بود. ما بودیم. ما مردم. ما مردمی که ایران را دوست داشتیم، انقدر دوست داشتیم که دلمان خون بود ولی حاضر نشده بودیم صدایمان با دشمن یکی شود. ما، مردمی که ایران را به یک لقمه نان نمی‌فروختیم.الان شب بیست و دوی بهمن است. سه روز پیش، رفته بودم آخرین امتحانم را بدهم و سر کلاس حرف از اعتراضات و آشوب‌های اخیر شد. طبق معمول همه کلاس‌های جامعه‌شناسی، دردِ دل‌هایمان عمیق‌تر بود، همه‌جانبه‌نگرتر بود، دردمندانه‌تر بود. عمیق‌تر از حرف‌هایی که مردم توی تاکسی و اتوبوس و صف نان می‌زنند. و می‌دانستیم اگر راهکار هم پیدا کنیم و بگوییم، کسی به حرف جامعه‌شناسی خوانده‌ها گوش نمی‌دهد. روی پیشانی‌مان برچسب غرب‌زده می‌چسبانند، می‌گویند سیاه‌نمایی می‌کنید...!از آن طرف بالاخره احمق که نیستم. نگاه‌های سنگین و چپ‌چپ همکلاسی‌ها و برخورد سنگین‌شان را می‌فهمم. می‌فهمم به من که تنها چادری کلاسم چطور نگاه می‌کنند. من همیشه قبل از ورود به کلاس عقایدم را می‌گذاشتم دم در. با خودم عهد بسته بودم جز روی عقل و منطق تعصب نداشته باشم. توی دوران کارشناسی، چندتا از چادری‌های کلاس بارها بهم می‌گفتند جواب فلان استاد که ضد دین حرف می‌زند را بده – چون می‌گفتند تو از پس جواب دادنش برمی‌آیی – و می‌گفتم من از نظر علمی در حدی نیستم که جواب این استاد را بدهم. من الان فقط یاد می‌گیرم. توی کلاس‌های ارشد سعی کردم هیچ‌وقت به سمت و سوی خاصی جهت‌گیری نکنم. سعی کردم آن کنشگر مرزی‌ای باشم که بجای ایجاد دوقطبی و جبهه‌گیری، به دنبال گفت‌وگوست، به دنبال واقع‌بینی و انصاف است. سعی کردم با همه – بدون قضاوت اعتقاداتشان – دوست باشم؛ نه دوست صمیمی، در حد یک همکلاسی ارشد که به او اعتماد داری و بدت نمی‌آید با او گفت‌وگو کنی؛ همین. ولی خب، وقتی برای اولین امتحان و بعدی‌اش و بعدی‌اش سر کلاس رفتم، فهمیدم مهم نیست که من چقدر تلاش کنم؛ آخرش همه ته ته دلشان درباره من می‌گویند: این که عرزشی ست. این که...الان فهمیده‌ام یک طرف جبهه گرفتن، خیلی آسان‌تر از گفت‌وگو کردن و کنشگری مرزی ست؛ و این دقیقا همان کاری ست که ایران لازم دارد. باید بین مردم، بین دو قطبی که هست، یک پل ارتباطی برقرار شود. باید گفت‌وگو اتفاق بیفتد تا حباب رسانه شکسته شود، تا اشتراکات پررنگ شود، تا مردم امیدوار شوند. و من تلاش کردم این اتفاق بیفتد؛ با چیزهایی که از دانشگاه و تجربه آموخته بودم. اما از یک طرف، برچسب غرب‌زدگی می‌خورم و از طرف دیگر برچسب جیره‌خور بودن. این وضعیت کسی است که می‌خواهد گفت‌وگو کند؛ نه جبهه‌گیری و دعوا. چیزی است که توی ویرگول هم دیده‌ام. توی ویرگول هم اصولا افراد حوصله دعوا را بیشتر دارند تا گفت‌وگو و ترجیح می‌دهند در فضای تعصب و احساسات بمانند؛ که که واقعیت را ببینند. همین هم می‌شود که تو باید از دو طرف فحش بخوری. گاهی وقتی این‌ها را می‌بینم، با خودم می‌گویم گور پدر همه‌شان. گور پدر همه آن‌هایی که دم از آزادی بیان و احترام به عقاید می‌زنند ولی اگر باب میلشان نباشی، هرچه از دهنشان دربیاید می‌گوید. خواهرم می‌گوید ای کاش واقعا دیکتاتوری بود؛ کاش واقعا حکومت مثل حکومت کره شمالی بود چون این مردم قدر آزادی را نمی‌دانند.یاد شهید سیدحسن حسینی افتادم. شب ۱۸ دی ایستاده بود وسط مردم، داشت با مردم حرف می‌زد. مامور نبود. فقط می‌خواست مردم را به فکر کردن دعوت کند. می‌خواست نگذارد مردم قاطی تروریست‌ها شود. بعد یکهو یکی از جمعیت بیرون آمده بود و چاقو را به قلبش فرو کرده بود و رفته بود.درست است؛ من طرفدار نظامم. من آقای خامنه‌ای را قبول دارم. و ایران را دوست دارم. برای همین دنبال گفت‌وگوام. می‌خواهم با آن‌ها که مخالفند حرف بزنم؛ نه برای این که قانع‌شان کنم. برای این که باید حرف زد. ولی در پاسخ چیزی بجز توهین و حرف‌های غیرمنطقی نشنیده‌ام. فضای دو طرف خیلی رادیکال است. خیلی رادیکال‌تر از آن که بشود حرف زد، بشود راه حل پیدا کرد. یکی از مخالفان حکومت نوشته بود: «بین ما و شما دریایی از خون است و امکان آشتی نیست». کدام خون؟ مگر خون‌هایی که ریخته شد خون مردم ایران نبود؟ و مگر مایی که جمهوری اسلامی را قبول داریم ایرانی نیستیم؟ مگر ما از کجا آمده‌ایم که یک عده ما را از دایره مردم ایران بیرون انداخته‌اند؟ آن خون‌ها که ریخته شد را ما نریختیم. آن خون‌ها خون خودمان بود. ما بودیم. آن خون‌ها را بیگانه ریخت، مزدور اجنبی ریخت و تاوانش را ما باید بدهیم.این روزها کسانی مدعی دوست داشتن ایرانند که برای حمله دشمن لحظه‌شماری می‌کنند و آن‌ها که واقعا برای ایران و مردمش هزینه داده‌اند را مزدور و جیره‌خور می‌نامند. این روزها، این فضای رادیکالی که رسانه ایجاد کرده به نفع هیچکس نیست. نه به نفع ما طرفداران جمهوری اسلامی است و نه به نفع مخالفان جمهوری اسلامی. این رادیکالیسم فقط به نفع دشمن است. این دشمنی، این دوقطبی، این که ایرانی جلوی ایرانی بایستد، دودش توی چشم ما مردم ایران می‌رود و پولش توی جیب خارج‌نشین‌های مواجب‌بگیر از دشمن. توی جیب آن‌ها که از کیلومترها دورتر، برای ایران اشک تمساح می‌ریزند و در باطن برایشان هیچ ارزشی ندارد یک نفر در ایران بمیرد یا هزار نفر؛ آن‌ها که مردم ایران را به جان هم می‌اندازند و لقمه در خون مردم می‌زنند.بله من از نظام جمهوری اسلامی دفاع می‌کنم؛ ولی منظورم این نیست که بی‌نقص است، و کور و کر و خنگ هم نیستم که نفهمم مشکل کجاست. مثل گوسفند سرم پایین نیست که نفهمم چه اتفاقی دارد می‌افتد. من با دل خون از جمهوری اسلامی دفاع می‌کنم؛ با قلبی که از درد تیر می‌کشد. می‌بینم کسانی را که ادعای انقلابی بودن و ولایی بودنشان گوش مردم را کر می‌کند و ذره‌ای دلشان برای ایران و مردمش نمی‌سوزد، می‌بینم آن‌هایی که خرد و عقل را بوسیده‌اند و کنار گذاشته‌اند و مدیریتشان بجای خرد، بر خریت استوار است. حرص می‌خورم. اعتراض می‌کنم. مطالبه می‌کنم. غصه می‌خورم. خنگ نیستم. کور هم نیستم. من از جمهوری اسلامی دفاع می‌کنم نه از آن‌ها. و شاید از خیلی‌های دیگر هم بیشتر بدانم و غصه بخورم. با دل خون از جمهوری اسلامی دفاع می‌کنم، چون ایران را دوست دارم. چون نمی‌خواهم فروپاشی ایران را ببینم.شهبازی توی کانال ماهبندانش نوشته بود: «عاشق همین خل‌بازی‌هاتم جمهوری اسلامی عزیز. با همه این ندونم‌کاری‌ها هم تا بتونم نمی‌ذارم خش بهت بیفته. ولی آخه چرا؟»من الان دقیقا همینم. از دو طرف هم فحش می‌خورم. از چپ و راست هم له می‌شوم. نوزده بهمن، آخرین امتحانم بود و نگاه‌ها و برخوردهای سنگین بچه‌ها را تاب نیاوردم که زودتر از جمعشان زدم بیرون. توی مترو به ایران و سرنوشتش فکر می‌کردم. در منتهای درماندگی و استیصال و چه کنم بودم. نه برای زندگی و آینده خودم؛ برای ایران. به خودم آمدم دیدم سرم را به میله مترو تکیه داده‌ام و دارم گریه می‌کنم. نه برای این له شدن دو طرفه و دو طرفه فحش خوردن... نه. داشتم برای ایران گریه می‌کردم. دلم می‌خواهد ایران را بغل کنم. دلم می‌خواهد ایران را محکم توی بغلم بگیرم و نوازشش کنم و بگویم که حالش خوب می‌شود. دلم می‌خواهد ایران را بغل بگیرم و نگذارم دست هیچکس بهش برسد.فردا هم می‌خواهم بروم راهپیمایی. نه از سر دلخوشی که از سر خون دل. از سر دلسوزی. می‌خواهم بروم راهپیمایی و ایران را بغل کنم و بگویم دوستش دارم، حتی اگر شرایطش بد باشد. می‌خواهم یک انسان شریف باشم، انسانی که وطنش را به لقمه نان نمی‌فروشد.پی‌نوشت: آن روز توی مترو، هندزفری را درآوردم و آهنگ «لگد» را گوش دادم:...هی ایستادیم و لگد خوردیم/ از مدعیان فحش بد خوردیمتا چشم وا کردیم این دنیا/ تا می‌شد و می‌خورد زد، خوردیم!از هر طرف بر قلبمان زخمی ست/ زخمی که آهش سخت می‌گیردآهی که دامن‌گیر نامردان/ آهی که تاج و تخت می‌گیرداین رسم این دنیاست می‌دانم/ ما تاابد تنهای تنهاییمدنیا اگر این است پس صد شکر!/ ما لکه‌های ننگ دنیاییم...شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)Wed, 11 Feb 2026 01:48:04 +0330https://virgool.ir/farhang-andishe/تو-این-مردم-را-یاغی-کردی-آقای-خمینی-r9x8mpgjki74سلام آقای خمینی.امروز که دوازده بهمن باشد، می‌شود چهل و هفتمین سالگرد بازگشت شما به ایران، به عنوان رهبر انقلاب اسلامی. یک نسل عوض شده است. آن جوان‌هایی که آن روز دور و بر شما بودند پیر شده‌اند، بعضی شهید شده‌اند و بعضی مرده‌اند. خلاصه دیگر یا نیستند و یا از دید ما خارج شده‌اند و کسی حرفشان را نمی‌شنود. آن‌هایی که آن زمان بچه بودند و سربازهای توی گهواره، حالا پا به سن گذاشته‌اند. میانه سالند و نزدیک پیری. پنجاه شصت ساله.حالا کشور دست مایی افتاده که تو را فقط از صفحه اول کتاب‌های درسیمان می‌شناسیم، از عکست بالای تخته کلاس‌هایمان، از تکه‌های جسته گریخته سخنرانی‌هایت توی تلوزیون. ما تو را از نزدیک که چه عرض کنم؛ حتی از دور هم ندیده‌ایم. فقط شنیده‌ایم؛ راست و دروغ؛ قاطی هم. از تبار هندی گرفته تا معجزه طبس و آب و برق مجانی و نگاه مترقی به زن و... خیلی چیزها.ولی آقای خمینی، من با راست و دروغ هیچکدام کاری ندارم. یک چیز برای من واضح است و آن این است که تو نظام شاهنشاهی را برانداختی؛ اول از توی قلب مردم و بعد در واقعیت، در سپهر سیاسی ایران. تو درختی را از ریشه بیرون کشیدی که بیش از سه هزار سال در اندیشه سیاسی ایرانشهری ریشه دوانده بود. ایرانیان تا چشم باز کرده بودند، پادشاهان را فرزندان خدا دیده بودند؛ انسان‌های بی‌نقصی که حکومت حق مسلمشان بود و مالک جان و مال و سرزمین ایرانیان بودند.«شاه» در ایران کنار خدا نشسته بود.حتی ورود اسلام هم نتوانست این اندیشه را از بین ببرد. حتی بعد از اسلام هم، پادشاهان قبله عالم بودند. سایه خدا بودند. مالک ممالک محروسه بودند و صاحب جان و مال رعیت. کی جرات داشت بگوید شاه بالای چشمش ابروست؟تو چطور توانستی این کار را بکنی حضرت امام؟ چطور زورت به این باورِ هزاران ساله رسید و مردمِ ایران را به جایی رساندی که توی خیابان داد بزنند مرگ بر شاه؟ این مردم که بار اولشان نبود پادشاه خودکامه و ظالم می‌دیدند. تمام گذشته و تاریخشان پر بود از پادشاه‌های ظالم و زورگو و مستبد. اصلا استبداد رکن اصلی حکومت پادشاهی ست. هزاران سال بود مردم این را دیده بودند و پذیرفته بودند. تو چکار کردی با این مردم، خمینی کبیر؟این مردم دیگر نهایت نهایتش توی انقلاب مشروطه، برای پادشاهی مشروطه کلی ذوق کرده بودند. باز هم زورشان به شاه نرسیده بود یا نخواسته بودند اصلا شاه را بردارند. شاید فکر کرده بودند شاه را که اصلا نمی‌شود حذف کرد! مملکت شاه می‌خواهد!شاید کسی بگوید خب توی جهان امروز دیگر کسی پادشاهیِ عهد بوق را نمی‌خواهد؛ ولی توی همین جهان امروز که ایده دموکراسی و جمهوریت آن را پر کرده، هنوز کشورهایی هستند – اتفاقا توسعه یافته – که نتوانسته‌اند پادشاهی را کنار بزنند. پارلمان دارند، حزب دارند، انتخابات هم دارند؛ ولی آخرش باید یک شاهی، ملکه‌ای چیزی هم بالای سرشان باشد و ارتششان سلطنتی باشد نه ملی و سرودش کشورشان دعا برای سلطنت باشد نه کشور و ملت.از زمانی که ایران ایران بود و از زمانی که انسان‌ها بودند و تمدن بود، حکومت پادشاهی بود. هرکس زورش بیشتر بود و عده و عُده بیشتری داشت، پادشاه می‌شد و بعد پسرش و بعد نوه‌اش... مردم انتخاب نمی‌کردند، فقط زیر بار می‌رفتند؛ چون پادشاه زور داشت و آن‌ها نداشتند؛ و چون پادشاه می‌گفت که خدا او را تایید کرده تا فرمانروایی کند. پادشاه‌ها نه موقع آمدن از مردم نظر می‌خواستند و نه موقع رفتن. سرنگونی‌شان هم یا بخاطر حمله خارجی بود، یا کودتا و شورش گروهی که زورمندتر بودند، و یا بخاطر دعواهای قدرت‌طلبانه داخل خود دربار. مردم هیچ‌وقت به این نتیجه نمی‌رسیدند که این حکومت را نمی‌خواهیم؛ پس تغییرش می‌دهیم. مردم فقط رعیت‌هایی بودند که نگاه می‌کردند.حکومتی که تو بنا گذاشتی – فارغ از این که الان عملکردش چطور است – تنها حکومتی بود که مردم آن را خواستند. اولین باری بود که بعد از هزاران سال، مردم – به معنای واقعی مردم – یک حکومت را سرنگون کردند و حکومتی دیگر را به قدرت رساندند. اولین بار بود که مردم توانستند بین «آری» و «نه» انتخاب کنند.حتی همان‌هایی که الان معتقدند تو اشتباه کردی، و حتی آن‌هایی که الان می‌خواهند پهلوی برگردد هم به تو مدیونند آقای خمینی. کسانی که توی خیابان می‌آیند و می‌گویند جاوید شاه هم به تو مدیونند. تو بهشان یاد دادی می‌شود مخالف حکومت بود و می‌شود حکومت را تغییر داد. دوتا شاه پهلوی را که مردم نخواسته بودند؛ اولی را انگلیس گذاشت روی تخت سلطنت و دومی را آمریکا. این ربع پهلوی اما حالا برای رسیدن به قدرت، محتاج مردم است! حالا باید مردمی باشند توی ایران که پهلوی را بخواهند و برایش بجنگند تا بتواند برگردد.اگر تو نبودی و انقلابت نبود، این مردم کی جرات داشتند توی تاکسی و صف نان و مهمانی‌ها و کوچه و بازار و کلاس و مدرسه و فضای مجازی، به تو و انقلابت و حکومتت فحش بدهند؟ شاید صد برابر بدتر این را می‌دیدند و دم نمی‌زدند. تو یادشان دادی که اگر ناراضی هستند، می‌توانند داد بزنند و بگویند ناراضی‌اند. می‌توانند طلبکار مسئولان شوند. اگر تو نبودی که یادشان بدهی می‌شود اعتراض کرد، صدبار هم توی سرشان می‌زدی صداشان درنمی‌آمد؛ همانطور که قبلا هم درنیامده بود(بجز قیام‌های کوچک و کم‌دامنه‌ای در گوشه و کنار ایران).این مردم هزاران سال بود که فقط نگاه کرده بودند که این حکومت می‌رود و بعدی می‌آید و همه‌چیز را به چرخ گردون نیلوفری و فلک و ستاره‌ها ربط داده بودند. برای ستاره‌های توی آسمان نقش بیشتری قائل بودند تا خودشان. اگر راضی بودند می‌گفتند چرخ بر وفق مرادشان می‌چرخد و اگر ناراضی بودند، فحشش را به همان چرخ فلک می‌دادند: چه بدکرداری ای چرخ! سر کین داری ای چرخ! نه دین داری نه آیین داری ای چرخ!این مردم را همه توی سرشان زده بودند. پادشاهان سال‌ها به عنوان رعیت توی سرشان زده بودند. مغول‌ها و افغان‌ها توی سرشان زده بودند. انگلیس و امریکا و شوروی و آلمان توی سرشان زده بودند. هرکس از راه رسیده بود یکی زده بود توی سر این مردم و بهشان حالی کرده بود که نه حرف شما مهم است، نه خواسته‌هایتان. تو اما آمدی سر مردم داد کشیدی. کاری کردی که مردمی که سال‌های سال، هر حکومتی تکه‌ای از خاکشان را کنده بود و برده بود، سر یک وجب خاک خرمشهر با چنگ و دندان بجنگد.تو آمدی این مردم را یاغی کردی آقای خمینی. کاری کردی که دیگر بجای تو سری خوردن، سرش را بلند کند و نظر خودش را بدهد. بگوید نه شرقی نه غربی. کاری کردی که با خودش بگوید: تحریمیم؟ به جهنم. خودمان می‌سازیم. حمله می‌کنند؟ به جهنم. دفاع می‌کنیم.این مردم را یاغی کردی آقای خمینی. آن‌ها که تو را قبول ندارند فکرش را هم نمی‌کنند که همین «قبول نداشتن» و «مخالف بودن» را مدیون تواند. حتی آن دهه هشتادی که اصلا تو را نمی‌شناسد و از تو و انقلابت متنفر است هم تنفرش را مدیون توست. تو به او یاد داده‌ای که می‌شود مخالف بود و مخالفت را کف خیابان داد زد. اگر تو نبودی که با یک پشتوانه مردمی، حکومت پهلوی را براندازی کنی، ایده براندازی شاید در ذهن هیچکس جوانه نمی‌زد. هیچکس توی همین ویرگول نمی‌نوشت که می‌توان جمهوری اسلامی را سرنگون کرد و بعد رفراندوم برگزار کرد و مردم خودشان انتخاب کنند که چه جور حکومتی می‌خواهند؛ و مثلا یکی بگوید حکومت غیردینی(هرچه باشد)، یکی بگوید جمهوری دموکراتیک، یکی بگوید پادشاهی مشروطه...این مردم حالا ناراضی‌اند. بعضی نظرشان این است که حکومت بماند و اصلاح شود و بعضی می‌خواهند کلا برود و همه آن‌ها چه بدانند چه نه، مدیون تو هستند. من شخصاً نظرم این است – بله تو ما دخترها را یاغی کردی و حالا من بجای ضعیفه بودن، اینجا نظر شخصی خودم را می‌گویم – که این حکومت بماند، ولی اصلاح شود. نظرم این است که مدیران پیر و پوسیده و پلاسیده بازنشسته شوند و مدیریت را به جوانانی بسپارند که تخصص و تعهد دارند. نظرم این است که می‌توانم تغییر ایجاد کنم؛ چون تو یادم داده‌ای.ممنونم آقای خمینی.این آسمان طلائیه است. اینجا سخنران داشت می‌گفت ما توی دفاع مقدس، با همت چند مهندس خوش فکر، رکورد انتقال مجروح جنگی به بیمارستان را از چنگ آمریکایی‌ها درآوردیم. آن‌ها رکوردشان ۲ ساعت بود. رکورد ما شد ۲۰ دقیقه. و داشتم فکر می‌کردم اگر آن زمان توانستیم، چرا الان نتوانیم؟شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)Mon, 02 Feb 2026 12:56:51 +0330https://virgool.ir/MyGunpen/من-هم-کشته-شدم-ias9yfirzq7bاین روزها خیلی‌ها داغدار و سوگوارن و همه "جای گلوله‌ای در بدنشان درد می‌کند که بهشان نخورده است". همه از کوه کشته‌های انبوه شده روی هم حرف میزنن. آمارها وحشتناکن: 12 هزار نفر، 15 هزار نفر، 20 هزار نفر، 25 هزار نفر، 30 هزار نفر و حتی 50 هزار نفر!گویا من هم کشته شدم و خودم خبر ندارم.میدونم الان شماهایی که این پست رو میخونین انقدر احساساتی و عصبانی و غمگین هستید که به احتمال زیاد میاید زیر پست برای دعوا و فحاشی نسبت به من(کما اینکه توی پست‌های قبلی هم...!). ولی اگه هنوز یه ذره، فقط یه ذره برای سلول‌های خاکستری مغزتون ارزش قائلید و اگه تست آی‌کیو رو بالای 90 می‌زنید، ازتون انتظار میره که ادامه پست رو هم بخونید.ببینید؛ من اصلا نمیخوام بگم کسی کشته نشده. شده. اطراف خود منم شنیدم کسانی کشته شده باشن. آمار رسمی کشور میگه حدود سه هزار نفر جانباخته داشتیم. حالا شما آمار رسمی رو قبول نداری و معتقدی باید چشماتو ببندی و دهنتو وا کنی و بگی حکومت دروغ میگه؟ باشه.ولی نظرت درباره علم ریاضی و آمار و احتمال چیه؟ دو دوتا همیشه چهارتاست!من همین الان یه سرچ زدم توی گوگل و از چندتا سایت خبری یه سری عدد و رقم درآوردم. بیشتر هم از ویکی‌پدیا که قطعا رسانه هرکس باشه، دست بسیج و سپاه نیست.توی جنگ 12 روزه، حدود هزار و دویست نفر از مردم کل ایران شهید شدن. 12 روز حملات پهپادی و موشکی: هزار و دویست نفر(کل ایران).توی جنگ هشت ساله، آمار شهدای کل استان اصفهان 30 هزارتا شهید بود. دقت کنید: در طول هشت سال، از افرادی که از کل استان اصفهان رفتن جبهه(جایی که هر لحظه احتمال گلوله و بمب خوردن بوده)، فقط 30 هزار نفر شهید شدن. هشت سال حضور مداوم در منطقه جنگی: 30 هزار نفر(استان اصفهان).هفدهم شهریور سال 57 که به جمعه سیاه معروفه و یکی از سرکوب‌های شدید حکومت پهلوی بوده، احتمالا 500 نفر شهید داشته. البته منابع رسمی حکومت پهلوی گفتن 80 نفر و خود انقلابیون تا چهارهزار نفر هم گفتن؛ ولی آمار 500 نفر منطقی تره. یک صبح تا غروب به گلوله بستن جمعیت معترض در شهر تهران: 500 نفر شهید.باز برگردیم به جنگ هشت ساله. توی جنگ هشت ساله، حملات هوایی و موشکی صدام به شهرهای ایران، حدود 15هزار شهید داشت و این شهدا از نیمه غربی ایران بودن؛ چون امکان عملیات هوایی توی نیمه شرقی نداشت. هشت سال حمله با هواپیمای بمب افکن و موشک به مناطق مسکونی در شهرهای نیمه غربی ایران: 15 هزار نفر شهید.حالا بریم سراغ یکی از بزرگترین کشتارهای چند دهه‌ی اخیر؛ کشتار مردم غزه به دست اسرائیل که با حملات موشکی و پهپادی و هواپیماهای جنگنده انجام میشه. عرضم به خدمتتون که از 7 اکتبر(15 مهر) که شروع جنگ بود تا 27 آبان، یعنی طی حدود 3 هفته، آمار شهدای غزه به 12 هزار نفر رسیده. یعنی اگه تو سه هفته تمام توی یه منطقه مسکونی متراکم با ساختمانهای ده بیست طبقه، موشک و بمب بندازی و توی هر حمله، چندتا ساختمانِ مثلا 40 واحدی رو که احتمالا 200 نفر توش زندگی میکنن، کامل بیاری پایین، میتونی 12 هزار نفر رو بکشی؛ اونم توی سه هفته!چرا دارم اینا رو میگم؟فقط برای این که یکم به آماری که بهتون میدن فکر کنین. انقدر تحت تاثیر احساسات و بخاطر بدبینی غیرمنطقی به حکومت، هر خبری که بهتون میدن رو قبول نکنید. یکم فکر کنید ببینید اصلا توی دو سه شب، کشتن مثلا 15 هزار نفر ممکنه؟بله البته ممکنه، ولی با انداختن بمب اتم!انقدر با قطعیت میگید که پزشکی قانونی و سازمان اورژانس کشور و سایر نهادهای رسمی میتونن آمارسازی کنن؛ ولی یه درصد فکر نمی‌کنید رسانه‌هایی که ازشون خبر می‌گیرید هم ممکنه آمارسازی کرده باشن؟ اصلا فکر می‌کنید چرا انقدر اختلاف توی آمار زیاده؟ چون هرکس یه چیزی می‌پرونه برای خودش!ممکنه بگید من فیلمش رو دیدم، عکسش رو دیدم! احتمالش نیست که بعضی از فیلم و عکسها ساخته هوش مصنوعی باشن یا مربوط به ایران نباشن؟ واقعا توی دورانی که هر چیز جعلی‌ای رو میشه درست کرد، فکر می‌کنید میشه به هر فیلم و عکسی که می‌بینید اعتماد کنید؟(یه نمونه، فیلمی بود با عنوان تیر خلاص زدن به مجروحان داخل بیمارستان، که بعد معلوم شد مربوط به حمله نیروهای الجولانی به مردم حسکه سوریه ست)فکر نمی‌کنید رسانه شما رو به حدی لبریز از خشم، نفرت و هیجان کرده که بجای تامل و فکر، فقط دنبال قضاوت‌های فوری هستید؟ طوری که احتمالا زیر همین پست، برای من هم فحش خواهید نوشت؟بیاید منطقی باشیم.من خودم هم این چند روز دنبال این بودم که بفهمم نیروهای امنیتی و انتظامی چطور برخورد کردن و چند نفر کشته شدن به دستشون. بنابراین، بجای زیر و رو کردن اخبار، اول درباره سلاح‌های سازمانی نیروهای پلیس و سپاه و ضد شورش تحقیق کردم.این نیروها برای مقابله با شورش، چندتا سلاح دارن: لانچر اشک‌آور، تفنگ پینت بال، شاتگان با ساچمه پلاستیکی.دو مورد اولی کشنده نیستن و مورد سوم هرچند کشنده نیست، ولی میتونه آسیب‌های دائمی یا موقتی ایجاد کنه. مثل موارد اصابت ساچمه به چشم. برای همین معمولا نیروهایی که شاتگان دارن، موظف هستن به کمر به پایین شلیک کنن. و البته آسیب ساچمه پلاستیکی کمتره.این موارد، برای مقابله با شورش هستن. چیزی که البته شخصا توی خیابون دیدم، استفاده از سلاح سازمانی کلاشنیکف هم بود(کلاشنیکف سلاح سازمانی و مرسوم بین نیروهای ناجا و سپاهه) که صدایی که من شنیدم، صدای گلوله مشقی یا پلاستیکی بود و غالبا هم تیر هوایی بود(مشاهداتم از روی پشت بوم رو توی پست‌های قبلی نوشتم).هفته پیش با یکی از فرماندهان بسیج صحبت کردم. مستقیما ازش پرسیدم که چند نفر از معترضان رو کشتید؟ گفت ما اصلا تا صبح نوزدهم دی حق تیر نداشتیم و نیروها فقط تجهیزات لازم برای دفاع شخصی داشتن(باتوم الکتریکی، اسپری فلفل، لانچر اشک‌آور). و اصلا شرایط تا صبح نوزدهم دی امنیتی نبود و بعدش که با موج حمله و تخریب و کشتار مواجه شدیم، شرایط امنیتی شد(یعنی تا قبلش فقط نیروهای انتظامی بودن، ولی بعدش نیروهای نظامی مثل سپاه هم وارد شدن). می‌گفت ما هجدهم دی بخاطر حضور مردم معترض در کنار اغتشاشگرها، نه اجازه داشتیم و نه تمایل داشتیم تیراندازی کنیم. همین هم شد که تعداد زیادی از نیروهای ضد شورش و پلیس و بسیج، به شکل وحشیانه‌ای شهید شدن(تصاویری که این بنده خدا نشون ما داد رو هیچ جا منتشر نکردن؛ چون به حدی شرم‌آور و وحشیانه ست که دوست و دشمن نباید ببینن و هنوزم از جلوی چشم من کنار نمیره). می‌گفت ما فقط تیر پلاستیکی داشتیم که تیر پلاستیکی اصلا کشندگی نداره و نهایتا یکم کبود میکنه! یه نکته جالب دیگه که این بنده خدا میگفت این بود که تیرهایی که از بدن اجساد خارج شده، اکثرا اصلا کالیبری نیست که ما داشته باشیم. ما کالیبر 9 میلیمتری و 7.62 داریم؛ ولی کالیبرهایی که توی بدن اجساده، 7.63 هست که اصلا توی سازمان رزم ایران موجود نیست.(ببینید اصولا هر کشوری برای نیروهای مسلحش سلاح سازمانی و فشنگ‌های استاندارد خاصی تولید میکنه/می‌خره تا همه یه دست باشن و بعد هم کارش برای تعمیر و نگهداری آسون باشه. و توی ایران هم استفاده از سلاح نه قانونیه و نه رایج؛ بنا بر این سلاح‌هایی که به طور غیرمجاز پیدا میشن هم محدودن؛ چه برسه به سلاح‌های سازمانی و قانونی. و به همین علت تشخیص این که گلوله‌ی داخل جسد رو کی زده، کار تقریبا آسونیه)حالا شما ممکنه بگید این بنده خدا دروغ گفته یا من دارم دروغ میگم. خب باشه؛ میتونیم این ادعا رو قبول نکنیم. ولی همونطور که میدونید، طبق قانون «بکارگیری سلاح توسط مأمورین نیروهای مسلح (مصوب ۱۳۷۳)» مأموران مسلح و مأموران انتظامی در مواجهه با تهدید مسلحانه و فوری مجاز به به‌کارگیری سلاح هستند، اما این استفاده باید تابع اصول «ضرورت»، «تناسب» و ضوابط آیین‌نامه‌ای باشد و پس از هر اقدام، گزارش و تحقیق رسمی انجام شود.حالا تصور کنید که یه عده با سلاح سرد و گرم اقدام به حمله به اماکن نظامی، دولتی و اموال شخصی مردم کردن. در چنین شرایطی، ما دیگه با اعتراض یا حتی اغتشاش مواجه نیستیم؛ بلکه ما دقیقا در موقعیت "جنگ شهری" قرار داریم و اصولا توی میدون جنگ، گلوله خیرات میکنن؛ نه حلوا!یعنی واقعا توقع دارید مامور پلیس وایسه و نگاه کنه که یه عده از دیوار پاسگاه بالا برن و انبار مهمات رو غارت کنن و خدا نگهدار؟ آر یو کیدینگ می؟بله این چند روز با یکی دو نفر از نیروهای بسیج هم صحبت کردیم و گفتن که شلیک کردن و افرادی هم کشته شدن. ولی نه کسی که داشته توی خیابون قدم میزده، یا نه کسی که توی خیابون شعار میداده. بلکه به کسی که داشته به صدا و سیما یا شهرداری یا پاسگاه پلیس حمله میکرده و با سلاح سرد یا گرم مسلح بوده.بعد اصلا فرض کنیم من دارم چرت میگم، خب؟شما در نظر بگیر که یه کلاشنیکف توی سازمان رزم ایران، خشاب 30 تایی داره. یعنی اگه یه مامور سرکوب، سلاحش رو بذاره روی حالت رگبار و شلیک کنه و اگه - بر فرض کاملا محال - هر گلوله به یه نفر بخوره و اگر - باز هم بر فرض محال‌تر - همه‌ی 30 تا شلیک هم کشنده باشن، هر مامور میتونه توی یه ماموریت سی نفر رو بکشه.خب حالا فکر میکنید اون شب‌ها چند نفر کف خیابون بودن که بشه کشتشون؟ و چند نفر از نیروهای انتظامی توی ماموریت بودن و حاضر بودن اینطوری مردم رو به رگبار ببندن؟اگه آمار 12 هزار نفر رو در نظر بگیریم به عنوان کمترین عدد، و اگه فرض کنیم ویکی‌پدیا راست میگه که در حدود 30 شهر حرکت‌های اعتراضی به وجود اومده، یعنی به طور متوسط توی هر شهر باید 400 نفر کشته شده باشن که این عدد میانگینه؛ و در واقع باید آمار کشته‌های شهرهای بزرگ مثل مشهد و تهران و اصفهان، به حدود هزار تا سه هزار نفر برسه. اگه آمار 16 هزار نفر رو قبول کنیم، باید حدود 530 نفر میانگین کشته شده باشن و اگه آمار 36 هزار رو در نظر بگیریم، یعنی به طور متوسط در هر شهر بیش از هزار نفر مردن!حالا خواهش می‌کنم یکم فکر کنید!اصلا چند نفر توی تجمعات شرکت کردن؟چند نفر رو به طور قطعی و یقینی میتونید نام ببرید که با گلوله نیروهای امنیتی کشته شدن؟تعداد زیادی از جانباخته‌ها با سلاح سرد شهید شدن. مثل برادر یکی از همکارهای مادرم که با چندین ضربه چاقو شهید شده بود؛ درحالی که یه بازنشسته معمولی بود که رفته بود از سوپرمارکت خرید کنه. حالا ممکنه یه رسانه بیاد این شخص رو به عنوان معترضی که گلوله مستقیم خورده معرفی کنه. کی به کیه؟؟مثلا این نمونه رو ببینید:اوه خدای من! این دیگه ردخور نداره! یه نامه محرمانه!اوه خدای من! این دیگه ردخور نداره! یه نامه محرمانه که مدعی شده که تعداد کشته‌ها در ۱۸ و ۱۹ دی ماه، ۹۵ هزار و ۶۵۰ نفر بودن!! نامه رو سردار اسدالهی زده که سال ۹۹ شهید شده! تو این نامه، سردار ستوده با آیدین زواره‌ای رئیس پزشکی قانونی (رئیس پزشکی قانونی کلا یکی دیگه است) و سردار ایزدی و سردار محققی جلسه داشتند که هر دوتاشون تو جنگ ۱۲ روزه شهید شدن!اصلا اینا به کنار، یه آهویی اونجا نبوده به اینا بگه تاریخو باید فارسی بنویسن؟و فکر می‌کنید اسناد مشابه این کم توی فضای مجازی هست؟ اسنادی که بدون دقت از کنارش گذشتید و دقت نکردید که اصلا به لحاظ منطقی امکان نداره که درست باشن؟چقدر میتونید به دیده‌ها و شنیده‌هاتون اعتماد کنید؟ توی همین اصفهان، یه بنده خدای بازاری کشته شده بود، من حدود سه چهارتا روایت مختلف و متناقض از این و اون شنیدم درباره نحوه کشته شدنش شنیدم که درباره هیچکدوم هم نمیتونم با قطعیت نظر بدم.تاکید می‌کنم که هدفم از این پست اثبات این نبود که بگم نیروهای امنیتی کسی رو نکشتن.هدفم صرفا این بود که وسط این جو احساسی و هیجانی که برای کسانی سوگواره که نمیدونه اصلا کی هستن، بگم حداقل یه ذره از تامل کنید و ببینید آمارهایی که گفته میشه آیا اصلا با علم ریاضی و آمار جور درمیاد؟آیا همه فیلم و عکس‌ها واقعیه؟ آیا مال ایرانه؟یا صاحبان رسانه صرفا دارن روی حس انسان‌دوستی شما دست میذارن و شما رو عصبانی میکنن تا ازتون برای مقاصد بعدی خودشون استفاده کنن؟در نهایت، کامنت شما نشانه شخصیت شماست و بنده بابت این که فرصت نمیکنم به همه کامنت‌ها پاسخ بدم، پیشاپیش عذرخواهم.شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)Fri, 30 Jan 2026 19:00:39 +0330https://virgool.ir/MyGunpen/تاملی-در-باب-رسانه-و-احساسات-fdpradd8qtlmاگه پست زندگی در حباب رو خونده باشید، دیگه میدونید منظورم از حباب چیه. در ادامه، باید بگم که ما برحسب عینک‌هایی که میزنیم و حبابی که درش هستیم واقعیت رو می‌بینیم و اخباری رو باور می‌کنیم که دوست داریم؛ چیزی رو قبول می‌کنیم که احساسمون میگه. درواقع، کاری که رسانه با ما می‌کنه، بیشتر از این که یه فرایند منطقی باشه، یه دستکاری احساسیه. رسانه بیشتر از عقل و منطق ما با احساسات ما کار داره. وقتی احساسات ما در جهاتی قرار بگیره که اون رسانه می‌خواد، دیگه هر داده و خبر و اطلاعاتی که به ما بده رو راحت باور می‌کنیم. درواقع احساسات و تمایلات ما هستن که در پذیرش یا عدم پذیرش اطلاعات دخیلن. مثلا شما عزیزی که مخالف نظامی، سرشار از حس خشم، ناامیدی و نفرت نسبت به نظام و سرانش هستی. این چیزیه که این مدت به وفور در پست‌های ویرگول دیدم؛ احساسات منفی در شدیدترین حالت خودشون. احساساتی که یکی دو روزه به وجود نیومدن و نتیجه سال‌ها عملکرد ناکارآمد نظام و البته تاثیر رسانه هستن(فحش نده عزیز من! بپذیر که هم من هم تو توی یه حباب بودیم و برای همین تو عصبانی هستی الان!). من نمی‌گم مخالفت ما با نظام صرفا بخاطر رسانه ست. به قول معروف تا نباشد چیزکی مردم نگویند چیزها. ولی من هم این ناکارآمدی رو دیدم؛ ولی به اندازه شما خشمگین نیستم. و بخاطر اینه که حباب من با شما متفاوت بوده(نمیگم توی حباب نبودم که اگه بگم دروغ گفتم).نتیجه این احساسات، اینه که اولا هر خبری که از منابع حکومتی رسمی بیاد رو با قدرت تکذیب می‌کنی؛ چون کاملا معتقدی که "حکومت دروغ میگه" و هر خبری که به نحوی بد بودن حکومت رو ثابت کنه، با کمال میل و سریعا می‌پذیری. مثلا اگه بگن پلیس فلانی رو کشت، شما دیگه پرس و جو نمی‌کنی ببینی راسته یا دروغ؛ چون اراده ت بر باور کردن خبرهاییه که بد بودن حکومت رو نشون بده.برعکسش، کسی که طرفدار نظامه، اولا هر منبع خبری خارجی‌ای رو کاملا دروغگو و شیاد میدونه، و کاملا گفتمان و تحلیل رسمی حکومت رو می‌پذیره(نمونه: دوگانه معترض-اغتشاشگر). احساسات این فرد کاملا به سمتی جهت‌دهی شده که اخباری رو بپذیره که حاکی از خوب بودن حکومته. مثلا اگه بهش بگی پلیس فلانی رو کشت، یا باور نمی‌کنه، یا تحقیق میکنه و با تردید باور میکنه و شاید بگه مثلا اون پلیس نبود، لباس پلیس رو پوشیده بود. ولی اگه خبر بدن که توی خیابون، یه بسیجی رو دوره کردن و کشتن، خیلی سریع‌تر باورش میکنه.دقت کنید که اینجا اصلا کاری به درست و غلط اخبار ندارم. اثبات این که چه خبری درسته و چی غلط، از راه دیگه ست. فقط هدفم اینه که نسبت به این که رسانه چه تاثیری روی ذهن ما داشته آگاه بشیم و فرایندهای تفکر و پذیرش خودمون رو بشناسیم. چون این مسئله در پذیرش اخبار متوقف نمیشه و به نگاه تحلیلی ما هم سرایت میکنه. اگه یه خبر واحد رو به دو نفر بدن که یکیشون فقط متاثر از رسانه‌های ضد نظامه و یکیشون متاثر از رسانه‌های نظام، خواهید دید که از یه خبر تحلیل‌های متفاوتی خواهند کرد. چرا؟ چون رسانه و حباب ما، دستگاه تحلیلی ما رو به طوری شکل میده که خودش میخواد. مثال معروف "کار خودشونه" رو به یاد بیارید. این یه دستگاه تحلیلیه. دستگاهی که با هر پدیده غیرقابل توضیحی که مواجه میشه، میگه کار خود حکومته برای رسیدن به فلان منفعت.دستگاه‌های تحلیلی متفاوتی متاثر از رسانه شکل می‌گیرند و معمولا ما خودمون از دستگاه تحلیلمون آگاه نیستیم؛ فقط باور داریم که حتما و صد البته درسته و ما به حقیقت رسیدیم و واقعیت همینه که ما می‌بینیم. و هرکی خلاف این بگه، یا شستشوی مغزی شده، یا فریب خورده، یا فلان...حالا خواهش من از شما عزیزان، با هر گرایش فکری‌ای، اینه که سعی کنید عینکی که رسانه بهتون داده رو کنار بذارید و بجای نگاه صفر و یکی، نگاهتون رو منطقی کنید. حکومت رو کاملا سیاه و پلید یا کاملا سفید و بی‌عیب نبینید. و سعی کنید تمام عوامل و عناصری که روی وضع فعلی اثرگذار هستن رو ببینید. این‌ها چیزیه که من بعد پنج سال جامعه‌شناسی خوندن یاد گرفتم: نگاه واقع‌بینانه، با تلاش برای به حداقل رسوندن تعصب منفی یا مثبت.و میدونید، من اونجایی احساس سرخوردگی پیدا می‌کنم که می‌بینم خیلی از بزرگوارانی که ادعای روشنفکری دارن و به شدت به متعصبان مذهبی فحش میدن، خودشون گرفتار نوعی تعصب و سوگیری هستن و نمی‌خوان واقع‌بین باشن. و باید بگم تا وقتی که واقع‌بین نباشیم و فقط به رسانه اجازه بدیم ذهن ما رو دست بگیره، هیچ حرکتی و هیچ جنبشی و هیچ اقدامی نمی‌تونه اوضاع رو درست کنه؛ فقط بدترش می‌کنه.و به وضوح می‌گم که به نظر من دیدگاه‌های خیلی خیلی مثبت یا خیلی خیلی منفی درباره حکومت، هردو متعصبانه هستن. و هردو متاثر از رسانه؛ اولی متاثر از صدا و سیما و ایتا و سروش، دومی متاثر از کانال‌های ماهواره‌ای و اینستاگرام و تلگرام!دیدگاهی منطقیه که هر خبری رو که می‌شنوه، به دنبال اعتبارسنجی باشه، و اون رو با عقل و منطق خودش بسنجه. دیدگاهی که هم نقاط مثبت و کارآمدی‌ها رو ببینه، هم نقاط ضعف و ناکارآمدی‌ها رو. ما اگه تونستیم این‌ها رو باهم ببینیم، میتونیم امیدوار باشیم که ایران پیشرفت خواهد کرد. ولی اگه فقط امید الکی و احمقانه به خودمون بدیم یا اگه فقط ناامید و عصبانی، به زمین و زمان فحش بدیم، هیچوقت هیچ تغییر مثبتی اتفاق نمی‌افته.خشم شدیدی که تحت تاثیر رسانه و بخاطر دیدن شرایط کشور در خیلی از ما ایجاد شده، نمی‌تونه موتور پیشران خوبی برای تغییرات مثبت باشه. این که صرفا از جمهوری اسلامی بیزار و متنفر باشیم، به سه شکل بروز می‌کنه که هیچکدوم این اشکال نمی‌تونن اتفاق مثبتی رقم بزنن:یک: ناامید، خشمگین و افسرده میشیم و چون آینده خوبی برای خودمون متصور نیستیم، مهاجرت می‌کنیم. شاید شرایط زندگیمون بعد مهاجرت بهتر بشه، شایدم بدتر. ولی به هرحال فایده‌ای برای ایران نداره؛ ضرر هم داره چون ایران یک نیروی کار جوان رو از دست میده.دو: ناامید، خشمگین و افسرده می‌شیم و شرایط مهاجرت رو نداریم و خشم و ناامیدی از درون ما رو می‌خوره، نابود می‌کنه و تبدیل به یه آدم منفعل میشیم که فقط دنبال بقاست؛ و هیچ کاری بجز زنده موندن انجام نمیده.سه: ناامید، خشمگین و افسرده می‌شیم و با همون خشم به خیابون میریم، شاید فقط شعار بدیم، شاید خشمگین‌تر بشیم و یه بانکی چیزی هم آتیش بزنیم و چهارتا پلیس رو بگیریم زیر مشت و لگد و... بعدش چی؟ در بهترین حالت(!) با بگیر و ببند تموم میشه و در بدترین حالت، با جنگ داخلی.حالت سوم ما هیچوقت به براندازی و تغییر مسالمت‌آمیز نمیرسه.قطع به یقین میگم نمیرسه. نه با توجه به چیزهایی که صدا و سیما از تخریب و اینا نشون میده... نه.بخاطر وجود دشمن خارجی و گروه‌های تروریستی مسلح هم اینو نمیگم.من با توجه به همین ویرگول میگم که ما هیچوقت به براندازی و تغییر حکومت نمیرسیم. چون حجم خشم و نفرت و احساسات منفی در مخالفان حکومت انقدر زیاده که اگه احیانا حکومت از بین بره، هیچ انتخاباتی برگزار نمیشه. قرار نیست هرکس هر اعتقادی داره برای خودش نگه داره.همون خشمی که بود، ایران رو تبدیل به یه صحنه بزرگ برای تسویه حساب شخصی و غیرشخصی میکنه؛ برای انتقام. و توی اون فضا، قطعا قانونی بجز قانون جنگل حکمفرما نیست و کسی فکر نمیکنه چقدر از این انتقام‌ها به حق هستند و چقدرش به ناحق!(یکی از مصادیق بارز تعصب و نفرت، این بود که خیلی‌ها زیر این پست من فقط فحش نوشتن، بدون اینکه متن کاملش رو بخونن. فقط با توجه به تیترش!)این خشم و نفرت رو رشد ندید. منظورم این نیست که جمهوری اسلامی رو دوست داشته باشید. فقط منظورم اینه که این احساسات منفی شدید، شما رو به مقصدی که مد نظرتونه نمی‌رسونه. اگه ما ایران رو دوست داریم، که قطعا داریم، باید دنبال راه‌های دیگه‌ای برای تغییر باشیم.و تغییر اول از درون خودمون اتفاق می‌افته. وقتی که تاثیر رسانه بر فرایندهای تحلیل و تفکر رو بشناسیم، وقتی خودمون رو از تعصب خالی کنیم و وقتی واقعیت‌ها رو ببینیم. وقتی حرف طرف مقابل رو بدون فحش دادن و برچسب زدن بشنویم. وقتی که نقاط ضعف و قوت رو درست بشناسیم.اون وقت شاید به آینده ایران بشه امید داشت.نه الان، نه سال بعد، نه حتی پنج سال بعد. تغییر و اصلاح نیاز به زمان و تلاش و صبر داره. هیچ کشور توسعه‌یافته‌ای، یه شبه به جایی که هست نرسیده. بیشتر از 48 سال زمان گذاشته. خیلی‌ها جوانی و عمرشون رو براش گذاشتن.میدونم الان توی دلتون چی میگید. با خودتون میگید پس جوونی من چی؟ پس عمر نازنین من چی؟و من، به عنوان یه جوون 23 ساله بهتون میگم: جوونی وقتی هدر میره که برای اهداف ارزشمند خرجش نکنی. ارزش عمر یه آدم، به تلاش و همتیه که برای هدفش می‌کنه. اگه کسانی بودن که جوونی و عمر عزیزشون رو خرج ایران کردن، چرا ما این کار رو نکنیم؟ چرا ما سرمون رو بالا نگیریم و نگیم که برای پیشرفت ایران، وقت و انرژی گذاشتیم و برای ایران پیر شدیم؟چه در روزِ خوب و چه در روز بد/ هواداری‌ات می‌کنم تا ابدشیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)Tue, 20 Jan 2026 12:08:27 +0330https://virgool.ir/weeklyChallenge/اگه-اینا-رو-دیدی-یادم-بیفت-bq03paffs9vbاگه یه روز کنارت نبودم،با اینا یاد من بیفت:با نگاه کردن به قفسه کتابام، مخصوصا کتاب «ارمیا» و «وقتی کوه گم شد».با خوندن رمان‌های مجموعه جک ریچر، مخصوصا وسوسه انتقام(جلد ۸).با خوندن یا دیدن هری پاتر... مخصوصا هرجایی هرماینی رو دیدی، انگار منو دیدی. خود منم؛ و هرجایی که حرف از گروه ریونکلاو شد. آخه ریونکلاو گروه منه.اگه پلی‌لیستی دیدی که توش حاج مهدی رسولی و دانکن لارنس و حامد زمانی و ایمجین درگنز و علیرضا قربانی و لانا دل‌ری کنار هم‌ان.با شنیدن آهنگ‌های بی‌کلام سریال وینچنزو و خود سریال وینچنزو یادم بیفت؛ مخصوصا آهنگ Un diavolo scaccia l'altro.آهنگ بی‌کلام crown of thorns خود خود منم. اگه شنیدیش، بدون داری منو می‌شنوی.با سریال ونزدی یادم بیفت. نه که خیلی شبیه ونزدی باشم، ولی از جهاتی بهش نزدیکم. مثلا دشمنیش با ویراستارهای انتشارات و علاقه‌ش به پرونده‌های جنایی. شبیه ونزدی نیستم ولی خوب درکش می‌کنم.اگه تصاویر تروماهای بدجور یا جراحی اعضای بدن، مخصوصا مغز و اجساد درب و داغون رو دیدی یادم بیفت؛ اگه چندشت شد یا نشد، یادت باشه من هیچوقت چندشم نمی‌شد و نمی‌ترسیدم از اینجور چیزا.با دیدن سلاح‌های مختلف یادم بیفت؛ مخصوصا گلاک ۱۷، یا برتا، و مسلسل دستی هکلر و کخ ام‌پی۵ و کالیبر ۹میلیمتری پارابلوم یا کالیبر ۳۵۷ مگنوم و یا از این‌ها عالی‌تر، سلاح کمری اف‌ان‌۵۷.کلا سلاح‌های شرکت هکلر و کخ.اگه موقع مرغ پاک کردن، حواست به کالبدشکافی مرغه پرت شد و رگ‌های پرخونش رو کشیدی بیرون و خونریزی داخلی قبل از مرگ رو توش تشخیص دادی یادم بیفت.با خوندن مطالب علمی یادم بیفت. شاید یادت بیفته که مسخره‌م می‌کردی که چرا همیشه علمی حرف می‌زنم و مثلا حتی برای آشپزی هم، قوانین فیزیک و شیمی رو به یاد میاوردم.هربار حالت از درس خوندن بهم خورد، منو به یاد بیار که تنها کاری که بلد بودم و یکی از کارهای مورد علاقه‌م درس خوندن بود.اگه برای فرار از افکار و احساسات و مشکلاتت به درس پناه بردی یادم بیفت؛و اگه به این نتیجه رسیدی که احساساتت مزاحمن، اگه مثل من از احساساتت متنفر شدی چون باعث ضعفت می‌شن و نمی‌تونی باهاشون کنار بیای.اگه به این نتیجه رسیدی که آخرش تنها می‌مونی و هیچکس رو کنارت نخواهی داشت.اگه فهمیدی که باید دور خودت دیوار بکشی و خیلی جاها نقش بازی کنی و خود واقعیت رو نشون ندی تا در امان بمونی و ضربه نخوری.اگه فهمیدی که نباید فکر کنی کسایی که بهت نزدیک شدن دوستتن و هیچکس باهات نمی‌مونه و هیچ دوست واقعی‌ای نداری.اگه حس کردی از درون خالی هستی و غرورت له شده، اگه برای بیست و پنج صدم نمره حرص خوردی، یادم بیفت.موقع خوندن سوره اسراء و کهف و مریم یادم کن. اگه خواستی، بخون و ثوابش رو فوت کن به روحم. خیلی این سوره‌ها رو دوست داشتم.هرجا اسم خانم شهیده‌ای شنیدی یادم بیفت. مخصوصا شهیده زهره بنیانیان؛و هرجا حرف حقوق زنان شد.اگه چیزی درباره جامعه‌شناسی خوندی یا شنیدی، مخصوصا پارادایم انتقادی، یاد من باش.وقتی انقدر فکر کردی و توی مغزت، فیلسوف های مختلف باهم بحث کردن و بازم به نتیجه نرسیدی،وقتی سعی کردی انصاف علمی داشته باشی ولی این انصاف باعث شد انقدر همه‌چیز برات عقلانی بشه که آرمان‌هات رو از دست بدی و درباره همه‌چیز شک کنی،وقتی از مذهبی‌های متعصب سرخورده شدی، ولی روشنفکرنماهای غیرمذهبی سرخورده‌ترت کردن و دیدی هیچکس نمی‌خواد منطقی باشه،وقتی انقدر توی نگاه انتقادی غرق شدی که کارت شد شناسایی گفتمان و ایدئولوژی و روابط قدرت و دیگه درباره همه چیز شکاک بودی،وقتی خیلی فکر کردی، ولی تردیدهات کمتر نشدن و بیشتر هم شدن،وقتی احساس نیاز می‌کردی که بنویسی، ولی دچار خشکی قلم بودی،وقتی از شدت تنهایی، شخصیت‌های خیالی ساختی و با اونا زندگی کردی و دیگه اهمیت ندادی که چی درباره‌ت فکر می‌کنن یادم بیفت.اگه توی دانشگاه یا مدرسه، کسیو دیدی که همیشه تنهاست و همیشه مثل خر درس می‌خونه، یادم بیفت.وقتی کسیو دیدی که ذهنش فقط برای بقا کار می‌کنه و بخاطر همین مکانیزم‌های بقا، فقط می‌تونه به خانواده‌ش اعتماد کنه، یادم بیفت؛یا اگه کسیو دیدی که دائما مضطرب، محاط و شکاکه، به همه جزئیات دقت می‌کنه و ذهنش دائم و پشت سرهم سناریوهایی می‌سازه که خیلی فاجعه‌بار، ترسناک و غم‌انگیزن.اگه کسیو دیدی که خیلی بچه مثبته و بجای بچگی کردن و شیطنت، مشغول فکر کردن و نگران بودنه،یا کسی که گاهی با نگرانی یا حمایتش، اطرافیانش رو کلافه می‌کنه و همه بخاطر این شیوه محبت، یا مسخره‌ش می‌کنن یا اونو از خودشون می‌رونن.اگه کسیو دیدی که وارد بازی گروهی نمی‌شه، چون حس می‌کنه گروه اونو نمی‌خواد و می‌ترسه توی بازی گند بزنه و طرد بشه، یاد من بیفت.اگه کسیو دیدی که توی ورزش خوب نیست و روحیه هنری نداره و توی اینا اعتماد به نفسش پایینه و برای همین فقط درس می‌خونه،یا اگه کسیو دیدی که هنوز نمی‌تونه درست غلت جلو بزنه،یا نمی‌تونه بارفیکس برعکس بره،چون از هردوی اینا می‌ترسه(می‌ترسه بیفته یا گردنش بشکنه چون زیاد فکر می‌کنه)و همیشه احساس کم بودن داره،و همیشه توی کلاس ورزش میره قایم میشه و دوست نداره ببینن چقدر بده، یاد من بیفت.با دیدن یادگاری‌هایی که از این و اون نگه داشتم یادم بیفت. من هدیه هیچکس از خانواده‌م رو دور نمی‌انداختم، حتی اگه به درد نخور بود. چون با خودم می‌گفتم اینو با همه عشقش به من داده و دور انداختنش توهین به اون عشقه. حتی نقاشیای خواهرم یا قایق کاغذی که وقتی بچه بود برام ساخت رو هم نگه داشتم. اونا رو نگاه کن و ببین که حالا خود منم یه خاطره شدم، یه یادگاری.اگه کفشهای پاشنه بلند سفیدم رو دیدی، یا چادر نگین‌دارم رو، یا لباس مجلسی شیری رنگ رو، یادت بیاد چقدر احساس شرمندگی می‌کردم از اینکه اونا رو دوست دارم و دلم می‌خواسته؛ انگار حس می‌کردم نباید دختر باشم.وقتی رمان‌هام رو خوندی یادم بیفت؛ مخصوصا توی رمان شهریور، اونجایی که سلما تنهاست و تنهاست و تنهاست.اگه اسم گرینلند و قطب و شفق قطبی رو شنیدی یادم بیفت.وقتی ماه کامل رو نگاه کردی، یا ستاره‌ها رو، مخصوصا صورت فلکی شکارچی، یا ابرهای پراکنده توی آسمون آبی رو، یادم بیفت. من عاشق نگاه کردن به آسمون بودم. عاشق اینکه فقط سرمو بگیرم بالا و نگاهشون کنم. عینک خریدم بخاطر اینکه چند وقت بود ماه رو درست نمی‌دیدم؛ و بیشتر مواقع عینک میزنم تا ماه رو درست ببینم.عینکم رو اگه دیدی یادم بیفت.اگه برف اومد و دلت خواست برف‌بازی کنی و کسی نبود و بغض کردی، یادم کن.مخصوصا اگه آدم‌برفی‌ای ساختی که شبیه پیک مرگ شد یا اگه شیفته درخشش برف توی نور شب شدی.هر وقت گلای نرگس رو بو کردی، یا چشمت به گلای رز و خرزهره‌های صورتی خونه مادرجان افتاد،یا هر وقت موقع آشپزی از اضافه کردن ادویه لذت بردی،اگه خواستی کیک بپزی و از ترس اینکه خوب پف نکنه نپختی، یا پختی و دیدی خوب نشده و گریه‌ت گرفت، یادم بیفت.اگه پفک خوردی، یا معینی‌پور، یا کیک خیس شکلاتی، یا شکلات تلخ، یا نسکافه، یا نودل، یا شیرقهوه، یادم بیفت. اگه خواستی برام اینا رو خیرات کن. ولی بدون از بین همه اینا، بیسکوئیت آلمانی‌های مامان رو از همه خوراکیای دنیا بیشتر دوست دارم.با رنگ آبی روشن یادم بیفت؛ آبی خیلی روشن. با آبی فیروزه‌ای، یا آبی دریایی، یا سبز زمردی هم همینطور. این رنگا رنگای منن.با سریال بریکینگ بد، یا مجموعه بچه‌های عجیب خانم پرگرین، یا سریال خانه شیرین، یا سریال کور یادم بیفت.اگه حس کردی به هیچ جا تعلق نداری، یادم بیفت.با همه اینا یادم بیفت؛ولی فراموشم هم اگه کردی عیبی نداره. خیلی آدم خاص و مهمی نبودم.شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)Sat, 17 Jan 2026 20:07:21 +0330https://virgool.ir/MyGunpen/ما-جیره-خورهای-نظام-r9x8dpfffrfbمن یک مزدور جیره‌خور نظامم. این اعتقادی ست که خیلی‌ها اینجا درباره من دارند.فلذا امروز می‌خواهم سکوت را بشکنم و برایتان بنویسم که مزدور جیره‌خور بودن دقیقا چه شکلی ست.ما جیره‌خورها از نسخه پرو(Pro) ایران استفاده می‌کنیم. توی این نسخه، دلار هنوز هزار تومان است و سکه یک میلیون تومان، ولی حقوقمان ماهی ۱۰۰ میلیون تومان در ماه است.این حقوق که می‌گویم، همان جیره‌ای هست که بخاطر طرفدار نظام بودن به ما می‌دهند. تازه این کف کار است. به ازای هر راهپیمایی که شرکت کنیم، ۱۰ میلیون تومان به حسابمان واریز می‌شود، علاوه بر این که یک سال سهمیه ساندیس رایگان برای خودمان و خانواده‌هایمان بهمان می‌دهند. همه این‌هایی که می‌بینید می‌آیند راهپیمایی یا تشییع شهدا، پولشان قبل از اینکه بیایند برایشان پایا شده. به ازای هر پلاکارد یا چفیه یا سربند یا مصاحبه، پنج میلیون تومان اضافه هم می‌دهند. هرچی مرگ بر آمریکا و اسرائیل را محکم‌تر بدهید، ساندیس تازه‌تری می‌گیرید.برای جیره‌خور شدن زحمت زیادی لازم نیست بکشید. من خودم آخرین اقدامم برای جیره‌خور شدن برمی‌گردد به کلاس هشتم متوسطه اول که رفتم فرم بسیج دانش‌آموزی پر کردم. تازه کارتش را هم هنوز بهم ندادند ولی ایران پرو برام فعال شده و خیلی راضی‌ام.برای این که ایران پرو برایتان فعال شود، باید فقط به نزدیک‌ترین شعبه پایگاه بسیج محل یا مسجد مراجعه کنید. فرم بسیج را پر می‌کنید و نسخه ایران پرو برایتان فعال می‌شود. بعد هم با توجه به اینکه دیدار رهبری و راهپیمایی بروید، حقوقتان بیشتر می‌شود. ترجیحاً عکس پروفایلتان را هم عکس حاج قاسم یا رهبری بگذارید و توی بیو بنویسید جانم فدای رهبر.خلاصه اینکه ما جیره‌خورها خیلی خوشمان است. ما توی نسخه ایران پرو، هوای کاملا پاک تنفس می‌کنیم و آینده روشنی داریم و به هرجایی دلمان بخواهد می‌رسیم. یعنی ما تا لیسانس می‌گیریم راحت شغل خوب گیرمان می‌آید و فوری ازدواج می‌کنیم و انقدر شرایط اقتصادی مان خوب است و انقدر نظام آموزشی عالی است که می‌توانیم دوتا دوتا بچه بیاوریم. از نظر روحی و روانی کاملا سالمیم و اگر یک ذره مریض بشویم، دولت همه هزینه درمانمان در بهترین بیمارستان‌ها را می‌دهد. در یک نظام آموزشی مترقی و عالی هم درس خوانده‌ایم.برای همین است که ما جیره‌خورهای سهمیه‌ای اصلا درک نمی‌کنیم شما معمولی‌ها چرا توی خیابان می‌ریزید و اعتراض می‌کنید. آخر ما نه گرانی چشیده‌ایم نه ناامید شده‌ایم نسبت به شرایط کشور.اینترنت را نگفتم که ما همیشه به آن دسترسی داریم؛ آن هم اینترنت فوق پرسرعت که حتی ژاپن و کره جنوبی هم در حسرت آنند و تازه هیچ سایتی هم فیلتر نیست. همه نرم‌افزارها و پیام‌رسان‌ها و سایت‌ها بازند، ولی ما خودمان چون بچه‌های خوبی هستیم، فقط سایت فارس و تسنیم و خامنه‌ای دات‌آی‌آر را باز می‌کنیم و فقط از ایتا و سروش استفاده می‌کنیم و چون خیلی باشعوریم، سراغ آن محتواها و سایت‌های بد و خاکبرسری نمی‌رویم.یکی از تفریحات خانوادگی ما اختلاس است. ما خودمان از خودمان اختلاس می‌کنیم. همه قدرت مملکت هم دست ماست. رییس‌جمهور را ما انتخاب می‌کنیم و انتخابات را هم نمایشی برگزار می‌کنیم که دور هم بنشینیم رای بشماریم و غیبت کنیم. نرخ دلار ایران معمولی را ما تعیین می‌کنیم، سه قوه را ما کنترل می‌کنیم و خلاصه، خوشمان است که قدرت دست ماست و هرکاری بخواهیم توی این مملکت می‌کنیم.اسلحه هم داریم. همه مسلح تردد می‌کنیم چون می‌توانیم قانون را دور بزنیم. می‌توانیم راحت با کلاشینکف ملت را توی خیابان به رگبار ببندیم؛ فقط نمی‌دانم چرا با اینکه همه تا دندان مسلحیم، بازهم تنها گیرمان می‌اندازند و مثل آرمان علی‌وردی و روح‌الله عجمیان، انقدر می‌زنندمان که بمیریم؛ یا مثل بعضی بچه‌های ناجا، تکه‌تکه‌مان می‌کنند. عجیب است واقعا! ما که مسلحیم!!!ما همین تازگی کلی مسجد و بانک و حسینیه و ساختمان‌های دولتی و خصوصی را آتش زده‌ایم و تخریب کرده‌ایم که بیندازیم گردن مردم معترض و مظلوم‌نمایی کنیم که مردم بیایند طرف ما و پول خسارات را هم خودمان می‌دهیم.چندتایی از پلیس‌ها و بسیجی‌ها و پاسدارهایی از ما که شهید شدند را هم خودمان شهید کردیم. یعنی خودشان خواستند بروند که شهید شوند. مدیونید فکر کنید این‌ها نگران زن و بچه‌شان بودند. از خدای خودشان و خانواده‌هاشان بود که شهید شوند. هم رفتند بهشت، هم به خانواده‌شان سهمیه‌های آنچنانی می‌دهند؛ مثلا بچه‌هاشان حتی اگر روز کنکور توی خانه بگیرند بخوابند هم می‌توانند رشته پزشکی دانشگاه تهران بیاورند. و معلوم است که هر آدم عاقلی بین سهمیه و پدر یا همسرش، سهمیه را انتخاب می‌کند!جیره‌خور نظام بودن خیلی خوب است خدایی. کاش همینطوری که شما فکر می‌کنید بود.عکس تزیینی. همینطوری چون خیلی مخوف است و بهش می‌خورد نیروی سرکوب باشدشما هم اگر جیره‌خورید، تجربه‌تان را برایمان بنویسید.شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)Fri, 16 Jan 2026 16:42:19 +0330https://virgool.ir/@forat/۲۰-دی-ماه-کف-خیابان-های-شهر-sfxvnyv88aitتوی این پست نوشتم که ۱۸ و ۱۹ دی چیا دیدم و چیا شنیدم. حالا هم ادامه مشاهداتم از این چند روزه رو می‌نویسم:اینجا می‌نویسم چون ویرگول فعلا تنها رسانه منه. و می‌نویسم تا توی تاریخ ثبت بشه؛ هرچند فکر می‌کنم ویرگول این روزا ترجیح میده روایت‌هایی مشابه روایت من شنیده نشه و فقط دنبال یه ایدئولوژی خاصه...ولش کن اصلا🙄صبح شنبه، همسرم سر کار نبود و هردو داشتیم از کنجکاوی می‌مردیم که ببینیم توی سطح شهر چه خبره. بنابراین حدود ساعت ۱۱ ظهر از خونه زدیم بیرون، برای خرید و در اصل، گشتن توی شهر.تقریباً توی خیابون‌های اصلی نیمه غربی اصفهان، تا پل خواجو گشتیم. البته از رودخونه نرفتیم اون طرف.سه تا بانک رو دیدیم که به طور کامل سوخته بودن. دوتاش سر چهارراه خودمون بود که توی پست قبل گفته بودم. بانک ملت و ملی. سر میدون بزرگمهر هم بانک پاسارگاد رو آتیش زده بودن.بر خلاف تصورم، حجم تخریب توی مرکز شهر، مثلا خیابون شمس‌آبادی و میدون انقلاب کم بود. توی چهارباغ بالا، چندتا نیمکت‌های وسط چهارباغ کنده شده بودن، روی زمین اثر دوده آتیش بود و بعضی از چراغ‌های شهرداری کنده شده بودن.توی بزرگمهر، بانک پاسارگاد کامل سوخته بود(دقیقا کنار آتش‌نشانی بزرگمهر😐) و شیشه‌های ایستگاه بی‌آرتی رو شکسته بودن. روی خیابون بازم اثر آتیش بود. پل هوایی هم آسیب دیده بود. تابلوی اعلام وضعیت هوا هم سوخته و شکسته بود.روی زمین، نزدیک رودخونه، رد خون بود. رد خون کف خیابون. نمیدونم خون کی بود؛ ولی به نظر می‌رسید یه جا افتاده، خونریزی کرده و بعد کشیده شده به سمت جدول وسط خیابون. بعدش رو دیگه ندیدم. خون نسبتا تازه بود؛ یعنی به نظر می‌رسید مال دیشب باشه چون کاملا قهوه‌ای نشده بود.جلوی آسایشگاه جانبازان هم اثر آتیش و تخریب بود.از بزرگمهر رفتیم به سمت بالا، بیشتر چهارراه‌ها چراغ راهنمایی سالم نداشتن. یعنی بیشتر چراغ‌های راهنمایی رو شکسته بودن، و چندتا ایستگاه بی‌آرتی رو آتیش زده بودن. چندتا از بیلبوردها و تابلوهای روی پل هوایی هم سوخته بودن.با همسرم می‌خندیدیم و می‌گفتیم: یه طوری داریم خسارات رو بررسی می‌کنیم که انگار کارشناس بیمه‌ایم😅تا ملک‌شهر رفتیم. اونجا از همه بدتر بود. مثل اینکه توی کل اصفهان، ملک‌شهر خیلی شلوغ‌تر بوده. یه مسجد رو آتیش زده بودن؛ مسجد حضرت علی علیه السلام. بازهم نبود چراغ‌های راهنمایی سر همه چهارراه‌ها مشهود بود(همون‌طور که می‌دونید چراغ راهنمایی مزدور رژیمه و عامل اصلی بدبختی مردم 🙄)‌.آهان اینم بگم که بیشتر مغازه‌ها تعطیل بودن یا نیمه تعطیل؛ ولی خبر خاصی نبود و رفت‌وآمد عادی بود اون ساعت(سر ظهر). آخه سر ظهر کی میاد اعتراض کنه؟😅بعد رفتیم خرید که یکم خرت و پرت برای خونه بخریم. عرضم به خدمتتون که، چهارتا قلم ساده از جمله ماکارونی، آرد، روغن، شیر و ماست شد یه میلیون و نیم.تف تو این وضعیت بی صاحب اقتصاد ما.مغازه شلوغ بود و مردم خرید می‌کردن. بعدش هم رفتیم سبزی فروشی و اونجا هم شلوغ بود.ساعت یک و نیم رسیدم خونه و عصرش با مادرجانم تماس گرفتم که ببینم دیشب محله شون چه خبر شده. مثل اینکه درگیری شده بود، یعنی مردم سعی کرده بودن جلوی اغتشاشگرها رو بگیرن و زد و خورد شده بود یکم. جالبه که می‌گفتن اغتشاشگرها اصلا مال اون محله نبودن. امام جماعت مسجد هم رفته بود جلو که باهاشون حرف بزنه و بگه نکنید این کارها رو، ولی اومده بودن که امام جماعت رو بزنن و مردم روحانی مسجد رو نجات دادن بردن.پایگاه بسیج و درخت سر فلکه رو هم آتیش زده بودن.مادرجان می‌گفتن پلیسی که از محله‌شون شهید شده، همسایه چندتا کوچه بالاتر بوده. بنده خدا بچه دومش تازه به دنیا اومده بود. می‌گفتن شهید رمضانی و یه پلیس دیگه رو توی کوچه گیر انداختن و با چاقو شهید کردن، خیلی هم بد شهید کردن.همسرم کلافه از بی‌خبری، شروع کردن به تماس گرفتن با دوستاشون، مخصوصاً دوستای بسیجی شون. کم مونده بود خودشونم به عنوان بسیجی پاشن برن کف خیابون، که گفتم می‌تونید برید ولی بعد از رد شدن از روی جنازه من.و اضافه کردم که اگه من رو هم می‌برید، بیاین بریم. چون اینجا کسی که هم دفاع شخصی بلده هم مدرک کمک‌های اولیه داره، منم نه شما و بنابراین من بیشتر کف خیابون به درد می‌خورم تا جنابعالی.والا!در نهایت با همسر دو تایی نشستیم به جمع‌آوری اطلاعات از طریق تلفن. ترسناک‌ترین چیزی که شنیدم این بود که توی خیابون ابن سینا، یه زن و شوهر توی مغازه‌شون بودن که یکی اومده گفته چرا مغازه رو نمی‌بندی؟ بنده خدا گفته الان می‌بندم. طرف هم یهو سلاح درآورده و مغازه‌دار رو زده و به خانمش گفته حالا مغازه رو ببند!البته یه روایت دیگه هم از این ماجرا شنیدیم که خیلی با عقل جور درنمیاد. ولی در این که اون بنده خدا به ضرب گلوله کشته شده شکی نیست و این خیلی خیلی دلخراشه.چند نفر دیگه رو هم شنیدیم که دم مغازه‌شون یا مثلا توی راه داروخونه تیر خوردن و کشته شدن. نمی‌دونم چطور و چرا.و چندتا پلیس و بسیجی دیگه رو هم شنیدیم که به شکل فجیعی شهید شدن.ساختمون شهرداری یکی از مناطق و یکی از ساختمان‌های سازمان تبلیغات رو هم آتیش زده بودن. با خودم گفتم حالا ساختمان سازمان تبلیغات رو درست نکنن هم به جایی برنمی‌خوره؛ وقتی بود هم خیلی کار خاصی نمی‌کرد🙃برای نماز مغرب رفتیم مسجد. نمی‌خواستیم مسجد رو خالی بذاریم. یکم ترس داشت که نکنه ما رو با مسجد آتیش بزنن؛ ولی خبری نبود. و مسجد از همیشه شلوغ‌تر بود، تقریبا پر بود.شب دوباره به اصرار خواهر همسرم رفتیم روی پشت بوم. خبر خاصی نشد. صدای تیراندازی گاهی می‌اومد ولی توی دید ما نبود. چندبار یه گردان بسیجی موتوری از خیابون رد شدن. معلوم بود دارن دور میزنن و میرن و میان. غیر از این اتفاق خاصی نیفتاد؛ ولی خواهر همسرم حاضر نبود بره پایین. نوجوان بود و هیجان‌زده. می‌خواست به قول خودش هوای خونه رو داشته باشه. ما هم رفتیم تخمه و پفیلا از پایین آوردیم و زیرانداز پهن کردیم و همون‌طور که داشتیمتحرکات خیابون رو رصد می‌کردیم، تخمه خوردیم😅.کنشگری سیاسی یک تازه‌عروس😅😂 ولی واقعا سالاد شیرازی یکی از بزرگ‌ترین خدمات شیرازی‌ها به بشریت بوده. عجب چیزیه این سالاد. انگار از بهشت اومده. من واقعا دست شیرازی‌ها رو بخاطر اختراع سالاد شیرازی می‌بوسم.شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)Tue, 13 Jan 2026 10:28:03 +0330https://virgool.ir/@forat/دیده-ها-و-شنیده-ها-از-۱۸-و-۱۹-دی-k7jlqekgennqپنجشنبه عصر، همسرم برای یه کاری رفتن بیرون و ساعت هشت و نیم برگشتن. توی این مدت از خیابون صدای انفجار ترقه می‌اومد و یکی دوبار هم شاید تیراندازی. خونه ما کنار خیابونه و اگه خبری بشه می‌شنویم. از خیابون فقط صدای تیراندازی و ترقه می‌اومد؛ ولی من صدای شعار دادن نشنیدم. همسرم که اومدن، گفتن بعضی جاها وسط خیابون آتیش روشن کرده بودن؛ ولی چیز خاص دیگه‌ای ندیده بود.اینترنت داخلی وصل بود. شب با همسرم نشستیم انیمیشن دیدیم(😶) و آپارات کار می‌کرد. ایتا، سروش و بله به روز می‌شد و کار می‌کرد. تونستم پیامک پدرم رو دریافت کنم و جواب بدم.مادرجانم پشت تلفن گفتن که محله‌شون درگیری بوده. جای تعجب داشت چون اون محله یه محله بسیار حاشیه‌ای محسوب میشه(معمولا توی اصفهان، مرکز شهر شلوغ میشه)؛ ولی مثل اینکه شلوغ شده بوده و یکمم تخریب و این‌ها.جمعه هم ۸ شب فراخوان بود و من به مادربزرگم گفته بودم میریم خونه‌شون. پدرم و خاله‌م و خود مادربزرگم سرآسیمه تماس گرفتن که نیا. خاله‌م گفت که توی ملک‌شهر، یه خیریه رو که داخلش جهاز عروس‌های بی‌بضاعت بوده آتیش زدن(قطعا با این کار وضع اقتصادی بهتر میشه😌) و پدرم گفتن شیشه‌های ایستگاه اتوبوس بی‌آرتی جلوی خونه‌مون رو شکستن(که اینم تعجب داشت چون خونه پدری من هم یکی از محله‌های حاشیه‌س که توش معمولا اتفاقی نمی‌افته).خلاصه گفتن نیا، تو چادری هستی و ممکنه بهت حمله کنن.(حمله؟ نه بابا! اینا خیلی آزادی بیان رو قبول دارن، بخاطر چادر به یه خانم که نه سر پیازه نه ته پیاز حمله نمی‌کنن🙄 حالا حمله هم کردن قطعا حق دارن و قطعا اون خانمه یه اشتباهی کرده😌)دوستم می‌گفت توی شاهین‌شهر مردم خیلی مسالمت‌آمیز و آروم تجمع و اعتراض کردن. می‌گفت به هیچ‌جا آسیب نزدن. پلیس هم البته بوده و یه چندتا اشک‌آور و... آره خلاصه 😶جمعه شب که با مادرجانم تماس گرفتم، گفتن مردم امشب از ساعت ۷ رفتن سر فلکه اصلی محله که اجازه ندن اغتشاش بشه. مثل اینکه یه پلیس از محله‌شون، توی یه منطقه دیگه شهید شده بوده(به طرز بسیار فجیع و ناجوانمردانه توسط دو نفر با چاقو سلاخی شده بود). مردم هم از ساعت هفت جمع شده بودن اونجا که جلوی تخریب رو بگیرن.اینترنت داخلی هم از ساعت ۲ و نیم، ۳ ظهر قطع شده بود. دیگه نه ایتا به روز می‌شد، نه سروش، نه بله، نه هیچی. برگشتیم به اوایل دهه هشتاد که تنها راه ارتباطی تلفن ثابت و تنها منبع خبری تلویزیون و روزنامه بود.ساعت هشت و نیم دوباره صدای تیراندازی اومد. با همسرم و خواهرش رفتیم روی پشت بوم. صدای تق تق تیراندازی رو می‌شنیدیم ولی توی خیابون خبر خاصی نبود. با این حال از ترس اینکه یهو تیر غیب بخوریم، دولا دولا راه می‌رفتیم و پشت دیوار نشستیم. به هرحال تیری که خطا رفته هم به اندازه تیری که به سمتت نشونه‌گیری شده خطرناکه.اولین چیزی که دیدیم، گلوله‌های قرمز بودن که پشت هم بالای سرمون رد می‌شدن. نمی‌دونم دقیقا از کجا، ولی از شمال به جنوب شلیک می‌شد و تقریبا به شکل افقی از بالای سرمون رد می‌شد، یه جوری که روی زمین خوابیدیم.بالای سرمون، یه پهپاد داشت دور می‌زد. به نظر می‌رسید گلوله‌های قرمز هم دارن پهپاد رو دنبال می‌کنن، هرجا پهپاد سر و کله‌ش پیدا می‌شد این گلوله قرمزها هم به همون سمت شلیک می‌شدن. اولش با خودم گفتم نکنه پهپاد اسرائیله و اینم ضدهواییه؟ ولی گلوله‌های قرمز شبیه ضدهوایی نبودن؛ منقطع‌تر و پراکنده‌تر بودن.اگه پهپاد مال سپاه بوده باشه و برای رصد استفاده شده، فکر کنم بتونید حدس بزنید گلوله‌های قرمز مال کیه!!!به نظرتون کار مردم عادی بوده؟🙄توی خیابون خبر خاصی نبود. مغازه‌ها بسته بودن. یه پیتزافروشی کنار ماست که هنوز داشت کار می‌کرد ولی کرکره‌هاش پایین بود. ما روی پنجره آشپزخونه‌ش دید داشتیم، داشتن کار می‌کردن و غذا رو با آسانسور بالا می‌فرستادن. ماشین‌هایی هم جلوش می‌ایستادن و می‌رفتن از زیر کرکره پیتزا می‌گرفتن. چندتا خانواده دیدم که با بچه کوچیک بیرون بودن. آخه کی بچه رو توی این وضعیت میاره بیرون؟😐خیابون نسبت به قبل به طور واضحی خلوت بود؛ ولی خبری از شعار دادن نبود. چهارراه بالاتر از ما مثل اینکه تجمع بود؛ چون ماشین‌ها می‌رفتن و برمی‌گشتن، حتی توی لاین مخالف. مشخص بود راه بسته‌س.چند نفر توی خیابون داشتن با موتور دور می‌زدن. لباس شخصی بودن. وقتی به پنج، شش نفر رسیدن، دور تنها مغازه‌ای که باز بود جمع شدن و داد زدن: ببندش! و طرف رو با داد و بیداد مجبور کردن مغازه رو ببنده.ولی بازم خبری توی خیابون نبود. نزدیک ما یه مسجده و بیشتر نگران مسجد بودیم. دیدیم دود بلند شده از یکم دورتر. فکر کردیم مسجده، ولی همسرم و پدرشون رفتن چک کردن و گفتن مسجد سالمه و سر چهارراه آتیش روشن کردن.کم‌کم یکم خیابون شلوغ شد، شاید در حد ۲۰ نفر. شعار خاصی هم نمی‌دادن؛ بیشتر در حال فحش دادن بودن. اول برامون سوال شد که دارن به کی فحش میدن؟ بعد دیدیم یه نفر کلاشینکف به دست داره تیراندازی می‌کنه و جلو میاد😶ما هم دیگه هر طور بود سنگر گرفتیم که ما رو نزنه😅 و بعد دقت کردیم دیدیم نیروهای بسیجن که دارن میان جلو، بعضی با موتور و بعضی پیاده، فکر می‌کنم حدود ۳۰، ۴۰ نفر که شاید نصفشون سلاح داشتن. بجز یه نفری که دیدم مستقیم میزد، بقیه داشتن تیرهوایی می‌زدن. ندیدم کسی تیر بخوره و بیفته. با توجه به صدای تیر، به نظر می‌اومد مشقی باشه. صدای تیر مشقی با تیر واقعی فرق داره. تیر مشقی صداش بلند و توخالیه. فکر می‌کنم مشقی بود و همه‌شون هم هوایی می‌زدن و می‌رفتن جلو.کسایی که وسط خیابون بودن هم می‌رفتن عقب و ما از بالا می‌دیدیم که توی کوچه‌ها -از جمله کوچه خودمون- فرار می‌کنن و بعضی‌ها دور میزنن برمی‌گردن سر چهارراه.بعد این قضیه، توی خیابون خبر خاصی نبود. تنها چیزی که می‌دیدیم اینه که همیشه چندنفر توی خیابون بودن، یه مدت می‌ایستادن و بعد جاشونو با یکی دیگه عوض می‌کردن. انگار سازماندهی شده بودن.ساعت یازده و نیم، یکم دوباره شلوغ شد، ولی بازم شعار دادن رو من نشنیدم. بجز یکی دوتا دختر که یکی دوبار گفتن «جاوید شاه»(با همون آهنگی که زمان انقلاب می‌گفتن مرگ بر شاه) و رفتن سمت چهارراه، کسی شعار نداد. بعدش یهو یه چیزی دیدم که شاخ درآوردم.توی ساختمون روبه‌رویی ما، اون طرف خیابون، یکی بالای پشت بوم آتیش روشن کرد و آتیش رو پرت کرد وسط خیابون. بعد هم شروع کرد شعار مرگ بر دیکتاتور دادن. یه صدای زنونه از اون طرف جوابش رو می‌داد، ولی فقط همون بود.یکم بعد، یه بنده خدایی با موتور از راه رسید و روی آتیش وسط خیابون خاک ریخت و خاموشش کرد.توی پست بعدی، می‌نویسم که فرداش وقتی رفتیم توی شهر دور بزنیم چیا دیدیم.شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)Sun, 11 Jan 2026 18:15:08 +0330https://virgool.ir/Basiratwisdom/لطفا-اغتشاشگران-را-به-اشد-مجازات-برسانید-n0ccvv93joflلطفاً قبل از فحش دادن، تا آخر بخوانید.من به شدت طرفدار مجازات اغتشاشگرانم.امنیت و آرامش ما را سلب کرده‌اند. روزی نیست که تن و بدن ما را نلرزانند. خسته شده‌ایم از این وضعیت امنیتی و ناآرامی و نگرانی و دلواپسی.من صمیمانه و عاجزانه از نیروهای محترم انتظامی و امنیتی می‌خواهم هر اغتشاشگری را که آسایش و امنیت مردم را سلب کرده، داخل گونی بیندازید و تحویل دادگاه بدهید و صمیمانه از قوه قضائیه محترم می‌خواهم که هیچ‌گونه بخشش و ارفاقی نسبت به اغتشاشگران نداشته باشند؛اغتشاشگر جماعت باید به اشد مجازات برسد تا دیگر کسی جرأت اغتشاش نداشته باشد.البته اغتشاشگرها چند دسته‌اند:۱. اغتشاشگرهای کف خیابان: آن‌هایی که گند می‌زنند به اعتراض مسالمت‌آمیز مردم. آن‌هایی که بانک و مغازه و خودروی مردم را آتش می‌زنند، بسیجی و پلیس را زیر کتک می‌گیرند، شیشه ایستگاه اتوبوس را می‌شکانند و چراغ راهنمایی و تابلوها را از جا می‌کَنند. این‌ها به مردم خسارت می‌زنند، هم به جانشان هم به مالشان و هم به اعتراضشان. کاری می‌کنند که صدای مردم شنیده نشود.۲. اغتشاشگرهای اینترنتی: این‌ها فقط کارشان اغتشاش در ذهن مردم است. اخبار دروغ و شایعات را منتشر می‌کنند و از آنجایی که دروغ استخوان ندارد که در گلو گیر کند، هی دروغ می‌گویند و هیچی‌شان هم نمی‌شود. اخبار دروغ یا تقطیع شده و وارونه نشان دادن حقایق، کار این‌هاست. این‌ها مردم را ناامید و خشمگین می‌کنند. شایعه می‌سازند و تهمت می‌زنند و تا حقیقت بیاید چکمه‌هایش را بپوشد، دروغ نیمی از دنیا را دور زده است.۳. اغتشاشگران پشت میز: این‌ها از دو دسته اول بدترند. در واقع این دسته سوم، به دسته اول و دوم خوراک می‌دهد و پروارشان می‌کند. این دسته سوم خیلی گردن کلفت است و همه‌جا آدم دارند. به شیوه‌های مختلفی هم اغتشاش می‌کنند: گاهی با ترک وظایفشان، گاهی با انتخاب روش‌های غلط و غیرعلمی، گاهی با اختلاس و رانت و رشوه، گاهی با احتکار و... . این لعنتی‌ها امنیت اقتصادی مردم را به بازی گرفته‌اند. مخل امنیت اقتصادی و روانی مردمند. مثل دسته اول، به جان و مال مردم ضرر می‌زنند(با گرانی‌های پی‌درپی و...) و مثل دسته دوم، روح و روان مردم را می‌خراشند و مردم را ناامید می‌کنند(با عدم امنیت شغلی و...). این‌ها یک ویژگی خطرناک دیگر هم دارند و آن هم این است که خیلی ادعاشان می‌شود. با اینکه در باطن هیچ باوری به آرمان‌های امام و انقلاب ندارند و اتفاقا بدشان نمی‌آید توی بغل آمریکا غش کنند، ولی پیشانی‌شان پینه بسته و انگشتر عقیق دارند و چفیه می‌اندازند و شعارهای انقلابی دهان پرکن می‌دهند و یک طوری رفتار می‌کنند که انگار انقلاب را یک تنه این‌ها رقم زده‌اند. این لعنتی‌ها نمی‌گذارند شب راحت بخوابیم از فکر مشکلات اقتصادی‌مان. همین اغتشاشگران دسته سوم باعث شدند صدای مردم دربیاید و زمینه کار را برای اغتشاشگران دسته اول فراهم کردند. و همین اغتشاشگران دسته سوم، خوشحالند از اینکه هر وقت صدای مردم درمی‌آید، اغتشاشگران دسته اول بیایند اعتراض مردم را به حاشیه ببرند، تا بعد بتوانند بگویند ببینید! مردم راضی‌اند و این‌هایی که آمده‌اند کف خیابان، اغتشاشگرند.رییس محترم قوه قضائیه گفتند دیگر به مخلان امنیت مردم رحم نمی‌کنند(نقل به مضمون). خیلی خوب است. رحم نکنید. به هیچ اغتشاشگری رحم نکنید. هیچ توصیه و تقاضای بخششی را قبول نکنید. هم آن کسی که اموال عمومی را آتش زده، هم آن کسی که خبر دروغ منتشر کرده و هم آن مسئولی که وظیفه‌اش را انجام نداده، همه را بیندازید توی گونی و به اشد مجازات برسانید.آن وقت خواهید دید که مردم هم پشت شما هستند.آن وقت خواهید دید که مردم هم پشت شما هستند.شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)شیردشت‌زاده(فاطمه شکیبا)Sun, 11 Jan 2026 15:15:32 +0330