https://virgool.ir/feed/@ehsan.shakib69fa2026-11-10 16:10:51https://files.virgool.ir/upload/users/3294642/avatar/cq9tOi.jpghttps://virgool.ir/@ehsan.shakib69https://virgool.ir/@ehsan.shakib69/ترس-و-لرز-سورن-کیرکگور-۳-es6dpgkmlrzzSacrifice of Isaac اثر نقاش ایتالیایی Michelangelo Merisi da Caravaggioوسوسه چیست؟طبق عادت، وسوسه را رفتاری می‌دانیم که ما را از انجام "تکلیف" و عمل به اخلاقیات باز می‌دارد. اما وسوسه در ذهن ابراهیم خلاف قاعده‌ی بالاست. او وسوسه می‌شود تا به اخلاق عمل کند و امر الهی را وانهد. نتیجه این‌که در اینجا تکلیف دقیقا" بیان خواست خداست. (ص. ۸۷)کیرکگور می‌گوید:ابراهیم اگر به خدا گفته بود: چه بسا که اراده تو بر این قرار نگرفته باشد، از این رو من آرزوی خویش فرو میگذارم. این یگانه خواست من و شادی من بود...باز هم فراموش نمی‌شد و بسیاری را با سرمشق خویش نجات می‌داد اما دیگر پدر ایمان نبود. زیرا آرزو وانهادن بزرگ است اما بر آن استوار ماندن پس از وانهادن آن بزرگتر است. ص. 43پذیرش اندیشه کیرکگور در برتری امر مطلق بر امر کلی برایم سخت بود. چگونه می‌شود تکلیف الهی را در مقابل اخلاق قرار داد؟ متر و میزانی که امر مطلق را تعیین کند چیست؟آیا ماهیت درونی و شخصی بودن امر مطلق و برتری آن بر امر کلی باعث افراط‌گرایی دینی نمی‌شود؟ و بهانه به دست ایشان نمی‌سپارد؟همانطور که تروریست‌های مذهب‌گرا یا افراط‌گرایان مذهبی خالصانه و به نیت قرب الهی، دست به جنایت و کشتار می‌زنند.امانوئل لویناس فیلسوف اخلاق‌گرا می‌گوید تعلیق امر کلی و اخلاقیات از این جهت خطرناک است که به تایید خشونت در لوای مذهب ختم می‌شود. از این منظر، نوع مواجهه و رفتار ما با دیگران خود منشا اخلاق است و نباید قربانیِ امر مطلق و تکلیف الهی شود.بنابراین امر کلی در راستای امر مطلق قرار می‌گیرد و هیچگاه امر مطلق، امر کلی را به تعلیق نمی‌گذارد. اگر هم بخواهد بگذارد، وظیفه‌ی انسان عمل به امر کلی است. چرا که تکلیف الهی نمی‌تواند باعث نقض حقوق اخلاقی انسان‌های دیگر شود.EhsanEhsanThu, 25 Jun 2026 22:54:32 +0330https://virgool.ir/@ehsan.shakib69/ترس-و-لرز-سورن-کیرکگور۲-f6agxsgfxcvzSacrifice of Isaac اثر نقاش ایتالیایی Michelangelo Merisi da Caravaggioچالش اساسی پیرامون رویداد ابراهیم این است که اخلاقیات در نگرش دینی، اموری بالذات، ثابت، جهان‌شمول و غیرقابل تغییر است. در فرض انگاشت ثابت بودن اخلاق، اقدام به قتل فردی بی‌گناه رفتاری غیراخلاقی تلقی می‌شود. بنابراین اقدام ابراهیم نیز امری غیراخلاقی بوده است.کیرکگور در حل این تناقض، معتقد است که امر کلی(اخلاقیات) در ماجرای ابراهیم به تعلیق در می‌آید.وی امر مطلق و امر کلی را از یکدیگر تفکیک می‌نماید. یعنی چی؟خلاصه‌اش این است که گاه اراده خداوند و اخلاقیات در تضاد یکدیگر قرار می‌گیرند. داستان ابراهیم و اسحاق هم از این زمره است.کیرکگور تضاد امر مطلق و کلی را با برتری امر مطلق پیش می‌راند. به عبارت دیگر، امر الهی را مافوق اخلاقیات می‌داند. اخلاقیات در این نگرش، اموری قراردادی ولو ثابت و جهانشمول میان انسان‌هاست؛ اما الزاما" دستورات الهی با اخلاقیات هم‌خوانی ندارد و گاه در تضاد با امر کلی، اخلاقیات را مسکوت و به تعلیق وا می‌دارد.نقطه عطف نگرش کیرکگور در جایی است که معتقد است همانند امر مذهبی، امر شیطانی نیز خارج از کلی، مافوق کلی و در رابطه‌ی مطلق با مطلق قرار دارد. (ص. ۱۵)مثال:۱. امر کلی(انسان اخلاقی): فرد تصمیم می‌گیرد ازدواج کند چون ازدواج کردن را امری اخلاقی می‌داند.۲. امر مطلق الهی: ابراهیم تصمیم می‌گیرد فرزندش را بکشد چون قتل فرزند را نشانه‌ی ایمان می‌داند.اینجا او از اخلاقیات فراتر رفته و در سکوت درونی خویش، به رابطه‌ی مستقیم با مطلق می‌رسد.۳. امر مطلق شر: فرد آگاهانه انتخاب می‌کند که برای ارضای نیاز درونی خود آدم بکشد. اینجاست که کیرکگور به مرز جنون در فهم معنای داستان ابراهیم می‌رسد. چرا که موارد ۲ و ۳ اموری کاملاً درونی و شخصی هستند. او می‌گوید ابراهیم از منظر بیرونی یک جنایتکار است و از منظر درونی یک قدیس.حل این پارادوکس بی‌شک از نگاه وی با عقل انسانی مطابقت نمی‌یابد.سرانجام او به مدخلیت امر احساس در رسیدن به حقیقت تاکید می‌کند و بیان می‌دارد: ایمان دقیقا از همان جایی آغاز می‌شود که عقل پایان می‌یابد. (ص. ۸۱)EhsanEhsanThu, 25 Jun 2026 22:51:57 +0330https://virgool.ir/@ehsan.shakib69/ترس-و-لرز-سورن-کیرکگور-۱-txbkoyd7e8lvاولین رویارویی من با سورن کیرکگور به فیلم هامون داریوش مهرجویی باز می‌‌گردد. آن سکانس که خسرو شکیبایی در جاده‌ای پر پیچ و خم، مبهوت و سرگشته با سرعت می‌راند و ناگهان بر لبه پرتگاه پا روی ترمز می‌گذارد و لنز دوربین بر بدن لرزان او زوم می‌کند، زیباترین الهام‌پذیری از کتاب کیرکگور است.تاثیر عمیقی که از فیلم گرفتم، مرا به آشنایی بیشتر با اندیشه‌ی این فیلسوف صاحب نظر مجاب کرد. بنابراین واسطه‌ها را کنار گذاشتم و مستقیم به سراغ مشهورترین کتاب ایشان یعنی ترس و لرز رفتم. پرسش اصلی کتاب این است که چگونه ابراهیم فرزند خود را برای خدا می‌خواهد قربانی کند؟مگر ابراهیم مومن نبوده است؟ مگر قتل فرزند امری غیراخلاقی نیست؟و چطور ممکن است امری غیراخلاقی با ایمان سازگار باشد؟و در ادامه سورن کیرکگور رهیافت درخور توجهی می‌زند به مقایسه این قضیه با زندگی شخصی خود.نقطه عطف این انطباق، جایی است که او نخستین و یگانه عشق راستین خود را طرد می‌کند. او که عاشق دختری زیبارو به نام رگینه اولسن شده بود و حتی زمان ازدواجشان هم تعیین شده بود، در دوگانه‌ی انتخابی بزرگ قرار می‌گیرد. او رگینه را در مقام اسحاق برای ابراهیم می‌پندارد و در این آشفتگی ذهنی فرو می‌رود که عشق بی‌حصرش به رگینه، او را از ایمان به خدا غافل می‌کند و مانع او در ایمان‌ورزی‌اش خواهد شد.همان‌گونه که ابراهیم با وجود عشقی عمیق به اسحاق، تصمیم به قتل او می‌گیرد تا ایمانش به خدا را از دست ندهد، پس او نیز در دو راهی رگینه و ایمان، در تصمیمی دردناک، او را طرد می‌کند تا ایمان خود را بازیابد. تا حدی کتاب سخت‌خوانی بود. ارجاعات کتاب به الفاظی که واجد مفاهیمی از علم منطق هستند، کمی در فهم مطالب ایجاد گره می‌کرد. آن زمان خاطرم هست که تحت تاثیر کتاب هم قرار گرفتم. اما هر چه پیش‌تر رفتم بیشتر با اندیشه‌های ایشان زاویه گرفتم.*در تعیین هویت فرزند ابراهیم در میان ادیان مختلف اختلاف نظر وجود دارد. در بیان کیرکگور اسحاق مطرح است.ادامه دارد..EhsanEhsanThu, 25 Jun 2026 22:48:01 +0330https://virgool.ir/@ehsan.shakib69/در-باب-ابر-انسان-۲-tns6ouzzwourمرگ خدا در نگرش نیچه برابر است با ظهور مدرنیته، عصر روشنگری، پیدایش سرمایه‌داری، مصرف‌گرایی و حاکمیت دولت‌‌ها در مفهوم امروزی. برخلاف داستایوفسکی که راهکار را در بازگشت به تعالیم اصیل مسیحیت می‌پندارد، نیچه در پی آفرینشِ سازکاری نوین از طریق آموزه‌‌ی ابرانسان است. در این مفهوم، انسان در عصر پسا_الهیات بر خویشتن خویش غلبه می‌کند. آموزه ابرانسان سه مرحله را در بر می‌گیرد:۱. مرحله‌ی "شتر": انسان باید چونان شتر تمام اندوخته‌های سنن، محدودیت‌ها و تجارب پیشین فرهنگی را بر دوش نهد. در این مرحله باید شتروار زیر بار سنگین و جانکاه این تجارب کمر خم نکند و ایستادگی را از شتر بیاموزد.۲. مرحله‌ی "شیر": نقطه‌عطفِ دگردیسی انسان است‌. جان او شیر می‌شود و بدل به سلطان عرصه‌ی زندگی خود می‌گردد. با آموزه‌ی "نه مقدس" و با جهشی شکوهمندانه، محموله‌های عقاید و رسوم منسوخ را از پشت خود وا می‌نهد. ۳. مرحله‌ی "کودک": پس از پذیرش آموزه‌ی نه مقدس، نوبت به "آری مقدس" می‌رسد. از نو زاییده می‌شود، چونان یک کودک! افسار ریشه‌های کهنه را پاره می‌کند و ارزش‌های بدیع می‌آفریند. *برگرفته از کتاب همگام با نیچه: در مسیر رسیدن به آنکه هستیEhsanEhsanThu, 25 Jun 2026 22:38:39 +0330https://virgool.ir/@ehsan.shakib69/در-باب-ابر-انسان۱-hdjbzczl7003اثری از Edvard Munch (1906)پیشتر اشاره شد که راه رستگاری در بازگشت به کودکی است. نیچه در فراسوی نیک و بد با عبارتی دیگر بیان می‌دارد: "پختگی مرد یعنی بازیافتن آن جدیتی که در کودکی هنگام بازی داشته است."وصف کودک در اندیشه نیچه در این گفتار خلاصه نمی‌شود و در تفسیر مفهوم ابرانسان، به متعالی‌ترین وجه بدل می‌شود.عبارت کلیشه‌ای "خدا مرده است." سرآغاز ورود نیچه به بحث ابرانسان است. تلقی نیچه از این جمله به مفهوم "واپسین انسان" باز می‌گردد که موریس بلانشو در کتاب خود به همین نام به تفصیل آن را شرح می‌دهد. واپسین انسان تجلی ناچاری مداوم انسان در عصر مدرنیته است. آنجا که او عاری از زندگی می‌شود و رمز خوشبختی را در جستجوی رفاه می‌پندارد. البته باید موشکافانه‌تر موضوع را زیر نظر انگاشت. چرا که مراد مخالفت با رفاه نیست. بلکه غرض القای این نکته است که اگر ذهنیت ما از خوشبختی نیل به رفاه باشد، از اصل زندگی غافل شده‌ایم.EhsanEhsanThu, 25 Jun 2026 22:35:49 +0330https://virgool.ir/@ehsan.shakib69/تقابل-انضباط-و-هرج-و-مرج-lfixij8rkq0wنیم‌تنه دیونیزوس اثر Henry Jean BECQUET (1833)دیرگاهی است که عرصه وجودی‌ من رزمگاهِ نبرد میان گونه‌ای دوگانگی شخصیتی است. گاه می‌خواهم همه چیز وفق اصول، آیین و مقررات انجام شود. گاه آسایش را در به‌هم‌ریختگی می‌بینم. آیا این دوگانگی امری طبیعی است؟ آیا نباید از این ورطه خود را بیرون کشیم و شخصیتی یگانه پیدا کنیم؟ یا یک‌سره منضبط باشیم و یا خود را به نوعی هرج و مرج طلب بشناسیم؟نیچه اما آب پاکی را روی دست همه می‌ریزد. به باور او، دوگانگی از مختصاتِ جدایی‌ناپذیر ذات آدمی است. وی در کتاب زایش تراژدی، درون انسان را جولانگاه دو میل متضاد می‌داند: میل به نظم و اشتیاق به هرج و مرج.نیچه با نگرشی اساطیرمحور، دو خدای یونانی را به مصداق وجوه درونیِ ما در مواجهه با یکدیگر قرار می‌دهد که هر دو در عین تقابل، سرانجام نقش تکاملی به انسان می‌دهند. نخست: آپولون خدای روشنایی، نظم و حفظ قواعد است. دوم: دیونیزوس خدای مرزشکنی، شور و مستی و شراب است.یکی از برآیند‌های انضباط ذهنی مطلق، بارگذاری تمامی اهداف و آمال ما بر بنیان عقلانیِ محض است. در بادی امر شاید ایده‌آل بنماید و همگان را به نکوداشت‌اش وادارد، اما نخستین پیامد منفی آن، رخت بربستن سبکباری، شور و شادی و عشق از زندگی است. پس اگر می‌خواهیم عشق را در زندگی بیابیم، باید وجوهی از هرج و مرج را در درونمان مقدس شمرده و ارج نهاده و در تقویت‌اش بکوشیم.EhsanEhsanThu, 25 Jun 2026 22:25:08 +0330https://virgool.ir/@ehsan.shakib69/آفت-کمال-طلبی-و-رجعت-به-کودکی-e2dylxbntwnhبه درازنای روزگارانی بود که اضطرابِ جانکاه کمال‌طلبی چونان ابری سیاه و عبوس بر پیکره وجودم سایه‌ای دهشتناک افکنده بود. هنگامه‌ی چموش‌بازیِ این اسب سرکش که خواسته‌های مرا مدام در پی خود می کشاند را به خاطر ندارم. اما یک چیز برایم مسجل است. تعاملاتم نقشی موثر داشته‌اند. این به منزله‌ی رفع اتهام از خودم نیست. بالعکس خود متهم اصلی بوده‌ام که پیوسته عامل خوشبختی را در بیرون از درون و در اجتماع می‌جستم. نیچه می‌گوید: «پیام ابرانسان این است که از این که هستی فراتر از جایی که هستی برو.» در بادی امر و چونان سابق، تلقی‌ام از این عبارت چیزی نبوده مگر این که هویتِ خود را در نگاه دیگران و در اجتماع بجویم. همچون ارتقای سطح مادی، تشکیل خانواده و فرزنددار شدن به مثابه پذیرش هنجارهای مقبول اجتماع. بارها شده که اطرافیانم این گزند زبان را متوجهم کرده‌اند که پس کی قرار است سر و سامانی به زندگی‌ات دهی؟ کی قرار است تشکیل خانواده دهی؟ کی قرار است بروی خارج؟ کی قرار است تحصیلاتت را ادامه دهی؟ و سوالاتی که هر کدام نیزه‌ای است زهرآلود که بر قلب و روانت می‌نشیند و تو را از خویش بازداشته و رفته رفته بر این باور می‌رساند که همان مسیری را در زندگی پیش بگیری که جامعه از تو می‌طلبد. این جاست که شعله‌ی فروزان اضطراب‌های آدمی به موازات خواستِ ناتمامِ دیگران رنگ خاموشی به خود نمی‌گیرد و قطاروار یکی پسِ دیگری تو را در ورطه‌ی ناامیدی از خود می‌اندازند. «ماندن در دردها و رضایت دادن به میان مایگی چه آسان است!»آنگاه در می یابیم که «روح آزاد، تسلط بر خویشتن و پیروی نکردن از دیگران ویژگی قهرمان وجودی نیچه است.» امری که «فراتر از قراردادهای اجتماعی و محدودیت‌های خودتحمیلیِ حاکم بر زندگی مدرن» است. رشد در نگاه نیچه الزاماً به معنای ارتقای شغلی و حرفه‌ای یا پیشرفت ظاهری در زندگی شخصی نیست. این پیشرفت در نگرش نیچه بالذات ارزش تلقی نمی‌شود. ارزشمند آن است که با رنج‌هایت برای هدف‌گیری یک خواسته به دنبال رشد درونی خود باشی.  این جاست که اگر به دنبال پذیرش تحصیلی در خارج باشی، تحصیلاتت را ادامه دهی، ازدواج کنی و ... تا بدان طریق، هنجارهای جامعه را دنبال کنی یا در نگاه دیگران پذیرفته‌تر از قبل شوی، از نظر نیجه مرتکب یک ضد ارزش شده ای! پیروی از خواست‌های درونی برای من در رجعت به کودکی‌ام معنا می‌یابد. آن برهه که هنوز با مقوله مسئولیت خود در تبعیت از توقعات جامعه آشنا نبودم. هر کاری که به من لذتی درونی می‌داد، در نظرم ارزشمند بود. چیزهایی ولو کوچک... نه دیگر کوچک نمی‌انگارانمشان! بلکه چیزهای بسیار بسیار بزرگ مانند کارتون دیدن، توپ بازی کردن با بچه های همسایه، لیس زدن بستنی شکلاتی در راه برگشت از مدرسه و سر به هوا قدم زدن های سبکبارانه که دیگر بدان لذت برایم هیچگاه تکرار نشدند. *عبارات داخل گیومه برگرفته از کتاب "همگام با نیچه: در مسیر رسیدن به آنکه هستی" است.EhsanEhsanThu, 25 Jun 2026 22:02:39 +0330https://virgool.ir/@ehsan.shakib69/مرگ-و-رهایی-از-رنج-ubtc1r1zawepآیا مرگ راه رهایی از رنج است؟سقراط می‌گوید: آری! (احتمالا به سبب پایان‌ یافتن انبوه اندوه آدمی‌)اما نیچه می پرسد: "همین بود زندگی؟ باشه، پس یک بار دیگر. آن را به من بدهیدش و دفعه بعد هم آن را به همین شکل خواهم زیست." چنین گفت زرتشتابر انسان نیچه به سرنوشتش عشق می‌ورزد، درد و رنج ها را پذیراست و آن ها را تبدیل به هنر و زیبایی می کند.EhsanEhsanThu, 13 Jun 2024 15:01:38 +0330