نوشته های Erfan Nikbakht

نقد فیلم| THE INVITE

Erfan Nikbakht — Wed, 07 Oct 2026 18:21:15 +0330

نقد و بررسی فیلم «The Invite»الیویا وایلد، کارگردان و بازیگر این فیلم، اثری ساخته که در میان آثار پرسروصدای ۲۰۲۶، مثل «اسپایدرمن» و «اودیسه» که بر میزانسن‌های پیچیده، لوکیشن‌های متعدد و فیلم‌برداری دشوار تکیه دارند، کاملا متفاوت به نظر می‌رسد. «The Invite» تک‌لوکیشن است و به‌جای جذابیت بصری، روی محتوا و روابط آدم‌ها تمرکز دارد، هرچند از زیبایی بصری و میزانسن‌های معنادار هم بی‌بهره نیست. در روزگاری که فیلم‌های پرهزینه با دنیاهای گسترده و اکشن‌های نفس‌گیر رقابت می‌کنند، محدود کردن کل داستان به یک آپارتمان و یک شب، به‌خودی‌خود یک حرف دارد: گاهی تنگ‌ترین فضاها جای مناسبی برای بزرگ‌ترین انفجارهای هستند.(هشدار: این نقد شامل اسپویل است.)آغاز: دو دنیای موازیفیلم با معرفی جو، معلم موسیقی‌ای که ظاهرا میان نوازندگان گروهش چندان محبوب نیست، شروع می‌شود. تیتراژ ابتدایی دو خط روایی موازی را دنبال می‌کند: آنجلا، همسر جو، که در خانه مشغول چیدمان و خرید وسایل جدید است، و جو که با دوچرخه و در ازدحام شهر، خسته و کلافه، به خانه برمی‌گردد. تا وقتی جو به همان خانه‌ای وارد می‌شود که آنجلا در آن بود، نمی‌دانیم این دو زن‌وشوهرند. قاب‌بندی جداگانه برای هر کدام این تضاد را خوب نشان می‌دهد: انگار با وجود هم‌خانه بودن، در دو دنیای جدا زندگی می‌کنند.این تیتراژ بدون یک کلمه دیالوگ، موضوع کل فیلم را می‌گوید: فاصله‌ای که میان دو آدمِ هنوز عاشق هم، بی‌آنکه خودشان متوجه باشند، شکل گرفته است. آنجلا مشغول ساختن تصویری بیرونی از زندگی مشترک است (خانه‌ای مرتب، میزی چیده‌شده برای مهمان) و جو در همان لحظه تنها و خسته با واقعیت روزمره دست‌وپنجه نرم می‌کند. این دوگانه‌ی تظاهر و واقعیت بعدتر در مهمانی هم تکرار می‌شود.کنش آغازین: بیرون رفتن و دوباره وارد شدنجو با ورود به خانه می‌فهمد قرار است مهمان بیاید و ناراحت می‌شود. از وسایل جدید متعجب و از غذایی که هیچ‌کدامشان دوستش ندارند عصبانی می‌شود. اینجا یکی از بهترین لحظه‌های کوتاه فیلم شکل می‌گیرد: آنجلا از جو می‌خواهد غرغر را کنار بگذارد، یک‌بار از در بیرون برود و دوباره وارد شود. جو همین کار را می‌کند و با روحیه‌ای بهتر برمی‌گردد. این صحنه‌ی ساده، بی‌آنکه مستقیم گفته شود، تم اصلی را پیش می‌کشد: برای ساختن دوباره‌ی یک زندگی از دست‌رفته، شاید باید از نو وارد آن شد. این استعاره ساختار فیلم را هم پیش‌بینی می‌کند، چون تا پایان شب هر چهار شخصیت مجبور می‌شوند از نقشی که برای خودشان ساخته‌اند بیرون بیایند و با نسخه‌ای صادق‌تر دوباره وارد صحنه شوند.پرده اول اطلاعات مهم شخصیت‌ها را هم به صورت کارآمد به ما می‌دهد: جو و آنجلا دختری دارند، جو کمردرد دارد و آنجلا نیازمند توجه و احساساتی است. لحن کمدی هم از همین‌جا مشخص می‌شود. دیالوگ‌های پینگ‌پنگی و موسیقی متناسب، فضایی گرم و طنزآمیز می‌سازند، اما کمدی بی‌هدف نیست و هر لحظه‌اش چیزی از شخصیت‌ها فاش می‌کند. طنز اینجا کارکرد دفاعی دارد: هر دو با شوخی، از رویارویی با مشکل واقعی‌شان فرار می‌کنند.کنش اصلی: جمله‌ی نگفتهپیش از رسیدن پینا و هاوک، زوج طبقه‌ی بالا، جو اعتراف می‌کند که از آن‌ها خوشش نمی‌آید، چون رابطه‌ی پرسروصدایشان خوابش را مختل می‌کند، آن هم با وجود دختر نوجوان خانواده. آنجلا التماس می‌کند این حرف امشب زده نشود. همین تعلیق ساده تقریبا نیمی از فیلم را به انتظار می‌کشاند: آیا این جمله گفته می‌شود یا نه؟این از هوشمندانه‌ترین انتخاب‌های فیلم‌نامه است. فیلم به‌جای راز بزرگ یا حادثه‌ی بیرونی، تمام تعلیقش را روی یک جمله‌ی نگفته بنا می‌کند و تماشاگر را در همان اضطراب آنجلا قرار می‌دهد: هر سکوت و هر نگاه معنادار جو می‌تواند لحظه‌ی فروپاشی باشد یا نباشد.پینا و هاوک در نگاه اول شیک و تقریبا اسطوره‌ای‌اند، همان زوج آرمانی که جو و آنجلا آرزویش را دارند. دیالوگ‌ها ملموس و پرمعنا هستند و هر خط چیزی از شخصیت یا روند داستان می‌گوید. کم‌کم ضعف آنجلا آشکار می‌شود: مدام دنبال جلب توجه همسایه‌هاست، اما با کوچک‌ترین چیزی ناراحت می‌شود و بغض می‌کند. جو از این رفتار ناراحت است، ولی هر بار که می‌خواهد حرفی بزند، آنجلا اجازه نمی‌دهد. این سکوتِ اجباری شاید مهم‌ترین نشانه‌ی بیماری واقعی رابطه‌شان باشد: نه کمبود عشق، بلکه کمبود فضا برای حرف‌زدن صادقانه.ریتم فیلم در این بخش میانی، با وجود محدودیت لوکیشن، هرگز کند یا تکراری نمی‌شود. بخشی از این موفقیت از بازی هر چهار بازیگر می‌آید که با نگاه و مکث به‌اندازه‌ی دیالوگ حرف می‌زنند.نقطه‌ی انفجارانفجار با عصبانیت جو رقم می‌خورد، آنجا که در لحظه‌ای حساس موضوع سروصدای شبانه را به زبان می‌آورد. پینا و هاوک فاش می‌کنند که هر هفته برنامه‌ی رابطه‌ی جنسی گروهی دارند و امشب برای همین به خانه‌ی آن‌ها آمده‌اند. این افشاگری غافلگیرکننده و نامتعارف است، اما واکنش اولیه‌ی مخالف جو و آنجلا، که چیزی از ماجرا نمی‌دانستند، آن را باورپذیر نگه می‌دارد. فیلم از این لحظه برای کنار زدن نقاب‌ها استفاده می‌کند: پینا و هاوکِ «اسطوره‌ای» به دو آدم عادی با خواسته‌ها و ضعف‌های خودشان تبدیل می‌شوند و همین فروپاشی تصویر ایده‌آل به آنجلا و جو هم اجازه می‌دهد نقاب خودشان را بردارند.اما این چرخش بی‌هزینه نیست. فیلم از فضای گرم، صمیمی و مضطربی که تا اینجا ساخته بود خارج می‌شود و وارد فضایی بزرگسالانه و کمی چرک‌تر می‌شود. خوشبختانه مخالفت اولیه و تصمیم نهایی برای پذیرفتن این رابطه هنوز در همان لحن طنز می‌ماند و فیلم را از دست نمی‌دهد.پایان: اوج و لغزشبهترین لحظه‌ی فیلم بعد از شکستِ این تلاش اتفاق می‌افتد. هر چهار شخصیت خودِ واقعی‌شان را لو می‌دهند و ضعف‌های هر چهار نفر آشکار می‌شود. میزانسن این صحنه هم درست است: هر چهار نفر در یک اتاق، رو‌به‌روی هم. اما لحظه‌ای که پینا نقش مشاور خانواده را می‌گیرد، ضعف جدی فیلم است. این تغییر نقش فیلم را از فضای ملموس و انسانی‌اش بیرون می‌کشد و به فضایی فلسفی و شعاری می‌برد که با آنچه تا آن لحظه دیده‌ایم فاصله دارد.تصویر و فضاقاب‌های فیلم ساده‌اند، اما بی‌خلاقیت نیستند. پرسپکتیو شخصیت‌ها در هر صحنه با تغییر موازنه‌ی قدرت میان آن‌ها عوض می‌شود و جانمایی کاراکترها در قاب دقیق است. فیلم حال‌وهوایی وینتیج با گرین دارد و نورپردازی گرم آن با فضای صمیمی داستان هماهنگ است.جمع‌بندی«The Invite» به‌جای قضاوت درباره‌ی درست و نادرستِ انتخاب‌های شخصیت‌ها، تماشاگر را در فضای خاکستری اخلاقی آن‌ها نگه می‌دارد و همین آن را از یک کمدی‌ معمولی جدا می‌کند. فیلم نشان می‌دهد با یک لوکیشن، چهار شخصیت و یک شب می‌شود تنشی کامل ساخت. هر دیالوگ، چیزی از رابطه‌ای رو به فروپاشی را آشکار می‌کند. فیلم مسیر درستی را می‌رود و تعلیقش را خوب پرورش می‌دهد، اما در پرده‌ی آخر کمی دچار ضعف می‌شود.نوشته: عرفان نیکبخت

نقد فیلم بیداد

Erfan Nikbakht — Wed, 16 Sep 2026 21:05:13 +0330

وقتی تابوشکنی جای داستان را می‌گیرد(این متن دارای اسپویل است)در ابتدا قصد نداشتم چیزی درباره‌ی این فیلم بنویسم. اما با مشاهده‌ی حجم گسترده‌ی تعریف و تمجیدی که در فضای مجازی و میان دوستانم نسبت به فیلم «بیداد» شکل گرفته بود، ترجیح دادم تا چند خط بنویسم و نگاهی دقیق‌تر به آن بیندازم.در بخش نظرات یوتیوب، همان پلتفرمی که فیلم از طریق آن پخش شده است، آمده: «این فیلم واقعیت جامعه‌ی ایران است»، «بالاخره سینمای ایران اثری واقعی ارائه داد»، «با تک‌تک صحنه‌هایش هم‌دردی کردم». با این حال، هنگامی که من و دوستانم فیلم را با هم تماشا کردیم، با تک‌تک صحنه‌هایش خندیدیم. نه از سر طنز، بلکه به دلیل ضعف فیلم‌سازی. پس این پرسش مطرح می‌شود که چه عاملی باعث شده این فیلم با چنین واکنش مثبتی روبه‌رو شود؟سانسور، مدال افتخار آثار زیرزمینییکی از مهم‌ترین دلایل این امر، برچسب «زیرزمینی بودن» فیلم است. هرچند به‌اصطلاح زیرزمینی خوانده می‌شود، اما در معنای دقیق کلمه چنین نیست. (مگر می‌شود چنین فیلمی با همچین پلاهایی را بدون هماهنگی ضبط کرد.) سال‌ها سانسور در سینمای ایران موجب شده هر اثری که این برچسب را دریافت کند، در ذهن مخاطب به‌عنوان اثری با حرفی تازه و باکیفیت تلقی شود.این نگرش درکل نادرست نیست. شکستن تابو می‌تواند بیانگر حرفی باشد که کارگردان سال‌ها به‌خاطر آن سرکوب شده است. با این حال، مسئله آن‌جاست که در بسیاری از این آثار، ذهن کارگردان از ابتدا به دنبال کسب جایزه‌ی بین‌المللی است، نه یافتن فرم درست برای بیان حرفش. «بیداد» نیز موفق به کسب جایزه شد. از این رو می‌توان گفت در سینمای ایران رویه‌ای شکل گرفته با این مضمون: تابو را بشکن و جایزه‌ات را دریافت کن.این فیلم، همانند آثاری چون عنکبوت مقدس، دانه‌ی انجیر معابد و کیک محبوب من، دقیقاً از همین مسیر به شهرت رسیده است. متأسفانه مخاطب ایرانی به‌جای تفکر بر کیفیت فیلم، بر میزان تابوشکنی و جسارت آن در طرح موضوعاتی نه‌چندان تازه تمرکز می‌کند و همین امر برای دریافت برچسب «فیلم خوب» کافی است. اما زیرزمینی بودن، به‌تنهایی، تضمینی برای کیفیت اثر نیست و «بیداد» دقیقاً در همین نقطه با مشکل مواجه می‌شود.خلاصه‌ی داستانفیلم روایت‌گر دختری است که آرزوی خوانندگی دارد، اما حکومت اجازه‌ی این کار را نمی‌دهد. او در گروه کر می‌خواند، ولی رویایش تک‌خوانی است. از گروه بیرون می‌آید، در خیابان می‌خواند، دستگیر می‌شود، عاشق می‌شود، دچار لکنت زبان می‌شود و در پایان بار دیگر به خواندن بازمی‌گردد.داستانی فداشده در پای نماداز همان صحنه‌ی نخست، فیلم حرف خود را می‌زند: دختر، مادر معتاد خود را روی زمین می‌کشد و می‌برد. به نظر می‌رسد مادر جان باخته است. نمادی از این‌که نسل قدیم دیگر جایگاهی ندارد و نسل جدید، متولدین دهه‌ی هشتاد، جای آن را گرفته‌اند.مشکل اصلی فیلم دقیقاً همین‌جاست: به‌جای پرداختن به روایت، به سراغ نمادسازی رفته است. نماد دختر دهه‌هشتادی و نماد به‌اصطلاح چهره‌ی واقعی ایران، آن‌قدر برجسته شده که داستان زیر فشار آن‌ها له می‌شود.هر اقدامی که قهرمان فیلم انجام می‌دهد، از درگیری با پلیس گرفته تا رفتارهایی ظاهراً عاشقانه اما مسئله‌دار، تأیید بی‌قید‌وشرط مخاطب را دریافت می‌کند. صحنه‌ای که در آن دختر در راه‌پله‌ای تاریک شروع به خواندن می‌کند و به‌تدریج به سمت روشنایی حرکت می‌کند، نمونه‌ی بارز این شکوفایی نمادین و شتاب‌زده است. تمامی این اتفاقات بدون هیچ مکث یا تأملی پشت سر هم چیده شده‌اند. گویی چون او قهرمان داستان است، هیچ رفتاری از او نادرست تلقی نمی‌شود و صرفاً باید نماد به کمال برسد.داستان عشق؛ رابطه‌ای بی‌بنیاندر میانه‌ی فیلم، هنگامی که دختر در خیابان می‌خواند و با پلیس درگیر می‌شود، پسری (با بازی امیر جدیدی) به‌طور ناگهانی ظاهر شده و او را نجات می‌دهد. دختر همان شب به خانه‌ی این پسر می‌رود و تقریباً نیمی از فیلم در همان مکان می‌گذرد. پسر برای او تتو می‌زند، با گلخانه‌ی ماریجوانای پسر آشنا می‌شود و همان شب نیز در کنار او می‌خوابد. عشقی یک‌شبه میان دو نفر که هیچ پیشینه‌ای از آن‌ها در دست نیست، نه رمانتیک است و نه واقع‌گرایانه. صرفاً شتاب‌زده است. شخصیت پسر نیز که شباهت آشکاری به تتلو دارد، فاقد گذشته یا انگیزه‌ای روشن است و تنها در نقش منجی ظاهر می‌شود.در صحنه‌ای دیگر، دختر سوار بر دوچرخه است که مردی سوار بر موتور مزاحم او می‌شود. این صحنه نمادی آشکار از رفتار مردان جامعه است، بدون هیچ ارتباط مشخصی با خط اصلی داستان. در این‌جا نیز فیلم به‌جای پرداختن به روایت، ترجیح داده صرفاً به سیاه‌نمایی بپردازد.مادر: نماد نسل قدیم و تسلیممادر دختر، نماد نسلی است که در برابر زور سر تعظیم فرود می‌آورد. تا جایی که در پایان فیلم برای آزادی دخترش تن به روسپیگری می‌دهد. کارکرد این شخصیت در تمامی طول فیلم صرفاً همین نمادپردازی است.دستگیری، زندان و بازگشتهنگامی که دختر به خانه بازمی‌گردد، درمی‌یابد شب گذشته مادرش با مردی بوده و اکنون مست است. اندکی بعد، مأموران وارد خانه می‌شوند و او را بازداشت می‌کنند، در حالی که مادرش مست و بی‌خبر در خواب است. این صحنه نیز تصویری یک‌بعدی و صرفاً منفی از نیروی انتظامی ارائه می‌دهد.او چند روزی در بازداشت می‌ماند تا این‌که مادرش با تن‌فروشی موجبات آزادی‌اش را فراهم می‌کند. از آن پس دچار لکنت زبان می‌شود و دیگر قادر به خواندن نیست، تا این‌که امیر بار دیگر ظاهر شده و او را وادار به خواندن دوباره می‌کند.باید از خود پرسید این فیلم اساساً برای چه هدفی ساخته شده است؟ بی‌تردید اعتراض. اما از این اعتراض، جز قرار دادن دختر در موقعیت‌هایی برای سیاه‌نمایی حکومت یا نمایش وجهی تازه ولی نچندان جالب از جامعه، چیز دیگری به چشم نمی‌آید.آیا واقعاً باید همه‌چیز را به تصویر کشید؟آزادی هنر نباید در زیر پا گذاشتن معیارهای اخلاقی جامعه و یا توهین به مقدسات معنا پیدا کند که مع الاسف فضای سیاسی کشور، بعد از پایان ظاهری جنگ، بسیاری از مخالفان را جرأت بخشیده است که غرض ورزی ها و دشمنی های غیرمعقول خویش را با نام هنر و آزادی عرضه کنند. آزادی هنرمند در درک تکلیف اوست، نه در نفی و طرد التزام به همه چیز.(شهید آوینی)اجرا: فیلم‌برداری، میزانسن و بازی‌هااز نظر فنی، فیلم اثری ضعیف است. فیلم‌برداری فاقد هرگونه قاب‌بندی قابل‌تأمل است. گویی تنها منطق پشت هر نما این بوده که «برای هر دیالوگ، دو کلوزآپ کافی است». کات‌ها سریع و بدون تأمل‌اند و میزانسن نیز فاقد انسجام لازم است.بازی بازیگران نیز در همین سطح قرار دارد: اجراهایی ضعیف، دیالوگ‌هایی سست، و شخصیت‌هایی که هیچ‌یک فراتر از کارکرد نمادین خود رشد نمی‌کنند.جمع‌بندی نهایی«بیداد» فیلمی است که داستان خود را فدای نمادسازی کرده است. اگر قرار باشد معیار ارزیابی سینمای زیرزمینی ایران صرفاً زیرزمینی‌بودن آن باشد، ترجیح می‌دهم به تماشای «ستایش» بروم. اهمیت فیلم زیرزمینی در ساخته‌شدنِ درست آن است. اشکالی ندارد اگر با عقیده‌ی کسی هم‌خوانی نداشته باشد؛ اما باید اندیشیده‌شده باشد، حرفی برای گفتن داشته باشد و مخاطب را به تفکر وادارد. ترجیحاً رویکردی انسانی داشته باشد، نه صرفاً معطوف به سیاه‌نمایی دیگران.نوشته: عرفان نیکبخت

نگاهی بر فیلم|obserssion

Erfan Nikbakht — Wed, 22 Jul 2026 18:02:20 +0330

چند وقتی بود دنبال فیلمی می‌گشتم، فیلمی که از همان دقایق اول بتواند من را درگیر کند و چشم‌هایم را تا آخر باز نگه دارد. این چند وقت، حوصله زیادی برای فیلم‌های سنگین و پیچیده ندارم و بیشتر فقط فیلم می‌بینم و از تماشایش لذت می‌برم. برای همین، سراغ فیلم‌های نمادین یا آثار مفهومی سینما کمتر می‌روم.البته فکر می‌کنم این روزها خیلی‌ها شرایط مشابهی دارند. روزهایی که سایه جنگ روی کشور عزیزمان افتاده، تمرکز کردن روی خیلی از چیزها سخت شده است. همه به نوعی درگیر اخبار و اتفاقات هستند. با این حال، گاهی دو ساعت فاصله گرفتن از این فضا و فیلم دیدن، می‌تواند یک نفس تازه باشد.چند شب پیش مشغول گشتن بین فیلم‌ها بودم که پوستر و عنوان Obsession توجهم را جلب کرد. قبل‌تر چند بار اسمش را در اینستاگرام و فضای مجازی شنیده بودم و می‌دانستم که کارگردان فیلم، در اصل یک یوتیوبر است و این اثر را با بودجه‌ای بسیار محدود ساخته. همین موضوع مرا کنجکاو کرد. دوست داشتم ببینم کسی که از فضای یوتیوب وارد سینما شده، چه فیلمی ساخته و آیا می‌تواند مخاطبش را غافلگیر کند یا نه.فیلم را دانلود و شروع به تماشا کردم.از همان سکانس‌های ابتدایی با شخصیت بیر آشنا می‌شویم، جوانی خجالتی، افسرده و تا حدی ترسو که حتی از ظاهرش هم می‌شود این ویژگی‌ها را حدس زد. موهای آشفته، مِن‌مِن کردن و ناتوانی در بیان احساساتش، همه دست به دست هم می‌دهند تا شخصیت او را خیلی زود بشناسیم.بیر در حال تمرین کردن است تا بتواند احساسش را به دختری که دوستش دارد، یعنی نیکی، اعتراف کند. همین چند دقیقه ابتدایی، مسیر کلی فیلم را تا حد زیادی مشخص می‌کند. فیلم قرار است درباره عشق حرف بزند، اما نه صرفاً یک رابطه عاشقانه معمولی.کمی بعد با نیکی آشنا می‌شویم، دختری جسور، پرانرژی و نویسنده که تصمیم گرفته برای تمام کردن کتابش، شغلش را رها کند. فیلم سعی می‌کند از همان ابتدا تفاوت شخصیت این دو نفر را نشان دهد، یکی درون‌گرا و مردد، دیگری مصمم و بااعتمادبه‌نفس.کمی جلوتر، زمانی که بیر و نیکی تنها هستند، یکی از مهم‌ترین دیالوگ‌های فیلم شکل می‌گیرد. نیکی می‌گوید کتابش درباره عشق است و بیر سوال می‌کند: «پس داری یک رمان رمانتیک می‌نویسی.» اما نیکی مخالفت می‌کند و می‌گوید: «نه، این یک داستان عاشقانه است.»اینجاست که فیلم اولین سؤال مهم خودش را مطرح می‌کند: آیا عشق و رابطه‌ای رمانتیک مگر یک چیز نیستند؟ اگر نه، مرز میان این دو کجاست؟ به نظرم فیلم از همین نقطه، نقشه راه خودش را مشخص می‌کند و تلاش دارد در ادامه، پاسخ این سؤال را با اتفاقات داستان بدهد. حتی نیکی هم در همین گفت‌وگو اعتراف می‌کند که دوست دارد عشق را واقعاً تجربه کند، جمله‌ای که بعدتر معنای بسیار تلخ‌تری پیدا می‌کند.تا اینجای فیلم تقریباً می‌توان فهمید که قرار نیست با یک داستان عاشقانه کلیشه‌ای روبه‌رو باشیم. فیلم بیشتر می‌خواهد درباره خود مفهوم عشق صحبت کند، عشقی که اگر از تعادل خارج شود، می‌تواند به وسواس، وابستگی و حتی جنون تبدیل شود.شروع فیلم با یک آرزوفیلم از همان ابتدا وارد فضای فانتزی و سورئال خودش می‌شود، فضایی که قوانین دنیای واقعی را کنار می‌گذارد و بر اساس قواعد خودش پیش می‌رود. این اتفاق شاید برای بعضی مخاطب‌ها قابل قبول نباشد، چون بسیاری از فیلم‌های ترسناک برای پیش بردن داستان، به یک عنصر فراطبیعی متکی هستند، عنصری که توضیح دقیقی درباره منشأ یا منطق آن داده نمی‌شود.در «وسواس» این عنصر، چوب آرزو است، وسیله‌ای که با شکستن آن، آرزوی فرد در همان لحظه برآورده می‌شود.شاید ایده آن در نگاه اول کمی ساده یا حتی عجیب به نظر برسد، اما فیلم از همین وسیله به عنوان موتور محرک تمام اتفاقات بعدی استفاده می‌کند. بیر، زمانی که هنوز شناخت کاملی از جهان فیلم نداریم، چوب را می‌شکند و آرزو می‌کند که نیکی بیشتر از هر کسی عاشق او باشد.از همین لحظه، فیلم قوانین دنیای خودش را به مخاطب معرفی می‌کند و داستان وارد مسیر اصلی‌اش می‌شود.ترس یا تقدیر؟درست چند لحظه قبل از شکستن چوب آرزو، فیلم یکی از مهم‌ترین لحظات خودش را خلق می‌کند.نیکی از بیر می‌پرسد: «من رو دوست داری؟»و بیر، با وجود تمام احساسی که نسبت به او دارد، جرئت اعتراف پیدا نمی‌کند و فقط می‌گوید: «به عنوان یک دوست... آره.»نیکی حرفش را می‌پذیرد و می‌رود و بیر بلافاصله چوب آرزو را می‌شکند. به نظرم اینجا فیلم یک سؤال مهم مطرح می‌کند.اگر بیر همان لحظه بر ترسش غلبه می‌کرد و حقیقت را می‌گفت، آیا اصلاً نیازی به آن آرزو بود؟ آیا تمام این اتفاقات رخ می‌داد؟از طرف دیگر، شاید اگر بیر احساسش را اعتراف می‌کرد، نیکی هیچ‌وقت معنای واقعی عشق را تجربه نمی‌کرد و داستان شکل دیگری پیدا می‌کرد.به همین دلیل، فیلم پاسخ قطعی به این سؤال نمی‌دهد که مقصر اصلی چه کسی است. یا به شکلی درست‌تر همه اتفاقات آینده مقصرش بیر است؟شروع سریع داستاناگر بخواهیم فیلم را بر اساس ساختار سه‌پرده‌ای (شروع، میانه و پایان) بررسی کنیم، به نظرم بزرگ‌ترین ضعف آن در پرده اول است.فیلم خیلی سریع وارد داستان اصلی می‌شود، آن‌قدر سریع که فرصت کافی برای شناخت شخصیت‌ها و جهان فیلم به مخاطب نمی‌دهد. ما فقط چند نمای کوتاه و چند دیالوگ از شخصیت‌ها می‌بینیم و ناگهان وارد ماجرای چوب آرزو و طلسم نیکی می‌شویم.مشکل این نیست که فیلم ریتم تندی دارد، اتفاقاً ریتم تند در بسیاری از فیلم‌ها یک امتیاز است. مشکل اینجاست که فیلم قبل از شروع بحران، زمان کافی برای ساختن شخصیت‌هایش نمی‌گذارد.بیشترین آسیب هم به شخصیت نیکی وارد می‌شود.ما می‌دانیم که او نویسنده است، می‌خواهد کتابش را تمام کند و قصد دارد از محل کارش استعفا بدهد، اما هیچ‌کدام از این اطلاعات، تأثیر خاصی در روند داستان ندارند. نویسنده بودن نیکی می‌توانست بخشی از شخصیت او را شکل دهد یا حتی در مسیر داستان نقشی ایفا کند، اما در نهایت فقط یک ویژگی بدرد نخور باقی می‌ماند.به همین دلیل، وقتی اتفاقات تلخ برای نیکی رخ می‌دهد، مخاطب هنوز آن‌قدر با او همراه نشده که بتواند کاملاً با درد و رنجش همدلی کند.روند داستانبا وجود ضعف پرده اول و ضعف‌های کلی فیلم بعد از شروع بحران، روند نسبتاً خوبی پیدا می‌کند.داستان مدام بین لحظات آرام و پرتنش جابه‌جا می‌شود و همین باعث می‌شود ریتم فیلم یکنواخت نشود. بعضی سکانس‌ها به مخاطب فرصت فکر کردن می‌دهند و بعضی دیگر با سرعت بیشتری جلو می‌روند.این تغییر ریتم، یکی از نقاط قوت فیلم است، چون اگر تمام فیلم فقط بر پایه صحنه‌های شوکه‌کننده جلو می‌رفت، خیلی زود تأثیر خودش را از دست می‌داد.البته در بعضی بخش‌ها، داستان می‌توانست کمی فشرده‌تر باشد و از تکرار بعضی موقعیت‌ها جلوگیری کند، اما در مجموع روند روایت و از همه مهم‌تر داستان، مخاطب را تا پایان همراه نگه می‌دارد.ت‎‎‏‏‍‍‍رس«وسواس» بیشتر از اینکه بخواهد با جامپ‌اسکر یا موجودات عجیب مخاطب را بترساند، از یک حس آشنا استفاده می‌کند؛ عشقی که از تعادل خارج شده است.ایده اصلی فیلم، ترسناک بودن خود عشق است، عشقی که تبدیل به وسواس، مالکیت و وابستگی مطلق می‌شود.همین موضوع باعث می‌شود فیلم هویت متفاوتی نسبت به بسیاری از آثار ترسناک پیدا کند.بیشتر صحنه‌های فیلم، ذاتاً ترسناک نیستند. ولی با تاکید بر این صحنه و رفتارهای نیکی و بیر، مخاطب را مدام به این سوال سوق می‌دهد که عشق واقعی این است؟هر بار که شخص دیگری به بیر نزدیک می‌شود، مخاطب ناخودآگاه منتظر واکنش نیکی می‌ماند. همین انتظار، قبل از هر اتفاقی، حس اضطراب را ایجاد می‌کند.به نظرم این همان جایی است که فیلم موفق عمل می‌کند. ترس را از دل شخصیت‌ها و رفتارات آنها بیرون می‌کشد، نه فقط از اتفاقات ماورایی.یکی از بهترین نمونه‌هایش، صحنه‌ای است که سارا در بازی جرئت و حقیقت مجبور می‌شود به بیر ابراز علاقه می‌کند و دوربین روی نگاه نیکی مکث می‌کند. شاید در ظاهر اتفاق خاصی نیفتاده باشد، اما همان نگاه و انتظار برای رفتار نیکی، به‌اندازه کافی تاثیر خودش را بر مخاطب می‌گذارد.شخصیت‌هافیلم در مجموع چهار شخصیت اصلی دارد؛ بیر، نیکی، سارا و دوست بیر. اما از بین این چهار نفر، فقط بیر تا حد زیادی شخصیت‌پردازی قابل قبولی دارد.از همان ابتدای فیلم می‌توانیم ترس، اضطراب و ناتوانی او را در تصمیم‌گیری درک کنیم. حتی اگر با شخصیتش همذات‌پنداری نکنیم، حداقل او را می‌شناسیم و تا حدی می‌فهمیم چرا بعضی تصمیم‌ها را می‌گیرد.اما درباره بقیه شخصیت‌ها، شرایط متفاوت است.دوست بیر بیشتر شبیه ابزاری برای جلو بردن داستان است تا یک شخصیت مستقل. حضورش در بعضی سکانس‌ها فقط برای این است که باشد. حتی پایان او هم تأثیر احساسی خاصی ندارد، مثل خودش که تاثیری نداشت.اما بیشترین حسرت من، شخصیت سارا است.سارا یکی از شخصیت‌هایی بود که بیشترین ظرفیت را برای بهتر شدن داستان داشت، اما فیلم از او استفاده نمی‌کند.در میانه فیلم متوجه می‌شویم که سارا به بیر علاقه دارد. همین موضوع می‌توانست تعادل داستان را به هم بزند و تنش جذابی بین او و نیکی ایجاد کند. از یک طرف، عشق واقعی و طبیعی سارا قرار و از طرف دیگر، عشق بیمارگونه و وسواس‌گونه نیکی می‌توانست تنش خوبی ایجاد کند.این تقابل می‌توانست یکی از جذاب‌ترین بخش‌های فیلم باشد، اما فقط در چند سکانس کوتاه به آن اشاره می‌شود و بعد له شکل وحشیانه‌ای تمام شد.اگر فیلم زمان بیشتری برای ساخت رابطه بیر و سارا، رویارویی سارا و نیکی می‌توانست یکی از بهترین لحظات فیلم باشد.طلسم و جادویکی دیگر از ضعف‌های فیلم، نحوه پرداخت طلسم است.فیلم از همان ابتدا، چوب آرزو را به‌عنوان مهم‌ترین عنصر داستان معرفی می‌کند، چوبی که تمام اتفاقات بعدی بر اساس آن شکل می‌گیرند. اما هرچه جلوتر می‌رویم، اطلاعات زیادی درباره قوانین این طلسم به دست نمی‌آوریم.مشکل این نیست که فیلم همه‌چیز را توضیح نمی‌دهد، اتفاقاً ابهام چیز خوبی است. مشکل اینجاست که حتی قوانین کلی این طلسم هم مشخص نیست. و مهم ترین سوالش هم اینجا است:چرا بعضی رفتارهای نیکی تغییر می‌کند و بعضی دیگر نه؟ چرا در بعضی از صحنه‌ها ما خود نیکی همراه هستیم و در بعضی جاها با شخصیت طلسم شده؟فیلم هیچ پاسخ مشخصی برای این سؤال‌ ندارد و همین باعث می‌شود در بعضی لحظات، رفتار شخصیت‌ها بیشتر از اینکه ترسناک باشد، صرفاً عجیب به نظر برسد.رفتارهای نیکیرفتارهای نیکی، یکی از نقاطی است که هم می‌تواند نقطه قوت فیلم باشد و هم یکی از ضعف‌هایش.در بعضی سکانس‌ها، رفتارهای او کاملاً قابل درک است. مخاطب می‌تواند بفهمد که عشق او دیگر طبیعی نیست و به مرحله‌ای از جنون رسیده است. اما در بعضی صحنه‌ها، نیکی کارهایی انجام می‌دهد که سؤال ایجاد می‌کند.چرا بعضی وقت‌ها اجازه می‌دهد بیر از او دور شود، اما در موقعیت‌های دیگر کوچک‌ترین فاصله را هم تحمل نمی‌کند؟چرا بعضی رفتارهایش ناگهان تغییر می‌کنند؟البته فیلم تا حدی به این سؤال پاسخ می‌دهد.در میانه داستان متوجه می‌شویم که نیکی واقعی هنوز درون این شخصیت حضور دارد و گاهی می‌تواند خودش را نشان دهد. همین موضوع تا حدی رفتارهای متناقض او را توجیه می‌کند.اما باز هم این توضیح کافی نیست.فیلم می‌توانست کشمکش بین نیکی واقعی و نیکی طلسم شده را بسیار پررنگ‌تر نشان دهد. اگر این درگیری درونی بیشتر دیده می‌شد، هم شخصیت نیکی عمیق‌تر می‌شد و هم پایان فیلم تأثیر احساسی بیشتری پیدا می‌کرد.پایان فیلمفیلم با پایانی تلخ به پایان می‌رسد، پایانی که شاید در ابتدا انتظارش را نداشته باشیم، اما هرچه بیشتر به مسیر داستان فکر می‌کنیم، منطقی‌تر به نظر می‌رسد.شخصیت‌ها یکی‌یکی از داستان حذف می‌شوند و تنش بین بیر، نیکی و دوستانشان به اوج می‌رسد. در این بخش، رفتارهای نیکی از یک عشق وسواس‌گونه به جنونی تمام‌عیار تبدیل می‌شود، جنونی که اگرچه فیلم تعریف کاملی از آن ارائه نمی‌دهد، اما مخاطب آن را به واسطه طلسم می‌پذیرد و در نهایت، فیلم ما را با یک سؤال مهم تنها می‌گذارد:آیا تمام این اتفاقات تقصیر بیر بود؟آیا اگر او از همان ابتدا احساسش را صادقانه بیان می‌کرد، سرنوشت همه این شخصیت‌ها تغییر می‌کرد؟بیر فقط یک اشتباه نکرد، او تلاش کرد عشق را به زور به دست بیاورد. آرزویی کرد که در ظاهر زیبا بود، اما در باطن، اختیار را از کسی که دوستش داشت گرفت.شاید تلخ‌ترین حرف فیلم همین باشد: عشق، زمانی که آزادی را از طرف مقابل بگیرد، دیگر عشق نیست.به همین دلیل، خودکشی بیر در پایان را فقط نمی‌توان از سر عذاب وجدان دانست. او در واقع قربانی همان آرزویی شد که روزی با تمام وجود دنبالش بود.و شاید فیلم دقیقاً می‌خواهد همین را بگوید که بعضی آرزوها، وقتی برآورده می‌شوند، بیشتر از هر چیز دیگری انسان را نابود می‌کنند.در نهایت...«وسواس» فیلم بی‌نقصی نیست.ضعف‌هایی مثل پرداخت ناقص بعضی شخصیت‌ها، شتاب‌زدگی در پرده اول و توضیح ندادن بعضی از قوانین جهان داستان، باعث می‌شوند فیلم در بعضی لحظات نتواند از تمام ظرفیت ایده جذابش استفاده کند.با این حال، نباید یک نکته مهم را نادیده گرفت.این فیلم با بودجه‌ای بسیار محدود و توسط فیلمسازی ساخته شده که بیشتر با فعالیتش در یوتیوب شناخته می‌شود.شاید «وسواس» در همه بخش‌ها موفق نباشد، اما یک ویژگی مهم دارد؛ ایده‌ای تقریبا تازه.در سال‌هایی که بسیاری از فیلم‌های ترسناک فقط به تکرار کلیشه‌ها مشغول‌اند، «وسواس» تلاش می‌کند ترس را از دل یک احساس کاملاً انسانی بیرون بکشد، عشقی که از مرز علاقه عبور می‌کند و به وسواس، مالکیت و جنون می‌رسد.در نهایت، «وسواس» را فیلمی متوسط است. فیلمی که شاید در اجرا بی‌نقص نباشد، اما به لطف ایده متفاوت و نگاه جسورانه‌اش، تجربه‌ای متفاوت برای مخاطب رقم می‌زند و نشان می‌دهد حتی با بودجه‌ای محدود هم (نسبت به بودجه‌های میلیون دلاری) می‌توان اثری ساخت که بعد از تمام شدنش، هنوز ذهن مخاطب را درگیر سؤال‌هایش نگه دارد.نوشته: عرفان نیکبخت

نیم شب| جشنواره فجر

Erfan Nikbakht — Sun, 08 Feb 2026 20:13:43 +0330

پوستر رسمی فیلمنیم شب بدون شک فیلمی است که فریاد می‌زند مردم ایران با تمام تفاوت‌هایشان، در لحظه خطر کنار هم می‌ایستند. در نشست خبری جشنواره فجر، خبرنگاری این سوال را از مهدویان می‌پرسد:قسمت هایی از فیلم شعاری شده است؟باید گفت بله وقتی پای ایران وسط باشد شعار هم می‌دهیم. وقتی «لاتاری» را هم ساختم لحظه‌ای داشت که یکی از شخصیت ها درباره اسم خلیج فارس وقتی گفته می شود خلیج، می‌گفت اسمش خلیج فارس است خیلی‌ها گفتند این شعاری است اما من گفتم فقط ایران دوستی و ایران پرستی را می‌شود شعار داد.فیلم بر حس وطن پرستی و ایستادگی در برابر تهدیدات بیرونی تأکید فراوانی دارد و باید پذیرفت که در انتقال این احساسات، تا حد زیادی موفق بوده است.صحنه‌هایی مثل لحظه‌ای که بمب در آستانه افتادن از روی دست است و مردم بدون توجه به جان خود برای حفاظت از بمب به سمت آن هجوم می‌برند، یا جایی که با وزش باد، جمعی از مردم (هرچند مسخره) سپر انسانی تشکیل می‌دهند تا از ورود باد و تکان خوردن بمب جلوگیری کنند، کاملاً در خدمت این رویکرد هستند. «نیم شب» یک فیلم وطن‌دوستانه با چاشنی هیجان است که باب بحث را باز می‌کند.روایت فیلمداستان در زمان جنگ دوازده روزه بین ایران و اسرائیل است. بمبی در نزدیکی دو بیمارستان در محله یوسف آباد فرود می‌آید. تیم خنثی‌سازی به محل می‌رسند و متوجه می‌شوند بمب عمل نکرده ولی اگر عمل کند در صورت انفجار، شعاع تخریب گسترده خواهد بود. در ادامه متوجه وجود یک کپسول‌ اکسیژن 4 تنی در بیمارستان می‌شویم که می‌تواند شدت انفجار را چند برابر کند. در نتیجه، تصمیم به تخلیه کامل محل و بیمارستان توسط تیم خنثی سازی گرفته می‌شود و مردم به پارک منتقل می‌شوند تا تلفات احتمالی کاهش یابد. و تیم تا تخلیه کامل صبر می‌کند. (راجب این موضوع جلوتر صحبت می‌کنم)روایت‌های موازی؛ لازم یا اضافی؟فیلم از ابتدا نشان می‌دهد که قرار نیست تنها یک خط داستانی داشته باشد. روایت‌های مختلفی در جریان است:مادری در آستانه زایمان استتیم خنثی‌سازی بمب در حال کار هستندپزشکی که قصد مهاجرت داردپزشکان و مامورانی که قصد تخلیه بیمارستان و محل را دارندبی‌خانمان‌های پارکجوانان پارکورکارپیرزنی در کلیساهدف روشن است: نمایش یک «ملت» با همه طیف‌هایش. از معتاد تا فرمانده، از پرستار تا بی‌خانمان همه و همه برای وطن جان می‌دهند. اما مشکل اینجاست که بسیاری از این شخصیت‌ها ساخته نمی‌شوند. فقط حضور دارند. پارکورکار و معتاد، بیش از آنکه کارکرد دراماتیک داشته باشند، تیپ‌های کلیشه‌ای‌ از جامعه هستند. حضورشان نه گره‌ای ایجاد می‌کند، نه گرهی می‌گشاید. افراد داخل بیمارستان، مسئول پارک، پارکبان‌ها، نیروهای پلیس و... هیچ‌کدام به خوبی ساخته نمی‌شوند و فقط رفتارهای کلیشه‌ای و به نوعی وطن پرستانه انجام می‌دهند.(راجب الناز ملک اصلا نمی‌خوام صحبت کنم)مهدی، مسئول خنثی سازی بمبشخصیتی دوست داشتنی با جثه و چهره‌ای درست. کشمکش درونی او بسیار مشخص است و این نقطه بسیار مثبت شخصیت مهدی است. شخصیتی که با دیالوگ‌های اضافه توضیحی نمی‌دهد و با نگاه‌های طولانی و جملات کوتاه، حرف خود را می‌زند.تنها مشکل اصلی که به روایتگری مربوط است، حضور مهدی در همه جا است. اگر مهدی مسئول خنثی سازی بمب است چرا به دنبال منشا بمب می‌گردد؟ یا چرا از زن مشکوک، در میانه فیلم بازجویی می‌کند؟ به شخصه دلم می‌خواست کارکترهای بیشتری مثل مهدی ببینم به جای معتاد یا پارکورکار توی پارک. کارکترهایی که هرکدام با تخصصی که دارند بتوانند مشکل احتمالی را حل بکنند تا اینکه یک شخصیت همه دستورات را بدهد.نبود کشمکشیکی از ضعف‌های اصلی فیلم، نبود تضاد جدی میان شخصیت‌هاست. همه آدم‌ها خوب‌اند، همه همراه‌اند، همه پای کشور ایستاده‌اند. اما درام بدون اصطکاک شکل نمی‌گیرد.در واقعیت، واکنش‌ها یکدست نیست.در تجربه شخصی‌ام از یک حمله نزدیک محل زندگی‌مان، طیفی از واکنش‌ها دیدم؛ از شعار دادن تا ناسزا گفتن.این تنوع انسانی در فیلم غایب است. وجود حتی یک یا دو شخصیت مخالف، ترسو، خودخواه یا مردد می‌توانست از شعاری شدن اثر بکاهد و به آن واقع‌گرایی و هیجان بیشتری بدهد.مسئله بمب؛ سؤال بی‌پاسخاما شاید یکی از مهم‌ترین پرسش فیلم این است: بمب از کجا آمده؟اگر قرار نیست مسئله بمب روشن شود، پس این همه جست‌وجوی پرتنش چه کاربردی دارد؟ ورود مضطربانه نیروها به خانه‌ها، حرکت آرام و کنجکاوانه در مسیر عبور بمب و تلاش برای یافتن سرنخ، انتظار یک کشف عجیب را در ذهن مخاطب ایجاد می‌کند. انتظاری که هرگز برآورده نمی‌شود.با این حال، خود بمب به‌عنوان یک اهرم فشار، موتور حرکت فیلم است و تعلیق اولیه را شکل می‌دهد، هرچند سوالی که خود فیلمساز طراحی می‌کند هرگز پاسخ داده نمی‌شود.تعلیقِ زمان؛ فرصتی از دست‌رفتهبمب قرار است منفجر شود، مسئله مرگ و زندگی است. اما حس گذر زمان در فیلم وجود ندارد. تیک‌تاک ساعتی در کار نیست. عرقی از شدت استرس وجود ندارد.همچنین تهدید حمله مجدد (FPV) مطرح می‌شود، اما هرگز به یک منبع استرس مداوم و قوی تبدیل نمی‌شود. دو محرک مهم تعلیق (زمان محدود و تهدید حمله مجدد) آن‌قدر که باید پرو‌بال نگرفته‌اند و در نهایت فدای تمرکز بیش از حد روی تخلیه بیمارستان می‌شوند.نقطه قوت بزرگ: هیجان حسیبا همه این‌ها، فیلم در ایجاد هیجان حسی بسیار موفق است.صحنه زایمان، وزش باد و تکان خوردن بمب، کشف کپسول‌ اکسیژن — این‌ها موقعیت‌هایی‌اند که پله‌پله ضربان قلب را بالا می‌برند. لحظاتی بود که خود من ناخودآگاه عضلاتم را منقبض می‌کردم و با شخصیت‌ها حرف می‌زدم. فیلم به‌خوبی با احساسات مخاطب بازی می‌کند و حس وطن‌دوستی را برمی‌انگیزد. یکی از نفس‌گیر ترین لحظات فیلم، لحظه‌ای بود که پرستار به همراه نوزاد به پارک می‌رود و بچه‌ تازه به دنیا آمده نفس نمی‌کشد، جایی که پرستار با بغض به پشت نوزاد ضربه میزد و می‌گفت نفس بکش بچه.جمع‌بندی«نیمه‌شب» از نظر فضاسازی، انتقال هیجان و تحریک احساسات جمعی، فیلم موفقی است. اما در شخصیت‌پردازی، کشمکش دراماتیک و منطق روایی دچار ضعف است.آدم‌ها بیشتر نمادند تا انسان. اختلافی جدی شکل نمی‌گیرد. همه‌چیز بیش از حد درست پیش می‌رود. فیلم احساس می‌سازد، اما زندگی نمی‌سازد — و همین فاصله، آن را از یک درام ماندگار دور می‌کند.نوشته : عرفان نیکبخت

تجربه| عباس کیارستمی

Erfan Nikbakht — Tue, 18 Nov 2025 12:14:41 +0330

پوستر فیلم| تجربهنوشته: عرفان نیکبخت«تجربه» اولین تجربه فیلم بلند و صدادار عباس کیارستمی است که در سال 1352 ساخته شد. تجربه دیدن فیلم تجربه تا حدی قابل قبول بود. ولی از جایی به بعد اضافه کاری زیادی شکل می‌گرفت.نام فیلم، «تجربه» تا حدی به خود کیارستمی هم برمی‌گردد؛ از آنجایی که این نخستین فیلم بلند و صدادار اوست، طبیعی است که برخی ضعف‌ها در آن وجود داشته باشد. (در ادامه به آنها می‌پردازیم)فیلم همچنان در فضایی کودکانه روایت می‌شود، اما چند تفاوت اساسی با آثار قبلی کیارستمی دارد. در همان ابتدای فیلم می‌بینیم که به‌جای روستا، حالا در شهر هستیم و پسر بچه‌ی داستان، تفاوت زیادی با شخصیت‌های مشابه در آثار پیشین دارد.چه تغییری؟تا پیش از این، در فیلم‌های کیارستمی نگاه معصومانه‌تری به کودکان داشتیم، اما در این فیلم، این نگاه تغییر کرده است. پسربچه دیگر کودک نیست؛ او در تمنای بزرگ‌بودن است و می‌خواهد مانند بزرگ‌ترها رفتار کند. با اینکه کلا چهارده سال دارد اما عاشق دخترها و خانم‌ها است. آنها را دید می‌زیند و تلاش می‌کند دل یک نفرشان را هم به دست بیاورد.اما چرا؟ در دو فیلم قبلی، ما در فضای روستا بودیم و با نگاه کودکانه‌تری مواجه می‌شدیم، اما حالا که در تهران هستیم، این نگاه تغییر کرده است. در تهران سینما هست، گرمابه هست، زن‌های زیبا و.. ، طبیعی است که این فضا روی کودکان نیز تأثیر بگذارد. اما آیا این همه ماجرا است؟داستان:محمد، نوجوان 14 ساله یتیمی است که پیک یک استودیو عکاسی است و شب‌ها هم در همان‌جا می‌خوابد. او نسبت به دختری از یک طبقه اجتماعی ثروتمندتر، عشقی پیدا می‌کند. یک روز که فکر می‌کند دختر به او لبخند زده، تصمیم می‌گیرد به خانهٔ دختر برود و شغلی به عنوان خدمتکار درخواست کند تا به دختر نزدیک‌تر شود، اما با او مخالفت می‌کنند.درون‌مایه‌ی فیلم حول آدم‌هایی می‌چرخد که خودشان تشنه‌ی هیجانات جنسی‌اند، اما دیگران را از آن منع می‌کنند. این سازوکار می‌تواند ریشه‌های فروپاشی یک جامعه را شکل دهد.روند داستان بیش از حد کش پیدا کرده است. به‌نظرم در اصل، قصه‌ی فیلم می‌تواند در یک ربع یا نهایتاً نیم ساعت روایت شود، اما به اندازه‌ی یک ساعت ادامه می‌یابد. این داستان ساده، نیازی به این‌همه کش‌دادن ندارد. چرا که ما در طول فیلم شاهد پلان های طولانی، تکرارهای زیادو.. هستیم. مثلا محمد چندین بار پشت سر هم به خانه دختر می‌رود و یا در بعضی از پلان هایی که محمد تنها است بسیار مکث داریم.شخصیت‌ها:شخصیت‌ها تک‌بعدی هستند؛ یعنی ما از پسر چیز زیادی نمی‌فهمیم جز اینکه او پسربچه‌ای است که به زنان علاقه‌مند است. سایر شخصیت‌ها مانند پدر یا پیرمرد نیز پرداخت عمیقی ندارند.علت علاقه‌ی پسر به دخترها از کجاست؟کیارستمی این موضوع را تنها با یک دیالوگ ساده روشن می‌کند: برادر بزرگ‌تر او ازدواج کرده است. همین جمله‌ی کوتاه، هم قابل‌درک است و هم با شخصیت پسر سازگار. او به همه‌چیز با دقت نگاه می‌کند و همین دقت برای توضیح علاقه‌اش کافی است.اما متأسفانه، فراتر از این، شخصیت او عمق بیشتری پیدا نمی‌کند.در مورد قاب بندی ها و فیلمبرداری:قاب‌بندی‌ها در برخی لحظات بسیار سینمایی و چشم‌نواز هستند و من را به‌یاد آثار کیشلوفسکی می‌اندازند، به‌ویژه در استفاده از دوربین روی دست.به‌طور کلی، به‌نظرم فیلم «تجربه» می‌توانست کوتاه‌تر و منسجم‌تر باشد. روایت کش‌دار، پرداخت سطحی شخصیت‌ها و نوسان در ریتم، از جذابیت فیلم کاسته است. با این حال، نشانه‌هایی از نگاه شخصی کیارستمی و تأثیرپذیری او از سینمای اروپا (به‌ویژه کیشلوفسکی) در قاب‌بندی‌ها و میزانسن‌ها دیده می‌شود.«تجربه»، هرچند خام و ابتدایی، اما به‌عنوان اولین فیلم بلند کیارستمی، شروعی قابل‌توجه است؛ تلاشی صادقانه برای ثبت اولین گام‌های یک نگاه سینمایی منحصربه‌فرد.

نقد فیلم غریزه| شاعری که قافیه را گم کرده

Erfan Nikbakht — Wed, 12 Nov 2025 13:18:49 +0330

.غریزه.اثر سیاوش اسدی – محصول ۱۴۰۰فیلم غریزه اثری است که هرچند از نظر ایده و مضمون، جذاب و قابل تأمل است، اما در روایت و پرداخت داستانی با ضعف‌هایی روبه‌رو می‌شود. قاب‌بندی‌های دقیق، رنگ‌پردازی شاعرانه و جنس تصاویر تا حد زیادی به یاری فیلم می‌آیند تا نقص‌های روایی کمتر در چشم باشند. بااین‌حال، به نظر می‌رسد کارگردان در میانه‌ی فیلم مسیر اصلی داستان را از یاد می‌برد و تمرکز اثر از موضوع محوری فاصله می‌گیرد.قاب‌بندی و فیلم‌برداری چشم‌نواز و حساب‌شده است(به‌جز چند صحنه با حرکت‌های غیرضروری دوربین).رنگ و نورپردازی طبیعی و شاعرانه که به فضا حس بومی و نوستالژیک می‌دهد.بازی‌های قابل‌قبول، هرچند نه بی‌نقص.داستانی بومی با لحنی شاعرانه که عشق، غریزه و تضاد سنت و مدرنیته را در دل طبیعت روایت می‌کند.با این حال، ضعف اصلی فیلم در روایت و درام‌پردازی است؛ جایی که ریتم و منطق داستان از انسجام خارج می‌شود.داستاندختری ۱۶ ساله همراه مادرش از تهران به شهری کوچک می‌آید تا به دیدار دوست قدیمی مادر برود (با بازی امین حیایی). او دو فرزند دارد: پسری ۱۴ ساله عاشق سینما و دختری بزرگ‌تر. میان پسر و دختر غریبه عشقی کودکانه و آتشین شکل می‌گیرد، اما پدر متوجه ماجرا می‌شود و دخالت می‌کند. ناگهان تصمیم می‌گیرد با همان دختر ازدواج کند.سوال اصلی فیلم این است: چرا این ازدواج شکل می‌گیرد؟پاسخ جالب اما تلخی دارد: دختر در تهران قربانی تعرضی شده و باردار است. مرد برای آن‌که کودک در شکم او انگ «حرام‌زاده» نخورد و آبروی دختر نیز حفظ شود، تن به این ازدواج می‌دهد. تمام این حقیقت در ده دقیقه‌ی پایانی و در صحنه‌ای در راه‌آهن آشکار می‌شود؛ آن هم از طریق مونولوگ، نه رویداد یا گفت‌وگو.تا حدود یک ساعت ابتدایی فیلم، تمرکز اصلی بر عشق پرشور دو نوجوان است. این بخش می‌توانست مقدمه‌ای برای درام بعدی و گسترش تنش‌های خانوادگی باشد، اما بیش از اندازه کش می‌آید. بهتر بود فیلم پس از شکل‌گیری این رابطه، زودتر به تبعات و لایه‌های بعدی ماجرا بپردازد. در نتیجه، نیمه‌ی دوم ناگهان آغاز می‌شود، بدون پیش‌زمینه و منطق روایی کافی، و از نظر ریتم و لحن نیز با نیمه‌ی اول ناسازگار است.تغییر ناگهانی مسیر، باعث می‌شود مخاطب احساس گسست کند. عشقی که در نیمه‌ی نخست با شور و التهاب روایت شده، در نیمه‌ی دوم ناگهان فراموش می‌شود و دختر بی‌هیچ عذاب وجدانی از آن می‌گذرد، در حالی که پسر تنها چند دقیقه دچار حس گناه است. انتظار می‌رود این تغییرات تدریجی و با زمینه‌چینی اتفاق بیفتند.(البته نشانه‌هایی وجود دارد؛ مانند صحنه‌ای که امین حیایی کفش‌های خود را کنار کفش‌های دختر می‌گذارد نه پسر، اما این نشانه‌ها آن‌قدر گذرا هستند که تأثیر لازم را نمی‌گذارند.)شخصیت‌هادختر ۱۶ ساله:او پیش‌تر مورد تجاوز قرار گرفته و اکنون باردار است، اما در رفتار و گفتارش هیچ نشانه‌ای از این آسیب دیده نمی‌شود. برعکس، شاد، شوخ‌طبع و پرانرژی است و گاه با پوشیدن لباس قرمز (نماد شهوت)، تضادی عجیب با گذشته‌ی تلخش دارد. تنها دو نشانه از افسردگی پس از حادثه دیده می‌شود: بریدن رگ دست و سیگار کشیدن. به همین دلیل، مخاطب در نیمه‌ی دوم، با شخصیتی مواجه می‌شود که هیچ شباهتی به پیش‌زمینه‌اش ندارد.پسر:عشق او بیش از آن‌که احساسی عاشقانه باشد، از غریزه‌ی نوجوانی سرچشمه می‌گیرد. او در سن بلوغ است و در محیطی بسته و روستایی زندگی می‌کند، اما شخصیتش بیش از حد ساده و بی‌دفاع است. با توجه به پدر مقتدر و خواهر بزرگ‌ترش، انتظار می‌رفت رفتار و گفتارش پخته‌تر باشد.مادر دختر:شخصیتی کلیدی که می‌توانست بار روانی فیلم را به دوش بکشد، اما به‌شکل تک‌بعدی و کم‌اثر به تصویر کشیده شده. با وجود مرگ همسر، تجاوز به دختر و بارداری ناخواسته، واکنش‌های او سطحی است. نویسنده می‌توانست از او به عنوان اهرم دراماتیک و احساسی استفاده کند، اما این ظرفیت نادیده گرفته شده است.پدر:بازی حیایی خوب است، اما پرداخت شخصیتش ناکامل می‌ماند. مشخص نیست تصمیم او برای ازدواج از سر مرام و معرفت است یا از روی غریزه و حفظ آبرو. تکرار بیش‌ازحد عناصر تصویری مانند «الکل» و «سیگار» نیز شخصیت را کلیشه‌ای می‌کند.خواهر:شخصیتی کم‌اهمیت که صرفاً برای پیشبرد داستان به کار رفته و عمق دراماتیک ندارد.دیالوگ‌ها زیبا و شاعرانه‌اند، اما گاه بیش از اندازه تزئینی و غیرضروری می‌شوند. تغییر ناگهانی لحن و لهجه نیز آزاردهنده است؛ مثلاً در میان گفت‌وگوهای لطیف، ناگهان واژه‌هایی با لهجه‌ی تهران قدیم مانند «شنفتی» شنیده می‌شود که با بافت زبانی فیلم ناهماهنگ است.نام فیلم پرسشی بنیادین ایجاد می‌کند: «غریزه» به کدام شخصیت اشاره دارد؟ پسر؟ پدر؟ یا هر دو؟پسر از روی غریزه‌ی نوجوانی به دنبال عشق می‌رود، و پدر از روی غریزه‌ی بقا و حفظ آبرو دست به ازدواجی غیرمنطقی می‌زند. هر دو قربانی غریزه‌اند، اما در دو شکل متفاوت.جمع‌بندیفیلم غریزه فیلم خوش ساخت با ایده و داستان خوبی است، اما بدون ضعف هم نیست.فیلم از نظر بصری و فضاسازی اثری چشم‌نواز و شاعرانه است، اما در روایت، شخصیت‌پردازی و دیالوگ‌نویسی دچار لغزش می‌شود. می‌توان گفت فیلم قربانیه هنجارشکنی شده و کارگردان برای حفظ مخاطبان، فیلم را به سمتی که بیشتر دیده شود برده است.

زنگ تفریح| دومین فیلم عباس کیارستمی

Erfan Nikbakht — Tue, 04 Nov 2025 09:49:02 +0330

نوشته: عرفان نیکبختزنگ تفریح- 1352هنگامی که دومین ساخته عباس کیارستمی، فیلم کوتاه «زنگ تفریح»، را تماشا کردم، به وضوح پیشرفت قابل توجهی در قاب‌بندی‌ها مشاهده کردم. قاب‌هایی خلاقانه و زیبا که در زمان خود نوآورانه به نظر می‌رسیدند. برخلاف فیلم اول کیارستمی، «نان و کوچه»، که عمدتاً شامل نماهای لانگ‌شات و کلوزآپ بدون حرکت بود، در این فیلم شاهد تنوع و پویایی بیشتری در ترکیب‌بندی تصویری هستیم.در طول حدود ۱۳ دقیقه تماشای فیلم، از زیبایی تصویری و ریتم آرام آن لذت بردم، اما پایان فیلم برایم کمی غافلگیرکننده بود. پس از اتمام فیلم، سوالی در ذهنم شکل گرفت: «در نهایت چه اتفاقی افتاد؟» یا «پیام اصلی فیلم چیست؟»خلاصه داستان(این متن حاوی اسپویل است، پس تقاضا می‌شود بعد از تماشای فیلم این متن را بخوانید)دارا در راهروی مدرسه به دیوار تکیه داده است. توپی در دست دارد و بادکنکی را در حال باد کردن است. او و دوستش اکبر پنجره شیشه‌ای مدرسه را شکسته‌اند و ناظم مدرسه او را تنبیه می‌کند. پس از به صدا درآمدن زنگ تعطیلی، دارا و دیگر دانش‌آموزان به سوی در مدرسه هجوم می‌آورند. در کوچه، تعدادی نوجوان مشغول بازی هستند. دارا ضربه‌ای به توپ آن‌ها می‌زند و فرار می‌کند. یکی از بچه‌ها به دنبالش می‌آید، دارا وارد خانه‌ای می‌شود و وقتی مطمئن می‌شود که تعقیب‌کننده رفته، از آنجا خارج می‌شود و به سمت خارج شهر حرکت می‌کند. او کنار جاده ایستاده و عبور ماشین‌ها را تماشا می‌کند، سپس برخلاف جهت حرکت خودروها به راه خود ادامه می‌دهد. در پایان تصویر به تدریج سفید می‌شود.تحلیل و برداشتسوال اصلی این است که این فیلم چه پیامی می‌خواهد منتقل کند؟ آیا قصد دارد فرار دارا از مدرسه را نشان دهد یا شدت علاقه‌اش به توپ و بازی؟کیارستمی در مصاحبه‌ای، به اهمیت مفهوم «مسیر و راه» اشاره کرده است. او معتقد است که زندگی همه ما در مسیری آغاز و پایان می‌یابد. در این فیلم، دارا در حال طی کردن مسیری است که از مدرسه شروع شده و به جاده ختم می‌شود. در طول این مسیر، اتفاقات مختلفی رخ می‌دهد، اما هیچ کدام معنای خاصی ندارند و به روایت داستان کمکی نمی‌کنند. شوت کردن توپ، فرار از تعقیب بچه‌ها و سایر رویدادها بیشتر به شکل لحظاتی گذرا و پراکنده به نظر می‌رسند.نقد ساختاری و روایتتلاش کیارستمی این است که این مسیر را نشان بدهد. ولی آیا موفق بوده؟به قول شهید آوینی، «فیلم اگر جاذبه نداشته باشد، فیلم نیست.» در «زنگ تفریح» هیچ اتفاق مهم و دراماتیکی رخ نمی‌دهد که مخاطب را به تداوم تماشا تشویق کند و یا پایان مشخصی برای سوالاتش داشته باشد. به همین دلیل، بسیاری از بینندگان ممکن است احساس کنند فیلم پایان مشخص است که پاسخی برای آن بیابند.این موضوع باعث می‌شود تا برخی از تماشاگران یا از فیلم خسته شوند یا با عصبانیت فیلم را تمام کنند. در حالی که نقدهای مختلفی درباره این فیلم نوشته شده که تلاش کرده‌اند معانی عمیق‌تری استخراج کنند، اما اگر در اولین تماشا هیچ سوال یا داستان قابل‌توجهی در ذهن شکل نگیرد، آن نقدها چقدر ارزشمند خواهند بود؟قاب‌بندی و تکنیکقاب‌بندی در این فیلم نسبت به فیلم اول کیارستمی پیشرفت چشمگیری داشته است. نمونه‌هایی مانند نماهای کلوزآپ چهره دارا، فوکوس بر شیشه شکسته، نماهای شلوغ خروج دانش‌آموزان و نماهای هوایی، همگی نمایانگر دقت و ظرافت بیشتر کارگردان در استفاده از تصویر و ترکیب‌بندی است.با این حال، این پیشرفت فنی نتوانسته ضعف داستان‌گویی را جبران کند. هر دو فیلم اول کیارستمی، هم صامت هستند و هم عمدتاً روی یک بازیگر کودک متمرکز شده‌اند و بیشتر در کوچه و خیابان روایت می‌شوند. اما در مقایسه، «بچه و نان» روایت قوی‌تر و مفهوم واضح‌تری داشت، در حالی که «زنگ تفریح» بیشتر بر دوربین و قاب‌ها تمرکز دارد و روایت ضعیف‌تر است.جمع‌بندیاگرچه «زنگ تفریح» از نگاه بسیاری از منتقدان فیلمی ضعیف‌تر است، اما نمی‌توان نقش مهم آن را در تثبیت زبان سینمایی و سبک کاری عباس کیارستمی نادیده گرفت. برای درک مسیر هنری هر کارگردان، لازم است همه آثار اولیه و تکامل آن‌ها را مورد مطالعه قرار دهیم؛ همان‌طور که خود کیارستمی نیز به آن اشاره کرده است.این فیلم، هرچند در روایت داستانی چندان موفق نیست، اما گامی مهم در شکل‌گیری تفکر، فرم و سبک کاری یکی از بزرگ‌ترین کارگردانان سینمای ایران محسوب می‌شود.(قسمت دوم از سینمای کیارستمی)پوستر فیلم

نقد فیلم نان و کوچه| شروع راه کیارستمی

Erfan Nikbakht — Tue, 28 Oct 2025 13:17:56 +0330

نوشته: عرفان نیکبختچند روز پیش در حال تماشای ویدئویی از آقای عباس کیارستمی بودم . در آن ویدئو از او پرسیدند: «چگونه می‌توان خوب فیلم دید و از دیدن یاد گرفت؟»کیارستمی پاسخ داد:برای بهتر فهمیدن یک کارگردان و آثارش، باید مجموعه‌ی آثار او را دید؛ از ابتدا تا انتها، تا بتوان سیر تحول و پیشرفت او را درک کرد.با خودم گفتم چرا من این کار را نکنم؟ چرا ننشینم و فیلم‌های یک کارگردان را از ابتدا تا انتها ببینم، و درباره‌ی هرکدام بنویسم؟ و چه کسی بهتر از خودِ کیارستمی که همین انگیزه را در من ایجاد کرد.نان و کوچه/ اولین فیلم کیارستمیدرباره‌ی فیلمنان و کوچه نخستین فیلم رسمی عباس کیارستمی است. فیلمی کوتاه، حدود ده دقیقه، ساخته‌شده در سال ۱۳۵۰.در این فیلم هنوز خبری از قاب‌های ماندگار و افسانه‌ایِ بعدی نیست. طبیعی هم هست، چون اولین تجربه‌ی اوست. قاب‌ها اغلب کلوزآپ‌اند و روی چهره و واکنش‌های بازیگر تمرکز دارند، هرچند بازی کودک چندان طبیعی نیست و گاهی ری‌اکشن‌ها اغراق‌آمیز به نظر می‌رسد.(این متن، بخش‌هایی از فیلم را لو می‌دهد)داستانپسرکی با تکه نانی در دست در مسیر خانه است. در راه با تکه‌سنگی (یا کاغذی) بازی می‌کند و حواسش پرت می‌شود. وارد کوچه‌ای می‌شود و ناگهان سگی به او حمله می‌کند. کودک می‌گریزد و در ابتدای کوچه می‌ایستد.چند نفر از کوچه عبور می‌کنند (مردی با دوچرخه، مردی با الاغ ) و پسر حسرت می‌خورد که چرا خودش وسیله‌ای ندارد تا از کوچه بگذرد.سپس پیرمردی از ته کوچه ظاهر می‌شود. دوربین در نمایی لانگ‌شات او را دنبال می‌کند. پیرمرد آرام و بی‌اعتنا پیش می‌آید، گویی از جهانی دیگر آمده است. پسر بچه پشت سر او به راه می‌افتد تا از حضورش برای گذشتن از کوچه استفاده کند. اما ناگهان پیرمرد وارد خانه‌ای می‌شود و پسر دوباره تنها می‌ماند.این‌بار کودک تصمیم می‌گیرد خودش با ترسش روبه‌رو شود. با احتیاط جلو می‌رود، سگ دوباره حمله می‌کند، اما او شجاعت به خرج می‌دهد و سنگی به سمتش پرتاب می‌کند.عجیب آن‌که سگ فرار نمی‌کند؛ آرام می‌شود، کنار پسر می‌نشیند و تا دم در خانه همراهش می‌آید.در پایان، دوباره کودکی دیگر وارد همان کوچه می‌شود و همان ماجرا تکرار می‌گردد، گویی چرخه‌ای بی‌پایان از ترس و رویارویی.پیام فیلمبه نظر من فیلم چند لایه‌ی معنایی دارد:مواجهه با ترسزمانی که با ترس روبه‌رو می‌شوی و در برابرش شجاعت به خرج می‌دهی، بر آن غلبه می‌کنی.درست مثل دوران کودکی‌مان که شب‌ها از تاریکی می‌ترسیدیم، اما ناچار بودیم از آن عبور کنیم تا به لیوان آبی برسیم. کودک فیلم نیز چنین است. مجبور است از کوچه‌ای بگذرد که در آن ترس نهفته است، چون نان را باید به خانه برساند.نان به‌عنوان نماد مسئولیتچرا نان؟ چرا توپ یا دفتر نه؟نان در این فیلم نماد مسئولیت است. همان‌طور که در کودکی شنیده‌ایم: «بابا نان داد». کودک در این فیلم در واقع نقش یک پدر را بازی می‌کند. پدری که باید نان را، با تمام سختی‌ها و خطرها، به خانه برساند.پیرمردپیرمردی که از ته کوچه وارد می‌شود، یکی از عناصر جذاب فیلم است.او در نمایی طولانی و با موسیقی‌ای خاص (نه کاملاً ایرانی و نه محلی) پیش می‌آید. بی‌آن‌که نگاهی به پسر بیندازد، مسیرش را ادامه می‌دهد.می‌توان او را نوعی فرستاده‌ی الهی دانست؛ حضور کوتاهش، به پسر شجاعت حرکت می‌دهد. اما کیارستمی از توضیح یا تأکید اضافی پرهیز می‌کند، و همین سکوت، معنای صحنه را چندوجهی می‌سازد.فیلم‌برداری و بازیگریاز نظر فنی، فیلم هنوز خام و ابتدایی است. قاب‌ها ساده‌اند و بازی‌ها گاه ناهماهنگ. اما باید در نظر داشت که این نخستین تجربه‌ی کارگردان است. در عوض، فیلمنامه و ایده‌ی مرکزی، ساده و درعین‌حال پرمفهوم است.جمع‌بندینان و کوچه شروعی فروتنانه اما الهام‌بخش برای سینمای کیارستمی است. فیلمی که با روایتی کودکانه، مفاهیمی عمیق درباره‌ی ترس، شجاعت و مسئولیت را بیان می‌کند.اگرچه از نظر فنی هنوز پخته نیست، اما جوهره‌ی سینمای آینده‌ی کیارستمی، یعنی سادگیِ معناگرا، نگاه انسانی و شعر در تصویر، از همین‌جا آغاز می‌شود.(اولین قسمت از سینمای کیارستمی)

نقد فیلم نمای نزدیک| Close-Up

Erfan Nikbakht — Sat, 23 Aug 2025 16:59:20 +0330

فیلمی از کیارستمی.پوستر فیلمClose Up یا (نمای نزدیک)اگر بخواهیم راجب کیارستمی حرف بزنیم، بی شک یکی از فیلم های موفق او کلوز آپ است. کلوز آپ یک نمونه موفق از سینمای مستند است و با داستان گویی خود مورد توجه منتقدان خارجی هم قرار گرفته است.کلوز آپ به گفته کیارستمی یکی از سخت ترین کارهای او است. 40 روز را به ساخت این فیلم مشغول بوده. شب ها مشغول نوشتن و صبح ها در حال انجام فیلمبرداری.ایده اولیه:ماجرا از جایی شروع میشود که کیارستمی هنگام خواندن روزنامه‌ی سروش، به خبری عجیب برمیخورد: فردی به نام حسین سبزیان به دلیل جا زدن خودش به‌جای محسن مخملباف (کارگردان مشهور) دستگیر شده بود. خبری که برای خیلی‌ها بی‌اهمیت بود، توجه کیارستمی را جلب کرد. او پیگیر ماجرا شد و نتیجه‌اش، فیلمی شد که حالا در تاریخ سینمای ایران جاودانه است.خلاصه داستان:حسین سبزیان، به دلیل شباهتش به محسن مخملباف، خود را به‌ عنوان او معرفی می‌کند و وارد خانه خانواده‌ ای به نام "آهن‌خواه" می‌شود. او ادعا می‌کند که می‌خواهد با کمک آن‌ها فیلمی بسازد. پسر خانواده که به سینما علاقه مند است، جذب ماجرا می‌شود. اما پدر خانواده به سبزیان مشکوک می‌شود و در نهایت با کمک خبرنگار سروش (حسن فرازمند) ، هویت واقعی سبزیان فاش می‌شود و او دستگیر می‌شود.در دادگاه، پس از شنیدن حرف‌های سبزیان و گرفتن رضایت خانواده، پرونده بسته می‌شود. در پایان فیلم، محسن مخملباف به دیدار سبزیان می‌رود و هر دو برای رفع کدورت به خانه‌ی خانواده آهن‌خواه باز می‌گردند.شخصیت حسین سبزیان در فیلم کلوزآپ از پیچیده‌ترین و چندلایه‌ترین شخصیت‌ها در کل سینمای ایران است. کیارستمی به‌جای قضاوت، او را در هم‌نشینی با دوربینش آشکار می‌کند؛ جایی بین واقعیت و تخیل، بین فقر و آرزو، بین دروغ و حقیقت.سبزیانشخصیت سبزیان:شخصیت حسین سبزیان، یکی از پیچیده‌ ترین و چندلایه‌ ترین شخصیت‌ ها در تاریخ سینمای ایران است. شخصیتی که نه بر پایه‌ تخیل، بلکه از دل واقعیت آمده. او دیالوگی حفظ نکرده؛ خودش است، با همان اضطراب، رویاها و نیاز به دیده شدن.سبزیان دنبال شهرت نیست، دنبال احترام است. از سینما و هنر لذت می‌ برد، اما چون در جایگاه واقعی‌ اش دیده نمی‌ شود، نقش یک هنرمند بزرگ را بازی می‌ کند. دروغی که کم‌ کم برای خودش هم به واقعیت تبدیل می‌ شود. این همان حرفی‌ است که می‌گوید: اگر پول نداری، خودت را به پول‌ دارها نزدیک کن. سبزیان هم همین کار را می‌ کند، خودش هنرمند نیست، ولی می‌خواهد در دایره‌ هنرمندان باشد.و شاید از خیلی‌ ها موفق‌ تر هم بود، چون از زندگی‌ اش، فیلم ساخته شد.واقعیت یا بازسازی؟یکی از مهم ترین عناصر این فیلم که باعث معروفیت اش شده این است: مرز بین مستند و بازسازی کاملاً محو شده است.بیشتر سکانس‌ های دادگاه، واقعاً ثبت شده‌ اند؛ یعنی کیارستمی با مجوز وارد دادگاه شده و فیلم گرفته.شخصیت‌ ها واقعی هستند و نقش خودشان را بازی می‌ کنند: سبزیان، خانواده آهن‌ خواه، خبرنگار سروش، قاضی، حتی خود کیارستمی.اما برخی سکانس‌ ها (مثل حضور سبزیان در خانه آهن‌ خواه، مکالمات اولیه، تمرین فیلمسازی، یا حتی سکانس معروف «بطری») به‌نوعی بازسازی اتفاقات گذشته‌اند.نکته‌ اینجاست که ما به‌ عنوان تماشاگر، نمی‌فهمیم کدام سکانس مستند است و کدام بازسازی. کیارستمی با این روش، مرز واقعیت و دروغ را به هم می‌ریزد؛ درست همان کاری که سبزیان در زندگی‌ اش کرده است.تعلیقیکی از مهم‌ ترین ویژگی‌ های کلوزآپ، تعلیق آن است.از لحظه‌ ای که ماجرا شروع می‌ شود. یعنی زمانی که متوجه می‌ شویم فردی خودش را به‌ جای یک کارگردان جا زده، ذهن مخاطب مدام درگیر پرسش‌ هایی می‌ شود:آیا سبزیان واقعاً قصد سو استفاده دارد یا فقط یک عاشق سینما است؟چرا چنین کاری میکند؟ واقعاً دنبال چی است؟آیا خانواده متوجه دروغش می‌ شوند؟ اگر بشوند، چه برخوردی می‌ کنند؟آیا مخاطب باید سبزیان را قضاوت کند یا همدلی؟حتی در صحنه‌ هایی مثل دادگاه هم، ما در حالت تعلیق قرار داریم: قاضی، خبرنگار، خانواده و خود سبزیان، هیچکس نمیداند ماجرا چیست. همه در حال کشف حقیقت‌ اند.سکانس آخر – پایانصحنه‌ی پایانی فیلم جایی است که محسن مخملباف واقعی به دیدار حسین سبزیان می‌رود و همراه او با موتور به سمت خانه‌ی آهن‌ خواه حرکت می‌کند.در چندین صحنه از این سکانس، صدای سبزیان در لحظاتی قطع می‌ شود. همین سکوت یک حس عجیب در ما ایجاد می‌کند. حس خجالت.به گفته کیارستمی این قطعی صدا کاملاً تصادفی بوده، اما تبدیل به یکی از نمادین‌ ترین لحظات فیلم شد.کیارستمیدر آخر:اگر بخواهیم درباره‌ی کیارستمی صحبت کنیم، بی‌تردید یکی از مهم‌ترین و موفق‌ترین آثارش کلوزآپ (نمای نزدیک) است. شخصیت بسیار عجیب سبزیان، داستان ساده ولی پیچیده، روایتگری متفاوت و مستند گونه اش و سکانس آخر، همه باعث می شوند که این فیلم به یکی از فیلم های کلیدی ایران تبدیل بشود و توجه بسیاری از منتقدین داخلی و خارجی را به خود جلب کند.نوشته: عرفان نیکبخت

نقد فیلم زن‌ و بچه | سعید روستایی

Erfan Nikbakht — Sat, 26 Jul 2025 21:54:05 +0330

تماشای یک زندگی فروپاشیده با چاشنی فمینیسم، تقدیر و تنهاییپوستر فیلمنقد فیلم «زن و بچه»(این متن دارای اسپویل است)فیلم «زن و بچه»، ساخته‌ی سعید روستایی، تصویری تلخ، خشن و گاه سوررئال از زیستن در جامعه‌ای بی‌منطق، بی‌پناه و بی‌زمان است. اثری با لحن فمینیستی و ساختاری شبیه به آثار کوبریک، که فروپاشی تدریجی یک زن (مهناز) و خانواده‌اش را در برابر موج بحران‌ها ترسیم می‌کند. بحران‌هایی که مثل درهای تیتراژ، بی‌دعوت وارد زندگی می‌شوند.خلاصه داستانمهناز، پرستار، بیوه و مادر دو فرزند است. سال‌هاست بار زندگی را در غیاب همسرش، همراه خواهر و مادرش به دوش می‌کشد. او در آستانه رابطه‌ای تازه با مردی به نام حمید است.اما در روز خواستگاری، به‌خاطر مخالفت حمید با حضور بچه‌ها در خانه، مهناز مجبور می‌شود فرزندانش را به خانه پدر همسر مرحومش بسپارد. در مراسم، حمید ناگهان جذب خواهر مهناز (مهری) می‌شود و همه‌چیز به‌هم می‌ریزد. مهناز، در اوج ناراحتی، به دنبال بچه‌ها نمی‌رود و همین بی‌توجهی، به‌طور غیرمستقیم، باعث مرگ علیار (پسر مهناز) می‌شود.علیار چطور کشته می‌شود؟مرگ علیار در ظاهر، حاصل یک حادثه است؛ اما در واقع زنجیره‌ای از بی‌توجهی‌ها، پنهان‌کاری‌ها و خشونت‌های کوچک و بزرگ به آن ختم می‌شود:علیار به جای نوشتن مشق خود و مادربزرگش، همه را به خواهرش ندا می‌سپارد.معلم متوجه عدم انجام تکالیف می‌شود و علیار را به دفتر می‌فرستد.ناظم، عصبی و خشن، او را از اردو محروم و اخراج موقت می‌کند. اردویی که قرار بود همان روز خواستگاری برگزار شود.در نتیجه، مهناز مجبور می‌شود بچه‌ها را به خانه پدربزرگ‌شان ببرد.کینه پدربزرگ نسبت به علیار موجب دعوا بین آنها می‌شود.پدربزرگ برخلاف قولی که به مهناز داده بود، ماجرای خواستگاری را به بچه‌ها می‌گوید. علیار پس از شنیدن این موضوع، به‌شدت عصبی می‌شود، با پدربزرگ درگیر می‌شود و در دعوایی مبهم، از پنجره به پایین پرت می‌شود.مرگ علیار: منطقی یا تصادفی؟مرگ علیار ترکیبی از اشتباهات جمعی است. از مشق ننوشتن گرفته تا ناظم مدرسه، پدربزرگ، و حتی خود علیار و مادرش. اما فیلم به‌طور مستقیم درگیری منجر به مرگ را نشان نمی‌دهد. و همین موضوع، جای خالی بزرگی در روایت ایجاد می‌کند. جای خالی‌ای که تا آخر فیلم به شکلی که باید پر نمی‌شود.پس از مرگ علیار: تغییر ناگهانی مهناز و شروع داستانبعد از این تراژدی، مهناز به‌طور کامل دگرگون می‌شود. زنی شاداب و پرانرژی، حالا افسرده و شکسته به‌دنبال حقیقت می‌گردد. مادری که مثلا قهرمان است، ولی موفق نمی‌شود.او با دقتی غیرمنتظره تبدیل به کارآگاهی می‌شود که کوچک‌ترین سرنخ‌ها را دنبال می‌کند تا به جواب برسد؛ چیزی که پیش‌زمینه‌اش در شخصیت‌پردازی او نیامده بود. اگرچه این ریزبینی از نظر احساسی قابل‌درک است، اما زیاد و بی‌منطق است.مهنازی که تا قبل از علیار مادری شاد و سرحال بود، به شخصیتی ترسناک، کارآگاه و ریزبین(با چاشنی دیالوگ‌های زیاد و طولانی) تبدیل می‌شود.رابطه‌ها: گره‌های ناگشودهحمید و مهریپس از به‌هم‌خوردن خواستگاری، حمید ناگهان وارد رابطه‌ای با مهری می‌شود. رابطه‌ای که هیچ مقدمه یا تصویری ندارد. ما نه گفت‌وگو، نه نگاه، و نه لحظه‌ای احساسی بین‌شان نمی‌بینیم.مادر مهناز و حمیدیکی دیگر از تغییرات غیرمنتظره، چرخش ناگهانی رفتار مادر مهناز نسبت به حمید است. او که در ابتدا از او متنفر بود، حالا با او رابطه‌ای دوستانه دارد. بدون هیچ دلیل یا تحول مشخصی.شخصیت حمید؛ مرموز و سطحیحمید، شخصیتی سلطه‌جو، کمی عصبی و مرموز است. اما مشکل اصلی، تک‌بعدی بودن اوست. دیالوگ‌ها و رفتارهایش تغییر نمی‌کند و ما نه به گذشته‌اش راه داریم، نه به انگیزه‌هایش.او ادعا می‌کند به‌خاطر حرف پدرش می‌خواهد ازدواج کند، اما با پیشرفت داستان، این ادعا تردیدبرانگیز می‌شود. آیا واقعاً به دنبال تشکیل خانواده است یا صرفاً با انگیزه‌های خودمحورانه و قدرت‌طلبانه پیش می‌رود؟ فیلم هیچ‌گاه پاسخی روشن نمی‌دهد.روایت؛ از پیوستگی تا آشفتگیتا پیش از مرگ علیار، داستان روندی منطقی دارد. اما پس از آن، روایت دچار آشفتگی می‌شود. اتفاقات به‌شکلی ناگهانی و دیالوگ‌محور اتفاق می‌افتند:حامله شدن مهریعروسی حمید و مهریهمدستی حمید و پدربزرگ برای انتقام از مهنازمریض شدن پدربزرگ و انتقام مهنازیک شکاف دیگری که در روایت شکل می‌گیرد، استفاده زیاد از جامپ‌کات است. جایی که اتفاقی ناگهان با دیالوگ شروع می‌شود، ناگهان با جامپ‌کاتی به اتفاق بعدی میرود. در این میان شاید روند زمانی اتفاقات تا حدی از دست ما گم بشود.این روایت پرشده از تصادف‌ها، اگرچه از منطق داستانی فاصله می‌گیرد، اما شاید آگاهانه باشد: زندگی، بیرون از کنترل انسان است. جایی که تقدیر، بی‌عدالتی و بی‌قدرتی، سرنوشت را رقم می‌زنند.بازی‌ها؛ میان درخشش و ضعفمهناز (مادر):اجرایی درخشان دارد، مخصوصاً در سکوت‌ها و نگاه‌های خیره. اما کارآگاه شدنش بدون زمینه قبلی، قابل قبول نیست.علیار (پسر مهناز):واقع‌گرایانه و درست. پسر بچه‌ای که یتیم است و جنب و جوش زیادی دارد. نقش کوچکی دارد، اما ردپایش تا انتهای فیلم باقی می‌ماند.حمید (نامزد مهناز):شخصیتی مرموز و تک‌بعدی. رابطه‌اش با مهری مبهم و رفتارهایش فاقد رشد شخصیتی است.مهری (خواهر مهنار):در ابتدا قابل‌درک، اما رابطه عاشقانه‌اش سطحی و بی‌پشتوانه است. دیالوگ‌هایش هم طولانی و بسیار آهسته هستند.ندا (دختر مهناز)با نگاه‌ها و رفتارهای کودکانه‌ و مادرانه‌اش، به‌خوبی تصویر خواهر کوچک و رنج‌دیده را نمایش می‌دهد.زبان بصری؛ یادگار کوبیرک.فیلم با زوم‌های آهسته، قاب‌های متقارن و پرسپکتیوهای اغراق‌شده، یادآور استنلی کوبریک است. قدرت و ضعف، سلطه و فرودستی، در تصاویر شکل می‌گیرند. صحنه‌هایی که علیار را در کنار ساختمان‌های بزرگ و در میان جمعیت نشان می‌دهد، به خوبی ضعف و کوچک بودن علیار را نشان می‌دهد. یا جاهایی که دوربین از بالا به پایین یک ساختمان حرکت می‌کند و ذهن ما را برای سقوط علیار آماده می‌کند و قاب‌های بسته و بسته‌تر برای نمایش خفگی روانی و...نام فیلم؛ «زن و بچه»عنوان فیلم، کنایه‌ای است به نگاهی تحقیرآمیز و مردسالارانه. «زن و بچه» در فرهنگ عامه، اغلب مترادف با موجوداتی «ضعیف» و «مصرف‌کننده» است. انتخاب چنین نامی، هوشمندانه است؛ چون دقیقا همان نگاهی‌ست که فیلم با آن می‌جنگد.فمینیسم در پس‌زمینه و درگیری ذهنی کارگردان با جامعه«زن و بچه» فیلمی عمیقاً فمینیستی است، اما نه با شعار و فریاد، بلکه با سکوت، زخم، و رنج. مهناز نه می‌تواند فرزندانش را حفظ کند، نه حقیقت را بگوید، و نه انتقام بگیرد. جامعه، قانون و سنت، هر سه در برابر او ایستاده‌اند.زن بودن، یعنی همیشه عقب بودن.سوالات بی‌پاسخچرا فضای فیلم تا این حد تاریک و بی‌روح است؟چرا بچه‌ها فقط زبان انگلیسی و ریاضی می‌خوانند؟چرا نمادهای ایرانی در پس‌زمینه فیلم نیستند؟این سوال‌ها، ذهن مخاطب را درگیر می‌کنند و شاید بخشی از عمدیت فیلم‌ساز باشند.پایان فیلم؛ گره‌گشایی یا رهاشده؟در ادامه فیلم شاهد سه صحنه هستیم:شروع انتقام حمید و پدربزرگ از مهنازحمید تصمیم می‌گیرد تنها فرزند باقی‌مانده‌ی مهناز، یعنی ندا را از او بگیرد و به پدربزرگش بسپارد. برای موفقیت در دادگاه، از ناظم مدرسه‌ی علیار کمک می‌گیرد. (اوایل مرگ علیار، مهناز از قصد با ماشین، به ماشین ناظم مدرسه علیار میکوبد)حمید از ناظم می‌خواهد شهادت بدهد که مهناز مادر مناسبی برای ندا نیست. اما وقتی ناظم وارد دادگاه می‌شود، بین او و ندا یک ارتباط چشمی خاص شکل می‌گیرد. همین نگاه ساده باعث می‌شود ناظم از شهادت دادن علیه مهناز منصرف شود، و در نتیجه، حمید در دادگاه شکست می‌خورد.کات به (انتقام مهناز از پدربزرگ)مهناز در بیمارستان مشغول کار است. ناگهان تلفن زنگ می‌خورد. آن‌سوی خط، خبر می‌دهند که حال پدرشوهرش به‌شدت وخیم شده. مهناز می‌پذیرد که او را برای درمان به همان بیمارستان منتقل کنند.پدرشوهر به بیمارستان می‌رسد و بستری می‌شود. مهناز که حالا روبه‌رو شدن با او را غیرقابل‌تحمل می‌داند، در یک لحظه‌ی انفجاری از خشم و رنج، تلاش می‌کند او را بکشد، اما موفق نمی‌شود. خشمش، مثل همیشه، در برابر واقعیت بی‌رحم، متوقف می‌شود.کات به (پایان فیلم)مهناز با حالی خراب وارد خانه می‌شود. همه در خانه حضور دارند: حمید، مهری، مادربزرگ، ندا و نوزاد تازه‌ به‌ دنیا‌ آمده‌ی مهری.مهناز با دیدن نوزاد (که حالا نام علیار را بر او گذاشته‌اند) احساسی می‌شود، نوزاد را بغل می‌گیرد و اشک می‌ریزد. خانواده‌اش نیز دور او جمع می‌شوند، همدیگر را در آغوش می‌گیرند، و… تمام.نه گره‌گشایی‌ای وجود دارد، نه پاسخ روشنی برای سوالات اخلاقی یا روانی شخصیت‌ها. نه عدالت اجرا شده، نه حقیقت کشف شده. فیلم با صحنه‌ای از یک آغوش جمعی تمام می‌شود. اما این پایان، بیش از آن‌که آرامش‌بخش باشد، مبهم، سردرگم و بی‌هدف است.پایانی که نه پیام مشخصی دارد، نه قهرمانی را نجات می‌دهد، نه خط داستانی‌ای را می‌بندد. مخاطب با حسی از درماندگی سالن را ترک می‌کند؛ درست مانند مهناز، که در تمام فیلم، فقط باخته، فقط تحمل کرده و هیچ‌وقت پیروز نشده است. نه بر تقدیر، نه بر ظلم، و نه حتی بر خشم خودش. جمع‌بندی نهایی«زن و بچه»، قصه‌ی فروپاشی است. هم در معنا و هم در فرم. فیلمی که اگرچه در روایت‌گری گاه از منطق دور می‌شود، اما در خدمت ترسیم دنیایی است پر از تقدیر، بی‌عدالتی و بی‌پناهی. فیلمی که نشان می‌دهد در این جهان، تنها زن بودن کافی‌ست تا تمام تیرها به‌سویت نشانه روند.نوشته: عرفان نیکبخت

از نفس افتاده |Breathless

Erfan Nikbakht — Sat, 07 Jun 2025 16:50:15 +0330

پوستر رسمی فیلمفیلم از نفس افتاده در سال 1960 به کارگردانی ژان لوک گدار در کشور فرانسه ساخته شد. این فیلم طرفداران زیادی دارد و می توان گفت که این فیلم یکی از تاثیر گذارترین آثار در تاریخ سینما است. از نفس افتاده در جشنواره برلین توانست خرس نقره ای را برای بهترین کارگردانی از آن خود کند.پرسش اصلی این است: چرا این فیلم در سینما، از اهمیت زیادی برخوردار است؟برای پیدا کردن جواب باید به عقب برگردیم، تقریبا سال 1950 میلادی:موج نوی سینما فرانسه(برای درک بهتر متنی از ویکی پدیا آورده شده)<فیلم‌سازان این دوره از قواعد فیلم‌سازی دهه ۵۰ میلادی، هم به لحاظ روایی و هم تصویری، روی‌گردان شدند. روایت و داستان یا آغاز و پایانی برای فیلم‌ها وجود نداشت. تنها برشی از زندگی در فیلم نشان داده می‌شد و به این ترتیب اقتباس ادبی در این سینما از بین رفت. ادبیات جای خود را به قصه‌های عامه‌پسند داد و زمان در فیلم‌ها همان دهه حاضر بود و حرف‌هایی که در فیلم‌ها زده می‌شد، درباره جوانان بود. صحبت از تمایلات جنسی که نشان از پدیده «عشق آزاد» داشت، در سینمای موج نو رواج یافت و هویت آدم‌ها در فیلم‌ها مطرح شد. نقش زنان هم در روایت محوری تر و مثبت تر شد. استفاده از نماهای معمول که زمان و مکان را توصیف می‌کرد منسوخ شد و جامپ کات (jump cut) و نماهای نامنطبق در تدوین جای خود را باز کرد. دوربین‌های سبک برای فیلمبرداری در خیابان‌ها به کار می‌رفت و دیگر فیلم‌ها در استودیو ساخته نمی‌شد. البته تنها نمادی که در سینمای موج نو تغییر نیافت همان شهر پاریس بود. در این دوره یعنی تکنولوژی آن، رویه اجتماعی یعنی مصرف را برملا می‌کرد. به این معنی که دیگر فیلم‌های هالیوودی با تولیدات عظیم، سرمشق نبودند و دوربین روی دست، حذف ستاره‌ها و استودیو به عنوان ضد سینما در برابر تکنولوژی فیلم‌سازی در آمریکا، به روی کار آمد. تنش‌های شخصی و بعد از آن تنش‌های سیاسی‌ای که نسل‌های جوان‌تر با آن‌ها روبرو بودند، درون مایه فیلم‌ها را تشکیل می‌داد.>فیلم از نفس افتاده، اولین فیلم بلند گدار است و میشود گفت پایه و اساس موج نو سینمای فرانسه را ساخته است و باعث شده در دهه های بعد از تکنیک ها و نگرش های او، استفاده بشود.میشل در کنار پاتریشاداستان فیلم:میشل ، یک جوان خلافکار است که شیفته فیلم‌های گنگستری آمریکایی است، میشل در ابتدا ماشینی میدزدد و به پاریس میرود. هدفش از پاریس رفتن این است که پولی که طلب دارد را از شخصی بگیرد و دوست دختر سابقش را ببیند. در راه پاریس، یک افسر، متوجه دزدی بودن ماشین میشود و به سمت میشل میرود. ولی میشل او را به قتل میرساند. او که اکنون تحت تعقیب پلیس است، وارد پاریس می‌شود و سعی می‌کند از دوست‌دختر سابقش، پاتریشیا (دانشجوی آمریکایی و فروشنده روزنامه)، کمک بگیرد.میشل تلاش می‌کند پاتریشیا را متقاعد کند با او به ایتالیا فرار کند. پاتریشیا در ابتدا مردد است و نمی‌داند که واقعا عاشق میشل است یا نه. در همین حال، پلیس به دنبال میشل است و عکس او در روزنامه‌ها چاپ شده. در انتها پاتریشا متوجه خلافکار بودن میشل میشود و دچار بحران اخلاقی میشود. در نهایت تصمیم می‌گیرد او را به پلیس لو بدهد. مأموران سر می‌رسند و میشل را در یک صحنه نمادین میکشند.پشت صحنه فیلمشخصیت های فیلم یعنی میشل و پاتریشا شخصیت های جالب و قابل فکری هستند. (ولی در عین حال گنگ)شخصیت ها:در صحنه اولی که از میشل میبینم، او یک کلاه کابویی گذاشتد و سیگاری بر لبانش است، و در ادامه انگشتش را بر لبانش میکشد. همین کشیدن انگشت به لبانش، باعث میشود این حرکت تبدیل به نماد میشل بشود (درست مثل فیلم قیصر وقتی که کفش هایش را میپوشید)(سیگار کشیدن های مدام و نخ به نخ روشن کردن و لباس هایش و عینک آفتابی و حرکت های عجیب چهره اش، همه و همه نماد های اوست که تا آخر فیلم هیچ توضیحی داده نمیشود.)در ادامه میشل به سمت ماشینی میرود و به راحتی آن را روشن میکند. با این حال، تا پایان فیلم انگیزه میشل از دزدی‌ها و اقدامات مجرمانه‌اش روشن نمی‌شود. میشل در ادامه به پوستر شخصیتی آمریکایی میرسد (بوگارت) با ذوق و حسرت به عکس بوگارت نگاه میکند و متوجه میشویم که میشل ضعف شخصیتی دارد و به دنبال پیدا کردن خودش است. یکی دیگر از مسائلی که ما با آن مواجه میشویم، علاقه‌مندی افراطی میشل به زنان و به‌ ویژه تأکید بر پاهای آن‌ها، در فیلم به‌وضوح برجسته شده است.(البته گنگ بودن و توضیح ندادن شخصیت ها شاید به این دلیل باشد که این فیلم درست بعد از جنگ جهانی دوم ساخته شده و وضعیت روحی و روانی مردم آن دوران نیز سرشار از سردرگمی بوده است.)بوگارتاز آن سو شخصیت پاتریشا شخصیتی آرام و به دنبال عشق است. بسیار با میشل تفاوت دارد، در یکی از سکانس ها پاتریشا خیلی عمیق در رابطه با عشق صحبت میکند ولی میشل مدام این دیالوگ راتکرار میکند: چه پاهای زیبایی داری.نقطه مشترک این دو شخصیت، ضعفشان در شخصیت خودشان است. پاتریشا هم درست مثل میشل، به پوستری نگاه میکند و مدام خود را با آن مقایسه میکند. پاتریشا و میشل به دنبال پر کردن جای خالی زندگیشان (شخصیتشاش) هستند و شاید به همین دلیل با هم رابطه ای دارند. با توجه به این نکات، می‌توان انتظار داشت که شخصیت‌ها در پایان فیلم به تکامل برسند. و همین هم تا حدی میشود: پاتریشا در ادامه متوجه خلافکار بودن میشل میشود و مدام با پلیس همکاری میکند. ولی از آن سو به میشل کمک میکند. ولی در انتها میشل را به طور کامل لو میدهد. میشل وقتی متوجه این موضوع میشود، بیخیال همه چیز میشود و شبیه به شخصیت قهرمانش یعنی بوگارت میشود، وقتی همه چیز مهیا برای فرار است میگوید که فرار نمیکند. و در آخر با شلیک گلوله به قتل میرسد.پاتریشا بالای سر میشل می آید و میشل با دیدن پاتریشا میگوید:واقعا تو یک آشغالی. پاتریشا در جواب میگوید: آشغال یعنی چی؟ و با دستش حرکت معروف میشل را انجام میدهد. با این حرکت، کارگردان سوالی در ذهن مخاطب تولید میکند: آیا پاتریشا میشل بعدی است؟ ولی به این سوال پاسخی داده نمیشود و فیلم تمام میشود.در کل شخصیت های فیلم، سردرگم و کمی غیر منطقی هستند که بخاطر جنگ جهانی و تاثیراتش بر جامعه و مردم است.فضای فیلم:همانطور که بالاتر به آن اشاره کردیم، موج نوی سینمای فرانسه، به علت پیروی نکردن از سناریوهای هالیوودی و داستان های عامه پسند، از بودجه های کلان سینمایی بهره ای نداشت. پس در نتیجه فیلمساز مجبور به استفاده از حداقل امکانات بود. همین حداقل امکانات، باعث شد دوربین روی دست خیلی زیاد مورد توجه قرار بگیرد. به طوری که اکثر سکانس های این فیلم به این شکل فیلم برداری شده اند. این فیلمبرداری روی دست باعث ایجاد حس گیجی و هیجان میشود و اتفاقا به داستان فیلم کمک میکند و باعث میشود مخاطب خود را به جای فیلمبردار تصور بکند و فکر کند که خودش جزئی از فیلم است. البته این تکنیک تا زمانی خوب است که موجب کج شدن قاب نشود.جامپ کات هایی که در فیلم استفاده شده کمی زیاد و گیج کننده هستند و در سکانس هایی باعث میشود ما زمان و مکان را گم بکنیم. با حذف تدوین کلاسیک و اضافه کردن جامپ کات ها، نوعی ساختارشکنی صورت میگیرد و احساس پوچی و سردرگمی به مخاطب انتقال داده میشود.در آخراز نفس افتاده نه‌ تنها نخستین فیلم بلند گدار بود، بلکه نقطه عطفی در تاریخ سینمای مدرن است. گدار با ساختارشکنی‌های فرمی و محتوایی، زبان تازه‌ای به سینما بخشید؛ زبانی که بسیاری از فیلمسازان بعدی، از اسکورسیزی گرفته تا تارانتینو، از آن تأثیر پذیرفتند. این فیلم بیش از آنکه داستانی منسجم باشد، بیانیه‌ای‌ست درباره سردرگمی نسل پس از جنگ، و سینمایی‌ست که مرز بین واقعیت و خیال را مخدوش می‌کند.نوشته: عرفان نیکبخت

Portrait of a Lady on Fire |پرتره زنی در آتش

Erfan Nikbakht — Sun, 01 Jun 2025 16:45:13 +0330

پوستر فیلممعرفی فیلم Portrait of a Lady on Fire یا (پرتره زنی در آتش).توجه: در قسمت داستان، اسپویل وجود دارد.محصول کشور فرانسه در سال 2019.سلین سیانا، کارگردان و نویسنده این اثر، موفق به دریافت جایزه بهترین فیلمنامه و نخل دگرباشی در جشنواره کن است.چرا باید این فیلم رو ببینیم؟بعضی اوقات انسان نیاز داره به یک موسیقی آروم و کلاسیک گوش کنه، یا یک داستان آروم و کم جنب و جوش را بخواند. این قضیه مربوط به سینما هم هست. میان این همه فیلم های فلسفی،علمی تخیلی و... آدم نیاز داره یک فیلم آروم و قشنگ را ببیند. درست مثل فیلم کودا. (البته به این معنی نیست که این فیلم ها یا موسیقی ها و یا هرچیز دیگری شبیه به این ها، بد باشند)درسته این فیلم در سال 2019 اکران شده ولی نگاهی کاملا کلاسیک داره. از تم بگیر تا فیلمنامه و موسیقی های کلاسیک ویوالدی. و همین باعث میشه یک اثر دلنشین، زیبا و آرامبخش باشه.قاب ها و نماهای فیلم درست مثل داستان فیلم، شباهت بسیار زیادی به نقاشی های رنگ روغن دارد. انگار که همزمان چندین تابلو منظره چشم نواز میبینم.فیلمنامه هم مثل بقیه اجزای فیلم، ساختاری کلاسیک داره: شروع، میانه و پایان. روایت گری هم تک خطی است(به جز اول فیلم). توی این فیلم هیچ شخصیت مردی را نمیبینیم(البته بازم به جز اول فیلم) که همین موضوع باعث میشود بفهمیم تفکر نویسنده کمی فمنیستی است. شخصیت ها کم هستند و همین باعث میشود ما کاملا با شخصیت ها ارتباط برقرار کنیم. دو شخصیت اصلی، و یک شخصیت مکمل که خدمت کار است. شخصیت بد هم نداریم ولی با کمی ارفاق میتوانیم بگیم مردان، شخصیت های بد داستان هستند.داستان فیلم:همانطور که در قبل اشاره کردم، فیلم کلا سه شخصیت دارد:ماریان. (نقاش جوان)هلوئیز. (کسی که ماریان آمده تا نقاشی او را بکشد)خدمت کار. (همان شخصیت فرعی و مکمل)در قرن هجدهم دختر نقاشی به نام ماریان برای کشیدن چهره دختری به نام هلوئیز به جزیره ای به نام برتاین می‌رود. خواهر هلوئیز به‌خاطر اینکه راضی به ازدواج با اشراف‌زاده‌‌ای در میلان نبوده، خودکشی کرده است و حالا هلوئیز مجبور است با آن پسر ازدواج کند، برای همین مادر او از ماریان خواسته است به آنجا برود و از او نقاشی بکشد تا به میلان بفرستند. مادر هلوئیز هم به او می‌گوید که می‌خواهد به سفر برود و وقتی که بازمی‌گردد، باید آن نقاشی تمام شده باشد. هلوئیز دوست ندارد کسی طرح چهرۀ او را نقاشی کند برای همین ماریان مجبور است در زمان‌هایی که همدیگر را می‌بینند چهرۀ او را ببیند و بعداً نقاشی او را بکشد. در این مدت هلوئیز و ماریان، با وجود اینکه دو دختر هستند به‌هم علاقه‌مند می‌شوند و رابطۀ عاشقانه‌ای دارند؛ اما وقتی که مادر هلوئیز برمی‌گردد، هلوئیز مجبور می‌شود که به میلان برود و با آن پسر ازدواج کند.فیلم به پرداختن شخصیت هایی که کمتر پیچیدگی دارند میپردازد. ولی همین شخصیت های ساده را جوری به نمایش میگذارد که تا آخر فیلم، درگیر همین سه شخصیت باشید.داستان کاملا ساده است، و فیلمبرداری و موسیقی و فضای فیلم، به کمک این سادگی آمده اند. خبری از کات های سریع و فیلمبرداری های پر جنب و جوش و نماهای عجیب غریب نیست. همه چیز ساده و کلاسیک است.در آخر:این فیلم از آن دسته از فیلم هایی نیست که هیجان بسیار بالا یا داستان بسیار پیچیده ای دارند، و یا از آن دسته از فیلم هایی که بسیاری از منتقدان آن را نقد کرده اند نیست. این فیلم را فقط با دیدن میشود فهمید. وقتی شروع به دیدن این فیلم بکنید، متوجه میشوید وارد یک سفر دلنشین و جذاب شده اید و گذر زمان برایتان حس نمیشود. و وقتی به آخر فیلم میرسید و موسیقی کلاسیک ویوالدی و کلوز آپ تقریبا سه دقیقه برایتان پخش میشود، به شاهکار بودن این اثر میرسید.برای دیدن صحنه انتهایی فیلم اینجا کلیک کنید(حاوی کمی اسپویل)نوشته: عرفان نیکبخت.

فیلمی کوتاه راجب کشتن | A Short Film About Killing

Erfan Nikbakht — Sat, 10 May 2025 02:33:07 +0330

پوستر فیلمنگاهی کوتاه بر فیلم:فیلمی کوتاه راجب کشتن / A Short Film About Kiling ، به کارگردانی <کیشلوفسکی>فیلمی 85 دقیقه‌ای که شاید بتوان گفت یکی از واقع‌گرایانه‌ترین آثاری است که مسئله «کشتن» را به تصویر کشیده است.فیلمی که باعث شد کشور لهستان ، یک سال بعد از اکران فیلم و تاثیرش بر جامعه ، مجازات اعدام را به مدت ۵ سال به حالت تعلیق درآورد!کیشلوفسکی / پشت صحنهپیام فیلم ساده است : آیا کشتن یک آشغال ، مجازاتش مرگ است؟فیلم به صورت همزمان و موازی ، زندگی سه شخصیت را شرح میدهد:1.ژاکک (پسر 21 ساله‌ و پرخاشگری که به دنبال معنای زندگی است . آنتاگونیست)2.بالیسکی (وکیل جوانی که به دنبال قهرمان شدن و نجات دادن مردم است .پروتاگونیست)3.رکوفسکی (راننده تاکسی)به ترتیب از راست به چپ : ژاکک ، بالیسکی ، رکوسفکیفیلم به طور موازی ، زندگی این سه شخصیت را جلو میبرد و در آخر بر حسب تصادف ، به هم پیوند میخورند.*داستان فیلم : «اشتباه اشتباه اشتباه»این متن بخش های زیادی از داستان را لو میدهدرکوفسکی که شخصیتی بی خاصیت و به گونه ای بد است ، دچار اشتباهات گوناگونی میشود ، از جمله سوار نکردن دو شخصیت نیازمند اول فیلم ، بد رفتاری با مسافران و... که شاید همین بد رفتاری ها است که باعث سرنوشت شومش میشود.ژاکک شخصیتی پرخاشگر و گوشه گیر است . او پی در پی دچار اشتباه میشود . در یک سکانس می‌بینیم که پیرزنی او را به دید یک انگل نگاه می‌کند و از او می‌خواهد که برود و مزاحم کبوترها نشود ، کبوترهایی که تمثیل آرامش و صلح هستند اما ژاکک با حرکتی شیطنت‌آمیز و طعن‌آلود کبوترها را می‌پراند. مردم‌آزاری او در دستشویی عمومی و پرتاب کردن ته فنجان قهوه به سمت دخترهایی که به او می‌خندند و... از اشتباهات اوست که تا آخر فیلم انگیزه اش از این کارها مشخص نیست.در یکی از سکانس های ابتدایی فیلم ، در جلسه‌ ای برای قبولی «بالیسکی» برای وکیل شدن (دفاعیه)از او خواسته می‌شود تا با جمله‌ای کلاسیک از تز خود دفاع کند، چنین می‌گوید:«از زمان آدم و حوا هیچ مجازاتی قادر نبوده که دنیا را بهبود سازد.»دیالوگی که وقتی آخر فیلم دوباره بهش فکر کنیم متوجهش میشویم.(تمام این اتفاقات به صورت موازی در حال انجام هستند)داستان که جلوتر میرود ، ژاکک بر حسب یک اتفاق سوار تاکسی رکوفسکی میشود و خیلی اتفاقی رکوفسکی را به فجیع ترین شکل ممکن میکشد (این صحنه منو یاد فیلم آبی از همین کارگردان میندازه . جایی که اول فیلم بر حسب یک تصادف و اتفاق داستان فیلم شکل میگیرد ) . این قضیه باعث میشود زندگی ژاک و بالیسکی با هم در ارتباط بشود.(قتلی که درون تاکسی رخ میدهد و حدود ۷ دقیقه و ۳۰ ثانیه طول میکشد شاید طولانی ترین صحنه قتل در تاریخ سینما باشد)صحنه ای از قتلژاکک به زندان می افتد و بالیسکی وکیل او میشود و تلاش میکند از او در برابر حکم اعدام ، محافظت کند . (که خودش یک اشتباه است) در نهایت بالیسکی شکست میخورد و ژاکک در یک صحنه فوق العاده ترسناک اعدام میشود.تا قبل از اعدام انگیزه ژاکک از قتل معلوم نبود . ولی وقتی با بالیسکی ، قبل از اعدام صحبت میکند رازش را فاش میکند:او میگویید در جوانی فردی مست با تراکتور خواهر کوچکش را زیر گرفته و همین موضوع باعث افسرده شدن و پرخاشگری او شده است.خواهر ژاککهمین نکته کوچک فرق ژاکک و رکوفسکی را آشکار میسازد . رکوفسکی بی دلیل کار بد را انجام میداد (البته تا جایی که ما دیدیم) ولی کارهای ژاکک ریشه در نوجوانی اش دارد . همین موضوع باعث میشود مخاطب به فکر فرو برود و به این فکر کند که شاید مجازات ژاکک مرگ نباشد . همانطور که بالیسکی فکر میکرد. ولی در نهایت ، قانون ترسناک اعدام اجرا میشود و ژاکک اعدام میشود.صحنه اعدام ژاکک*شروع فیلم:در اکثر فیلم ها ، پیام و داستان در همان سکانس های آغازین بیان میشود . این فیلم هم از این موضوع برخوردار است.پلان های آغازیناولین پلان : یک لاشه موش در فاضلابموش نمادی از موزی بودن و غریزه طلب بودن بعضی از انسان هاست که با اعمال خودشان در همان فاضلاب (زندگی خود) میمیرند. (تشبیه به رکوفسکی)در یکی دیگر از پلان ها ، گربه ای حلق آویز میبینیم ، گربه ای که به شخصیت اول فیلم تشبیه شده یعنی ژاکک.گربه ای که قاتل موش است و باعث میشود این حیوان موزی از بین برود . ولی عاقبت کشته شده است.یک نکته جالب این است که شخصیت رکوفسکی در همان سکانس های ابتدایی ، به سگی غذا میدهد و میگوید که از گربه ها متنفر است . گربه ای که ژاک است. و موشی که خود رکوفسکی است .(سگ نمادی از انسان پرستی و دشمن گربه هاست)کله شطان ، در ماشین رکوفسکیدر ماشین تاکسی رکوفسکی ، کله شیطانی قرار دارد که با بی رحمی لبخند زده است . کله شیطان میتواند وجود شیطان را در کنار رکوفسکی که گویا شخصیت بد فیلم است نشان دهد .کله شیطان*فضای فیلم:سواوومیر ایجاک (فیلمبردار فیلم) با استفاده از تکنیک های بصری خاص مثل : استفاده از انواع فیلتر ها ، قاب های نامتعارف ، فضای فیلم را بسیار سنگین و معنا دار کرده است . درست مثل پیام فیلم . رنگ و لعاب فیلم بسیار زننده است به طوری که با دیدن فیلم ، احساس میکنید وارد یک شهر جن زده و ترسناک شده اید. (شاید هم همینطور باشد)یکی از نقاط قابل توجه فیلم استفاده از نور و رنگ سبز است. نور سبز در سکانسهایی که وکیل در آن حضور دارد و همچنین در سکانسهای زندان و اعدام به وضوح دیده میشود . این نور را میتوان قانونمندی و عدالت الهی و زمینی دید. وجود سایه ای سیاه / مرگ در اکثر سکانس ها و نما ها ، بخشی از تصویر به سمت سیاهی فید میشود . این سیاهی میتواند بیانگر دو چیز باشد:1.مرگ ، که به سیاهی تشبیه شده و همیشه به دنبال آدم است.2.زندگی انسان مثل رنگ سیاه ، تاریک و خالی از نور است.که از اونجایی که پیام فیلم ، راجب کشتن و مرگ است ، احتمال درستی سناریو اول بیشتر است.*جمع بندی :فیلم‌های کیشلوفسکی دائما دغدغه‌ی تقدیر، کیفیت زندگی، هراس از مرگ، جبر و اختیار و حتی تصادف و احتمال را با خود یدک می‌کشند. همه‌ی این مسائل در قالب سوال‌هایی که لزومی برای گرفتن پاسخی واحد ندارند به نمایش گذاشته میشوند . این فیلم یکی از همان فیلم هایی است که هر شخص یک بار هم که شده باید ببیند. «مرگ، میراثی است که از قابیل به جا مانده است و باعث شده که یکی از فرامین مهم الهی درباره آن شکل بگیرد، فرمانی که انسان را از کشتن هم نوعش منع می‌کند»نوشته : عرفان نیکبخت