https://virgool.ir/feed/@e.asgarifa2026-11-12 03:13:51https://files.virgool.ir/upload/users/27880/avatar/Rud34D.pnghttps://virgool.ir/@e.asgarihttps://virgool.ir/@e.asgari/دسته-بندی-احکام-انواع-شکیات-و-اصلاح-اشتباهات-در-نماز-jup92yntk4obدر این مقاله درباره اعمال واجب نماز صحبت می‌شود. در هر بخش از این مقاله سعی شده احکام مربوط به موارد اشتباه (یا تردید به اشتباه) در نماز به ترتیب کارهای نماز، از رساله آیة‌الله سیستانی استخراج و دسته‌بندی شود.سه حالت از آگاهی از اشتباه (غیر عمد) یا احتمال اشتباه در اعمال واجب نماز قابل تصور است:۱- یقین به اشتباه کند: در حین انجام عمل یا بعد از انجام عمل متوجه شود که سهوا و از روی غیر عمد اشتباه در بخشی از نماز انجام داده است.۲- شک کند: یعنی فرد بین دو یا چند طرف قضیه، بطور مساوی و برابر تردید داشته باشد و نتواند یک طرف را بر دیگری ترجیح دهد. ۳- گمان یا ظّن پیش بیاید: یعنی فرد بین دو یا چند حالت تردید داشته باشد ولی احتمال یک طرف از بقیه بیشتر باشد. مثلا ۳۰درصد احتمال بدهد که در رکعت سوم و ۷۰درصد احتمال بدهد که در رکعت چهارم هست که احتمال قوی در اینجا گمان یا ظن نامیده می‌شود.بسیاری از احکام شک و گمان یکسان هستند و در این مقاله صرفاً بخشهایی که تفاوت دارند، ذکر خواهد شد.۱- متوجه اشتباه غیر عمد شویم :اگر اشتباه عمدی باشد، باطل کننده نماز هست.بین اشتباه در واجبات رکن و واجبات از غیر ارکان نماز تفاوت وجود دارد که در این مقاله بطور کامل توضیح داده شده است.اگر واجب رکنی (۱-نیت ۲-تکبیرة‌الاحرام ۳-قیام متصل به رکوع ۴-رکوع ۵-دو سجده از یک رکعت بعلاوه رعایت موالات و ترتیب بین ارکان) عمداً یا سهواً انجام اشتباه شود، نماز باطل است. انجام رکن اضافه: اگر رکوع یا دو سجده در یک رکعت را اضافه (ولو سهوی) انجام دهد، نماز باطل است.انجام ندادن رکن نماز: اگر رکنی از نماز را فراموش کند و رکن بعد از آن را به جا آورد (مثلا هنوز رکوع را نخوانده، دو سجده نماید) نماز بنابر احتیاط واجب، باطل است. ولی اگر رکنی را فراموش کند و چیزی بعد از آن که رکن نیست را به جا آورد، (مثلا قبل از دو سجده کند تشهد بخواند) باید رکن را به جا آورده و آنچه را اشتباهاً پیش از آن خوانده دوباره بخواند.برای مثال اگر رکوع فراموش شود و فرد بعد از حمد و سوره بنشیند و یادش بیاید که رکوع نکرده، باید بایستد (کاملا صاف شود) و از حالت ایستاده به رکوع برود، چون قیام قبل از رکوع از ارکان نماز است. حتی اگر در سجده اول یا قبل از سجده دوم یادش بیاید که رکوع را انجام نداده، باید بایستد و رکوع را انجام داده و نماز را ادامه دهد. ولی اگر در سجده دوم (پس از آنکه سر را بر مهر گذاشت) یا پس از آن یادش بیاید که رکوع را انجام نداده، نمازش بنابر احتیاط لازم باطل است.اگر چیزی که رکن نیست را فراموش کند و رکن بعد از آن را به جا آورد. مثلاً حمد را فراموش کند و مشغول رکوع شود، نماز صحیح است و آن را ادامه دهد. (احتیاط مستحب هست که بعد از نماز سجده سهو بخواند)ولی اگر چیزی که رکن نیست را فراموش کند و مشغول چیزی بعد از آن که رکن نیست شود، (مثلا حمد را فراموش کند و سوره را بخواند) باید آنچه را فراموش کرده به جا آورد و بعد از آن، چیزی را که اشتباهاً جلوتر خوانده، دوباره بخواند.برای مثال اگر سوره را قبل از حمد بخواند و در بین آن متوجه شود که حمد را نخوانده، باید سوره را رها کند و بعد از خواندن حمد، سوره را از ابتدا بخواند. حتی اگر بعد از پایان سوره و قبل از اینکه بصورت کامل برای رکوع خم شده باشد (هنوز کمی خم شده)، بفهمد که حمد را نخوانده باید به همین صورت حمد و سپس سوره را دوباره بخواند و سپس به رکوع برود.نکات تکمیلی این بخش:اگر نمازگزار هنگام قرائت به قدری حرکت کند که از حال آرام بودن بدن خارج شود و سهوا یا بی‌اختیار قسمتی از قرائت نماز را در همان حال بخواند، احتیاط مستحب آن است که بعد از آرام گرفتن بدن، آنچه را در حال حرکت خوانده دوباره بخواند.اگر سهواً کلمه‌ای بگوید که یک حرف یا بیشتر دارد، هر چند که آن کلمه معنادار باشد، نماز باطل نمی‌شود ولی بنابر احتیاط، لازم است بعد از نماز سجده سهو انجام دهد.اگر نمازگزار دو سجده اضافه انجام دهد یا بعد از انجام رکوع رکعت بعد بفهمد که دو سجده را انجام نداده، نمازش (بنابر احتیاط واجب) باطل است. ولی اگر یک سجده اضافه انجام دهد، احتیاط مستحب است که بعد از نماز برای آن عمل زیادی، سجده سهو انجام دهد. اگر قبل از رسیدن به حالت رکوع (رکعت بعد) متوجه شود که سجده کم خوانده، باید برگردد (یعنی بنشیند) و سجده یا سجده‌ها را بجا آورد و سپس نماز را ادامه دهد و بنابر احتیاط مستحب، برای ایستادن بی‌جا، بعد از نماز سجده سهو انجام دهد.اگر یک یا هر دو سجده در رکعت آخر فراموش شود و در حین تشهد، سلام یا حتی بعد از پایان نماز در صورتی که هنوز کار مبطل نماز (کاری که اگر در نماز چه عمدی و چه سهوی اتفاق بیافتد، نماز را باطل می‌کند، مانند رو برگرداندن از قبله، باطل شدن وضو یا صحبت کردن) انجام نداده، متوجه اشتباه شود باید فوراً سجده یا سجده‌هایی که فراموش کرده را انجام داده و دوباره تشهد و سلام را بخواند و بنابر احتیاط واجب برای سلامی که بی‌جا گفته است، سجده سهو انجام دهد.۲- شک (تردید مساوی) بین دو یا چند حالت:شک‌های نماز سه نوع هستند:۱- شک‌هایی که نماز را باطل می‌کنند (همگی در مورد رکعت‌های نماز است)۲- شک‌هایی که نباید به آنها اعتنا کرد (هم در مورد رکعت‌ها و هم غیر از آن هست)۳- شک‌های صحیح که اگر نمازگزار مطابق احکامی (که ذکر خواهد شد)، عمل کند، نمازش صحیح است. (همگی در مورد رکعت‌های نماز است)برای سادگی یادگیری، احکام شک بین شماره رکعت‌ها و شک در سایر افعال نماز را جداگانه بررسی کردیم.شک در مورد شماره رکعت‌های نماز:هنگامی که شک در رکعات نماز پیش آمد، نمازگزار نباید فوراً به احکام شک عمل کند، بلکه لازم است ابتدا قدری فکر کند تا در صورتی که به گمان یا اطمینان دست پیدا نمود، بر طبق همان طرف عمل کند و چنانچه به نتیجه‌ای نرسید و همچنان در شک خود باقی ماند، در اینصورت به احکام شکیات عمل نماید.شک‌های باطل کننده:شک در شماره رکعت‌های نماز دو یا سه رکعتی واجب (مثل نماز صبح، مغرب، نماز مسافر)در نماز چهار رکعتی، شک کند که در رکعت اول هست یا بیشتردر نماز چهار رکعتی، قبل از وارد شدن به سجده دوم، شک کند که رکعت دوم هست یا بیشترشک بین دو و پنج (یا دو و بیشتر از پنج)شک بین سه و شش (یا سه و بیشتر از شش)شک بین چهار و شش (یا چهار و بیشتر از شش)شک در رکعت‌های نماز، طوری که اصلا نداند چند رکعت خوانده است.شک‌های صحیح: یعنی اگر مطابق احکام آن شک عمل شود، نماز صحیح خواهد بود. البته اگر وقت نماز تنگ نباشد (فرصت باشد) می‌تواند (مخیر است که) نماز را بشکند و از سر بگیرد یا مطابق دستور آن شک عمل کند. این دسته از شک‌ها مربوط به شک‌های (دو یا سه حالتی) در شماره رکعت‌های نمازهای واجب چهار رکعتی هستند.بطور کلی در شک شماره رکعت در نمازهای چهار رکعتی واجب اگر یک طرف شک، رکعت اول یا رکعت دوم (قبل از وارد شدن به سجده دوم یعنی رسیدن پیشانی بر مهر) باشد، نماز باطل است ولی بعد از آن به روش زیر باید عمل شود.در اغلب موارد این نوع شک‌ها (شک در شماره رکعت بین دو یا بیشتر از آن پیش بیاید)، نمازگزار بنابر را بر شماره رکعت بیشتر می‌گذارد و نماز را تمام می‌کند و سپس نماز احتیاط یا سجده سهو (یا هر دو را) به جا می‌آورد.۱- شک بین دو‌ و سه یا دو و چهار (یک طرف دو باشد): اگر نمازگزار بعد از وارد شدن به سجده دوم (یعنی رسیدن پیشانی بر مهر) شک کند که در رکعت دوم هست یا سوم (بطور مشابه برای شک دوم و چهارم) باید بنا را بر تعداد بیشتر بگذارد (یعنی فرض کند که سه رکعت یا چهار رکعت خوانده) و نماز را ادامه داده و تمام کند و بلافاصله بعد از نماز، یک رکعت (اگر شک بین دو و سه بوده) یا دو رکعت (اگر شک بین دو و چهار بوده) نماز احتیاط ایستاده بجا آورد.۲- شک بین سه و چهار: بنا را بر چهار می‌گذارد و نماز را تمام می‌کند و بعد از نماز یک رکعت نماز احتیاط ایستاده (یا بهتر است دو رکعت نماز احتیاط نشسته) به جا آورد.۳- شک بین چهار و بیشتر از چهار (یعنی یک طرف شک پنج یا شش باشد). سه حالت دارد:۳-۱- در حال ایستاده: باید بنشیند و تشهد بخواند و سلام بدهد و یک رکعت نماز احتیاط بخواند.۳-۲- در حال نشسته (بعد از وارد شدن به سجده دوم): باید بنا را بر رکعت چهارم بگذارد و نماز را تمام کند و بعد از نماز سجده سهو بخواند.۳-۳- در حال رکوع، سجده اول یا بین دو سجده این شک پیش بیاید، نماز باطل است.۴- شک بین سه و پنج: ۴-۱- در حال ایستاده: باید بنشیند و تشهد خوانده و سلام بدهد و دو رکعت نماز احتیاط ایستاده به جا آورد.۴-۲- در رکوع یا بعد از رکوع یا در حالت نشسته: نماز باطل است.۵- شک بین پنج و شش:۵-۱- در حال ایستاده: باید بنشیند و تشهد خوانده و سلام بدهد و سجده سهو به جا آورد.۵-۲- در رکوع یا بعد از رکوع یا در حالت نشسته: نماز باطل است.۶- شک بین سه حالت (شماره رکعت):۶-۱- شک بین دو و سه و چهار: اگر بعد از وارد شدن به سجده دوم پیش بیاید (قبل از آن باطل نماز باطل است)، بنا را بر چهار می‌گذارد و بعد از نماز دو رکعت نماز احتیاط ایستاده و سپس بلافاصله دو رکعت نماز احتیاط نشسته به جا آورد.۶-۲- شک بین سه و چهار و پنج: اگر در حال ایستاده پیش بیاید (بعد از رکوع نماز باطل است)، باید بنشیند و تشهد خوانده و سلام بدهد و فورا دو رکعت نماز احتیاط ایستاده و سپس بلافاصله دو رکعت نماز احتیاط نشسته به جا آورد (مانند دستور شک بین دو و سه و چهار).۶-۳- شک بین سه و چهار و پنج: اگر بعد از وارد شدن به سجده دوم پیش بیاید (قبل از آن باطل نماز باطل است)، یک رکعت نماز احتیاط ایستاده و سپس سجده سهو به جا آورد.در شک‌های صحیحی که نمازگزار موظف است از حالت ایستاده بنشیند (مثل شک بین چهار و پنج در حالت ایستاده)، احتیاط مستحب است که برای قیام بی‌جا سجده سهو انجام دهد.شک در شماره رکعات که نباید به آن اعتنا کرد:شک بعد از نماز: اگر نمازگزار بعد از سلام نماز شک کند که در بین نماز کاری که نماز را باطل می‌کند انجام داده یا نه، نمازش صحیح است. حتی اگر شک باطل کننده بین تعداد رکعات یا طهارت، یا رعایت جهت قبله یا افعال نماز نماز باشد، نباید به شک خود اعتنا کند.شک کثیرالشک (اگر همان مورد یا شرایطی که در آنها زیاد شک می‌کند، پیش بیاید) باید بنا را بگذارد که عمل را (درست) انجام داده است. حتی در شک‌هایی که باطل کننده نماز هست مثلا در نماز صبح شک کند که دو رکعت خوانده یا سه رکعت، بنا را بر دو رکعت می‌گذارد و نمازش صحیح است. تعریف و شرایط دقیق کثیرالشک در ادامه گفته می‌شود.شک امام و مأموم: اگر اگر تمام جماعت در شماره رکعت‌ها شک کند و مأموم یقین یا گمان داشته باشد و به امام بفهماند، امام باید به طرفی که مأموم اشاره داشته، عمل کند و نیازی به نماز احتیاط نیست. همچنین اگر مأموم در شماره رکعت‌ها شک کند، باید از امام جماعت پیروی نموده و به شک خود اعتنا نکند. برای شک در افعال نماز مانند تعداد سجده نیز همین طور است.نمازهای مستحبی: اگر در شماره رکعت نمازهای مستحبی شک پیش بیاید، چنانچه طرف بیشتر شک نماز را باطل می‌کند، بنا را بر کمتر بگذارد؛ مثلا در نماز نافله صبح شک کند که دو رکعت خوانده بیت سه رکعت، بنا را می‌گذارد که دو رکعت خوانده است. اگر طرف شک بیشتر نماز را باطل نمی‌کند، به هر طرف شک عمل کند، نمازش صحیح است مثلا شک کند که دو رکعت خوانده یا یک رکعت. استثنا برای شک در تعداد رکعت نماز وتر (که یک رکعتی است)، احتیاط آن است که نماز وتر را دوباره بخواند.شک در افعال نماز (غیر از شماره رکعت‌ها):شک در افعال نماز بعد از پایان نماز و همچنین شک امام و ماموم (که از هم پیروی می‌کردند) و همچنین شک فرد کثیرالشک (در همان حالاتی که شک برای او زیاد رخ می‌دهد) و همچنین شک نمازهای مستحبی با همان شرایط مسأله قبل نباید اعتنا شوند.شک بعد از وقت: اگر بعد از گذشتن وقت نماز، شک کند که نماز خوانده یا نه (اگر چه گمان دارد که نخوانده است) خواندن آن نماز لازم نیست. ولی اگر قبل از گذشتن وقت نماز، شک کند که نماز خوانده یا نه (اگر چه گمان کند که خوانده است)، باید آن نماز را بخواند.شک بعد از محل: اگر در بین نماز شک کند که یکی از کارهای واجب نماز را انجام داده یا نه، اگر مشغول عمل (واجب یا مستحب) بعدی (از جهت ترتیب) شده باشد، به شک خود اعتنا نکند. مثلا اگر در حین خواندن سوره شک کند که حمد خوانده یا نه، نباید به شکش اعتنا کند.اما اگر نمازگزار وارد عمل بعدی نشده (اصطلاحا در محل همان عمل است): باید آنچه را که در انجام آن شک کرده، به جا آورد. مثلا اگر شک کند که حمد را خوانده یا نه در حالیکه هنوز مشغول خواندن سوره نشده، باید حمد را بخواند.این قاعده در تمام نمازهای واجب و مستحبی جاری است.مثالهایی از قاعده‌ی فوق:اگر شک (یا گمان) کند که تکبیر‌ةالاحرام را گفته یا نه، اگر مشغول خواندن چیزی از قرائت شده (حتی «اعوذ بالله من الشیطان الرجیم» که قبل از حمد مستحب هست) نباید به شک خود اعتنا کند. ولی اگر هنوز چیزی نخوانده، باید تکبیر‌ةالاحرام را بگوید.اگر شک کند که تکبیر‌ةالاحرام را صحیح گفته یا خیر نباید به شک خود اعتنا کند (حتی اگر مشغول قرائت نشده).اگر نمازگزار در بین نماز شک در نیت (انجام دادن با ندادن یا نیت صحیح) کند، چنانچه می‌داند فعلآ نیت نماز دارد و شک مربوط به اجزای قبلی نماز است، به شک خود اعتنا نکرده و نماز را ادامه دهد.اگر بعد از تمام شدن آیه یا کلمه‌ای، شک کند که آن آیه یا کلمه را درست گفته یا نه، مثل شک کند که «قل هو الله احد» را درست گفته یا نه، می‌تواند به شک خود اعتنا نکند. ولی اگر آن آیه یا کلمه را احتیاطاً دوباره به طور صحیح بگوید، اشکالی ندارد. حتی اگر چند مرتبه هم شک کرد، می‌تواند چند بار بگوید به شرط اینکه وقت نماز وسعت داشته باشد و به حد وسواس نرسد.در صورت شک در تعداد تسبیحات اربعه، باید بنا را بر تعداد کمتر گذاشته و تسبیحات را کامل نماید. مثلا شک کند که دو بار گفته یا سه بار و قبل از خم شدن برای رکوع باشد، باید بنا را بر دو گذاشته و یک تسبیحات دیگر بگوید. اگر در حال خم شدن برای رکوع شک کند که حمد یا تسبیحات را گفته یا در تعداد تسبیحات شک کند، نباید به شک خود اعتنا کند هر چند که به حد رکوع نرسیده باشد.اگر بعد از رکوع یا سجده شک کند که کارهای واجب آن مانند ذکر و آرام بودن را انجام داده یا نه، باید به شک خود اعتنا نکند.اگر نمازگزار در حالیکه به سجده می‌رود شک کند که رکوع رفته یا نه، نباید به شک خود اعتنا کند. همچنین اگر در این حالت شک کند که بعد از رکوع ایستاده یا نه، به شک خود اعتنا نکند.اگر در حال برخواستن شک کند که یک یا هر دو سجده یا تشهد را انجام داده یا نه، نباید به شک خود اعتنا کند.اگر نمازگزار در حال گفتن صلوات تشهد، شک در گفتن یا نگفتن شهادتین تشهد شک کند، به شک خود اعتنا نکند. همچنین اگر در حال گفتن سلام، در خواندن یا نخواندن تشهد یا بخشی از آن یا صحیح خواندن آن شک کند، به شک خود اعتنا ننماید.اگر نمازگزار شک کند که سلام نماز را گفته یا نه، آخر مشغول تعقیبات نماز یا عملی که با نماز سازگاری ندارد، شده باشد باید به شک خود اعتنا نکند ولی اگر قبل از اینها شک کند (هنوز در محل سلام نماز باشد)، باید سلام را بگوید.اگر بعد از سلام شک کند که سلام را درست گفته یا نه، به شک خود اعتنا نکند (هر چند مشغول عمل دیگری نشده باشد)۳- احکام گمان در نمازحکم گمان در شماره رکعت نمازهای واجب مثل حکم یقین هست. بنابراین اگر در نماز صبح، مغرب یا عصر ، نمازگزار نداند که یک رکعت خوانده با دو رکعت و گمان داشته باشد که دو رکعت خوانده، بنا می‌گذارد که دو رکعت خوانده و نمازش صحیح است و نیازی به نماز احتیاط ندارد.کسی که نمی‌داند (اطمینان ندارد) که گمانش به یک طرف در تعداد رکعات نماز بیشتر است، یا هر دو طرف در نظر او مساوی است (یعنی مردد باشد که حالت تردید ایجاد شده برای او، شک است یا گمان)، باید به دستور شک عمل کند.گمان در کارهای (افعال) نماز حکم شک را دارد و در این حکم فرقی بین نماز واجب و مستحبی نیست. مثلاً اگر تردید در تعداد سجده‌های یک رکعت دارد و گمان دارد که دو سجده انجام داده در صورتی که در محل است و وارد عمل بعد نشده (تشهد یا در حال برخواستن) باید یک سجده دیگر انجام دهد و اگر وارد عمل بعدی شده باشد، بنا می‌گذارد که دو سجده انجام داده (یعنی مشابه شک بعد از عمل به گمانش اعتنا نمی‌کند). توضیحات بیشتر و ملحقات نمازنماز احتیاط:کسی که نماز احتیاط بر او واجب است، بعد از سلام نماز باید فوراً (بدون انجام باطل‌کننده نماز) برخیزد و نیت نماز احتیاط کند و تکبیر‌ةالاحرام نماز احتیاط را بگوید و حمد را بخواند و به رکوع برود (بدون خواندن سوره) و دو سجده به جا آورد و اگر دو رکعت نماز احتیاط بر او واجب باشد، رکعت دوم هم به همین صورت انجام دهد (بدون خواندن قنوت). سپس تشهد بخواند و سلام دهد.نماز احتیاط چسبیده به نماز اصلی و مانند اجزای نماز اصلی است.نماز احتیاط سوره و قنوت ندارد و بنابر احتیاط واجب نباید نیت آن به زبان گفته شود و حمد را آهسته بخواند. حتی احتیاط مستحب است که «بسم‌الله الرحمن الرحیم» هم آهسته گفته شود. برای احکام شک و اشتباه سهوی در نماز احتیاط به صفحه ۴۲۹ و ۴۳۰ کتاب توضیح المسائل جامع آیة‌الله سیستانی مراجعه شود.سجده سهو:بعد از نماز فوراً به قصد قربت نیت سجده سهو کرده احتیاط مستحب است که تکبیر بگوید (حتما لازم نیست) و سپس پیشانی را بر شئی که سجده بر آن صحیح هست گذاشته (و بنابر احتیاط مستحب سایر مواضع سجده که باید بر زمین گذاشته شود، رعایت شود) و گفتن ذکر واجب نیست هر چند احتیاط مستحب هست که در آن ذکر گفته شود و بهتر هست گفته شود: «بسم اللّهِ و باللّهِ السّلامُ عَلَیکَ اَیّهَا النَّبِیُّ و رَحْمَةُ اللّه وَ بَرَکاتُه»، بعد سر از سجده برداشته و دوباره به سجده برود (مشابه سجده اول) و بنشیند و تشهد بخواند و سلام بدهد (می‌توان فقط به سلام سوم اکتفا کرد).با وضو و پاک بودن و رو به قبله بودن و پوشاندن موی سر و بدن برای زن و شرایط لباس نمازگزار برای سجده سهو شرط نیست، هر چند رعایت این موارد احتیاط مستحب است.اگر نمازگزار بعد از نماز عمدا یا سهوا سجده سهو را بجا نیاورد، هر وقت یادش آمد (در اسرع وقت) باید فورا انجام دهد و لازم نیست نماز را دوباره بخواند.اگر نمازگزار شک کند که سجده سهو بر او واجب شده یا نه نیازی به انجام آن نیست. اگر شک دارد که چند سجده سهو بر او واجب شده، به جا آوردن تعداد کمتر کافی است.مواردی که خواندن سجده سهو واجب هستند:۱- تشهد فراموش شده (بعد از خواندن قضای تشهد)۲- شک بین رکعت چهار و پنج (یا شک بین چهار و شش) بعد از وارد شدن به سجده دوم (که بنا را بر چهار گذاشته و نماز را تمام کرده و باید بعد از سلام سجده سهو انجام دهد)۳- کلام بی‌جا بصورت سهوی مثلا سهوا آه بکشد۴- سلام (نماز) بی‌جا : مثلاً در رکعت اول اشتباها سلام بدهد.۵- علم اجمالی به کم یا زیاد شدن سهوی افعال یا اجزای نماز.موارد مستحبی سجده سهو بین شک‌های در اجزای نماز بیان شده است.قضای سجده و تشهد فراموش شدهاگر در یک رکعت، یک سجده فراموش شود و بعد از ورود به رکن بعدی یادش بیاید (مثلاً رکوع رکعت بعد) واجب است که آن سجده را فوراً بعد از نماز قضاء نماید (مانند سجده معمولی و بدون نیاز به خواندن تشهد و سلام بعد از آن). همچنین احتیاط مستحب است که برای هر سجده فراموش شده سجده سهو نیز به جا آورد. باید سجده سهو بعد از سجده قضاء خوانده شود.اگر شک کند که بعد از نماز قضای سجده را به جا آورده یا نه، باید سجده را قضا نماید (حتی اگر وقت نماز گذشته)اگر تشهد را فراموش کرده و بعد از ورود به رکن بعدی یادش بیاید، احتیاط مستحب است آن را بعد از نماز قضاء نماید (بدون نیاز به خواندن سلام).اگر نمازگزار بعد سلام نماز (چه عمل باطل‌کننده نماز انجام داده باشد یا نه) یادش بیاید که تشهد رکعت آخر نماز را به جا نیاورده، نمازش صحیح هست و احتیاط مستحب است که قضای تشهد را بخواند ولی واجب است که سجده سهو هم انجام دهد.اگر بعد از شک (یا گمان) یادش بیاید (یقین حاصل شود):در صورت اضافه انجام دادن افعال نماز: اگر قبل از شروع تشهد گمان (شک) کند که دو سجده را انجام داده یا نه، باید دو سجده را به جا آورد. بعد از آن اگر یادش بیاید که دو سجده اضافه انجام داده چون رکن نماز را اضافه کرده، بنابر احتیاط لازم نماز باطل است. ولی اگر شک برای یک سجده بود و چون هنوز در محل بوده، یک سجده اضافه انجام داد و بعد یادش آمد که آن را انجام داده بود (و یک سجده اضافه انجام داده)، چون یک سجده رکن نیست، نمازش صحیح است.در صورت انجام ندادن افعال نماز: اگر بعد از شروع عمل (مثلا تشهد) شک کند که واجب رکن (مثل دو سجده) یا غیر رکن (مثل یک سجده) را به جا آورده یا نه، به شک خود نباید اعتنا کند ولی تا قبل از انجام رکن بعد (مثلا رکوع رکعت بعد) یادش بیاید که آن واجب را انجام نداده، باید برگردد و آن و آنچه بعد از آن بوده را انجام دهد (یعنی بنشیند و دو سجده را به جا آورد و از آنجا نماز را ادامه دهد). اگر بعد از رکن بعدی (بعد از رکوع) یادش بیاید، که آن واجب را انجام نداده بود، اگر رکن (دو سجده) را انجام نداده نمازش بنابر احتیاط لازم، باطل است ولی اگر غیر رکن (یک سجده) را انجام نداده، نمازش صحیح است (مطابق دستور آن واجب انجام نشده، قضای سجده یا سجده سهو انجام می‌دهد).احکام کثیر‌الشک کثیر الشک کسی است که زیاد شک می‌کند، یعنی وقتی که حال او را با حال کسانی که با شرایط او هستند (با وجود یا عدم وجود عوامل حواس پرتی همانند او هستند) مقایسه می‌کنیم، آن فرد بسیار از معمول شک می‌کند.ملاک در تشخیص کثیرالشک، عرف است و عنوان کثیرالشک مختص به کسی که عادتش زیاد شک کردن باشد، نیست؛ یک نمونه از افراد کثیرالشک : فردی هست که در حالت عادی سه نماز پشت سر هم بر او نمی‌گذرد، مگر اینکه حداقل در یکی از آنها شک می‌کند و این حالت دو مرتبه دیگر هم تکرار می‌شود، در شک چهارم و بعد از آن، عرفا عنوان کثیرالشک به این فرد صدق می‌کند و باید مطابق احکام کثیرالشک عمل نماید.به عنوان مثال اگر فردی در بین به نماز صبح و ظهر و عصر در نماز صبح شک کند و در سه نماز بعد از آن یعنی مغرب و عشا و صبح روز آینده، در نماز مغرب شک کند و در سه نماز ظهر و عصر و مغرب روز آینده، در نماز ظهر شک کند، پس از آن اگر در نماز عشا یا نمازهای صبح یا ظهر روز بعد از آن شک کند، کثیر‌الشک محسوب می‌شود؛ بنابراین به شک خویش اعتنا نمی‌کند.شایان ذکر است چنانچه کسی در یک نماز سه بار شک کند یا در سه نماز پشت سر هم شک کند، همین مقدار برای کثیرالشک شدن کافی نیست؛ مگر اینکه با شرایطی که گفته شد ادامه پیدا کند.همچنین کثیرالشک برای وضو، غسل و تیمم نیز مثل کثیرالشک در مبحث نماز است.کثیرالشک اگر در به جا آوردن جزئی از اجزای نماز شک کند، باید بنا بگذارد که آن را به جا آورده، مثلا شک کند که رکوع کرده یا نه، باید بنا بگذارد که رکوع کرده (هر چند در محل باشد). اگر کثیرالشک در چیزی که نماز را باطل می‌کند، شک کند باید بنا را بر حالت صحیح بگذارد. مثلا در نماز صبح شک بین رکعت دوم و سوم کند، نمازش صحیح است.کسی که در یک مورد (بخش) خاص نماز زیاد شک می‌کند (مثلا تعداد سجده‌ها) طوری که زیادی شک، تنها مخصوص آن مورد محسوب می‌شود، فقط در همان مورد احکام کثیرالشک برای او جاری می‌شود و در سایر موارد، کثیرالشک محسوب نمی‌شود (پس اگر در آنها شک کرد باید به دستور آن عمل نماید). همچنین اگر کسی فقط در نماز خاصی یا در جای خاصی که نماز می‌خواند، زیاد شک می‌کند، فقط در همان نماز یا همان مکان برای او انجام کثیرالشک جاری می‌شود.منبع: برگرفته از جلد اول توضیح المسائل جامع حضرت آیة‌الله العظمی حاج سیدعلی‌حسینی سیستانیe.ae.aThu, 08 Jul 2021 01:25:13 +0430https://virgool.ir/@e.asgari/واجبات-و-ارکان-نماز-ahgo79lzstrkواجبات نماز یازده مورد است : 1-نیّت 2-قیام (ایستادن) 3-تکبیرة‌الاحرام (گفتن الله اکبر در اول نماز) 4-قرائت 5-ذکر 6-رکوع 7-سجود 8-تشهّد 9-سلام 10-ترتیب 11-موالات (پی‌درپی بودن اجزای نماز)واجبات نماز به دو دسته رکن و غیررکن تقسیم می‌شوند. ارکان نماز 5 مورد است: 1-نیّت 2-تکبیرة الاحرام 3-قیام هنگام گفتن تکبیرةالاحرام و قیام متصل به رکوع (از حال ایستاده به رکوع رفتن) 4-رکوع 5- دو سجده از یک رکعت.اگر انسان یکی از ارکان نماز را عمداً یا سهواً یا اشتباهاً به جا نیاورد، نمازش باطل می‌شود. همچنین اگر نمازگزار عمداً رکنی را زیاد نماید، نمازش باطل می‌شود ولی اگر از روی اشتباه و سهو، زیادی در رکوع یا دو سجده سجده از یک رکعت باشد (یعنی در یک رکعت 4 سجده یا بیشتر انجام دهد) بنابر احتیاط لازم نماز باطل می‌شود وگرنه باطل کننده نیست. پس تکبیرةالاحرام از جهت زیادی رکن نیست و در نیّت هم زیادی معنا ندارد و قیام رکنی متصل به رکوع بدون اضافه شدن رکوع ممکن نیست.همچنین موالات (به معنای اینکه بین کارهای نماز آن قدر فاصله نیاندازد که صورت و عنوان نماز از بین برود)، و نیز رعایت ترتیب بین دو رکن نماز ملحق به ارکان نماز می‌شود. بنابراین اگر حتی سهواً بین افعال نماز به مقداری فاصله بیاندازد که به مجموع آنها عنوان نماز صدق نکند، نماز باطل است. یا اگر نمازگزار از روی فراموشی در یکی از رکعات، بعد از سر گذاشتن بر مهر در سجده دوم متوجه شود که رکوع همان رکعت انجام نداده، بنابر احتیاط واجب نمازش باطل بوده و نمی‌تواند برگردد و رکوع را انجام دهد.واجباتی از قبیل استقرار در حال گفتن ذکرهای واجب نماز، یا نشستن بین دو سجده و ... به عنوان واجباتی در ضمن واجباتِ دیگر بیان می‌شوند که در تقسیم‌بندی بالا ذکر نشده‌اند.۱-نیّتنماز باید به نیت قربت یعنی برای کوچکی و اظهار بندگی در پیشگاه خداوند متعال به جا آورده شود.لازم نیست نیت به زبان آورده شود یا حتی در ذهن مرور شود که مثلا چهار رکعت نماز ظهر می‌خوانم قربة إلی الله. حفظ نیت از ابتدا تا انتهای نماز واجب هست؛ پس اگر در بین نماز طوری غافل شود که اگر از او بپرسند چه می‌کنی، نداند چه بگوید، نمازش باطل هست. اگر هر بخشی از نماز همراه با ریا (برای نشان دادن به مردم) باشد، نماز باطل هست. حتی مثلاً اگر برای توجه و تحسین دیگران یا از ترس حرف مردم در ذکر رکوع یک صلوات اضافه‌تر بفرستد (که در حالت عادی و خلوت آن را انجام نمی‌داد)، کل نماز باطل هست. اگر علاوه بر خواندن نماز، انگیزه‌ای مثل آموزش نماز به فرزندش داشته باشد و در این انگیزه قصد قربت داشته باشد، نمازش صحیح هست.۲- تکبیرة الاحرام (گفتن الله اکبر اول نماز)باید در هنگام گفتن تکبیر بدن آرامش داشته باشد و باید بلندی صدا در تکبیر و حمد و سوره و ذکر و دعا طوری باشد که خود نمازگزار همهمه صدای خود را (در حدی که اگر در محیط سروصدا نباشد) بشنود و لب‌‌خوانی صحیح نیست. مستحب هست که هنگام تکبیر ابتدا و بین نماز همزمان با شروع تکبیر دست‌ها از ران پا جدا شود و با پایان (گفتن «ر») «الله اکبر» دست‌ها به مقابل گوشها یا صورت برسد و سپس دست‌ها را بدون تاخیر بیندازد.۳- قیام (ایستادن) در چهار بخش نماز واجب است که دو مورد اول و دوم جزء ارکان نماز نیز هست: قیام هنگام گفتن تکبیرة الاحرامقیام متصل به رکوع (قیام قبل از رکوع یا از حالت ایستاده به رکوع رفتن)قیام در هنگام قرائت (خواندن حمد و سوره و تسبیحات اربعه)قیام بعد از رکوعدر این ۴ مورد قیام باید نمازگزار راه نرود و جابجا نشود و نیز صاف بایستد و به احتیاط واجب تکیه به جایی ندهد (اگر می‌تواند) و روی هر دو پا بایستد و آرامش خود را حفظ کند.۴- قرائت (حمد و سوره و تسبیحات اربعه)حالت اضطرار یا جایگزین کردن سوره و تسبیحات:اگر وقت نماز تنگ باشد یا در بعضی موارد خوف، نمازگزار نباید سوره را بخواند و همچنین در بعضی موارد ترس از صدمه یا کارهای که عرفاً ضروری محسوب می‌شود، انسان می‌تواند سوره را نخواند. همچنین تسبیحات اربعه را یکبار بگوید (اگر به اندازه یکبار گفتن هم از وقت نماز باقی نمانده کافی هست یک مرتبه «سُبْحانَ اللهِ» بگوید). منظور از خوف و ترس این هست که مثلا اگر انسان سوره را بخواند، بترسد که دزد یا درنده یا چیز دیگری به او صدمه بزند.اگر فرد بعد از حمد مشغول خواندن سوره «قل هو الله احد» یا سوره «قل یا ایها الکافرون» شود، نمی‌تواند آن را رها کند و سوره دیگری بخواهد (مگر در نمازهای روز جمعه با شرایط خاص) و در غیر این دو سوره، تا زمانی که به نصف سوره نرسیده می‌تواند آنرا رها کرده و سوره دیگری بخواند و پس از رسیدن به نصف بنا بر احتیاط واجب بطور کلی رها کردن و خواندن سوره دیگر جایز نیست.اگر انسان مقداری از سوره را فراموش کند یا از روی اضطرار و ناچاری (مثلا تنگی وقت نماز) تمام نمودن سوره ممکن نباشد، می‌تواند سوره را رها کند و سوره دیگری بخواند. هر چند به نصف سوره رسیده باشد یا سوره «قل هو الله احد» یا سوره «قل یا ایها الکافرون» باشد.در رکعت سوم و چهارم می‌توان به جای تسبیحات اربعه یک مرتبه سوره حمد خوانده شود.میزان بلندی صدا:برای مرد (بنا بر احتیاط) واجب هست حمد و سوره نمازهای صبح و مغرب و عشا را به صدای بلند بخواند (مگر در نماز جماعت) و برای مرد و زن (بنا بر احتیاط) واجب هست حمد و سوره نمازهای ظهر و عصر و تسبیحات اربعه را آهسته بخواند (به جز «بسم الله الرحمن الرحیم» و حمد و سوره در نماز ظهر روز جمعه که مستحب هستند با صدای بلند خوانده شوند)معیار و ملاک در بلند و آهسته خواندن نظر عرف هست نه اظهار شدن جوهره صدا.اگر جاهایی که باید نماز بلند خوانده شوند، عمداً آهسته خواندن شود و برعکس بنابر احتیاط واجب نماز باطل است ولی اگر از روی فراموشی یا ندانستن مسأله باشد، نماز صحیح هست.۵- ذکردر این ذکرهای نماز، ذکر تکبیرة الاحرام رکن است و سایر ذکرها مثل قرائت، تشهد، سلام، ذکر رکوع، سجده و ... واجب غیر رکن می‌باشند. در حین گفتن ذکرهای واجب نماز لازم هست که بدن استقرار داشته و آرامش داشته باشد. پس قبل از استقرار بدن مثلا قرار گرفتن در موقعیت سجده ذکر واجب شروع کند یا قبل از پایان ذکر سجده سر از سجده بردارد اشتباه است و اگر عمدی باشد باعث باطل شدن نماز می‌شود.همچنین در گفتن ذکرها رعایت موالات (ترتیب کلمات) و خواندن صحیح عربی (تلفظ مخارج حروف و حرکات) لازم است.تلفظ صحیح:اگر یکی از کلمات حمد یا سوره یا هر یک از اذکار واجب را عمداً یا به جهت آنکه جاهل مقصر است (یعنی با وجود اینکه امکانش بوده نرفته یاد بگیرد) ، نگوید یا به جای حرفی، حرف دیگری بگوید (مثلا به جای «ض»، حرف «ذ» یا «ز» تلفظ کند یا اینکه کسره یا فتحه یا ضمّه (-َ -ِ -ُ) حروف را رعایت نکند بگونه‌ای که غلط شمارده شود یا تشدید را نگوید، نماز باطل است.اگر کسی قرائت صحیح را نداند: یا 1- باید طرز تلفظ صحیح را یاد بگیرد، یا 2- تلقین داده شود، یا 3- نمازش را به جماعت بخواند، یا 4- می‌تواند کلمه‌ای که بلد نیست را به چند صورت ممکن بخواند و قصد کنند که آنچه در واقع صحیح هست جزء نماز باشد، یا 5- آنکه یکی از صورتهایی (از کلمات) که فکر می‌کند صحیح هست را بخواند و بعد از نماز اگر معلوم شود که غلط بوده اگر در آموختن قرائت کوتاهی کرده باید دوباره نماز را بخواند ولی اگر این امر به علت فراموشی آنچه یاد داشته، باشد دوباره خواندن نماز واجب نیست.مستحب هست که آخر هر آیه وقف کند (یعنی آنرا به آیه بعد نچسباند) ولی اگر می‌خواهد بدون هیچ مکث کوتاه و وقف آیات را پشت سرهم بخواند باید توجه به تلفظ صدای (کسره، فتحه، ضمّه) حرف آخر آیه اول داشته باشد. همچنین در گفتن سه مرتبه ذکر «سُبْحانَ اللهِ» پشت سرهم در رکوع و سجود باید کسره (-ِ) آخر «اللهِ» در دفعات اول و دوم تلفظ شود.۶- رکوعنمازگزار بعد از قرائت در هر رکعت باید رکوع کند یعنی به قصد رکوع و خضوع در برابر پروردگار خم شود به اندازه‌ای که همه انگشت‌ها (از جمله انگشت شست) به زانو برسد (بدون اینکه زانو را جلو بیاورد یا به چپ و راست خم شود). البته اگر به اندازه رکوع خم شود ولی انگشتان را سر زانو نگذارد، اشکال ندارد.قیام قبل از رکوع (متصل به رکوع) از ارکان نماز هست پس اگر اشتباهاً نشست، لازم است که دوباره بایستد و از حالت ایستاده رکوع برود. و منظور مکث و درنگ قبل از رکوع نیست. بعد از اتمام رکوع نیز واجب است که راست بایستد و بنابر احتیاط واجب بعد از اینکه بدن آرام گرفت، به سجده برود.۷- سجدهنمازگزار باید در هر رکعت از نماز بعد از رکوع بایستد و سپس دو سجده انجام دهد، بطوری که پیشانی و کف دو دست و دو زانو و دو انگشت بزرگ پاها (هفت قسمت از بدن) را به قصد خضوع در پیشگاه خدا، بر زمین بگذارد و ذکر سجده را (با شرایطی که ذکر شد) بگوید. منظور از پیشانی بخشی از بالای ابرو تا محل روییدن مو هست به اندازه‌ای که عرفاً صدق سجده نماید؛ هرچند به اندازه یک بند انگشت باشد. میتوان به جای سرانگشت شست پاها، پشت یا روی دو انگشت بزرگ را بر زمین بگذارد مخصوصاً اگر ناخن دو انگشت بزرگ پاها بقدری بلند باشد که شست به زمین نرسد، لازم است پشت یا روی شست پا روی زمین گذاشته شود.همچنین باید بنابر احتیاط واجب همه کف دو دست (شامل انگشتان هم می‌شود) روی زمین گذاشته شود و دقت شود که کف دست حالت نیمه بسته نداشته باشد یعنی طوری‌ نباشد که وسط آن به زمین نرسد.اگر پیشانی بی‌اختیار از جای سجده بلند شود، چنانچه ممکن باشد باید نگذارد دوباره به جای سجده برسد و این یک سجده حساب می‌شود، چه ذکر سجده را گفته باشد یا نه. اگر نتواند سر را نگه دارد و بی‌اختیار دوباره به جای سجده برگردد، سجده نماز همان سجده‌ای است که در مرتبه اول انجام داده و برگشتن بی‌اختیار، جزء سجده نیست؛ ولی اگر دفعه اول ذکر نگفته باشد، احتیاط مستحب است که آن را بگوید؛ ولی نه به قصد اینکه جزء نماز است، بلکه آن را به قصد قربت (مطلقه) بگوید.۸- تشهددر رکعت دوم و آخر نماز انسان بعد از سجده دوم باید بنشیند و در حال استقرار و آرام بودن بدن، با شرایطی که گفته شد، ذکر تشهد را بخواند.۹- سلامدر رکعت آخر تمام نمازها بعد از تشهد، واجب است نمازگزار ذکر سلام را بگوید.تکرار در ذکر سلام اول و سوم اشکالی ندارد (در مورد سلام سوم اگر کلمه غلط گفته یا شک در صحیح گفتن کلمه باشد، قبل از اتمام کلمه مشکوک لازم هست دوباره تکرار شود) ولی در سلام دوم احتیاط واجب است که تکرار نکند مگر اینکه کلمه را اشتباه گفته باشد یا اینکه شک در صحیح گفتن کلمه باشد و هنوز از کلمه رد نشده باشد.اگر سلام را فراموش کند، اگر موقعی یادش بیاید که صورت نماز بهم نخورده و مرتکب عملی نشده باشد که انجام آن (چه عملی یا سهوی) نماز را باطل کند مثل پشت کردن به قبله یا باطل شدن وضو، باید سلام را بگوید و اگر بعد از آن یادش بیاید، نماز صحیح هست (نیازی به خواندن سلام نیست).۱۰- ترتیباگر نمازگزار عمداً ترتیب اعمال نماز را به هم بزند، نماز باطل است. همچنین اگر رکنی از نماز را فراموش کند و رکن بعد از آن را به جا آورد (مثلا هنوز رکوع را نخوانده، دو سجده نماید) نماز بنابر احتیاط واجب، باطل است.اگر رکنی را فراموش کند و چیزی را که بعد از آن است و رکن نیست به جا آورد، (مثلا قبل از دو سجده کند تشهد بخواند) باید رکن را به جا آورده و آنچه را اشتباهاً پیش از آن خوانده دوباره بخواند.اگر چیزی که رکن نیست را فراموش کند و رکن بعد از آن را به جا آورد (مثلاً حمد را فراموش کند و مشغول رکوع شود، نماز صحیح است و آن را ادامه دهد. ولی اگر اگر چیزی که رکن نیست را فراموش کند و مشغول چیزی بعد از آن که رکن نیست شود، (مثلا حمد را فراموش کند و سوره را بخواند) باید آنچه را فراموش کرده به جا آورد و بعد از آن، چیزی را که اشتباهاً جلوتر خوانده، دوباره بخواند.۱۱- موالاتباید نماز با موالات خوانده شود؛ یعنی ذکرها (مانند آیات حمد و سوره) و کارهای نماز مانند رکوع و سجود و تشهد را پی در پی و پشت سرهم به جا آورد و اگر نمازگزار بین ذکرها و اعمال نماز به قدری فاصله بیاندازد که عرفاً نگویند نماز می‌خواند، نمازش باطل است.برای اطلاع از احکام شکیات به مقاله دسته‌بندی احکام انواع شکیات و اصلاح اشتباهات در نماز مراجعه بفرمایید.منبع: برگرفته از جلد اول توضیح المسائل جامع حضرت آیة‌الله العظمی حاج سیدعلی‌حسینی سیستانیe.ae.aSun, 28 Mar 2021 15:53:50 +0430https://virgool.ir/@e.asgari/40-نکته-طلایی-برای-تربیت-فرزند-صالح-qzlxee069vmp‌‌رسول اکرم صلی الله علیه و آله می‌فرمایند: «به فرزندان خود احترام بگذاريد و آنان را نيكو تربيت كنيد.» همچنین امام علی علیه السلام می‌فرمایند: «حق فرزند بر پدرش این است که نام نیکو برای او برگزیند و به خوبی ادب و تربیتش کند و به وی قرآن بیاموزد.» تربیت فرزند بقدری مهم است که دین یکی از اهداف اصلی ازدواج را تربیت فرزندان صالح دانسته است. از نظر اسلام داشتن فرزند صالح یکی از بهترین اندوخته‌های دنیوی و اخروی انسان است. حتی در امر ازدواج باید توجه داشته باشید که همسری که انتخاب می‌کنید مادر یا پدر آینده فرزندان شما است. در حدیثی از پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) نقل شده است که: «هر کس فرزندش را ببوسد، خداوند عزوجل برای او ثواب می‌نویسد و هر کسی که او (فرزندش) را شاد کند، خداوند روز قیامت او را شاد خواهد کرد و هر کس قرآن به او بیاموزد، پدر و مادرش دعوت می‌شوند و دو لباس بر آنان پوشیده می‌شود که از نور آنها، چهره‌های بهشتیان نورانی می‌گردد.» در حدیث دیگری از پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) نقل شده است که: «واى بر فرزندان آخر زمان از پدرانشان. عرض شد: يا رسول ‏اللّه، از پدران مشرك آنان؟ فرمودند: نه، بلكه از پدران مسلمانشان كه هيچ چيز از فرايض مذهبى را به كودكان خود نمی‌آموزند؛ و اگر فرزندان برخى از مسائل دينى را فراگيرند، آنان را از اداى اين فريضه باز می‌‏دارند. آنان به اين قانعند كه فرزندانشان متاع ناچيزى از دنيا به دست آورند. من از اين قبيل پدران بيزارم.»سعی می‌نماییم بطور خلاصه و دسته‌بندی شده به بیان نکاتی بپردازیم که در تربیت فرزندان، اهمیت آنها با هر وجدان بیداری قابل درک است:بیشتر نکات بیان شده در این مقاله، مربوط به کودکان بعد از نوزادی تا هفت سالگی است که شخصیت اصلی فرزند در این بازه زمانی شکل می‌گیرد. چون وظایف والدین در بازه‌های هفت سال اول با هفت‌سال بعدی (دوم) متفاوت هستند. مثلا میزان و کیفیت محبت و عواطف در هر بخشی متفاوت خواهد بود. بطور کلی در روایات معصومین علیهم السلام وظایف اصلی برای تربیت فرزند صالح را می‌توان از یک منظر به چند دسته تفکیک کرد: قبل از ازدواج، قبل از پیدایش نطفه، هنگام انعقاد نطفه، هنگام بارداری مادر، هنگام تولد و دوره نوزادی، کودکی تا هفت سالگی، هفت تا چهارده سالگی و بعد از آن (دوره نوجوانی و جوانی).نکاتی پیرامون اصول کلی تربيت دينى كودكانتوجه به رب (پرورش‌دهنده به سمت کمالات). مهمترین نکته که باید توجه داشته باشید این هست که تربیت اصلی همه‌ی ما (مربی اصلی ما) بدست خداوند متعال است. والدین به منزله باغبانی هستند که باید علف هرز را از جلوی پای فرزند بر‌دارند و محیط زندگی و تربیتی او را آماده کنند تا آرام‌آرام رشد کند. پس از خدا (به واسطه‌ی اولیای معصومش) داشتن فرزندان صالح و حفظ شدن آنها از آفات اخلاقی و اعتقادی را درخواست کنیم. در نتیجه دعای خیر بصورت دائم و با جدیت تمام (با رعایت شرایط و آداب دعا) والدین نسبت به فرزندان را هرگز فراموش نکنید. رسول خدا صلی‌‏الله‌‏عليه‌‏و‏آله و امامان معصوم عليهم‌‏السلام براى داشتن فرزند خوب، دعا می‏‌كردند و از شرّ فرزند ناصالح به خدا پناه می‌‏بردند.فطرت کودک ما پاک است پس آلوده‌اش نکنیم. در روایات معصومین داریم که خداوند فطرت کودکان را بر پايه اعتماد به يگانگی خود قرار داده است. اگر پدر و مادر، فطرت خدادادی که در نهاد فرزندانشان هست را از بین نبرند، قطعاً در تربیت اولاد موفق خواهند بود. پس با انجام اعمال زشت مانند بدخلقی، عصبانیت بیجا، دروغ، غیبت و ...، روح فرزند خود را آلوده به صفات بد اخلاقی نکنید.توجه به کسب و درآمد حلال. خوراک حلال یکی از ‌ضروری‌ترین مسائل تربیتی و سالم ماندن روح فرزندان از رذایل اخلاقی است. لقمه حرام باعث می شود که انسان حق را نپذیرد و به باطل گرایش داشته باشد. علاوه بر این مورد که بسیار مهم و حیاتی است خودداری والدین از حرام تاثیر بسزایی در فرزندان در هر سنی (و حتی قبل از تولدشان) دارد.رعایت پوشش صحیح و برخورد مودبانه پدر و مادر باهم. در روایت از معصوم علیه السلام داریم که یکی از حقوق فرزند بر پدرش این هست که احترام مادرش (مادر کودک یعنی همسر خودش) را نگه دارد. یعنی با صدای ملایم و با لفظ محترمانه همسرتان را صدا بزنید، به او توهین نکرده و به همسرتان بخصوص جلوی فرزندان محبت و احترام بگذارید. اگر پدر و مادر احترام یکدیگر را بخصوص جلوی فرزندان نگه دارند و شخصیت یکدیگر را خورد نکنند، فرزندان نیز احترام به آنها را یاد می‌گیرند. رابطه مناسب و همراه با محبت پدر و مادر در خانه، هم بستر رشد فرزند را فراهم کرده و مایه و آرامش او می‌شود و هم کودک رفتار صحیح را یاد می‌گیرد و هم تحمل و آرامش پدر و مادر برای تربیت فرزندشان بالا می‌رود. مسأله مهم دیگر که در روایات اشاره شده است این هست که حتی جلوی نوزادتان مسائل زناشویی و اخلاقی را رعایت کنید. اگر توجه داشته باشید دین دستور به قرائت اذان و اقامه در گوش نوزاد در بدو تولد داده است؛ یعنی فرزند از بدو تولد دارای فهم و درک است. سطح پوشش والدین در درون خانه، مجالس جشن و در مکان‌های عمومی عامل بسیار مهمی در پرورش روحیه شرم، حیا و عفاف فرزندان است.والدین بزرگترین الگوی فرزندان. بیشترین تاثیرگذاری در روحیه فرزندان از رفتارهای عملی والدین است. پس بجای تذکر شفاهی و آموزش آداب رفتاری از راه صحبت، بهتر است آداب و اخلاقیات دینی را عملاً در زندگی خودتان اجرا و پیاده‌سازی کنید. بسیار مشاهده شده کودکان به تقلید از والدین خود به کار با گوشی، تماشای تلویزیون و ... علاقه دارند حال آنکه اگر والدین بیشتر کتاب دستشان باشد، کودکان آنها نیز به کتاب و مطالعه علاقمند خواهند شد. پس برای پیدا کردن آرامش در زندگی و سالم ماندن خانواده اولین قدم باید از خودمان شروع کنیم (خود ویراستاری کنیم). اگر رفتار ما درست باشد، نزدیکان‌مان هم آرامش می‌یابند. من اگر خودم در نمازم حال عبادت داشته باشم فرزندم هم علاقمند به نماز می‌شود؛ اگر نماز صبح وسط وقت بلند شوم، بعید نیست که فرزندم آخر وقت بلند شود و اگر آخر وقت بخوانم، بعید نیست که نماز فرزندم قضا شود. در هر صورت والدین باید الگوی عملی انتظارات خود از فرزندانشان باشند.مراقبت از هم‌بازی و دوستان فرزند خود. یکی از آفات خانواده‌های کم فرزند یا خانواده‌هایی که بین فرزندان آنها فاصله زیادی است، عدم وجود و ارتباط فرزندان با همبازی مناسب است. نیاز به داشتن دوست، همدم (هم صحبت) یا همبازی (برای کودکان) نیازی ضروری برای هر انسان است. در روایات معصومین نیز داریم که دوست انسان (کودک) تاثیر بسیار زیاد و اجتناب‌ناپذیری در روحیه او دارد. بهترین راه حل داشتن چند فرزند با اختلاف سنی کم است. در غیر آن باید در بین دوستان و اقوام به فکر پیدا کردن و برنامه‌ریزی برای مجالست کودک با هم‌بازی مناسب و مودب به آداب باشید. حتی برای خود ما هم معاشرت با افرادی که آثار بد اخلاقی، اعتقادی، تربیتی و ... برای ما یا خانواده‌مان دارند، صحیح نیست. البته مساله معاشرت کودک با همکلاسی‌های خود (که وضعیت تربیت و سطح اعتقادی خانواده آنها را نمی‌دانیم) در کودکستان و مدرسه (بخصوص در سن کم) یکی از مشکلات امروز خانواده‌هاست.والدین باید در رفتار با فرزندان هم آهنگ باشند و متناقض رفتار نکنند. عدم هماهنگی و اختلاف نظر پدر و مادر سر یک موضوع جلوی فرزند باعث سردرگمی و منجر به تاثیر نامطلوب تربیتی خواهد شد. برای مثال اگر شما با نظر همسرتان در مورد خوردن یک غذا یا پوشیدن لباس خاص یا ... توسط فرزندتان موافق نیستید، نباید با همسرتان جلوی کودک مخالفت کنید؛ بلکه در فرصت دیگر (در غیاب فرزند) با همسرتان صحبت کنید یا او را به طور غیرمستقیم بصورتی که فرزندتان متوجه نشود، متقاعد سازید. زیرا نوعاً تأثیر نامطلوب تربیتی این اختلاف نظر و بحث پدر و مادر بیشتر از انجام آن عمل نامطلوب هست. به طور کلی حمایت پدر و مادر از یکدیگر و توبیخ فرزند درصورت بی‌احترامی به طرف دیگر امری ضروری است. مثلاً اگر فرزند شما به مادرش نزد شما توهین، شکایت یا بدگویی می‌کند؛ باید شما او را درباره عظمت مقام مادر و وجوب احترام به او نصیحت کنید. یا اگر نزد مادرش به از پدر خود شکایت کرده و او را با بی‌ادبی خطاب قرار دهد، وظیفه مادر هست که با قاطعیت (همراه با لحن آرام و محبت‌آمیز) فرزندش را متوجه جایگاه و شأن پدر و نقش و زحمات پدر برای آسایش خانواده‌ کند.حتی درصورت انجام کار اشتباه یا مشاهدهرفتار تند از همسرتان در برابر فرزاندان خودش از او در برابر فرزندان حمایت نموده و حدالمقدور کار او را توجیه کنید. یا لااقل خیلی آرام و ملایم به فرزندان وعده تذکر در زمان مناسب را بدهید. اساساً چقدر زیباست که پدر و مادر قبل از اعلام مطلبی به فرزندان در امور مربوط به آنها، با یکدیگر هماهنگ کنند. یا حداقل مادر از جایگاه پدر خانواده به عنوان نماد اقتدار یا اهرم قدرت و کنترل زندگی، حمایت نماید.فراهم کردن محیط امن و مناسب برای کودکان خردسال. بسیاری از پدر و مادرها (خصوصاً مادران) از این شکوه دارند که کودکانشان در سنین 2 تا 5 سالگی نظم زندگی و چیدمان زندگی و وسایل خانه (آشپزخانه، دکوری‌ها و ...) را برهم می‌زنند. متاسفانه معمولاً در این مواقع مادر برای جلوگیری از کودک خود با او برخورد تند یا حتی خشونت‌بار می‌نماید. در حالیکه کودک در این بازه سنی قدرت درک و فهم درباره این مسائل را ندارد و ابتداً این کارها را به منظور کنجکاوی می‌کند. پس منع و دعوای کودک می‌تواند آثار نامطلوبی در روحیه کودک و حتی تاثیر معکوس بر رفتار کودک (بروز حالت لجبازی) داشته باشد. راه حل این هست که والدینی که کودکانی در این بازه سنی دارند، بستر، شرایط و چیدمان خانه را طوری فراهم کنند که زمینه خرابکاری و آسیب به وسایل خانه یا آسیب کودک به خودش وجود نداشته باشد. مثلاً می‌توانند ظروف دکوری یا آجیل و شیرینی را از دسترس کودک جمع نموده، برای کابینت‌های آشپزخانه قفل کودک تهیه نمایند یا روی پریزهای برق درپوش مخصوص قرار دهند.درک شرایط و اقتضای روحی کودک در بازه‌های مختلف سنی: در حدیث نبوی بسیار مشهور داریم که « الوَلَدُ سَیدٌ سَبعَ سِنینَ وَ عَبدٌ سَبعَ سِنینَ وَ وَزیرٌ سَبعَ سِنینَ. فَإن رَضیتَ خَلائِقَهُ لإحدی وَ عِشرینَ وَ إِلاّ فَاضرِبْ عَلی جَنبِهِ فَقَد أعذَرتَ إلی اللَّهِ تَعالی ». متاسفانه اغلب افراد برداشت اشتباهی از کلمه «سید» به معنای پادشاهی دارند و کودک را در هفت سال ابتدایی از نظر تربیتی رها و کاملاً آزاد می‌گذارند. در حالیکه کلمه سید به معنی آقاست (نه سلطان) به این معنی که کودک فطرتاً در هفت سال اول خود را آقا و سرور دیگران می‌بیند و نباید توقع اطلاعت و فرمانبرداری از او داشته باشید. کار اصلی کودک در این هفت سال بازی و مرام او سرپیچی است. پس امر و نهی مستقیم، درخواست صریح یا همراه با تهدید در او کارگر نبوده و مناسب نیست. در این بازه سنی به جای مخالفت با کودکان در مورد تقاضاهای نامطلوبشان، باید زمینه تقاضاهای نامطلوب را از بین ببریم. به شکلی باید رفتار شود که به روح سیادت کودکان در این مرحله لطمه وارد نشود. زیرا هرگاه کودک با نافرمانی مواجه شود اولین چیزی که به سراغ او می آید احساس ناامنی است. تعلیم و آموزش کودک باید غیرمستقیم و همراه با بازی و تفریح باشد. نباید کودک احساس کند که چیزی به او تحمیل شده است. باید از زبان تشویق برای منع کردن کودک از کاری و یا پاسخی که نامربوط است استفاده شود. در ادامه این نوشته مصادیق و مثال‌هایی برای توضیح این مطلب بیان شده است. برعکس در بازه سنی 7 تا 14 سالگی، فرزند شما پذیرای هر گونه امر و نهی و فرمان و حکمی از ناحیه بزرگترهاست و کمال او در احترام گذاشتن، اطاعت و فرمان‌برداری و اجرای بی‌چون وچرای اوامر والدین است. این شرایط روحی جدید، زمینه را برای تربیت مستقیم و صریح فرزندتان آماده نموده و نظارت والدین و مربیان را در تعلیم و تأدیب مستقیم او می‌طلبد.نکاتی درباره رفتار و ارتباط با کودکقهر کوتاه به جای تنبیه. هرگز از تنبیه بدنی یا تخریب شخصیت کودکتان بخصوص در جمع (جلوی دیگران) استفاده نکنید. بجای آن بسته به شرایط از قهر کردن (برای مدت کوتاه مثلاً یک ساعت) یا از معاف کردن او از تفریح یا خوراکی یا چیز مورد علاقه‌اش که تصمیم داشتید برای او فراهم کنید (به شرط آنکه قول انجام آن‌را نداده باشید) استفاده کنید. البته قهر یا منع کردن متوالی فرزند اثر تربیتی آن را از بین می‌برد. توجه داشته باشید که اگر کودک پدر و مادر خود را دوست داشته باشد، خیلی راحت به حرف آنها گوش می‌کند و شاید نیازی به برخورد دیگری نباشد.اعتدال در محبت. در اسلام، سفارش به بازی کودکانه با فرزندان، در آغوش گرفتن، بوسیدن، حرف‌های محبت‌آمیز به آنها (بخصوص به دختران که نیاز فطری آنهاست) شده است. ولی در محبت به فرزندان رعایت چند نکته ضروری است: (۱) نوع محبت باید با توجه به سن و جنسیت کودکان باشد مثلاً در آغوش گرفتن و بوسیدن کودکان در هفت سال اول بخصوص برای دختران سفارش می‌شود. (۲) نباید در محبت افراط کنیم چون باعث لوس شدن کودک می‌شود. پس در کنار محبت باید فرزند صلابت و اقتدار والدین (بخصوص پدر) را درک و حس نماید. (۳) شکل محبت و احترام برای فکر و نظر فرزند در هفت سال اول، هفت سال دوم و هفت سال سوم بسیار متفاوت است. (4) از محبت‌های افراطی دیگران (مانند پدربزرگ و مادربزرگ و دیگر نزدیکان) ممانعت به عمل آمده و مدیریت شود. زیرا اینگونه رفتارها اولاً تمام زحمات تربیتی والدین را نقش بر آب کرده و والدین را در موضع ضعف قرار می‌دهد و ثانیاً گرایش بیشتر فرزند به دیگران را فراهم می‌کند تا جایی که ممکن است کودک برای رسیدن به خواسته خود، از والدین خود به این افراد پناه ببرد. در نتیجه کودک تاثیرپذیری لازم را از والدین نخواهد داشت.اجتناب از ایجاد شخصیت‌ کاذب در کودک. باید والدین متوجه تفاوت بین محبت و احترام گذاشتن باشند. فرزند ما (بخصوص در هفت سال اول) نیاز به توجه و محبت والدین دارد ولی نباید به فرزندمان طوری احترام بگذاریم که شخصیت کاذب پیدا کرده و از حد و مرز خود تجاوز کند. مثلاً اگر پدری به فرزندش با لحن آرام بگوید: «علی جان بیا اینجا پسرم» با این نوع خطاب کردن به پسرش محبت کرده است. ولی اگر بگوید: «علی آقا لطفاً تشریف بیارین» با این نوع خطاب کردن به پسرش احترامی فراتر از حد رابطه پدر نسبت به فرزندش گذاشته است. در حالیکه برعکس باید فرزند محبت کردن به والدین خودش را (با رعایت نکات ۳ و ۷بخش قبل) یاد بگیرد. حفظ صلابت والدین در کنار محبت. در تربیت کودک هم محبت و هم صلابت (قدرت و قاطعیت نه خشونت) لازم است. پس والدین باید هر دو جهت را دارا باشند با این تفاوت که مادر (با توجه به ۱-میزان برخورد کودک با او و ۲-روحیه احساسی و عاطفی او) حدود ۳۰%مظهر قدرت و صلابت و ۷۰%مظهر محبت است و پدر برعکس است (یعنی ۷۰%مظهر صلابت و اقتدار و ۳۰%محبت در او نمود پیدا می‌کند). در بند ۶بخش بعدی این نوشتار (نکاتی درباره تعلیم و آموزش کودک) مفهوم قاطعیت در تربیت کودک با جزئیات بیشتری توضیح داده شده است.بد قولی و خلف وعده ممنوع. در حدیثی از رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله داریم که می‌فرمایند: «کودکان را دوست بداريد و به آنها مهربانی کنيد و هرگاه به آن‌ها وعده داديد، وفا کنيد؛ زيرا آن‌ها شما را روزی‌دهنده خود می‌دانند.» معلوم می‌شود که خلف وعده والدین و عدم اعتماد فرزند به آنها ممکن است باعث عدم اعتماد آن کودک در آینده به خالق خود و روزی دهنده اصلی‌اش هم بشود.داشتن صبر در برابر شیطنت‌های کودکانه فرزندانتان (بخصوص تا هفت سال) بسیار مهم است. بازی‌گوشی، دویدن و سروصدا و ... بخشی از نیازهای طبیعی کودک است. توجه داشته باشید که عمل کودک معلول هست و علت رفتار در خانه، والدین، دوستان، معلم و ... باید جستجو کرد و اصلاح شود. مثلاً بسیار از پرخاشگری‌ها و اعمال ناشایست عمدی کودکان برای جلب توجه والدین و دیگران است. در مواجه به چنین اعمالی باید والدین بی‌توجهی کرده و بعداً میزان توجه و محبتشان به کودک را افزایش بدهند. از طرفی بگذارید کودکتان سر مسائل مهم و ضروری تربیتی و اعتقادی خشم و فریاد زدن شما را ببیند تا در آن موارد تاثیر خود را داشته باشد. البته در بسیاری از موارد غیر مهم و غیر حساس، مخالفت و یا انتقاد از فرزند، بهتر است بصورت غیرمستقیم باشد یا همراه با شوخی و یا به شکلی باشد که به محبت و رفاقت بین والدین و فرزندشان خدشه وارد نشود.ابراز ناراحتی از عمل بد فرزند نه از خود فرزند. باید توجه داشته باشیم که وقتی فرزندمان عمل ناشایست انجام می‌دهد، نباید تنبیه کنیم بلکه باید با زبان کودکانه اشتباهش را توضیح بدهیم و به او بگوییم که این عمل او زشت و باعث ناراحتی می‌شود. به بیان ساده‌تر، نباید بگویید که تو را دوست ندارم بلکه بگویید این کار او را دوست ندارید. به یاد داشته باشید که ریشه بسیاری از دروغ‌ها ترس هست و اگر کودک از برخورد شدید والدین بترسد ممکن است برای تبرئه خود از حربه خلاف‌گوئی و دروغ بهره‌برداری کند. مثلاً اگر فرزند سه ساله ما کار اشتباهی کرد بهتر است بگویید: «به نظرت این کاری که کردی خوب بود؟». به اینصورت داریم نفس لوامه کودک را پرورش می‌دهیم. اما اگر دعوا کنیم که «این چه کار بدی بود، زود برو ...» داریم شخصیت او را تخریب می‌کنیم. همچنین توجه داشته باشید که رفتار ناپسند گذشته فرزندتان را به روی او نیاورید و یادآوری نکنید.پرهیز از مقایسه کودکان. یکی از بزرگترین اشتباهات بعضی از والدین مقایسه کردن کودکشان با دیگران و به رخ کشیدن (توانایی) دیگران به اوست که برای ایجاد انگیزه در کودکان انجام می‌دهند. مقایسه فرزندان در هر سنی اشتباه و موجب سرخوردگی، فرار از والدین (برای فرار از مقایسه شدن)، زمینه‌ساز دروغ‌گویی و ایجاد حس حسادت می‌شود. باید به این نکته توجه داشته باشیم که استعداد و توانایی‌ها و شرایط رشد افراد مختلف متفاوت است. پس در بسیاری از جهات مقایسه بین دیگران با یکدیگر و بخصوص با فرزندمان کار درستی نیست. بهتر است والدین به جای نگرانی بابت توانایی کمتر کودکشان در یک زمینه خاص یا رسیدن دیرتر کودکشان به توانایی انجام یک کار، دنبال کشف استعدادها و توانایی‌های فرزندشان بوده و به فکر تشویق،تقویت و جهت‌دهی کارهای مثبت او باشند.بازی و رفاقت با کودک. سعی کنید با کودکانتان کودکانه رفتار، صحبت و بازی کنید و اجازه دهید در بازی گاهی در مقابل شما برنده شوند. توجه داشته باشید برای کودک شما بازی یک بخش از زندگی واقعی اوست. حتی در حین بازی رعایت اخلاق باید خط قرمز بازی باشد، تا کودک یاد بگیرد در هر شرایط ادب و اخلاق بر هر چیزی و در هر شرایطی اولویت دارد.مشکلات و خواسته‌های کودکانه فرزندتان را جدی بگیرید. ممکن است کودک شما برای خراب شدن یک عروسک یا گم کردن یا جا گذاشتن اسباب‌بازی خود به شدت گریه و ابراز ناراحتی کند. توجه داشته باشید که برای کودک آن اسباب‌بازی به اندازه خودروی‌تان برای شما اهمیت دارد. پس با او همدلی کنید و سعی در درست کردن، پیدا کردن یا جایگزین کردن آن داشته باشید. رعایت احترام و تکریم فرزندان از دستورات دین ماست. پس به فرزندان خود شخصیت دهید و هرگز آنها را تحقیر و کودکان توهین نکنید.بین فرزندانتان (در هر سنی) به عدالت رفتار کنید. البته در روایات داریم که در محبت کردن (مثلاً دادن هدایا) دخترانتان را بر پسران مقدم بشمارید (از نظر اولویت در ترتیب). از پيامبر اكرم صلی‌‏الله‌‏عليه‌‏و‏آله نقل شده است كه فرمودند: خداوند متعال دوست دارد كه ميان فرزندان خود، حتى در بوسيدن آنان يكسان عمل كنيد. البته باید به دو نکته توجه داشته باشید: ۱- باید نوع محبت، هدیه یا لباس هر فرزند با توجه به جنسیت، سن و سلیقه او باشد. ۲- والدین باید به گونه‌ای رفتار کنند که از همان ابتدا کودکان متوجه شوند که ملاک برتری و امتیاز هر کدام اولاً به توجه بیشتر به جهات و مراقبت‌های دینی و ثانیاًمیزان رعایت ادب نسبت به والدین و خواهر و برادر دیگرشان و ثالثاً به میزان توجه به مسئولیت‌های زندگی (مثلاً کمک در کارهای خانه) است.توجه مناسب به کودکان دیگر بعد از تولد نوزاد جدید. معمولاً خانواده‌ها هنگام بدنیا آمدن فرزند جدید به علت رسیدگی والدین به نوزاد، فرزند آخر (قبل از نوزاد) احساس بی‌توجهی از ناحیه والدین پیدا می‌کند. لذا حس حسادت در او بوجود آمده و در نتیجه او با رفتارها و حرکات ناهنجار گوناگون می‌خواهد خود را مورد توجه قرار دهد. پس والدین در رسیدگی به نوزاد باید به گونه‌ای رفتار کنند که او احساس کند والدین به او توجه لازم را دارند و از علاقه و محبت آنها کاسته نشده است. مثلاً در حضور فرزند بزرگتر، در تعامل و تکلم با نوزاد، او را به خواهر و برادر بزرگترش توجه دهند یا انتقاد ملایمی از آن نوزاد کرده و از خواهر و برادر بزرگترش تقدیر کنند.جداسازی اتاق کودکان از والدین. زمان جداسازی اتاق کودکان از والدین وابسته به شرایط کودکان و خانه متفاوت است. عواملی مانند شخصیت (روحیه) کودک، تعداد فرزندان، مدل دلبستگی کودک به مادر و ارتباط عاطفی والدین و کودک در این امر تاثیر گذار هستند. برخی معتقدند که بهترين زمان جدایی، 12 تا 18 ماهگی است؛ چرا كه تا اين سن، هنوز به والدين وابسته نشده و مهم‌تر از آن، ترس از تاريكی برايش مفهوم نيافته است و کودک توان مراقبت از خود را (در برابر آسیب‌های فیزیکی یا خفگی) دارد. از طرفی بعضی هم معتقدند که والدین بستر و اتاق کودکانشان را از سنی که آنها قادر به اجازه گرفتن برای ورود به اتاق هستند، جدا کنند. با توجه به این مطلب، حدود سن 3 یا 4 سالگی برای جداسازی اتاق خواب کودک مناسب به نظر می‌رسد. برای اینکه کودک از جدا خوابیدن آسیب روانی نبیند بهتر است تا چند روز بعد از جداسازی اتاق کودک، یکی از والدین تا زمانی که او به خواب می‌رود در کنار او باشد. اگر نیمه شب کودک به اتاق والدین آمد، بهتر است مجدداً به اتاق خود بازگرداننده شود تا عادت به این کار نکند. همچنین تزئین اتاق کودک مطابق سلیقه‌اش، قرار دادن چراغ خواب (در صورتی که کودک از تاریکی می‌ترسد)، بیان داستان یا خاطرات شیرین خود و یا دیگران از جدا کردن اتاق خوابشان در دوران کودکی، عدم تمسخر یا تنبیه کودک می‌تواند به جداسازی اتاق خواب کودک کمک کند. خداوند متعال در سوره نور (آیات ۵۸ و ۵۹)، به مسلمانان یادآور می‌شود که فرزندان آنان باید (بطور ویژه) در سه وقت (قبل از نماز صبح، هنگام ظهر، ابتدای شامگاه) برای ورود به حریم خصوصی والدین اجازه بگیرند تا زن و مرد در طول شبانه روز چند نوبت فرصت خلوت با یکدیگر را داشته باشند. به بچه‌ها باید یاد داده شود که همیشه برای وارد شدن به یک اتاق در بزنند حتی خارج از این سه وقت یا اگر درب اتاقی باز باشد. همچنین رسول خدا صل الله علیه و آله فرمودند: سوگند به كسی كه جانم در دست اوست، اگر مرد با همسر خود بیامیزد و در خانه كودكی بيدار باشد و ببيند یا سخن و صدای نفس كشيدن آن‌ها را بشنود، هرگز رستگار نخواهد شد و اگر زناکار شد، غیر از خود را سرزنش نکنید. از سوی دیگر والدین باید از قفل کردن درب اتاق خواب خود، در ساعاتی که کودکان بیدار هستند، پرهیز کنند زیرا کنجکاوی کودک برانگیخته شده و مایه و بذر فساد فکری برای کودک خواهد بود. والدین باید مراقب باشند که از دست زدن به آلت کودک از دو سالگی به بعد خودداری و از شش سالگی به بعد به شدت پرهیز نمایید، زیرا این عمل باعث بیدار شدن و تهییج تمایل جنسی او می گردد. حتی بهتر است در سن کمتر هم هنگام تعویض یا شستشوی کودک خیلی سریع و با ملاحظه کمتر آن ناحیه از بدن کودک و نوزاد لمس گردد.جداسازی بستر خواب فرزندان. از سن هفت سالگی بستر خواب فرزندان حتی هم‌جنس را از یکدیگر جدا کنید. یعنی فرزندان از این سن، زیر یک پتوی مشترک نباشند. همچنین توصیه می‌شود که بستر خواب فرزند در سن نوجوانی و بلوغ در یک اتاق مجزا و تنها نباشد. یعنی برای بستر خواب نوجوان یک اتاق مشترک با خواهر یا برادر هم‌جنس یا اتاق عمومی مثل هال در نظر گرفته شود. والدین باید توجه داشته باشند که از در اختیار قرار دادن موبایل هوشمند و لپ‌تاپ خصوصی برای فرزندان بخصوص در سن بلوغ اجتناب شود.نکاتی درباره تعلیم و آموزش کودکتقویت و استفاده از حس کنجکاوی کودک برای تربیت و انتقال آداب و اعتقادات صحیح دینی به او. سعی کنید بصورت غیر مستقیم (مثلاً با همسرتان) درباره صفات خوب اخلاقی که از کودکتان یا شخص دیگری دیدید صحبت کنید. در آموزش باید لحظه را شکار کرد که وقتی اتفاقی می‌افتد و ذهن بچه درگیر آن می‌شود، آن موقع وقت آموزش صحیح درباره آن مطلب هست. مثلاً با تزیین خانه و خرید هدیه و شیرینی در اعیاد و سیاه‌پوش کردن خانه و پوشش (لباس) در ایام عزا، حس کنجکاوی او را تحریک کرده و بعد به بیان علت این نوع تزیین یا پوشش بپردازید. یکی از بهترین راه‌های آموزش به کودکان از طریق بازی مناسب با سن و جنسیت آنها است. برای آموزش باید با بچه‌ها، بچگی کرد و قدرت تئاتربازی داشته باشیم و قصه‌گویی کنیم. سعی کنید به حس کنجکاوی و سوالات فرزند با حوصله و مناسب پاسخ بدهید. چون برای یادگیری و آموزش کودک، باید حس کنجکاوی او را تقویت کنید. اگر فرزند شما زیاد سوال نمی‌پرسد، شما باید او را تقویت کنید مثلاً از او بپرسید که می‌داند فلان چیز چجوری هست؟حس مطالعه کتاب را در کودکان تقویت کنید. حتما کودکان یک ساعت مطالعه داشته باشند. برای کودکی که هنوز سواد ندارد به اینصورت می‌تواند باشد که مثلاً بگویید: «بچه‌ها کی میاد این قصه را تعریف کنه. گرگه اینجا چیکار کرد؟ شما بودید چکار می‌کردید؟ یا بهترین کار اینجا چی هست؟ ... ». اجازه بدهید که کودکان کوچک کتاب را خط‌خطی کنند تا به این صورت با کتاب رابطه پیدا کند. چقدر خوب هست که والدین قصه را (به جای از حفظ) از روی کتاب بخوانند یا جواب کودک را از روی کتاب بدهند (کتابی را باز کرده و سعی کنند با توجه به مطلب کتاب پاسخ بدهند). خواسته‌های فرزندتان را کنترل و هدایت کنید. اجازه انتخاب آزاد (غیر کنترل‌شده) به فرزندتان ندهید؛ بلکه سعی کنید شما بهترین چیز (لباس، خوراکی، اسباب‌بازی و ...) را برای او انتخاب کنید. یا می‌توانید اجازه دهید که از بین مواردی مناسبی که قبلاً برای آنها گلچین کردید، انتخاب کنند. پس از بردن فرزندتان در فروشگاه مواد غذایی و اسباب‌بازی فروشی اجتناب کنید. اگر هم به هر نحوی خوراکی یا چیز نامناسبی طلب کرد سعی کنید با جایگزین کردن (پیشنهاد) مورد مناسبِ دلخواه و مطلوبش، او را با دلیل به زبان کودکانه منصرف یا حواس او را پرت کنید یا بگویید در فرصت مناسب، آن یا بهترش را تهیه می‌کنید. توجه داشته باشید که به هرگز وعده دروغ به انجام کاری یا تهیه چیزی در آینده به فرزندتان ندهید.آشنا کردن فرزند به احکام اسلام و حلال و حرام از جمله وظایف پدر و مادر بر فرزند است چنان‌که امام محمد باقر علیه السلام می‌فرمایند: در سه سالگی کلمه توحید «لا اله الا الله» را به کودک بیاموزید و در چهارسالگی با نبوت پیامبر اسلام آشنایش کنید و در پنج سالگی رویش را به قبله کنید و سجده بر زمین را یادش دهید. در شش سالگی رکوع و سجود را به شیوه صحیح به او بیاموزید و در هفت سالگیوضو و نماز را به طور کامل آموزش دهید. همچنین پیامبراکرم صل الله علیه و آله در این رابطه فرموده است: «فرزندانتان را در سن هفت سالگی وادار به نماز کنید و اگر خواستید تنبیه کنید از سن ده سالگی باشد و از این سن بیشتر بستر خواب آن‌ها (فرزندان از هم) را جدا کنید». البته تربيت دينى امرى پيوسته و مداوم است كه بايد بدون هرگونه اكراه و اجبار و يا زياده‏‌روى و سخت‏گيرى بی‌‏مورد انجام پذيرد تا هميشگى و پايدار باشد.روش صحیحی برای درخواست جهت انجام کار از فرزند داشته باشید. همانطور که اشاره شد باید با محبت و در شرایط مناسب باشد. مثلاً نباید به کودکتان بگویید که اگر اسباب‌بازی را جمع نکنی بچه فلانی خرابشان می‌کند. زیرا در کنار این صحبت دارید بخشش به دیگران را به عنوان تهدید و یک اتفاق ناخوشایند معرفی می‌کنید و در نتیجه به کودک خود بخل یاد می‌دهید. در عوض بهتر است بگویید چون مهمان دارید باید اتاقش مرتب کند. حتی بهتر است موقع دادن خوراکی به فرزندان، کمی خوراکی بیشتر بدهید و بگویید که مقداری را به دوستش یا خواهر و برادر کوچکترش بدهد؛ تا روحیه کرامت در او تقویت شود. یا (با هدف بهتر غذا خوردن کودک) سر سفره غذا نگویید که زود غذایت را بخور که الان مثلاً برادرت غذای تو را می‌خورد، چون به اینصورت او حریص می‌شود. همچنین از فرزندتان کاری بیشتر از حد توانش یا در زمانی که حوصله انجام کار را ندارد، نخواهید. عادت به مخالفت و رد درخواست والدین توسط کودکان آثار بسیار بدی دارد. پس حدالمقدور در شرایط مناسب، با محبت از کودکانتان کارهای سبک و در حد خودشان بخواهید.قاطعیت و جدیت در تربیت داشته باشید و از افراط و تفریط بپرهیزید. ضمن محبت و بازی با کودک باید نگاه داشتن حرمت و رعایت اخلاق را به او یاد بدهید. اگر چیزی یا کاری را برای سلامت دین یا روح و جسم او مضر می‌دانید، از آن اجتناب کنید. توجه داشته باشید که فرزند شما امانت خداوند متعال به شماست و باید در روز قیامت پاسخگوی خدا بوده و حق (کوتاهی در تربیت) فرزندتان را ادا نمایید. البته باید توجه داشته باشید که زیاد امر و نهی به فرزند نکنید تا فرزندتان جرأت نافرمانی نکند و باعث لجبازی او نشود.برای بیان محدودیت‌ها و قوانین رفتاری کودک باید با زبان خوش و کودکانه او را توجیه کنید. نباید درخواست و شخصیت کودک (بخصوص در هفت سال اول) سرکوب شود. باید اجازه دهیم که کودک درست غذا خوردن را یاد بگیرد و البته نباید هنگام غذا خوردن برای تفریح کثیف‌کاری کند. بهتر است ورود به آشپزخانه را ممنوع کنید. به فرزندتان با زبان کودکانه یاد بدهید که برای ورود به حریم اتاق والدین باید اجازه بگیرد ولی والدین می‌توانند بدون اجازه وارد حریم یا اتاق فرزند خودشان بشوند. به کودکان اجازه تصمیم‌گیری و دخالت در هر موضوعی ندهیم و سعی کنیم حدالمقدور (با توجه به سلیقه و نیازش) خودمان بهترین تصمیم را برای او بگیریم. برای توجیه کودک با زبان کودکانه و نرم باید به او صحبت کنیم مثلاً بگوییم این کار مخصوص بزرگترهاست و وقتی بزرگتر شدی علتش را می‌فهمی. یا وقتی بهانه چیزی را گرفت، حواس او را با چیز دیگری پرت کنید یا بگویید باشه انشالله در فرصت مناسب فلان چیز را تهیه می‌کنید یا حتی بهترش را فراهم خواهید کرد. البته بخاطر داشته باشید که اگر وعده‌ای می‌دهید باید عملی کنید.توانایی "نه" گفتن. به کودک اجازه تصمیم‌گیری و مخالفت با نظر دیگران در بعضی مسائل مربوط به خودش و در بازی را بدهید. مثلاً اگر گفت که این لباس را نمی‌پوشم یا دوست ندارم او را مجبور به پوشیدن آن نکنید. البته خودتان موارد جایگزین را مشخص کنید و نباید کودک در انتخابش کاملاً آزاد باشد چون خیر و صلاحش را نمی‌داند. از طرفی، باید روش مخالفت تعلیم داده شود تا فرزند نسبت به والدین یا بزرگترهایش جرات بی‌ادبی پیدا نکند.با این حال، والدین باید توجه داشته باشند که با تحمیل ۱۰۰% نظرات خود در زمینه‌های مختلف رفتاری و حتی بازی کودکان مانع شکوفا شدن استعدادها و خلاقیت کودک می‌شوند. کودک باید "نه گفتن" به دیگران را (از خانه) یاد بگیرد تا در بیرون خانه یا جایی که کنترل والدین وجود ندارد، بتواند در برابر چیزی که درست نیست یا (مطابق تربیتش) نمی‌پسندد یا چیزی که درستی آن را نمی‌داند، "نه" بگوید. البته باید به کودک تعلیم داده شود که (بخصوص در برابر بزرگترها) با ادب مناسب مخالفت خود را برساند. مثلاً در برابر پیشنهاد از طرف فرد بزرگتری که او نمی‌پسندد، بگوید: باید از پدرم اجازه بگیرم یا الان میل ندارم و ...برای تثبیت ایمان در دل فرزندتان (بخصوص بعد از خردسالی) بینش‌های او را درباره خدا صحیح و عمیق کنید. به پرسش‌های او در مورد خداوند جواب‌های درست و در حد فهم او بدهید. به آنها معنی دعا کردن را یاد بدهید. به آنها یاد دهید با خدا درد دل کنند، صحبت کنند، تشکر کنند و کمک بخواهند. به فرزندتان بگویید که قدرت و بزرگی خدا برتر و پایدارتر از دیگران است و باید برای سلامتی، توانگری، زیبایی و هر چه که دارند از خداوند سپاس‌گزار باشند. مثلاً می‌توانید قبل از غذا از فرزندانتان بخواهید که همه باهم «بسم الله الرحمن الرحیم» بگویند. در مواقع حساس عبادی سال یا در هنگام زیارت یا بارش باران از آنها بخواهید دعا کنند یا باهم دعا بخوانید. حتی در جمع خانواده خود می‌توانید بصورت نوبتی بخواهید که هر کسی یک یا چند دعا با صدای بلند بگوید.مشاوره و ارتباط با اهل علم برای تعلیم درست فرزند در شرایط مختلف. ارتباط نزدیک و پیوسته با علمای ربّانی برای انسان (در هر سن و تحصیلاتی) جهت تربیت و یادگیری دین ضروری است. باید پدر و مادر در موارد خاص و مهم به یکدیگر اعلام کنند که لازم هست در این مورد از یک عالم مشاوره بگیریم. نکاتی درباره ایجاد حس مسئولیت‌پذیری کودکآموزش حس مسئولیت‌پذیری در کودک در حد متناسب با سن فرزند لازم است. مسئولیت دادن به کودک مناسب با توان ذهنی و بدنی وی از برنامه‌های خانواده است. کارهای شخصی که کودک توان انجام آن را دارد نباید توسط والدین انجام شود و باید اجازه دهند که خود کودک (با نظارت والدین) به انجام آنها مبادرت ورزد حتی اگر ناقص انجام دهد. بعد از اینکه امور توسط خود کودک انجام شد باید به تایید و تشویق والدین برسد. مثلاً از فرزندتان بخواهید رختخوابش را خودش جمع یا تختش را مرتب کند. یا مسئولیت جمع‌آوری اسباب‌بازی‌هایش با خودش هست. یا همراه آوردن و بردن وسایلش از مهمانی با خودش است. صبور باشید و به کودک اجازه بدهید «خودش کارها را انجام بدهد» و شما در موارد لازم فقط «کمک کنید» تا به تدریج کارهایش را یاد بگیرد. سطح و میزان کارها و مسئولیت‌های فرزندتان را با متناسب با رشد سنی و توانایی‌های او به تدریج افزایش دهید.عدم مسئولیت‌پذیری کودکان پیامدهای بدی در آینده آنها دارد. در صورتی که در طی جریان رشد مسئولیت‌هایی را به کودکتان محول نکنید، کودک برای کوچکترین کارهایش به شما وابسته خواهد ماند و شخصیت وابسته پیدا می‌کند. یعنی به این گمان می‌رسد که به تنهایی از پس مسائل و مشکلاتش برنمی‌آید. اغلب این کودکان در سنین بالا دچار بی‌ارادگی و دشواری در تصمیم‌گیری می‌شوند و نمی‌دانند چه می‌خواهند و در جدا شدن از والدینشان مشکل دارند. معمولاً این افراد در ساخت زندگی مستقل دچار مشکل می‌شوند و نمی‌توانند روابط عاطفی خوبی با همسر آینده‌شان بنا کنند.انجام مسئولیت با تشویق و چشاندن لذت انجام وظیفه و نه با تنبیه یا جریمه.بهتر است که مسئولیت را نه به‌عنوان یک بار و تنبیه بلکه به‌عنوان یک لذت (کمک به دیگران، تمام کردن کار، تشویق والدین و ...) برای کودک‌تان تعریف کنید. کودک باید شکست را تجربه کند و نباید از شکست بترسد. اگر از یک پله افتاد نباید توجه کنید و در عوض وقتی بالا رفت او را بسیار تشویق کنید تا لذت پیروزی بعد از تلاشش را بچشد.اجتناب از دلسوزی بی‌مورد.نباید والدین از روی دلسوزی کار فرزندشان را انجام بدهند. خوب نیست والدین فرزند ۴ یا ۵ ساله خود را از روی دلسوزی وقتی خسته شد بغل‌ کنند. یا در مهد کودک و مدرسه وقتی بچه دفترش را جا گذاشته، نباید مادرش دفتر را ببرد. وگرنه کودک نظم را یاد نمی‌گیرد.آموزش نظم.بهتر است برای درک مفهوم نظم توسط فرزندتان برای مسئولیت‌های او یک برنامه روزانه تعریف کنید تا به انجام کارهای روزانه‌اش عادت کند. همچنین می‌توانید بعد از انجام مسئولیت‌های روزانه در برگه‌ای (در دید کودک هست) علامت‌گذاری کرده و در پایان هفته یا به مناسبتی (مثلاً اعیاد) متناسب با میزان انجام مسئولیت‌هایش به او هدیه بدهید. البته از هدیه دادن مستقیم در برابر انجام مسئولیت‌های الزامی مانند عبادات واجب پرهیز کنید. در این موارد به جای هدیه مستقیم، فرزند خود را تشویق کنید زیرا باید این حقیقت را درک کند که تکلیف الزامی را وظیفه خود بداند و آن را حتی اگر با سختی مواجه شود، باید انجام دهد. آموزش کمک به دیگر اعضای خانواده. کودکان به تدریج باید یاد بگیرند که علاوه بر انجام کارها و مسئولیت‌های شخصی‌شان در حد توانشان در کارهای خانه یا کمک به خواهر و برادرشان کمک کنند. مثلاً بعضی چیزهای سفره را جمع کنند یا با خواهر یا برادر کوچکترشان بازی کنند تا مادرشان فرصت کارهای دیگر را پیدا کند.آثار مسئولیت‌پذیری برای آینده کودکان. باید توجه داشته باشید که باید فرزندان ما مسئولیت‌پذیری و وظیفه‌شناسی، تعهد برای انجام صحیح آنها و روحیه کمک به دیگران و همکاری در انجام کارها را در دوران کودکی یاد بگیرند. یادگیری و مسئولیت‌پذیری در قبال انجام کارهای خانه علاوه بر کارهای شخصی خود (مخصوصاً در دختران) نقش اساسی در زندگی آینده فرزندان دارد. فرزندان مسئول، مهارت‏هاى لازم براى زندگى آینده در خانه یا اجتماع را می‌آموزند. همچنین آنها، راحت‏تر و دقیق‏تر تصمیم می‌گیرند. مسئولیت‌‏پذیرى، فرزندان ما را در آینده فردی مستقل و منظم بار می‌‏آورد و به آنان می‌آموزد که کارها را بهتر و سریع‏تر انجام دهند؛ به همین جهت، احساس احترام به خود (ارزش‌گذاری برای شخصیت خود) در آنها افزایش می‌‏یابد. آنان از تلاش دیگران (به ویژه والدین) قدردانى می‌کنند؛ در نتیجه، حس تعلقشان به خانواده و روحیه یارى‌رسانى به دیگران در ایشان بیشتر است و از طرفی فضاى خانه، فضایى آرام‏تر و صمیمی‌تر خواهد بود.بنده صرفاً سعی کردم مطالب مفید را با خلاصه‌سازی از روی منابع مختلف گردآوری و با نظر افراد خبره اصلاح نمایم و هیچ‌گونه تخصصی در زمینه روانشناسی و اخلاق ندارم. لذا خواهشمندم درصورتیکه ایرادی در مطالب مشاهده فرمودید یا نکته مهم دیگری به نظرتان رسید، در بخش نظرات (پایین این نوشته) اصلاحیه یا پیشنهاد خود را مطرح بفرمایید.e.ae.aThu, 25 Jun 2020 09:54:56 +0430https://virgool.ir/@e.asgari/بیان-ساده-ادله-عقلی-پنج-اصل-اعتقادی-دین-اصول-نبوت-و-امامت-ijxbwy1brwljبرای هر مسلمان واجب است که ارکان و اصول اعتقادی اسلام را با ادله عقلی (نه تقلیدی) یاد داشته باشد. البته یک گروه از ادله نقلی (براساس قرآن و روایات) هستند، که در این نوشته کمتر به آنها پرداخته شده است. پایه‌های اعتقادی هر انسانی باید براساس عقل و فطرت (وجدان صحیح) استوار باشد و بدون دلیل و برهان نباید به چیزی معتقد شود. بنابراین باید دلایل خداشناسی محکم (بدون دلایل تخیلی فلسفه و سخنان موهوم عرفان‌های غلط) و در عین حال بسیار ساده (بدون پیش‌نیاز به علم دیگر) و قابل درک برای همگان (بدون کلمات و اصطلاحات پیچیده) باشد. پس تصمیم گرفتم اصول اعتقادی اسلام و تشیع را (انشالله با استدلالی درست) به زبان ساده و بطور خلاصه بیان کنم. شاید استدلال‌های بیان شده قابل فهم بوده و برای شخص دیگری نیز مفید باشد یا در منطقش ایرادی داشته باشد که کسی بتواند برای اصلاحش به من کمک کند.سعی کردم بعد از هر بخش، به صورت توضیحات اضافه، برای بعضی سوالات و شبهات مرتبطِ مطرح شده، پاسخ مناسبی در حد توانم پیدا کنم. همین ابتدا تاکید می‌کنم که بنده هیچ‌گونه تخصص یا مدرکی در علم دین ندارم و مطالب ذیل را از روی منابع معتبر جمع‌آوری و به زبان ساده و خلاصه نوشته‌ام. لذا خواهشمندم درصورتیکه ایرادی در استدلال‌ها مشاهده فرمودید یا نکته مفید دیگری به نظرتان رسید در بخش نظرات (پایین این نوشته) اصلاحیه یا پیشنهاد خود را مطرح بفرمایید.پیامبر و امام چراغ و نور هدایتگر انسان از ظلمت جهل به صراط مستقیم هستنداصل چهارم) نبوت - علت وجود پیامبران الهی چیست؟انسان موجودی اجتماعی است که برای برطرف کردن نیازهای خود مجبور به زندگی در جامعه است. برای وجود نظم و سرپا نگه داشتن جامعه (و هر جمعی ولو کوچک) نیاز به وجود و اجرای قوانین صحیحی دارند. قانون صحیح و کامل که مطابق با اسلوب (شیوه) آفرینش و جوابگوی نیازهای بشر باشد را تنها آفریننده آن می‌تواند وضع کند. چون فقط خداوند است که ظرفیت‌ها و محدودیت‌های جهان و نیازهای انسان، نفع و ضرر او را می‌داند. این موضوع عقلانی است که سازنده یک وسیله برقی به ظرفیت، محدودیت، نیاز و نحوه استفاده صحیح آن وسیله، آگاه‌تر از بقیه است. آن کسی که خداوند متعال به واسطه (توسط) او قانون را به دیگران می‌رساند، «پیامبر» یعنی پیام‌آورنده از جانب خدا گفته می‌شود.به بیان دیگر، اگر شخصی یک وسیله پیشرفته برای مردم درست کند ولی طریقه استفاده از آن را به کسی یاد ندهد، کار بیهوده انجام داده است. برای خدای عادل و حکیم هم سزاوار نیست که انسان را بدون هدایت (آگاهی) و بدون دلیل (و حجت)، عمل نیک از او انتظار داشته باشد یا مؤاخذه کند.پس خدا یک پیامبر در درون انسان به نام عقل و وجدان (فطرت) و یک پیامبر در بیرون برای هدایت انسان (آموزش دستورالعمل صحیح زندگی یا دین) قرار داده است. همچنین به انسان عقل (قدرت تفکر) داده تا پیامبر را با این ابزار بیازمایند و بشناسند و به صحبت‌های او فکر کنند و به پیامبران نیز معجزات (نشانه و دلیلی بر اتصال به قدرت الهی) عنایت فرموده است.هدف خدا از خلقت انسان لطف و مهربانی به او بوده همانطور که شخص کریم از بخشش و کرم لذت می‌برد و مهربانی را دوست دارد (نه اینکه خداوند به این بخشش خودش نیاز داشته باشد). لذا برای دریافت رحمت کامل خداوند لازم است تا بشر به کمال خود رسیده تا مشمول لطف و کرم بی‌انتهای خدا شویم. برای همین منظور خداوند متعال به ما گفتند که خدا را عبادت کنیم (که بهترین خیرخواه ماست) و از شیطان پیروی نکنید (که دشمنی آشکار برای شماست).پس به حکم عقل وجود انبیا از طرف خداوند (برای ابلاغ قانون صحیح و کامل زندگی) لازم است تا :انسان را به مسیر راست (آیین درست زندگی کردن) هدایت کنند.خدا بوسیله آنها خیر (مصلحت) و شر (آنچه برای ما مضر هست) را به انسان معرفی کند.طریقه عبادت صحیح (همانطور که خدا می‌پسندد نه هرطور که نفس ما خواست) را به ما بشناساند.درباره شیطان (دشمن خطرناکِ نامرئی و قدرتمند) به ما هشدار و آگاهی دهد.خداوند انسان‌ها را درباره عاقبت بعد از مرگ، روز قیامت و وظایف ما (آنچه خدا از انسان انتظار دارد و برای آن حسابرسی می‌کند)، باخبر سازد.معجزه - دلیل و ابزاری برای اثبات نبوت و امامت«اعجاز» یکی از اعتقادات ماست و معجزه یعنی کاری که از شخص مدعی نبوت و امامت صادر می‌شود و از قدرت بشر عادی خارج است به این معنی که در هیچ زمانی هیچ‌کس مانند آن‌را نمی‌تواند بیاورد. خداوند در قرآن کریم (سوره الحدید آیه 25) می‌فرماید: «ما فرستادگان خود را با بینات یعنی آن‌چه روشن‌کننده صدق و درستی ادعای آن‌هاست، فرستادیم.».مساله لزوم وجود معجزه دلیل عقلانی دارد. از آن‌جا که پیامبر و امام برای همگان به مانند معلم و راهنما است، پس باید خداوند متعال، ایشان را به وسیله‌ و نشانه‌ای به مردم معرفی کند که برای همه مردم با هر سطحی روشن و واضح باشد و ایشان را بشناسند و از طرفی جلوی افراد نااهل و مدعیان دروغین این منصب را بگیرد.سوال: چرا قوانین (دین) الهی که توسط پیامبران ابلاغ شده‌اند، در سیر زمان ثابت مانده‌اند؟ آیا با وجود این همه پیشرفت و تغییر زندگی مردم و طبعاً پیدایش مسائل جدید مرتبط با آن، نیاز به ارسال دستورات جدید، توسط پیامبران جدید، نداریم؟پاسخ: مساله بدیهی دیگر این است که تا زمانی که اسلوب خلقت (آفرینش انسان) دگرگون نشود، قوانین هم بدون تغییر خواهند بود. لذا قوانین و آیین پیامبر اسلام که آخرین قانون خداوند است، در سیر زمان ثابت خواهد ماند. البته وضع زندگی انسان از نظر ابزارها و وسایل تامین نیاز خود تغییر پیدا می‌کند (مثلاً وضعیت مسکن، پوشاک، وسایل نقلیه، درمان امراض و ... دگرگون شده است) ولی نیازها و خواسته‌های انسان از گذشته، در حال و آینده تغییری پیدا نکرده و نمی‌کند. برای تامین قوانین و احکام مورد نیاز بشر در مواجهه با اسباب و وسایل جدید، باید توجه داشت که پیشوایان دین ما در فرمایشات خود، گاهی حکم بعضی از موضوعات را بطور جزئی و مشخص و گاهی بطور کلی بیان کرده‌اند. لذا وظیفه فقیه (متخصص در مسائل دین) است که از آن کلیات، در هر زمان قوانین مورد نیاز را استخراج نموده و برای دیگران بیان کند.اصل پنجم) امامت - ضرورت وجود امامان بعد از پیغمبر چیست؟یکی از اعتقادات شیعیان مساله امامت است به این معنی که در هر زمانی جامعه بشریت نیازمند به وجود پیشوایان معصوم (عاری از هر گونه گناه، لغزش و اشتباه) و منصوب از طرف خداوند متعال (مانند پیامبران) است.اولاً پیامبر صل الله علیه و آله در دوران کوتاه مدت عمر خود نمی‌توانستند همه معارف دین را به مردمی که گرفتار سنت‌های جاهلیت بودند، یاد‌ بدهند. لذا در زمینه تبلیغ دین به مردم، با توجه به استعداد مردم و فرصت محدود عمر پیامبر، فقط مطالب ریشه‌ای و تنه اصلی شجره دین توسط ایشان بیان شدند و بقیه شاخه‌ها و برگهای دین (که در قرآن و سنت نبوی وجود داشت) بعد از ایشان توسط امامان به مردم ابلاغ گردید.از طرفی اگر شخص عاقلی مدرسه‌ای درست می‌کند و معلمی سر کلاس می‌آورند، فکر جانشینان بعد از آن معلم نیز خواهد بود. انسان نمی‌تواند بدون معلم رها شود، چون در مسائل جدید دچار گمراهی خواهد شد. پس باید در هر عصری حجت خدا بر خلق وجود داشته باشد تا انسان‌ها را به صورت مداوم هدایت کند. عاقلانه نیست که بگوییم خداوند بنای دینی را توسط پیغمبر اسلام تاسیس نموده ولی برای بقای آن فکری نکند. چطور حضرت موسی علیه السلام وقتی می‌خواستند یک ماه (یا ۴۰ روز) از میان مردم خود بروند برای خود جانشین مشخص کردند تا مردم گمراه نشوند. پس عجیب است اگر پیامبر وقتی می‌خواستند برای همیشه از بین مردم دنیا بروند برای خود جانشین انتخاب نکنند.چرا باید امام، معصوم باشد؟یکی از اصول اعتقادی ما، مصونیت (عصمت) پیغمبر و امام از ارتکاب هرگونه گناه، خطا و اشتباه است.دلیل عقلی: با توجه به اینکه هدف و غرض خداوند از فرستادن پیامبران و تعیین جانشین، آشنایی مردم با آیین خدا و به کار گرفتن دین در زندگی خود است؛ حال اگر ایشان (پیامبران و جانشینان) خود در رساندن قانون دچار اشتباه شوند یا از عمل به آن کوتاهی کنند، هرگز این هدف تامین نخواهد شد. از طرف دیگر، اگر مربی جامعه برخلاف گفته‌هایش عمل کند، در زمینه تربیت دیگران به هیچ‌وجه موفق نخواهد بود.دلیل قرآنی: خداوند در سوره بقره آیه 124 می‌فرمایند: «ما به ابراهیم پس از آن‌که او را آزمایش کردیم، مقام امامت دادیم. ایشان برای بعضی از فرزندان خود آن‌را تقاضا کرد؛ جواب آمد، پیمان ما (یعنی امامت) به انسان ظالم داده ‌نمی‌شود.» ظلم در قرآن به سه معنی 1-شرک (سوره لقمان آیه 13) 2-گناه و معصیت (سوره فاطر آیه 32) 3-تجاوز به حقوق (سوره یونس آیه 44). پس عهده‌دار امامت باید از این سه نوع آلودگی به دور باشد.سوال: آیاتی در قرآن به گناه پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) اشاره دارد. این آیات چگونه با عصمت ایشان جمع می‎شود؟ منظور از ذنب در آیات ابتدایی سوره الفتح چیست؟ ﴿اِنّا فَتَحنا لَكَ فَتحًا مُبینا * لِیغفِرَ لَكَ اللهُ ما تَقَدَّمَ مِن ذَنبِكَ و ما تَاَخَّرَ و یتِمَّ نِعمَتَهُ عَلَیكَ و یهدِیكَ صِرطًا مُستَقیما﴾پاسخ: مطلب اول) امام رضا علیه السلام در پاسخ به سوالی که درباره این آیه شد، فرمودند: این عقیده مشرکان مکه بود که پیامبر، آنان را به توحید فراخواند و با بتهای آنان به مبارزه برخاست و آنان (مشرکان) پیامبر را از گنهکاران برشمردند. پس مقصود از کلمه «ذنب» تبعات بد و آثار خطرناکی است که دعوت پیامبر از ناحیه کفار و مشرکین به بار می آورد و این آثار از نظر لغت «ذنب» است؛ ذنبی که در نظر کفار وی را در برابر آن مستحق عقوبت می ساخت. این معنای گناهان گذشته رسول خدا (ص) است. اما گناهان آینده اش عبارت است از خونهایی که بعد از هجرت از صنادید قریش ریخت و مغفرت خداوند نسبت به آن گناهان عبارت است از پوشاندن آنها به این صورت که شوکت و بنیه قریش را با این فتح (صلح حدیبیه که منجر به فتح مکه شد) از آنها گرفت و نتیجتاً عقوبتهایی که به دنبال داشت، آنها را ابطال نمود.مطلب دوم) در چند آیه خداوند خطاب به پیامبر فرمودند که «واستغفر لذنبک» یا «و استغفر الله» و مشابه آن (سوره نساء آیات 104و105، سوره محمد آیه 19 و سوره مومن آیه 55). همچنین در دعاهای مختلف شاهد استغفار ائمه معصوم علیهم السلام هستیم. شبهه‌ای که در مورد این گونه آیات مطرح می شود، این است که وقتی انبیاء و امامان علیهم السلام از هر نوع گناه معصوم هستند، پس حکم استغفار برای چه آمده است؟ آنان چرا باید استغفار کنند؟ کلام خدای عزوجل از باب «ایاک أعنی واسمعی یا جارة» (اصطلاح رایج بین عرب برای نقل قول به معنی اینکه «به تو می‎گویم كه همسایه بشنود») است. یعنی دستوری عمومی برای تمام مسلمان‌ها محسوب می‌شود. مسلمانان باید از گناه خود استغفار نمایند. ما از این قبیل احکام در قرآن (برای احسان به والدین، دوری از شرک و ...) فراوان داریم که خطاب ظاهری به پیغمبر اکرم (ص) است، ولی مقصود حکم و دستور همه مسلمانان‌اند. اینکه شاهد استغفار ائمه در دعاها هستیم نیز یکی برای یاد دادن به ماست. دیگر اینکه معصومین به جهت و اقتضای محبت زیادی که نسبت به محبوب خود (خداوند متعال) داشتند، ولی در همین انجام وظیفه خود را مقصر می‌دانسته و به اعلام مراتب بندگی خویش و اظهار عجز و طلب مغفرت می‌پرداختند. چون به طبع محدودیت‌های جسمانی، آنان همان مقدار از اوقاتی را که صرف زندگی معمولی و رفع نیازهای ضروری خویش می‌نمایند، مخالف مقام محبت و عشق می‌دانند و گناه محسوب می‌کنند و به استغفار از آن می‌پردازند. برای درک بهتر به این مثال توجه کنید: مردی که در طول روز برای خانواده خود زحمت می‌کشد و شب که به خانه برمی‌گردد، از جهت علاقه زیاد به همسرش، از وی بابت اوضاع و کاستی‌های زندگی و چیزهایی که برای او فراهم نکرده عذرخواهی کند. درحالیکه این مرد تمام تلاش خود را برای رفاه بکار بسته و در واقع تقصیر و کوتاهی ندارد، ولی باز، به دلیل عدم فراهم‌سازی امکانات مورد نیاز همسرش، آنطور که شایسته او می‌داند، خود را مقصر می‌بیند. لذا نسبت ذنب به انبیا و استغفار آنها بر حسب مقام آنهاست که آنها پیش خود احساس گناه می کنند و الا نه مرتکب معصیت الهی شده اند، نه رذیلت اخلاقی از آنها سرزده است، نه عملی انجام داده اند که با عصمت منافات داشته باشد.مطلب سوم) خداوند متعال در آیات مختلف قرآن بارها پیامبر را به عنوان «اسوه حسنه» (سوره الممتحنه آیه 6) یعنی الگوی نیکو و پذیرفته شده از طرف خدا (از نظر گفتار، رفتار، سیره و ... برای همه مردم تا ابد) معرفی شده و مردم را اطلاعات از پیامبر و ولی و جانشین او دعوت می‌فرماید (سوره نساء آیه 52، سوره آل عمران آیات 32 و 132، سوره حشر آیه 7، و ...) و صراحتاً اعلام می‌کند که «خواست خدا بر این است که پیامبر و اهل بیتش پاک و مبرا از هرگونه آلودگی باشند» (سوره الاحزاب آیه 33).مطلب چهارم) یکی از علل اصلی بیان سخنان غیرمستقیم و چندپهلو در قرآن (متشابهات قرآن)، درک عجز مردم از فهم مقصود اصلی قرآن و احساس نیاز به معلم برای تفسیر و معنای درست قرآن است.انتساب (انتخاب) امام چگونه است؟از طرفی وقتی پیامبر به عنوان حجت و هادی از طرف خداوند معرفی می‌شود، منطقی این است که جانشین او نیز از طرف خدا انتخاب شود. چون بدیهی است که خلیفه حکومت الهی (جانشین خدا بر زمین) باید از سمت خدا مشخص شود تا احکام خدا را به صورت کاملاً درست ابلاغ کند. اگر امام (حجت خدا) اشتباه کند، عقلانی نیست که خداوند بنده‌ای را که همان اشتباه را تکرار کرده (یا بر اثر آن گناه دیگری مرتکب شده) بازخواست کند.بدلیل اهمیت عصمت و صداقت امام (جانشین پیامبر)، لازم است که چنین فردی از سمت خداوند (که به ذات و درون همه مردم آگاه است) انتخاب و معرفی شود. چون اجتماع مردم آگاهی کافی و شناخت درستی درباره افراد جامعه با این ویژگی نیستند. خداوند هم در قرآن مجید سوره لیل آیه 12 می‌فرمایند: «البته برعهده‌ی ماست که مردم را هدایت کنیم».پیامبر اسلام صل الله علیه و آله از آغاز تبلیغ علنی دین بارها امام علی علیه السلام را به عنوان وصی و جانشین و خلیفه بعد از خود معرفی و به مردم درباره پیروی از ایشان سفارش نموده‌اند. شاید بارزترین معرفی در روز عید غدیر (در منطقه غدیر خم بعد از حج وداع پیامبر) بود که در اجتماع عظیمی از مسلمانان به صراحت امام علی علیه السلام را به عنوان ولّی و جانشین بعد از خود معرفی کرده و نام امامان بعد از اسلام را نیز اعلام فرمودند. بعد همه مردم (زن و مرد) را برای بیعت با ایشان چند روز در آن صحرا نگه داشتند. پیامبر در خطبه غدیر (برای مشخص شدن معنای ولایت امیرالمومنین) تاکید کردند که ولایت امام بنفس و مال مردم از خودشان والاتر هست. سپس برای دوستان و یاری‌دهندگان امیرالمومنین دعا و برای دشمنان و کسانی که ایشان را وامی‌گذارند (حمایت و توجهی ندارند) نفرین کردند. آیه اکمال دین در آن لحظه نازل شد به این معنی که با ادامه ولایت امامان بعد از پیامبر دین کامل می‌شود.در حدیث متواتر ثقلین پیامبر صل‌الله علیه و آله، بعد از خود اهل بیت (عترت) و قرآن (هر دو باهم) را به عنوان وسیله نجات از گمراهی معرفی کردند و فرمودند که آنها هرگز از هم جداشدنی نیستند. مراد از جدانشدنی بودن امام و قرآن نیز جدا نشدن معنوی و علمی آنهاست که علت دیگری بر عصمت و علم امام به تمام مفاهیم قرآن هست. چون اگر امام به بخشی از قرآن علم نداشته باشند در واقع در آن بخش از قرآن جدا هستند. از طرفی اگر علم و رای امام و قرآن یکسان نباشد و در مساله‌ای اختلاف داشته باشند، مردم در تمسک به آنها دچار سردرگمی و گمراهی خواهند شد. و بارها پیامبر در احادیث مختلف و بصورت عملی در ماجرای مباهله، ابلاغ آیات برائت به کفار و مشرکان، حدیث کسا، توصیف فاتح قلعه خیبر و ... اهل بیت (عترت) و وصی خود را معرفی کردند.چرا نام جانشین پیامبر (امام علی علیه السلام) در قرآن صراحتاً ذکر نشده؟سوالی که در ذهن خیلی از مسلمانان بوجود می‌آید این هست که با وجود اهمیت امامت، چرا خداوند متعال صراحتاً در قرآن نام امام علی علیه السلام و ائمه بعد از ایشان را ذکر نکردند تا موجب تقویت یقین مؤمنان باشد و حجت را بر مخالفان تمام گرداند؟با توجه به دلایل فوق منطقی و عقلانی است که جانشین پیامبر و امام و پیشوای مردم از جانب خداوند انتخاب شود. ولی اینکه نام امامان به صراحت و مستقیم در قرآن نیامده، دلایل مختلفی بیان شده است که بعضی از آنها اشاره می‌شود:1- نیاز به تفسیر قرآن توسط پیامبر: در خیلی موارد در ظاهر قرآن به کلیات و نشانه‌ها پرداخته شده و قرآن مجید صراحتاً جزئیات را بیان نکرده است. این سنت قرآن به این دلیل هست که عجز مردم از درک منظور و مفهوم آیات مشخص شده و نیاز به معلم برای تفسیر قرآن بر همگان معلوم شود. به عبارت دیگر بیان مصادیق، جزئیات و تفسیر آیات به دوش پیامبر صل‌الله‌علیه‌وآله گذاشته شده است («وَأَنزَلنَآ إِلَيكَ ٱلذِّكرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيهِم وَلَعَلَّهُم يَتَفَكَّرُونَ» آیه 44 سوره نحل). در واقع شیعه معتقد است که کل علوم و حوادث عالم از گذشته، حال و آینده در قرآن وجود دارد (قرآن در آیه 89 سوره نحل خود را "تِبْیاناً لِکُلِّ شَیْ‏ء" معرفی می‌کند) و پیامبر و امامان علیهم السلام به واسطه داشتن علم تفسیر و تاویل به حقایق و باطن آیات قرآن، به سرچشمه علم الهی متصل هستند (بَل هُوَ ءَايَٰتُ بَيِّنات فِي صُدُورِ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ العِلمَ - سوره عنکبوت آیه 49).مساله نماز نمونه خوبی از این دست است. برای نماز و اهمیت آن، تعابیری نظیر ستون خیمه دین، مرز میان کفر و ایمان، عامل تقرب هر پرهیزکار و نخستین پرسش و اساسی‌ترین عامل پذیرش دیگر اعمال بیان شده است. امام صادق علیه‌السلام در پاسخ به یکی از اصحابشان درباره این مساله، به سبک خاص قرآن اشاره نمودند و فرمودند: وقتی برای پیامبر آیه نماز نازل شد، خدا در آن سه رکعت و چهار رکعت را نام نبرد تا آن که رسول خدا (ص) آن را شرح داد. آیه زکات نازل شد، خدا نام نبرد که باید از چهل درهم یک درهم داد تا رسول خدا (ص) آن را شرح داد و آیه حج نازل شد و نفرمود به مردم که هفت دور طواف کنید تا آن که رسول خدا (ص) آن را برای مردم توضیح داد. «اطیعوا الله و اطیعوا الرسول و اولی الامر منکم» درباره علی و حسن و حسین -علیهم السلام- نازل شد و رسول خدا (ص) درباره امام علی (علیه‌السلام) فرمود: «هر که من مولا و آقای اویم، علی(علیه‌السلام) مولا و آقای او است؛ و فرمود من به شما وصیت می‌کنم درباره کتاب خدا و خاندانم؛ زیرا من از خدای -عزوجل- خواسته‌ام میانشان جدایی نیفکند تا آن‌ها را کنار حوض به من رساند. خدا این خواست مرا برآورد...»2-بیان توصیفی (نشانه‌های شناسایی امام) در قرآن: از روش‌های جالب توجه قرآن تاکید بر صفات و ویژگی‌ها و عدم اصرار بر ذکر نام اشخاص است. در چند جای قرآن نشانه‌ها و صفات و علامات تشخیص خلیفه و جانشین پیامبر، حجت الهی، اولیاء خدا و امام مردم بیان شده است. بنا به نقل مفسرین و مورخین عامه و خاصه آیات زیادی (بیش از سیصد آیه) درباره ولایت، فضائل و مناقب و سفارش درباره امام علی علیه السلام در قرآن کریم آمده است. از جمله آن‌ها، می‌توان به آیه تبلیغ در روز عید غدیر (آیه 67 سوره مائده)، آیه ولایت در مورد بخشیدن انگشتر در حال رکوع (آیه 55 سوره مائده)، آیه مباهله (سوره آل عمران آیه 61)، آیه تطهیر (سوره احزاب آیه 33)، آیه مودّت با اهل‌بیت (سوره شوری آیه 23) و ... اشاره کرد. در این مقاله به بررسی 25 آیه از قرآن در خصوص معرفی امام علی علیه‌السلام، پرداخته شده است. هر شخص منصفی با کمی تعقل و دقت در این آیات می‌تواند به حقیقت امام بر حق (جانشین بعد از پیامبر) پی ببرد.3- حفظ قرآن از تحریف و تغییر: در مواجهه با مساله جانشین بعد از پیامبر که احتمال مخالفت زیاد است، مصلحت در آن است که قرآن به صورت غیر صریح و با اشاره و کنایه مطلب را بیان نماید؛ زیرا احتمال دارد که دامنه‌ی مخالفت با مسأله‌ی امامت ائمه علیهم‌السلام، به مخالفت با قرآن و اصل دین کشیده شود، که مسلماً این به صلاح مسلمانان نخواهد بود؛ یعنى چه بسا مخالفین با ولایت حضرت على علیه‌السلام به جهت مخالفت با آن حضرت - اگر آیه‌‏اى به طور صریح نام آن حضرت را بیان می‌فرمود - آن آیه را تحریف یا تبدیل یا حذف نمایند، و آن گاه ارزش اسلام به عنوان دین خاتم و قرآن به منزله‌ی یک کتاب آسمانى جاودان، هتک می‌‏گردید. افزون بر این باید توجه داشت اگر خداوند در قرآن می‌‏فرماید: "ما قرآن را نازل کردیم و خود حافظ آن هستیم" یکى از راه‌‏هاى حفظ قرآن به این است که انگیزه‌‏هاى مخالفت و تحریف را به صورت طبیعى از میان بردارد. گروهی که با وجود تاکید و تکرار پیامبر صل‌‌الله‌‌علیه‌وآله برای جانشین خود (در احادیث متعدد مورد قبول عامه و شیعیان) و حتی بیعت گرفتن از عموم مردم (ده‌ها هزار نفر از حاجیان) برای امام علی علیه السلام در زمان حیات خودشان؛ تنها بعد از هفتاد و چند روز از معرفی علنی و عمومی و بیعت مردم در روز غدیر (چند روز بعد از اینکه پیامبر از دنیا رفتند) جایگاه خلافت را با زور از امیرالمومنین گرفتند. بعید نیست در هنگام جمع‌آوری قرآن، آیات و نشانه‌های معرفی مستقیم امام علی علیه‌السلام به عنوان جانشین پیامبر را تغییر یا حذف کنند.علت و معنای توسل و زیارت امامان چیست؟در بحث اقسام توحید، اشاره به توحید مالکیتی برای خداوند متعال شد. گفته شد که مالک اصلی خداست و من مالک هستم به مالکیتی که خدا به من بخشیده و هر وقت بخواهد می‌گیرد. پس تواضع و درخواست باید فقط از خدا باشد و یا هر کسی که خدا دستور داده باشد. عزیز مطلق خداست و هر کس که خدا بخواهد عزیز می‌کند و پیامبر و امام نیز به عزت خدا (بدلیل بندگی خدا) عزیز شدند.خداوند متعال در قرآن گفتند که از خدا تقوا داشته باشید و برای آمدن بسوی خدا وسیله بیاورید. توسل هم از کلمه وسیله گرفته شده است. عقلانی است که بهترین وسیله عزیزترین شخص و اشخاص نزد خدا باشند. همانطور که در قرآن آمده که فرزندان حضرت یعقوب از پدر خواستند که برای آنها نزد خدا استغفار کند در حالیکه خود هم می‌توانستند از خداوند طلب بخشش کنند ولی سراغ وسیله و وجود عزیز و آبروداری نزد پروردگار رفتند. پس شفا از خداست و توسل به ائمه یا مراجعه به پزشک و مصرف دارو وسیله هستند و مستقلاً از آنها کاری بر نمی‌آید.زیارت امام نیز به معنی این هست که فردی به دیدار امام یا قبور ایشان با معرفت به حقشان برود. عارفاً بحقه یا آشنای به حق منظور اعتقاد به مقام امامت و جانشینی آن حضرت بعد از پیامبر هست و اینکه خداوند اطاعت از ایشان را بر همه فرض و لازم کرده است. در زیارت باید زائر توجه به کوچکی و نقص خودش دربرابر عظمت و بزرگی امام داشته و برای ادای احترام و عرض ادب به زیارت رفته، در برابر امامش تواضع کرده و با امامش انس بگیرد. منظور از انس ارتباط و پیوند و هماهنگی روح و قلب با دیگری است. نتیجه ادای ادب و ارتباط روحی زائر ناقص و گناهکار با امام کامل و معصوم این هست که از بیماری روحی نجات پیدا کند و گناهش بخشیده شود مانند بیماری که به دیدار پزشک متخصص زُبده می‌رود با این تواضع دربرابر دکتر و ارتباط با او و گوش کردن به حرف‌های او خدا از بیماری جسمی نجاتش می‌دهد.سوال: ممکن است سوال پیش بیاید که اگر من به واجبات و محرمات دین که خداوند گفته عمل کنم چه نیازی به محبت و ارتباط و اطاعت از امام معصوم دارم؟ چرا بدون محبت و اعتقاد به امامت اوصیای پیامبر علیهم السلام و اطاعت از آنها دین من قبول نمی‌شود؟پاسخ: علت این هست که خداوند، پیامبر و امام را راه نجات (از ضلالت و عذاب) و وسیله تقرب به درگاهش قرار داده است. پیامبر و اوصیای معصوم ایشان صراط مستقیم و الگو و اسوه‌ای مطلوب خدا برای دین هستند که جز با ارتباط (هماهنگی) روحی با آنها و اطاعت از آنها نجات از کج‌روی و گمراهی در ابعاد مختلف دین ممکن نیست. پیامبر و امامان نیز تمام تلاش و امکانات خود را صرف هدایت مردم کرده و در این راه از جان و مال و همه عزیزان خود گذشتند و مصائب زیادی را متحمل شدند و خداوند هم خضوع و محبت و اطاعت از آنها را برای ما فریضه و واجب کرده است تا با این ارتباط روحی سعادتمند شویم.بخش‌های دیگر این مقاله:اصل اول) توحیداصل دوم و سوم) عدل الهی و معاداصل چهارم و پنجم) نبوت و امامتپیشنهاد می‌کنم برای اطلاع دقیق‌تر درباره استدلال‌های عقلی و نقلی مربوط به عقاید شیعه، به کتاب «ما به چه معتقدیم؟» مرحوم علامه حاج شیخ محمدباقر علم‌الهدی (رحمه الله علیه) مراجعه بفرمایید.برای پاسخ کامل‌تر درباره شبهات مختلف درباره مساله عصمت پیامبر، در آیات مختلف قرآن، به این سایت مراجعه فرمایید.e.ae.aSun, 01 Sep 2019 18:52:35 +0430https://virgool.ir/@e.asgari/بیان-ساده-ادله-عقلی-پنج-اصل-اعتقادی-دین-اصول-عدل-الهی-و-معاد-b24smzvsehseبرای هر مسلمان واجب است که ارکان و اصول اعتقادی اسلام را با ادله عقلی (نه تقلیدی) یاد داشته باشد. البته یک گروه از ادله نقلی (براساس قرآن و روایات) هستند، که در این نوشته کمتر به آنها پرداخته شده است. پایه‌های اعتقادی هر انسانی باید براساس عقل و فطرت (وجدان صحیح) استوار باشد و بدون دلیل و برهان نباید به چیزی معتقد شود. بنابراین باید دلایل خداشناسی محکم (بدون دلایل تخیلی فلسفه و سخنان موهوم عرفان‌های غلط) و در عین حال بسیار ساده (بدون پیش‌نیاز به علم دیگر) و قابل درک برای همگان (بدون کلمات و اصطلاحات پیچیده) باشد. پس تصمیم گرفتم اصول اعتقادی اسلام و تشیع را (ان‌شاءالله با استدلالی درست) به زبان ساده و بطور خلاصه بیان کنم. شاید استدلال‌های بیان شده قابل فهم بوده و برای شخص دیگری نیز مفید باشد یا در منطقش ایرادی داشته باشد که کسی بتواند برای اصلاحش به من کمک کند.سعی کردم بعد از هر بخش، به صورت توضیحات اضافه، برای بعضی سوالات و شبهات مرتبطِ مطرح شده، پاسخ مناسبی در حد توانم پیدا کنم. همین ابتدا تاکید می‌کنم که بنده هیچ‌گونه تخصص یا مدرکی در علم دین ندارم و مطالب ذیل را از روی منابع معتبر جمع‌آوری و به زبان ساده و خلاصه نوشته‌ام. لذا خواهشمندم درصورتیکه ایرادی در استدلال‌ها مشاهده فرمودید یا نکته مفید دیگری به نظرتان رسید در بخش نظرات (پایین این نوشته) اصلاحیه یا پیشنهاد خود را مطرح بفرمایید.پس با تأمل به آثار رحمت خدا بنگر كه چگونه زمين را پس از مردگى اش زنده مى كند، بى‌ترديد اين [خداى قدرتمند] زنده كنندۀ مردگان است و او بر هر كارى تواناست (سوره الروم آیه 50)اصل دوم) عدل الهی«عدل» در لغت به معناى «بجا»، «شایسته» و «میانه‌روى»، اجتناب از افراط و تفریط و قرار دادن هر چیز در جایگاه خود (بصورت موزون) بر اساس استحقاق آن چیز است. اصل عدالت درباره خداوند متعال به این معناست که هرگز از او کاری «نابجا» و «ناشایست» صادر نمی‌شود، بلکه هر آنچه از خداوند قادر متعال در امور آفرینش و درباره بندگانش (از جهت پاداش و کیفر و از نظر تشریع قوانین و ...) صادر می‌شود، شایسته و پسندیده است.عدل همیشه به معنی برابری و تساوی نیست. مثلاً رعایت برابری در امر تحصیل و امتحان بین دانش‌آموزان یک کلاس، لازمه عدالت است ولی دادن نمره انضباط یکسان به همه دانش‌آموزان (چه با انضباط و چه بی‌انضباط) نابجا و مخالف عدالت است.تاجایی‌که دانش بشر درباره اسرار نهفته خلقت گسترش یافته است، مشاهده شده که همه چیز در اصل آفرینش برطبق نظام دقیق و شگفت‌آور بوده و همه مخلوقات دارای حکمت و فایده‌ای هستند.از طرفی اقدام به عمل ناپسند و ظلم در اثر ضعف دانش یا قدرت است. چون اگر کسی زشتی اعمال ناپسند را بخوبی درک کند و برای رسیدن به هدف خود بتواند از راه صحیح و پسندیده اقدام نماید، هیچ جهتی برای ارتکاب عمل ناپسند باقی نمی‌ماند. در نتیجه ما معتقدیم که از عدل خداوند است که به انسان اختیار و آزادی داده و راه هدایت و گمراهی را با نعمت عقل و فرستادن پیامبران مشخص فرموده و آنها را به پاداش کارهای نیک و کیفر کارهای زشت وعده داده و فرموده است: هرکس به اندازه خردلی کار خیر انجام دهد، پاداش آن‌را می‌بیند و هرکه به اندازه خردلی کار زشت انجام دهد به کیفر اعمالش خواهد رسید و به احدی کوچک‌ترین ظلمی و ستمی روا داشته نمی‌شود. (سوره انبیاء آیه 47، سوره لقمان آیه 16، سوره زلزله آیات 7و8)بحث جبر و اختیار: موضوع «اختیار و آزادی» انسان امری عقلانی است چون تنظیم هر دستورالعمل و قانون (و جریمه تخلف از آن) در جوامع مختلف، اثبات و دلیل بر داشتن اراده‌ی آزاد انسان و قدرت تصمیم‌گیری و انتخاب راه صحیح یا خلاف قانون است. ولی از طرفی نیروی جسمی و قدرت تفکر انسان‌های مختلف و در بازه‌های سنی مختلف (جوانی و کهن‌سالی) متفاوت است. این نشان دهنده این است که نیرو و قدرتی که در اختیار داریم از خود ما نیست و از دیگری (خالق) به ما می‌رسد. یعنی خداوند متعال قدرت و آزادی را به ما تملیک کرده (داده است) و ما مالک قدرت (جسمی و فکری) و آزادی (اختیار) شدیم ولی در عین حال خداوند اَملَک (مالک اصلی) است و هر وقت بخواهد آن قدرت و آزادی را از انسان می‌گیرد. در نتیجه چون خداوند در بازه محدود، قدرت و اختیار کامل به بشر داده است و بشر در انتخاب و انجام کارهای خیر و شر توانا و آزاد است، پس «لاجبر» یعنی جبری در کار نیست. از طرفی چون خدا هرگاه اراده کند، می‌تواند فوری این اختیار و قدرت را از من بگیرد، پس «لاتفویض» یعنی کارها صددرصد به بشر واگذار نشده است. از این‌رو در حدیث آمده است: «لا جَبر و لا تَفویض، بل امرٌ بین الامرین»بحث عدل با بحث اختيار گره خورده است. حال اگر خالق مخلوقی را كه خود با يكسری استعداد يا استحقاق ذاتی (بدون نقش مخلوق) خلق كرده، به خاطر آن استعداد يا استحقاق خدادادی، جزا (نعمت و پاداش يا عذاب و بلا) دهد از عدل و انصاف به دور است.البته نوعی استحقاق قبلی می‌تواند نتيجه اعمال شخص در عوالم قبل (مثل عالم ذرّ و ارواح) باشد، که این نوع استحقاق قبلی در يكسری شرايط شخص در عالم بعد (اين عالم) موثر هست. مثل اينكه از چه پدر و مادری متولد شود.سوال: چرا صفت عدل از بین همه صفات خداوند متعال جزء اصول اعتقادی قرار گرفته است؟ جواب: چون بسیاری از مباحث اعتقادی (مثل مباحث معاد، شفاعت، تبعیض‌­ها، جبر و اختیار و...) و همچنین صفات خداوند (مثل حكيم و رزّاق و رحمان و رحيم و مانند آنها) برگفته از اعتقاد به عدل الهی است.سوال: چرا اهل سنت اصل اعتقادی «عدل الهی» را قبول ندارند؟ جواب: همه گروه‌های مسلمان خدا را عادل می‌دانند؛ ولی تفسیر آنان از عدل و ظلم تفاوت دارد. عدل الهی از نظر شیعه (و گروهی از اهل سنت) در مورد پاداش و کیفر مخلوقات بدین معناست که خداوند جزا (فیض و رحمت یا بلا و عذاب) خود را بر اساس استعداد، توانایی و امکانات مخلوق می‌دهد و در نظام آفرینش از نظر فیض و رحمت و بلا و نعمت و پاداش و کیفر الهی نظم خاصّی برقرار است. همچنین ظلم و هر آن چیزی که از نظر عقل (عموم عقلای عالم) و وجدان، قبیح و زشت می‌پنداریم از خدا سر نمی‌زند. در مقابل سایر اهل سنت براین باور هستند که هیچ کاری ذاتاً عدل یا ظلم نیست. کارهایی که ما انجام می‌دهیم از آن نظر قبیح هستند که خدا ما را از آن اعمال نهی کرده است. در مورد خدا عدالت و ظلم مفهوم ندارد، تمام عالم هستى ملك اوست و به او تعلّق دارد، و هر كار كند عين عدالت است. یعنی اگر خداوند نیکوکاران را عذاب کند و به بدکاران پاداش بدهد، عین عدل است. حتی خداوند می‌تواند اطفال را در آخرت عذاب کند. خداوند چون تحت امر کسی نیست، نمی‌توان گفت کار قبیحی از او سر می‌زند. آنها حتّى معتقد به حسن و قبح عقلى نیستند و باور دارند که عقل ما خوبى و بدى را به تنهايى نمى‌تواند درك كند، حتّى خوبىِ نيكى كردن و بدىِ ظلم. که این استدلال از نظر بنده قابل قبول نیست و چنین صفتی از یک وجود عاقل بعید است.در توحید صدوق، در حدیثی منسوب به امام صادق علیه السلام، عدل چنین تفسیر شده است: آنچه را که خداوند تو را بدان سرزنش کرده است به او نسبت ندهی. پس از نظر شیعه، عدل از صفات ثبوتی کمالی خداست به گونه‌ای که وی در داوری‌ها و احکامش ستم نمی‌کند، به نیکوکاران پاداش می‌دهد، و می‌تواند گناهکاران را عقوبت دهد، و بندگانش را بیش از توانشان تکلیف نمی‌کند، و بیش از آنچه استحقاق دارند، عقوبت نمی‌کند.اصل سوم) معاد - دلیل وجود جهانی دیگر چیست؟یکی از مسائل اعتقادی ما اصل معاد است به این معنی که اعتقاد داریم که :1- زندگی انسان با آمدن مرگ تمام نمی‌شود و مرگ به معنای نابود شدن و نیستی نیست؛ بلکه مرگ انتقال از جایگاه دیگر است. همانند انتقال از رحم مادر به دنیا.2- همچنین معتقدیم بعد از مرگ حاصل تلاش و عملکرد انسان و جزای اعمالش به او خواهد رسید. خداوند متعال با برگرداندن بدن انسان و قرار دادن روح او در پیکرش (معاد جسمانی و روحانی) و انتقال او به بهشت یا دوزخ او را به جزای اعمال نیک و بدش می‌رساند.بخش اول - اعتقاد به زندگی دیگر بعد از مرگبا پذیرش عدالت خداوند متعال، می‌توان گفت: اگر با آمدن مرگ زندگی انسان تمام شود در حقیقت پایان زندگی کسانی که با پاکی و درستی (مطابق قوانین دین خدا) زندگی کرده و بدین جهت دچار سختی، محرومیت یا چشم‌پوشی از خواسته‌های خود شدند، با پایان زندگی ستمگران و کسانی که به قانون خدا و حقوق دیگران بی‌اعتنا بوده‌اند، یکسان خواهد بود. قطعاً این خلاف عدالت الهی است و باید زندگی بعد از مرگ باشد که همگی جزای اعمال خود را ببینند. (به سوره ص آیه 28 و به سوره القلم آیات 35 و 36 مراجعه شود.)از طرف دیگر، این دنیا نمی‌تواند پاداش یا جزای کافی به خوبان و بدان بدهد. مثلاً کسی که ۲۰ میلیون آدم کشته چه طور باید مجازاتش کرد. پس لازم است که جهانی بعد از این دنیا وجود داشته باشد.همچنین با پذیرش حکمت خداوند متعال، می‌توان گفت: خدای عالم و قدرتمند کاری بی‌حکمت و عبث و بیهوده نمی‌کند. اگر زندگی انسان منحصر به دوره کوتاه و محدود دنیا باشد، منطقی نیست که خداوند برای انسان تا آخر عمرش، دستور به تلاش به انجام دستورات دین، محرومیت از گناهان و صبر در برابر سختی‌ها و مشکلات داده باشد و بعد با آمدن مرگ به زندگی و همه ثمره تلاش‌های او خاتمه داده شود. مثل این است که شخصی با سرمایه‌گذاری فراوان و تحمل رنج زیاد باغی یا کارخانه‌ای را احداث نموده و هنگام یه دست آمدن محصول آن را نابود سازد. این از نظر همه عقلا باطل است و عاقلانه این است که چنین کار مهم و دشواری باید براساس هدف عالی و ارزنده باشد. براساس حکمت خداوند، انسان باید ثمره تلاش و حاصل عمرش را تحویل بگیرد. خداوند در قرآن می‌فرماید: «آیا گمان می‌کنید که شما را بیهوده آفریده‌ایم و بازگشت شما به سوی ما نخواهد بود.» (سوره المومنون آیه 115) پس اگر معاد نباشد، آفرینش انسان دارای هدف حکیمانه‌ای نخواهد بود.از طرفی عاقلانه نیست که خدا بشر را فقط برای زندگی کوتاه این دنیا خلق کرده باشد. چون ظرف این دنیا محدود است و بسیاری از قابلیت‌های این بشر بدون استفاده می‌ماند. مثل آوردن یک ماشین بنز در یک روستای خاکی!!!بخش دوم - معاد جسمانی و روحانیبعد از آنکه پذیرفتیم که خدا دارای قدرت نامحدود و بر همه چیز توانا است، این مساله مشکل نخواهد بود. قرآن مجید (برای جوابگویی به اعتراض مشرکین مکه بر معاد جسمانی و روحانی) به نمونه‌های قدرت خدا اکتفا می‌کند، که به بعضی از آنها اشاره می‌کنیم:داستان حضرت ابراهیم علیه السلام و کشتن و ترکیب اجزای بدن پرندگان و بازگشت بدن آن‌ها و سپس قرار گرفتن روح در کالبد آن‌ها (سوره بقره و آیات 259 و 260)داستان ارمیا (بعضی از مفسرین عُزیر نوشته‌اند) که به فرمان خدا از دنیا رفت و پس از صد سال دومرتبه زنده شد و خوراکی و آشامیدنی او که انجیر و آب‌انگور بود، سالم باقی مانده بود.داستان اصحاب کهف که برای مدت سیصد سال یا بیشتر خداوند متعال ایشان را در حال خواب نگهداری نمود. قرآن مجید می‌فرماید: «ما این‌چنین انجام دادیم تا بدانند قیامت برحق است و خداوند قدرت دارد که انسان را برگرداند.» (سوره کهف آیه 21)قرآن مجید در چند مورد به مردن و زنده شدن زمین در فصل پاییز و زمستان و سپس بهار و تابستان تذکر می‌دهد و می‌فرماید: «این چنین خدا مردگان را زنده می‌کند.» (سوره الروم آیه 50)گاهی قرآن می‌فرماید: «آن‌چنان که از میان خاک گیاهان گوناگون را خارج می‌سازد، شما را پس از مرگ از دل خاک بیرون می‌آورد.» (سوره الروم آیه 19)گاهی قرآن مجید می‌فرماید: «بازگردانیدن انسان پس از مرگ آسان‌تر است از ایجاد کردن او.» (سوره الروم آیه 27 و سوره یس آیه 79)سوال: چرا کسی که مدت کوتاهی در دنیا گناه کرده و ظلم می‌کرده باید تا ابد در جهنم باشد آیا این عادلانه است. خوب به هر حال این شخص پنجاه سال گناه کرده و باید معادل همان مجازات شود؟ جواب: چون این فرد در حد توان خود و فرصتی که داشته تا توانسته گناه کرده و در مسیر حیوانیت قرار گرفته است. پس بدی، پلیدی و عناد در ذات او است و روح او از شکل انسان خارج شده و اگر زندگی ابدی هم داشت تا ابد در همین مسیر ادامه می‌داد. به تعبیر امام معصوم چنین افرادی نیت داشتند که تا ابد ظلم کنند و اگر دوباره به دنیا برگردند دوباره همان مسیر ظلم را می‌روند. وگرنه خدای رحیم و مهربان به کسی که امید خوب شدن در او باشد مهلت می‌دهد و بخل و ظلم نمی‌کند. از طرفی، تأثیر بعضی از ظلم‌ها در دنیا ماندگار است. مثلاً بدعتی گذاشته یا حق نسلی از آدمیان را از بین برده یا نعمتی را از بین برده که در نسل‌های بعد فرزندان آن قوم نیز از آن محروم شدند و از حق دور افتادند. ما اصل اعتقادی داریم که می‌گوید: این دنیا مزرعه آخرت است، پس آنهایی که جزء و ستمکاری نکردند، نتیجه‌ای جز عذاب نباید داشته باشند. (و به اندازه کارهای خوبشان در همین دنیا یا آخرت از نعمت‌های خداوند بهره‌مند خواهند بود)از طرف دیگر، در واقع عذاب آخرت هر کسی نتیجه اعمال خود فرد است. در واقع شکل باطنی اعمال هر فردی بعد از مرگ به او عرضه می‌شود. پس کسی که اندوخته‌ای برای آخرتش جز اعمال پلید و شر ندارد، عاقبتش جز عذاب ابدی نخواهد بود.بخش‌های دیگر این مقاله:اصل اول) توحید اصل دوم و سوم) عدل الهی و معاد اصل چهارم و پنجم) نبوت و امامتپیشنهاد می‌کنم برای اطلاع دقیق‌تر درباره استدلال‌های عقلی و نقلی مربوط به عقاید شیعه، به کتاب «ما به چه معتقدیم؟» مرحوم علامه حاج شیخ محمدباقر علم‌الهدی (رحمه الله علیه) مراجعه بفرمایید.e.ae.aSun, 01 Sep 2019 18:38:59 +0430https://virgool.ir/@e.asgari/اصول-اعتقادی-دین-به-زبان-ساده-cgdiubklrk6mبرای هر مسلمان واجب است که ارکان و اصول اعتقادی اسلام را با ادله عقلی (نه تقلیدی) یاد داشته باشد. البته یک گروه از ادله نقلی (براساس قرآن و روایات) هستند، که در این نوشته کمتر به آنها پرداخته شده است. پایه‌های اعتقادی هر انسانی باید براساس عقل و فطرت (وجدان صحیح) استوار باشد و بدون دلیل و برهان نباید به چیزی معتقد شود. بنابراین باید دلایل خداشناسی محکم (بدون دلایل تخیلی فلسفه و سخنان موهوم عرفان‌های غلط) و در عین حال بسیار ساده (بدون پیش‌نیاز به علم دیگر) و قابل درک برای همگان (بدون کلمات و اصطلاحات پیچیده) باشد. پس تصمیم گرفتم اصول اعتقادی اسلام و تشیع را (انشالله با استدلالی درست) به زبان ساده و بطور خلاصه بیان کنم. شاید استدلال‌های بیان شده قابل فهم بوده و برای شخص دیگری نیز مفید باشد یا در منطقش ایرادی داشته باشد که کسی بتواند برای اصلاحش به من کمک کند. سعی کردم بعد از هر بخش، به صورت توضیحات اضافه، برای بعضی سوالات و شبهات مرتبطِ مطرح شده، پاسخ مناسبی در حد توانم پیدا کنم. همین ابتدا تاکید می‌کنم که بنده هیچ‌گونه تخصص یا مدرکی در علم دین ندارم و مطالب ذیل را از روی منابع معتبر جمع‌آوری و به زبان ساده و خلاصه نوشته‌ام. لذا خواهشمندم درصورتیکه ایرادی در استدلال‌ها مشاهده فرمودید یا نکته مفید دیگری به نظرتان رسید در بخش نظرات (پایین این نوشته) اصلاحیه یا پیشنهاد خود را مطرح بفرمایید. اگر رنگ‌های پر طاووس را با زیور آلات مقایسه کنی، چون نگین‌های رنگارنگی است که در نواری از نقره با جواهرات زینت شده است ... (بخشی از خطبه 165 نهج‌البلاغه امیرالمونین درباره شگفتی‌های آفرینش طاووس). عقل نمی‌پذیرد که تصویر نقاشی این پرنده، تصادفی و بدون هوشمندی خلق شده باشد، پس چطور خلقت تصادفی خود پرنده قابل توجیه است!اصل اول) توحید - اثبات وجود خداوند متعالراه اول - فطرت: معرفت به وجود خداوند و خداپرستی بصورت امری فطری در وجود انسان قرار داده شده است. مانند اطلاعات ثبت شده در بایاس (BIOS) کامپیوتر توسط کارخانه سازنده آن است. پس در تاریخ، شاهد پرستش خداوند توسط اقوام مختلف بودیم. حضرت امام صادق علیه السلام به شخصی که درباره خدا به شک افتاده و از ایشان راهنمایی خواسته بود، فرمودند: آیا هرگز سوار کشتی شده‌ای؟ گفت: آری. فرمودند: آیا پیش آمده که کشتی تو بشکند و کشتی دیگر یا نجات غریقی که تو را نجات دهد وجود نداشته باشد؟ عرض کرد:آری. فرمودند: آیا قلب تو متوجه شده است به وجود قدرتمندی که قادر است تو را از هلاکت نجات دهد؟ گفت:آری. فرمودند: همان قدرتمند، خداست که در هنگامی که نجات بخشی و فریادرسی نیست، قادر است به فریاد تو برسد و تو را از مهلکه نجات بخشد.راه دوم - استدلال عقلی: ما انسان‌ها با مشاهده یک محصول ساخت بشر به علم و قدرت صاحب آن تکنولوژی پی می‌بریم. پس از پیچیدگی و تکنولوژی فوق‌العاده آفریده‌های خدا و عظمت خلقت او به وجود خدا پی می‌بریم. در واقع، با این استدلال، عدم وجود خدا را نفی می‌کنیم. به این صورت که مثلاً یک شهر پیشرفته شامل برج‌های بلند با آخرین تکنولوژی و خانه‌های هوشمند در نظر بگیریم. آیا ممکن است شهر به صورت تصادفی در اثر باران و زلزله‌ای مهیب و برخورد شهاب سنگ در طول میلیون‌ها سال شکل گرفته باشد. نه!!! عقلانی نیست و هیچ عاقلی آنرا نمی‌پذیرد. بدن انسان که پیشرفته و پیچیده‌تر از پیشرفته و مدرن‌‎ترین شهرها با برجهای هوشمند است، هم عقلانی نیست که تصادفی اینطور شگفت‌انگیز آفریده شده باشد. لذا بعضی مکاتب نام خالق هستی را طبیعت هوشمند می‌گذارند و بعضی خدا ولی هر مکتب و انسان منصفی به وجود خالق بسیار قدرتمند و هوشمند اعتراف می‌کند.قرآن مجید هم در این زمینه به تذکر و یادآوری پرداخته و در آیه 35 سوره طور می‌فرماید: «أَم خُلِقُواْ مِن غَيرِ شَيءٍ أَم هُمُ ٱلۡخَٰلِقُونَ»؛ آیا این مردم (بدون آفریدگار) از نیستی محض به وجود آمده‌اند یا خویشتن را خود پدید آورده‌اند؟اثبات قدرت و علم بی‌نهایت خداوندما از عظمت خلقت کهکشان‌ها، اعماق اقیانوس‌ها، نظام طبیعت، پیچیدگی موجودات زنده بخصوص انسان به عظمت علم و قدرت بی‌نهایت خدا پی می‌بریم. سوال: ممکن است سوال وارد شود که چرا قدرت خدا و علم خدا بی نهایت است؟ چون در موجودات خلق شده نقص‌هایی وجود دارد. مثل بعضی از بیماری‌ها یا چرا انسان بال برای پرواز نداشته باشد؟جواب: در جواب می‌توان گفت که اگر هر کدام از این ضعف‌ها (کاستی‌ها) نمی‌بود، باز سوال میشد چرا فلان امکان را در خلقت انسان خدا قرار نداده. مثلاً اگر انسان بال پرواز هم داشت باز می‌شد گفت چرا چشمی برای مشاهده پشت سر را ندارد و ... . از طرفی هر یک از ضعف‌های موجود در انسان نیز حکمتی دارد. به حکمت خدا انسان به صورت ضعیف و محدود ولی با روحی بزرگ و قدرت تفکر آفریده شده که می‌تواند کارهای بزرگی انجام بدهد حتی طی‌الارض بکند. از طرفی ما از بسیاری از قدرت‌های درون بدن انسان آگاه نیستیم، پس نمی‌توانیم بگوییم که این نقص هست که خدا در بدن ما گذاشته است.اثبات وحدانیت خداوند متعالاگر خدای قادر و عالم وجود دارد چرا این خدا باید یکی باشد. یعنی مسئله وحدانیت خدا نشانه‌اش چیست؟با نگرش دقیق به دو دلیل بیان شده برای اثبات خالق قادر و عالم، یکتایی خداوند متعال هم به نوعی اثبات می‌شود. خداوند نیز در بخشی از آیه 25 سوره ابراهیم می‌فرماید: «أَفِي ٱللَّهِ شَكّ فَاطِرِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلأَرض» (آيا در خدا كه آفرينندۀ آسمان‌ها و زمين است، شكى هست؟)1-دلیل فطری: در هنگام بلا و گرفتاری شدید، انسان فطرتاً متوجه و امیدوار به یک نیروی قدرتمند (یک نقطه نجات) برای رهایی از بلا می‌شود. 2-دلیل نظم: از طرفی فرض کنیم چند عدد (بیش از یک) خدا وجود دارد، اگر اینطور باشد دو موجود متفاوت سلایق مختلفی دارند که در نتیجه اعمال سلیقه‌هایی متضاد شاهد بی‌نظمی و هرج‌مرج از ابتدای خلقت یا در طول زمان خواهیم بود. ولی در نظام عظیم و پیچیده خلقت هماهنگی و نظم و چرخه حیات بی‌نظیری مشاهده می‌شود. همانطور که ما از مشاهده هماهنگی درس‌ها و آموخته‌های یک کلاس در مدت یک سال تحصیلی، پی می‌بریم که یک معلم خبره برای آنان درس گفته و ناظم واحدی داشتند. 3-دلیل شریک گرفتن: شراکت به معنای همیاری و همدستی و شریک به معنای یاور و همیار و همدست است. پس واضح است که شراکت کردن به این معنی است که کسی بخواهد کاری را انجام دهد که به تنهایی قادر به انجامش نباشد (کمبود یا ضعف داشته باشد). اینجاست که از توانایی و قدرت یا دانش و علم دیگری استفاده می‌کند. ولی ما با مطالعه و دقت درباره موجودات گوناگون جهان هستی، قدرت و علم نامحدود پدیدآورنده‌ی آن‌ها را وجدان می‌کنیم. در چنین خدایی که بطور نامحدود دانا و تواناست، ضعف و کاستی دیده نمی‌شود، پس نیازی به شریک ندارد.سوال: اگر این دنیا منظم است پس علت بروز حوادث طبیعی مثل زلزله و ... که نظم را بهم میزنند چیست؟جواب: البته گاهی حوادث طبیعی مانند زلزله سیل رخ می‌دهد ولی اینها دلیل بی‌نظمی نیست زیرا روال و قاعده و اکثریت اوقات نظم در جهان حاکم است و از طرفی علت و زمان این رویدادها هنوز برای ما ناشناخته است و به علم آن نرسیده‌ایم؛ برای همین به این پدیده‌های طبیعت، تعبیر به اتفاق یا حادثه می‌کنیم و فکر می کنیم که بی‌نظمی رخ داده است. ولی اگر علم به منشاء و زمان رخداد و راه مقابله یا پیشگیری از رخداد آنها داشتیم، از آن رخدادها تعبیر به پدیده عادی می‌کردیم. مثل پدیده خورشید و ماه گرفتگی!از طرفی در قرآن و احادیث معصومین علیهم السلام برمی‌آید که این بلایا (بی‌نظمی‌ها) می‌توانند به دلیل کارهای مخلوقات باشد مثل گناه یا آزمایش الهی باشد.سوال: ممکن است خدا دو تا باشد ولی در دو قلمروی متفاوت و با همدیگر صلح کرده باشند که به قلمروی یکدیگر کاری نداشته باشند؟ جواب: خدا اگر دو تا باشد بالاخره یکی از آن‌ها قدرتش از دیگری بیشتر است آن خدای را قبول داریم که قدرتش از همه بیشتر است.سوال: فرض کنیم که دو خدا داریم که قدرت آنها برابر باشد و علم آنها هم برابر باشد و تمام صفات آنها برابر باشد جواب: ما وقتی به وجود دو چیز پی می‌بریم که بتوان بین آنها تفاوت و تمایزی قائل شد. اگر تمام خصوصیات دو چیز عیناً یکسان باشند در واقع یکی هستند. مثلاً اگر ۲ نفر را در فواصل زمانی مختلف بینیم که همه خصوصیات آنها عیناً مثل هم هستند؛ پس باور می‌کنیم که اینها یک نفر بودند یعنی شخص دومی که دیدم، همان فرد اول بوده. در سایر موجودات جهان مشاهده کردیم که هیچ دو موجودی دقیقاً (از نظر خصوصیات یا مولکول‌های تشکیل‌دهنده و DNA) یکسان نیستند.سوال: فرض کنیم خدای اول قدرتش بیشتر است و خدای دوم علمش بیشتر است. پس هر کدام بر دیگری برتری در وجهی دارد؟جواب: این دو خدا هردو ضعفی نسبت به وجود دیگری دارند پس هیچ کدام نمی‌توانند خدا باشند که ما قبول داریم. چون گفتیم قدرت و علم خدا نامتناهی و بی‌نهایت و از همه بیشتر است. از طرفی ما برای همه صفات خدا اثبات نمی‌آوریم بلکه برای اصول عقایدمان یعنی وجود و یگانگی خدا دلیل عقلانی می‌آوریم. بعد از قبول خداوند یگانه و لزوم وجود فرستادگان او با ادله عقلی، صفات خداوند را همان طور که پیامبرانش توصیف کردند، می‌شناسیم.انواع توحید1. توحید ذاتی: منظور یگانگی و بی‌همتا بودن خداوند متعال است. منظور از یکتایی، عدم تشابه هیچ موجودی به ذات خداوند است و نه یکتایی عددی (یکی بودن) است. چون در یکتایی عددی می‌توان گفت که خورشید و منظومه شمسی هم یکی هستند ولی میلیون‌ها ستاره و منظومه مشابه آنها وجود دارند. همانطور عرض شد که بهترین نشانه یکتایی و توحید ذاتی خدا، نظم در بین آثار خلفت است. بین آسمان و زمین، کهکشان‌ها، سیارات و ستاره‌ها، خورشید و ماه، چرخه حیات، درون بدن انسان و ... هماهنگی وصف نشدنی وجود دارد و ناهماهنگی و بی‌نظمی در خلقت به این عظمت نمی‌بینیم.2. توحید صفاتی: یعنی علم و قدرت و ... از خود خداست. نه اینکه از جایی کسب و تحصیل کرده باشد یا با واسطه و ابزار به او برسد. ولی علم ما و سایر خلایق اکتسابی است یا قدرت ما به واسطه و با ابزار است. در واقع گاهی از این توحید، به توحید مالکیتی تعبیر شده است. به این معنی که هیچ مالکیت حقیقی در عالم جز مالکیت خدا نیست و بقیه مالکیت‌ها و خاصیت‌ها مجازی و ظاهری است.مثلا خاصیت سوزانندگی آتش از خداست و هر وقت بخواهد از آتش این خاصیت را می‌گیرد مانند ماجرای نجات حضرت ابراهیم علیه‌السلام از آتش نمرود.توجه به این نوع توحید، باعث می‌شود ما متوجه باشیم که خالق و مالک همه نعمت‌هایی که از آنها بهره می‌بریم، خداست. در واقع خداوند مالک اصلی تمام استعدادها، توان جسمانی، ثروت و سایر امکانات و نعمت‌های مادی یا معنوی (که در ظاهر مالک آن هستم)، است. پس هر نعمتی که داریم به واسطه لطف خداست بدون اینکه قبل از دریافت آن نعمت استحقاقی داشته باشیم.پس چقدر زشت و ناپسند است که شخصی در ملک خدا و در حضور او بر علیه رضایت مالک و خالق خودش (بوسیله ابزار و نعمت‌هایی که خداوند به او موقتاً امانت داده مثل اعضای بدن، ثروت و ...) به مخالفت با خدا بپردازد، یا او را انکار کند یا به بندگان او ظلم کند. در حالیکه هر لحظه خداوند اراده کند، می‌تواند همه نعمت‌ها از قبیل قدرت جسمی و ثروت و ... که بطور امانت به انسان بخشیده از او پس بگیرد.3. توحید در پرستش: یعنی تمام خلق باید یک ذات خلق را بپرستند و فقط او مستحق پرستش هست. غیر او هیچ موجودی در عالم لیاقت پرستش ندارد، چون غیر او همه موجودات فقیر و نیازمند هستند و هر چه دارند از خدا دارند و در ذات از خودشان چیزی ندارند. پس نشانه چنین اعتقادی تواضع در برابر خالق و مشیت او و عدم تکبر نسبت به سایر بندگان خدا است. برتر دانستن و احترام بیشتر ثروتمند در برابر فقیر، تکبر عالم در برابر جاهل، عُجب و تکبر عابد در برابر گناه‌کار (ظاهری و آشکار) خلاف چنین باوری است.درباره شرک در پرستش باید توجه داشته باشیم، همین قدر که ثروت، قدرت و مقام، همسر یا فرزندان‌مان را در دلمان از خدا بیشتر دوست داشته باشیم، به مرتبه‌ای از این نوع شرک گرفتار هستیم. مثلا فردی که از روی محبت به همسرش و به خاطر عدم ناراحتی او، حاضر شود کاری خلاف رضای خدا انجام دهد، یا بخاطر علاقه به پول و دارایی‌اش حاضر به پرداخت وجوهات شرعی نباشد، مرتبه‌ای از شرک را دارد.4. توحید افعالی: یعنی همه حوادث عالم زیر دست پرقدرت خداست. اگر قدرتمندی فقیر شود یا برعکس، اگر عزیزی ذلیل شود و برعکس، اگر کسی مریض شود یا بمیرد و ... همه از خداست و هیچ چیز از ید پرقدرت خدا بیرون نیست. به عبارت دیگر، توحید افعالی یعنی باور داشته باشیم که از هیچ کس غیر از خدا کاری ساخته نیست (نه پول نه پارتی نه زن و بچه ...).در باب توحید افعالی باید گفت که اگر ما عقیده داشته باشیم که خلقت و حیات و مرگ در دست خداست ولی باورمان این باشد که رزق از غیرخداست، یا امثال آن، به نوعی شرک خفی گرفتار هستیم که بسیار مبتلابه هست.رزق و روزی دست خداست. پس توجه داشته باشیم که ما وظیفه‌ای که خدا مشخص کرده انجام بدهیم و نتیجه هر چه خدا می‌خواهد می‌شود؛ پس واهمه و استرس و نگرانی جا ندارد، چون کار دست خدای مهربان و قادر هست.امام فرمودند که اگر انگشتر را در دست بچرخانید که آن انگشتر (حالت آن) چیزی را یادتان بیاورد؛ این نوعی شرک خفی است. یعنی اگر توجه و باور ما این باشد که زنگ ساعت به تنهایی من را بیدار کند، یا حالت انگشتر، (بدون واسط) موضوعی را به من یادآوری کند، اشتباه است. درست این هست که باید به آنها به عنوان وسیله و ابزار نگاه کنیم. یعنی باید باور و توجه داشته باشم که خدایا من ساعت را کوک می‌کنم که بوسیله این ساعت من را بیدار کنی، یا خدا من را بوسیله دکتر و این دارو شفا بدهد، یا به واسطه این حالت انگشتر خداوند من را متوجه و یادآور موضوع مدنظر فرماید و ...بخش‌های بعدی این مقاله:اصل اول) توحیداصل دوم و سوم) عدل الهی و معاداصل چهارم و پنجم) نبوت و امامتپیشنهاد می‌کنم برای اطلاع دقیق‌تر درباره استدلال‌های عقلی و نقلی مربوط به عقاید شیعه، به کتاب «ما به چه معتقدیم؟» مرحوم علامه حاج شیخ محمدباقر علم‌الهدی (رحمه الله علیه) مراجعه بفرمایید.e.ae.aSat, 31 Aug 2019 14:34:08 +0430https://virgool.ir/@e.asgari/برخی-مبطلات-رایج-وضو-که-کمتر-شنیدهاید-q6jarcsa4gzm در این مقاله سعی شده تا از بین صدها مساله که پیرامون عمل وضو وجود دارد، برخی مسائل مبتلابه بصورت خلاصه و دسته‌بندی شده بیان شوند.‏ خلاصه موارد مبطلات رایج در یک دقیقهمقدار واجب شستن دست‌ها از آرنج تا سر انگشتان است ولی باید کمی بالاتر از آرنج را هم بشوییم تا یقین کنیم همه دست شسته شده است. تأکید می‌شود که شستن دستها تا نوک انگشتان (و بین انگشتان) دست است و اگر به خیال اینکه قبلا دستمان را شسته‌ایم و خیس هستند، فقط تا مچ بشوییم وضو صحیح نخواهد بود. (متاسفانه برخی این دقت را نمی‌کنند) در مسح کردن باید دقت داشت که دست بر روی موضع (سر یا پا) کشیده شود، در حالی که موضع ثابت (بدون حرکت) است. یعنی اگر برای مسح، موضع را زیر دست حرکت دهیم تا آب دست روی آن کشیده شود، وضو باطل است. ولی اگر موقعی که دست کشیده می‌شود، سر یا پا مختصری حرکت کند، اشکال ندارد.مسح باید با باقیمانده آب شستن دستها باشد؛ پس اگر بعد از پایان شستن دست چپ آب دیگری به دستمان رسید نباید با آن آب خارج مسح کنیم. بلکه باید با انگشت دیگری (که آب خارج به آن نرسیده) مسح کرد. اما اگر همه انگشتان و دست با آب خارجی خیس شده باشد، باید دوباره وضو بگیرد. معمولاً در هنگام شستن صورت مقداری از موهای جلوی سر نیز از آب صورت خیس میشوند. باید دقت شود که در هنگام مسح سر دست ما به این آب نرسد (آغشته نشود)، چون این رطوبت آب خارجی محسوب شده و مسح پاها با آن آب مشکل دارد. (متاسفانه این مساله بسیار مبتلابه است)کاشت ناخن و مژه مصنوعی (که مانع رسیدن آب به پوست می‌شود) از نظر بسیاری از مراجع محترم تقلید (مانند آقایان سیستانی، بهجت، ...) حرام است و برخی مراجع (مانند آقایان خامنه‌ای، مکارم شیرازی، ...) نیز به شرط برداشتن ناخن و برطرف کردن مانع (برای وضو و غسل) ولو به صرف هزینه جایز دانستند. سپس همگی مراجع فرمودند که در صورت کاشت ناخن یا مژه (در اثر بی‌اطلاعی از احکام)، اگر برداشتن ناخن و مژه یا برطرف کردن آثار به جا مانده از آن ممکن نیست یا مشقت غیر قابل تحمل دارد (داشتن عسر و حرج) باید وضو یا غسل جبیره‌ای بگیرد. بسیاری از مراجع علاوه بر وضوی جبیره، انجام تیمم را نیز لازم دانستند. همچنین فرمودند (آقایان سیستانی، وحید خراسانی، صافی، ...) اگر با علم به این مسئله از ناخن مصنوعی استفاده کرده باشد، احتیاط واجب آن است که بعد از برداشتن ناخن نمازهای خوانده شده را قضا کند. ضمناً از نظر مراجع کاشت ناخن (با فرض صدق زینت در نظر عرف) باید از نامحرم پوشیده شود.اگر هنگام شستن صورت یا دستها، آبی (که شرایط آب وضو را دارد) غیر از آب وضو بدون اختیار ما روی همان عضو ریخته شود باید نیّت کرد که قطرات آب ریخته شده از شستن دوم آن عضو حساب شود. یعنی نیّت کند که آبی که بی‌اختیار ریخته شده هم آب وضو باشد. توجه شود که نباید مسح سر و پاها با آب خارج از اعضا باشد. در تمامی این موارد باید نیّت کند که آبی که بعدا ریخته شده آب دوم باشد (نمی‌تواند نیّت کند که این آب برای شستن سوم باشد چون شستن سوم حرام و آب شستن سوم هم آب خارج حساب می‌شود). اگر شخصی بعد از وضو، چرت زده ولی نمی‌داند آیا چشم و گوش (هر دو) از کار افتاده بود یا هنوز گوشش می‌شنید که در این صورت وضویش باطل نشده است اما اگر یقین کند که چشم و گوش – هر دو –  از کار افتاده بود باید دوباره وضو بگیرد. شستن صورت، باید از طرف بالا به پایین باشد و همین که در عرف گفته شود از بالا به پایین شسته شده، کافی است بنابراین اگر آب را بر ابتدای پیشانی (محل روییدن مو) بریزد سپس آن را بر هر دو طرف صورت به طور معمول جاری نماید، شستن از بالا به پایین صورت گرفته است و اگر فرد آب وضو را بر ابتدای پیشانی نریزد بلکه بر قسمتی پایین‌تر از آن مثل پایین پیشانی و محل ابروها بریزد سپس بلافاصله قسمت بالای پیشانی را که خشک مانده دست بکشد تا تر شود و به این شستن هم اکتفاء نماید، بنابر نظر بعضی مراجع مانند آیت الله سیستانی چنین وضویی صحیح نیست.حال بصورت مشروح به بیان مسائل و احکام کلیدی و مبتلابه پیرامون وضو گرفتن می‌پردازیم:در همه اعمال عبادی از جمله نماز و وضو باید از ابتدا تا انتها نیت برای خدا (برای رضا و اطاعت امر فقط خداوند متعال) باشد. توجه شود که باید خلوص هم در عبادت باشد. یعنی برای توجه دیگران یا تحسین مردم بخشی از عمل را انجام ندهم. مثلاً اگر از ترس حرف مردم بخشی از عمل عبادی را اضافه‌تر و یا با کیفیت متفاوت از آنچه در خلوت انجام می‌دادم، عمل کنم؛ بخاطر آن بخش اضافه کل عمل باطل است. البته حالت خوف و تقیه از این قاعده استثنا هستند.وضو مجموعه‌ای است از دو شستن (غَسل) و دو مَسح کردنبرای شستن باید دست یا صورت را درون تشت آب (حوض یا امثال آن) از قسمت بالا به سمت پایین حرکت دهیم (وضوی ارتماسی) یا آب را توسط دست روی دست دیگر از بالا به پایین منتقل کنیم (چنانچه معمول است). توجه شود که حرکت دادن دست زیر شیر آب (شیرهای معمول)، ظاهراً وضوی ارتماسی نیست؛ بلکه در وضوی ارتماسی دست در آب فرو می‌رود.اگر آب به قدری کم باشد که به یکی از دو طریق گفته شده روی عضو (صورت یا دست) حرکت نکند وضو صحیح نیست مانند جایی که عضو با گذاشتن دستمالی روی آن فقط کمی خیس شود که برای وضو کافی نیست. نکته: چنانکه اشاره شد، شستن صورت و دستها در وضو باید از بالا به پایین باشد (در عرف گفته شود از بالا به پایین شسته شده) یعنی سمت حرکت آب روی عضو چنین باشد و اگر سهواً مقدار کمی آب از پایین به سمت بالا برگردد ایرادی ندارد. مثلا اگر هنگام بردن دست به طرف بالا مقدار کمی آب از پایین به بالا حرکت کند، باعث باطل شدن وضو نیست یا حرکت دادن انگشتر و النگو هم اشکال ندارد؛ چون حرکت آب از پایین به بالا در این دو صورت به نیّت وضو نبوده است. اما جاری شدن آب در مسح سر یا پا لازم نیست. بنابراین اگر دست مرطوب را روی سر یا پا بکشیم، مسح صحیح است. در مسح کردن باید دقت داشت که دست بر روی موضع (سر یا پا) کشیده شود، در حالی که موضع ثابت (عرفاً گفته شود که بدون حرکت) است. یعنی اگر برای مسح، موضع را زیر دست حرکت دهیم تا آب دست روی آن کشیده شود، وضو باطل است. شستن صورت:برای شستن صورت برای افراد عادی، باید صورت از بالای پیشانی (جایی که موی سر می‌روید) تا پایین چانه به عرض فاصله بین انگشت وسط تا انگشت شست، بوسیله آب کاملاً (بدون باقی ماندن نقطه خشک) شسته شود. البته برای اطمینان بهتر است کمی از اطراف این ناحیه هم شسته شود.برای افرادی که روی پیشانی آنها مویی روییده یا افراد فاقد موی جلوی سر، باید در نظر بگیرد مردم معمولی از هرجا صورت خود را می‌شویند، او هم از همان جا به اندازه معمول، پیشانی خود را بشوید. اگر امگشتان فردی بلندتر یا کوتاه‌تر از معمول مردم باشد، نیز باید انگشتانی را که متناسب با چهره او هست درنظر گرفته و مقدار بین انگشت وسط و شَستِ چنین دستی را بشوید.کسی که ریش دارد اگر پوست او در برخی نواحی یا در همه نواحی از لای موهای ریش پیدا باشد یعنی دیده شود (یا اگر در این مطلب شک داشته باشد) باید آب را به پوست صورت هم برساند ولی در جاهایی که پوست از لای مو دیده نمی‌شود، لازم نیست آب را به پوست برساند بلکه شستن (دست کشیدن) روی ریش کفایت می‌کند.اگر فردی آب وضو را بر ابتدای پیشانی نریزد، بلکه بر قسمتی پایین‌تر از آن مثل پایین پیشانی و محل ابروها بریزد و بعد بلافاصله فسنا بالای پیشانی را که خشک مانده دست خیس بکشد تا تر شود و بعد بر محل ریختن آب و پایین‌تر دست بکشد و بر این شستن هم اکتفاء نماید، از نظر آقای آیت‌الله سیستانی بنابر احتیاط واجب چنین وضویی صحیح نیست*. * بنابراین اگر کسی این مساله (قبل) را رعایت نکرده و از آنجا که حکم احتیاط واجب است، مانند سایر موارد احتیاط واجب، می‌تواند به مجتهد دیگری که از سایر مجتهدین اعلم است، رجوع نموده و اگر وی رعایت این نکته را لازم نمی‌دانستند، در این مساله از او تقلید نماید تا وضوهایی که به این‌صورت گرفته و می‌گیرد بدون اشکال باشد.شستن دست‌ها:مقدار واجب آن از آرنج تا سر انگشتان است؛ ولی باید کمی بالاتر از آرنج را هم بشوییم تا یقین کنیم همه دست شسته شده است. تأکید می‌شود که شستن دستها تا نوک انگشتان دست است و اگر به خیال اینکه قبلا دستمان را شسته‌ایم، تا مچ بشوییم وضو صحیح نخواهد بود. (متاسفانه برخی این دقت را نمی‌کنند) هنگام وضو هم باید بین انگشتان هم آب برسد. البته این امر نباید موجب وسواس شود و بهتر هست که یک‌بار انگشتان دست دیگرمان را در وسط انگشتان این دست بکشیم تا آب به همه جای آن برسد. مسح سر:مسح باید با باقیمانه آب شستن دستها باشد؛ پس اگر بعد از پایان شستن دست چپ آب دیگری به دستمان رسید نباید با آن آب خارج مسح کنیم. بلکه باید با انگشت دیگری که آب خارج به آن نرسیده مسح کرد. اما اگر همه انگشتان و دست با آب خارجی خیس شده باید دوباره وضو بگیرد. جای مسح (سر و پا) باید خشک باشد و اگر به قدری تر باشد که تری دست به آن اثر نکند، مسح باطل است. ولی اگر مختصری رطوبت داشته باشد به طوری که آب دست هنگام مسح بر آن غلبه کند و آن رطوبت در آب مسح از بین رفته به حساب آید، اشکال ندارد.معمولاً در هنگام شستن صورت مقداری از موهای جلوی سر نیز از آب صورت خیس می‌شوند. باید دقت شود که در هنگام مسح سر دست ما به این آب نرسد، چون این رطوبت آب خارجی محسوب شده و مسح پاها با آن مشکل دارد. (متاسفانه این مساله بسیار مبتلابه است) مسح پاها:محل مسح پا از نوک یکی از انگشتان پا شروع شده و تا برآمدگی (مفصل) پا ادامه پیدا می‌کند. ولی از جهت عرض میتوان با یک انگشت یا بیشتر یا همه کف دست این مقدار را مسح کرد. و اگر از انگشت کوچک شروع کرده‌ایم یا از انگشت کنار آن، باید به صورت مورّب تا مفصل بکشیم. مسح مقداری از نوک انگشت پا که نزدیک ناخن است و عرفاً جزء روی پا محسوب می‌شود واجب است و مسح مقداری از آن که عرفاً جزء کف (باطن) پا شمرده می‌شود لازم نیست و در صورت شک بنابر احتیاط لازم مقدار مشکوک را مسح نمایید. پس بنابر احتیاط بهتر است برای مسح پا بجای شروع از روی ناخن، از گوشت جلوی انگشتان (نوک/سر انگشت) شروع کنیم. دقت کنیم که لازم نیست بین انگشتان پا مسح شود. طهارت قسمت‌های مختلف بدن قبل از وضو:اگر قبل از وضوی هر عضو (یعنی صورت و دستها و جلوی سر یا روی پاها) نباید جایی از آن عضو نجس باشد. البته اگر عضو متنجس با یکبار شستن پاک می‌شود و آب وضو کُر یا جاری باشد، در این‌صورت با فرو بردن عضو در آب به نیت وضو یا شستن عضو زیر شیر متصل به آب کُر یا جاری، هم عضو تطهیر می‌شود و هم شستن وضویی محقق می‌گردد.اگر یکی از اعضاء وضو نجس باشد و بعد از وضو شک کند که قبل از وضو آنجا را آب کشیده یا نه، وضو صحیح است ولی جائی که نجس بوده باید آب بکشد. در وضو نجس بودن سایر اعضای بدن (غیر از اعضای وضو) اشکالی ندارد. مقدار شستن در وضو:در شستن صورت و دستها، مرتبه اول واجب، مرتبه دوم نیز مستحب (به نظر برخی مراجع جایز) و مرتبه سوم و بیشتر حرام است. منظور از یک بار شستن چیست؟ منظور آن است که به قصد وضو، صورت یا دست را کاملاً بشوید یا به عبارت دیگر آب - به کمک دست کشیدن یا بدون آن - یک بار تمام عضو مورد نظر را فرا گیرد. (یعنی آب به همه آن عضو برسد چه یک مشت آب را به تمام عضو برسانیم، چه با چندین مشت آب، عضو را به طور کامل بشوییم.) بعد از آن هرچند به نیت شستن اول هم باشد، جزء شستن اول محسوب نمی‌شود.پس در تحقق شستن دو مطلب شرط است: اول اینکه شستن به قصد وضو باشد و دوم آنکه آب تمام عضو را فرا بگیرد به طوری که جایی برای احتیاط باقی نباشد. شستن بعدی (بعد از تحقق این دو شرط) مرتبه بعد محسوب می‌شود. شسسوم اگر بعد از شستن مرتبه دوم بدون قصد وضو (شرط اول شستن) عضو را بشوید، لازم است برای مرتبه سوم مجدداً قصد شستن نکند. در این مورد مسح کردن با این آب نیز خلاف احتیاط است.اگر هنگام شستن صورت یا دستها، آبی غیر از آب وضو بدون اختیار ما روی همان عضو ریخته شود باید نیّت کرد که قطرات آب ریخته شده از شستن دوم آن عضو حساب شود یعنی نیّت کند که آبی که بی‌اختیار ریخته شده هم آب وضو باشد. علت این است که چنانکه گفته شد، نباید مسح سر و پاها با آب خارج از اعضا باشد. برای مثال شخصی یک مشت آب به صورت خود زده و مشغول شستن صورت است که شخص دیگری چند قطره آب به صورت او می‌پاشد یا موقع شستن دست، آب شیر، باران یا هر آب دیگری روی دست او پاشیده می‌شود. در تمامی این موارد باید نیّت کند که آبی که بعدا ریخته شده آب دوم باشد. توجه کنید که اگر این اتفاق بعد از شستن دوم عضو اتفاق بیافتد نمی‌تواند نیّت کند که این آب برای شستن سوم باشد؛ چون شستن سوم حرام و آب شستن سوم هم آب خارج حساب می‌شود، راه حل این است که اگر می‌تواند از رسیدن آب خارجی به دست‌ها جلوگیری کند و با آب دوم وضو، مسح سر و پاها را انجام دهد ولی اگر آب سوم به دستها (یعنی مقداری از دست که با آن مسح می‌کنند) برسد باید وضو را از سر بگیرد. فاصله بین اعمال وضو:اعمال وضو باید پشت سر هم انجام شود (که آن را موالات می‌نامند) و فاصله زیاد ما بین آنها که در نظر عرف پشت سرهم نباشند، باعث باطل شدن وضوست. مگر به علت پیش‌آمد عذری مانند فراموشی یا تمام شدن آب که موالات عرفی معتبر نیست و چنانچه رطوبت تمام جاهایی که پیش از آن شسته یا مسح کرده، خشک شده باشد، وضو باطل است. مثلاً موقعی که می‌خواهد دست چپ را بشوید اگر رطوبت دست راست خشک شده باشد ولی صورت هنوز تر باشد، وضویش صحیح است.اگر کارهای وضو پشت سرهم بجا آورد ولی بواسطه گرمای هوا، باد یا حرارت زیاد بدن و مانند اینها، رطوبت جاهای پیشین خشک شود، وضوی او صحیح است. نکته: برخی تصور می‌کنند که راه رفتن بین وضو بیش از هفت یا ده یا پانزده قدم و …. اشکال دارد. این تصور اشتباه است و راه رفتن بین وضو اشکالی ندارد مگر آنکه بدون عذر آن‌قدر راه برود که عرفاً نگویند کارهای وضو را پشت‌سرهم انجام داده یا اگر زمان راه رفتن طوری زیاد باشد که عضو قبلی خشک شود (موالات بهم بخورد) وضو باطل می‌شود. همچنین حرف زدن و چیزی خوردن هنگام وضو اشکال ندارد. نیت در وضووضو از عباداتی است که نیاز به قصد قربت الهی دارد؛ پس باید آن را برای اطاعت دستور خدا و نزدیکی معنوی به او انجام داد. بنابراین هر نیتی غیر از این باعث بطلان وضوست. سفارش شده که قبل از وضو "بسم الله الرحمن الرحیم" گفته شود و هنگام شستشو و مسح قسمت‌های مختلف دعاهایی نیز وجود دارند که خواندن آن مستحب هستند. لازم نیست نیت وضو را به زبان بگوید یا از قلب خود بگذراند، بلکه اگر تمام افعال وضو را به داعی امر خدا (نیت انجام دستور الهی یا قربت به خدا) بجا آورده شود کفایت می‌کند. نکته: سوالی که شاید درباره نیّت وضو پیش آید این است که اگر انسان در روزهای گرم با آب سرد وضو بگیرد یا در روزهای سرد با آب گرم وضو بگیرد وضویش از جهت نیّت چه حکمی دارد؟ چون ممکن است خنک شدن یا گرم شدن بدن در نیت وضو دخیل شده و قصد قربت را دچار مشکل کند. جواب این است که اگر در واقع برای خنک شدن یا گرم شدن سراغ آب رفته و شکل آب ریختن مثل وضوست، در اینجا وضو باطل است. اما اگر فقط و فقط به قصد وضو آب می‌ریزد ولی آب را به جهتی، سرد یا گرم انتخاب کرده است اشکالی ندارد. شک در اعمال وضو:اگر در بین وضو (قبل از پایان) در شستن یا صحیح شستن جایی شک کنیم باید بازگشته و آن عضو را دوباره بشوییم یا مسح کنیم. البته این در صورتی است که شک، وسواس گونه نباشد. بنابراین برای مثال اگر کسی به علت وسواس دائما هنگام شستن دست، شک می‌کند که صورت را صحیح شسته یا نه باید به شک خود اعتنا نکند یعنی نباید دوباره صورت را بشوید. اما اگر بدون وسواس شک کند باید بازگشته و محل مورد شک را دوباره بشوید و سپس از ابتدا شروع به شستن دست بنماید اگر بعد از پایان وضو در صحیح شستن یا مسح کردن شک کنیم نباید به شک اعتنا کنیم و وضو صحیح است. ظن و شک در وضو گرفتن یا نگرفتن:برای برطرف شدن بسیاری از شک‌ها در وضو و بسیاری از مواضع می‌توان از اصل فقهی استصحاب (حکم به استمرار بقای متیقّنِ سابق) استفاده نمود. یعنی هرگاه در بقای یک حکم شرعی (مانند طهارت) که در گذشته یقین به آن بوده، شک شود، به بقای آن حکم می‌گردد. قاعده مفید دوم در مورد شکیات، بی‌اعتنایی به شک بعد از عمل است. برای روشن شدن این اصول به زبان ساده چند مثال می‌زنیم: مثال اول: کسی یقین صددرصد دارد که وضو گرفته است حالا بعد از چند ساعت، شک می‌کند که آیا وضویش باطل شده یا نه، بلکه بالاتر از آن، احتمال می‌دهد که مثلا هفتاد و پنج درصد وضویش باطل شده است. در اینجا وضو صحیح است. چون ما یقین داشتیم که وضو صحیح گرفتیم و الان شک به باطل شدن داریم و یقین نکردیم پس قدرت یقین در بالاتر هست و حالت سابق (وضو داشتن) استمرار دارد. مثال دوم: بر عکس مثال قبل، کسی یقین صددرصد دارد که قبلا وضویش باطل شده؛ حالا شک می‌کند یا احتمال نوددرصد می‌دهد که بعدش وضو گرفته باشد. مثلاً شک می‌کند که بعد از برخواستن از خواب وضو گرفته است یا نه. در این حالت این شخص وضو ندارد. چون حالت وضو نداشتن (که در آن یقین داریم) استمرار دارد و حالت وضو داشتن که شک (ولو تردید 99%) داریم قدرت شکستن حالت یقین قبلی را ندارد. حتی اگر بین نماز شک کند که وضو گرفته یا نه بنابر احتیاط واجب باید وضو بگیرد و نماز را دوباره بخواند (البته احتیاط مستحب است که نماز را رها نکرده و آن را تمام کند). ولی اگر بعد از نماز شک کند که وضو گرفته یا نه، نمازی که خوانده صحیح است و برای نمازهای بعد باید وضو بگیرد. در هر صورت، اگر یقین نکنیم که وضوی گرفته شده باطل شده، باید بگوییم که وضو باطل نشده است. مثلاً کسی چرت زده ولی نمی‌داند آیا چشم و گوش هر دو با هم از کار افتاده بود یا هنوز گوشش می‌شنید که در این صورت وضویش باطل نشده است اما اگر یقین کند که چشم و گوش – هر دو –  از کار افتاده بود باید دوباره وضو بگیرد. اگر کسی می‌داند وضو گرفته و حدثی (مبتل وضو) هم از او سر زده، ولی نمی‌داند که کدام را جلوتر انجام داده، چنانچه این شک پیش از نماز است باید مجدد وضو بگیرد و اگر بین نماز است باید وضو گرفته و مجدد نماز را بخواند و اگر بعد از نماز است نمازی که خوانده صحیح است و برای نمازهای بعد باید وضو بگیرد. کمک گرفتن در وضو:انسان باید اعمال وضو را خودش و بدون کمک دیگران انجام دهد. یعنی با دست خودش اعضا را شسته و مسح کند. اما اگر به هر علت، توانایی آن را ندارد، می‌تواند از دیگران به مقدار ضرورت کمک بگیرد (در این صورت احتیاط واجب آن است هر دو نیت وضو نمایند). یعنی هر مقدار را که می‌تواند خودش انجام دهد و بقیه را کمک بگیرد. اما اگر هیچ نمی‌تواند، همه کارهای وضو را نائب او انجام می‌دهد. پس اگر نمی‌تواند عملی از وضو را انجام دهد باید نائبش دست او را بگیرد و به جای او مسح بکشد، و اگر ممکن نباشد باید نائب از دست او رطوبت و تری بگیرد و با آن رطوبت، سر و پای او را مسح کند. مثلا اگر شخص نمی‌تواند برای مسح پا خم شود یا پای خود را بالا بیاورد، شخص نائب باید از باقی‌مانده آب دست شخص وضو گیرنده استفاده نموده (کف دست خود را روی کف دست او بکشد) و مسح پا را به نیت وضوی او انجام دهد. نکته: کمک گرفتن برای مقدمات وضو مانند باز کردن شیر آب، آب آوردن، گرم کردن آب و ریختن آب از ظرف در مشت شخصی دیگر کمک کردن در وضو به حساب نمی‌آید. بنابراین اگر دیگری شیر را باز کند یا کف دست وضوگیرنده آب بریزد اشکالی ندارد، هرچند مورد آخر مکروه است. موانع استعمال آباگر کسی می‌ترسد که اگر وضو بگیرد (ولو استعمال حداقل مقدار آب مورد نیاز برای وضو) مریض شود یا اگر آب را به مصرف وضو برساند تشنه بماند، وظیفه ندارد وضو بگیرد (باید تیمم کند). و اگر نداند که آب برای او ضرر داشته و وضو بگیرد و اگر واقعاً ضرر داشته باشد، وضوی او باطل است. مانع در بدن:مانع بواسطه‌ی زخم یا دمل یا شکستگی در محل وضو: چیزی که با آن زخم و شکستگی را می‏‌بندند، و دوائی که روی زخم و مانند آن می‏گذارند «جبیره» نامیده می‌شود. اگر در یکی از جاهای وضو زخم یا دمل یا شکستگی باشد، چنانچه روی آن باز است : اگر آب ضرر ندارد، باید به طور معمول وضو گرفت. اگر ریختن آب ضرر دارد ولی کشیدن دست تر بر آن ضرر ندارد، باید اطراف زخم یا دمل را از بالا به پائین بشوید و دست تر بر آن بکشد، و بعد پارچه پاکی روی آن بگذارد و دست تر را روی پارچه نیز بکشد. (اما در شکستگی لازم است تیمم بنماید.) اگر ریختن آب یا دست کشیدن ضرر داشته باشد، باید اطراف زخم یا دمل را از بالا به پائین بشوید. و بعد پارچه پاکی روی آن بگذارد و دست تر را روی پارچه نیز بکشد. اگر زخم یا دمل یا شکستگی در جلوی سر یا روی پاها است و روی آن باز است، چنانچه نتواند آن را مسح کند به این معنی که زخم مثلاً تمام محل مسح را گرفته باشد، یا آنکه از مسح جاهای سالم نیز متمکن نباشد، در این صورت لازم است تیمّم نماید، و بنا بر احتیاط مستحب وضو نیز گرفته و پارچه پاکی روی آن بگذارد، و روی پارچه را با تری آب وضو که در دست مانده مسح کند. اگر روی دمل یا زخم یا شکستگی بسته باشد : چنانچه باز کردن آن بدون مشقت ممکن است و آب هم برای آن ضرر ندارد، باید باز کند و وضو بگیرد، چه زخم و مانند آن در صورت و دست‌ها باشد، یا جلوی سر و روی پاها باشد. اگر زخم یا دمل یا شکستگی که بسته است در صورت یا دست‌ها باشد، چنانچه باز کردن و ریختن آب روی آن ضرر دارد، باید مقداری را که ممکن است از اطراف شسته ـ و بنا بر احتیاط واجب ـ روی جبیره را مسح نماید. اگر نمی‏شود روی زخم را باز کرد ولی زخم و چیزی که روی آن گذاشته شده پاک است، و رساندن آب به زخم ممکن است و ضرر هم ندارد، باید آب را به روی زخم از بالا به پائین برساند، و اگر زخم یا چیزی که روی آن گذاشته شده نجس است، چنانچه آب کشیدن آن و رساندن آب به روی زخم ممکن باشد باید آن را آب بکشد، و موقع وضو آب را به زخم برساند. در صورتی که آب برای زخم ضرر ندارد ولی آب کشیدن آن ممکن نیست، یا باز کردن زخم موجب مشقت یا ضرر است باید تیمم نماید. کسی که نمی‏داند وظیفه‌اش تیمم است یا وضوی جبیره‌ای ـ بنابر احتیاط واجب ـ باید هر دو را بجا آورد. اگر جبیره تمام بعضی از اعضای وضو را فرا گرفته باشد، وضوی جبیره‌ای کافی است، ولی اگر تمام اعضای وضو را یا بیشتر آن گرفته باشد بنابر احتیاط باید تیمم نماید و وضوی جبیره نیز بگیرد. اگر جبیره تمام پهنای روی پا را گرفته ولی مقداری از طرف انگشتان و مقداری از طرف بالای پا باز است، باید جاهایی که باز است روی پا را، و جایی که جبیره است روی جبیره را مسح کند. اگر در صورت یا دست‌ها چند جبیره باشد، باید بین آنها را بشوید، و اگر جبیره‌ها در سر یا روی پاها باشد، باید بین آنها را مسح کند، و در جاهایی که جبیره است باید به دستور جبیره عمل نماید. اگر جبیره بیشتر از معمول اطراف زخم را گرفته و برداشتن آن بدون مشقت ممکن نیست باید تیمم نماید، مگر اینکه جبیره در مواضع تیمم باشد که در این صورت لازم است بین وضو و تیمم جمع نماید. و در هر دو صورت اگر برداشتن جبیره بدون مشقت ممکن است باید جبیره را بردارد، پس اگر زخم در صورت و دست‌ها است اطراف آن را بشوید، و اگر در سر یا روی پاها است اطراف آن را مسح کند، و برای جای زخم به دستور جبیره عمل نماید. کسی که وظیفه او تیمم است اگر در بعضی از جاهای تیمم او زخم یا دمل یا شکستگی باشد، باید به دستور وضوی جبیره ای، تیمم جبیره ای نماید. سایر موانع: هنگام وضو نباید چیزی به مواضع وضو چسبیده باشد که آب به پوست نرسد. یا اگر هست باید وقت وضو گرفتن آب را به زیر آن برسانیم. مثلاً وجود چسب یا رنگ ساختمانی یا گچ و گِل یا لاک ناخن در اعضای وضو باعث باطل شدن آن است. اما رنگی که جزو پوست شده و مانع نیست اشکال ندارد مانند رنگ باقی مانده از حنا و مثل آن. چرا که رنگ ساختمان یا چسب‌های مایع و جامد جرمی دارند که مانع رسیدن آب به اعضاست. اگر در جای وضو یا غسل چیزی چسبیده است که برداشتن آن ممکن نیست، یا به‌قدری مشقت دارد که نمی‏شود تحمّل کرد، وظیفه‌اش تیمم است مگر آنکه آن چیز در مواضع تیمم باشد که در این صورت لازم است بین وضو و تیمم جمع کند، و اگر آن چیزی که چسبیده دوا باشد حکم جبیره را دارد. اگر چیزی بر اعضای وضو چسبیده باشد که شک داشته باشیم که مانع رسیدن آب می‌شود یا نه، باید آن مانع برطرف شود. دقت زیاد در بودن یا نبودن مانع، مطلوب نیست و همینکه بطور عادی نظری به اعضا بکنیم و چیزی نبینیم، کافی است. بلند بودن ناخن، برای وضو اشکال ندارد ولی اگر ناخن بیش از حد بلند است باید زیر جاهای بلندتر از معمول چرک و مانع نباشد. اگر بعد از وضو مانعی ببیند و نداند وقت وضو هم بوده یا نه، وضویش صحیح است اما اگر به دلیلی (مثل اینکه فاصله وضو و دیدن مانع بسیار کم باشد که احتمال چسبیدن آن بعد از وضو نباشد یا مانع مربوط به کاری قبل از وضو باشد) احتمال دهد که هنگام وضو بوده باید دوباره وضو بگیرد و اگر هم نمازی خوانده قضا کند. امیدواریم با بکار بستن این نکات و دوری از اهمال کاری و وسواس، وضوی صحیح بگیریم و آماده راز و نیاز با خالق جهان شویم. منابع: برگرفته از رساله آقای سیستانی (مد ظلله) برگرفته از سایت مقام معظم رهبریاصل استصحاباحکام وضوی جبیرهبنده صرفاً سعی کردم مطالب مفید را با خلاصه‌سازی از روی منابع معتبر گردآوری نمایم و هیچ‌گونه تخصصی در فقه ندارم. لذا خواهشمندم درصورتیکه ایرادی در احکام مشاهده فرمودید یا نکته مهم دیگری به نظرتان رسید در بخش نظرات (پایین این نوشته) اصلاحیه یا پیشنهاد خود را مطرح بفرمایید.التماس دعاe.ae.aTue, 02 Apr 2019 11:57:43 +0430https://virgool.ir/@e.asgari/travel-from-iran-to-iraq-xlcapfsxhhyfهدف من اشتراک‌گذاری اطلاعات مفید و هزینه‌های سفر به عتبات عالیات هست. امیدوارم برای دوستانی که بصورت آزاد (بدون ثبت‌نام در کاروان‌های حج و زیارت) به عراق سفر می‌کنند، مفید باشد.نرخ کرایه‌هادر ابتدا هزینه (کرایه) حمل‌ونقل درون/بین شهرهای نجف، کربلا، کاظمین و سامرا را در قالب جدول ذیل بیان می‌نمایم.برآورد هزینه های حمل و نقل در سفر (نرخ عادی) بین شهری عتبات کشور عراقکرایه ماشین برای سفر درون شهری در جدول زیر همراه با توضیحات و ملاحظات آن درج شده است:هزینه (کرایه) وسیله نقلیه در سفر درون شهرهای زیارتی عراقنکاتی درباره کرایه‌ها:ممکن است با توجه به تورم محدود عراق، مقدار کمی به هزینه‌ها اضافه شده باشد.چنانچه بصورت گروهی ۴ یا ۵ نفره سفر کنید، هزینه کرایه تاکسی بصورت دربستی به نفع شماست.هزینه سواری دربست (برای ۴ نفر) برای زیارت دوره کاظمین و سامرا (یک روز صبح تا شب در اختیار) از نجف یا کربلا، حدود ۱۸۰ هزار دینار عراقی است.ممکن است در ایام اربعین یا مناسبت‌های زیارتی (که درخواست زیاد است) نرخ کرایه‌ها کمی بالاتر بروند.قیمت سواری خوب تقریباً دوبرابر مینی‌بوس (یا ون ۱۴ نفره) هست. فقط دقت بفرمایید بعضی از ون‌ها کولر ضعیفی دارند و استفاده از ون در تابستان (بخصوص در ردیف‌های عقب ماشین) برای کودکان توصیه نمی‌شود.در ایام شلوغ ماشین‌ها در گاراژ پارک نمی‌کنند و معمولاً باید برای پیاده‌روی حدود نیم تا یک ساعت اضافه برنامه‌ریزی کنید.در ایام اربعین (اگر ترافیک سنگین نباشد) از محل توقف در پارکینگ اربعین تا خروج از مرز مهران (و برعکس) حدود ۲ الی ۳ ساعت برنامه‌ریزی کنید.با توجه به اختلاف قیمت نسبتاً زیاد هزینه تاکسی از خارج و داخل فرودگاه نجف تا حرم، موقعیت جغرافیایی ورودی و خروجی فرودگاه نجف نسبت به پارکینگ تاکسی‌ها در شکل زیر نشان داده شده‌اند.نقشه شهرهای زیارتی عراقبهترین نرم‌افزارهای نقشه‌های آفلاین برای عراق اپلیکیشن اپلیکیشن نشان (یا Maps.Me) هستند که بهتر است قبل از سفر نقشه عراق را دانلود کنید و نقشه آنلاین اپلیکیشن گوگل‌مپ نیز بسیار کاربردی است. ولی برای مشاهده نقشه خیابان‌های اصلی اطراف حرم‌ها می‌توانید فایل‌های نقشه زیر را دانلود و همراه داشته باشید:نقشه شهر نجف - نقشه شهر کربلا - نقشه شهر کاظمینموقعیت گاراژ موحد و زیر پل الحسین علیه‌السلام (تقاطع خیابان طویریج و میثم تمار) در شهر کربلا که معمولاً ون و سواری نجف و مهران (و سایر مرزها) در آنجا توقف می‌کنند (با شکل دایره) و محل توقف سواری کربلا به سمت کاظمین و سامرا توقف دارند (با شکل مستطیل) در نقشه در شکل زیر نشان داده شده است.موقعیت وسایل نقلیه برای خروج از کربلا (به سمت نجف ، کاظمین ، مرز مهران)موقعیت گاراژ (ترمینال) جنوبی شهر نجف که معمولاً ون و سواری به سمت مرزهای ایران (یا بصره و عماره) در آنجا توقف می‌کنند در نقشه در شکل زیر نشان داده شده است.موقعیت وسایل نقلیه برای خروج از نجف به سمت مرزهای ایرانبرنامه سفر زیارتی دوره با اتوبوس‌های عتبه حرم امام حسین علیه‌السلامبرای رزرو اتوبوس‌ حرم، روز قبل از حرکت مقابل باب سدره المنتهی دفتر عتبه حرم، سرنبش خیابان به سمت مقام امام زمان(عج) تشریف ببرید.از ساعت ۷ صبح فروش بلیط اتوبوس‌های عتبه شروع می‌شود و معمولاً (در ایام غیرمناسبتی) تا شب بلیط موجود است.ساعت حرکت ۵ الی ۶ (کمی بعد از نماز صبح) از کنار مقام امام زمان عج (انتهای خیابان سدره) است. برای هر مسیر تعدادی اتوبوس موجود است. معمولاً نیم ساعت قبل از زمان اعلام شده اولین اتوبوس‌های هر مسیر پر شده و حرکت می‌کنند. پس لطفاً قبل از ساعت اعلام شده در بلیط در محل مقابل مقام امام زمان (عج) حاضر باشید.توجه داشته باشید که برنامه زیارت دوره شامل غذا نیست. البته در ایام مناسبتی معمولاً موکب‌ها برای غذا زائرین از یک ساعت به اذان ظهر تا کمی بعد از آن هستند. همچنین در حرم سامرا، سمت باب القبله (مضیف) حرم نیز همیشه غذای حضرت توزیع می‌شود.در صورتی که زیارت دوره شامل کاظمین و سامرا و امام‌زاده سیدمحمد را انتخاب کنید، معمولاً اتوبوس حدود ساعت ۲۲ به کربلا (محدوده مقام امام زمان عج) برمی‌گردد و این سفر دوره بخصوص برای کودکان و افراد مسن خسته‌کننده است.در حال حاضر (سال ۱۴۰۴) همراه داشتن گوشی موبایل در داخل حرم‌ها بلامانع است. (قبلاً بردن موبایل در داخل فقط حرم کاظمین ممنوع بود و باید تحویل بخش امانات میشد).برنامه حرکت و هزینه زیارت دوره اتوبوسهای حرم امام حسین علیه السلام در شهر کربلاهزینه اتوبوس‌های حرم مربوط به سال ۱۴۰۴ هست و ممکن است کمی افزایش داشته باشند.در ایام اربعین اتوبوس‌های حرم به مسیرهای مرزی اختصاص پیدا می‌کنند و زیارت دوره ندارند.در تصویر زیر، دفتر رسمی عتبه امام حسین علیه السلام برای فروش بلیط اتوبوس‌های حرم در سمت باب سدره المنتهی را مشاهده می‌کنید. مقام امام زمان علیه‌السلام نیز در انتهای خیابان سدره است.دفتر عتبه برای فروش بلیط برای اتوبوس‌های حرم امام حسین علیه السلام (سمت باب سدره المنتهی)مخارج اسکان (در هتل) و غذادر ایام اربعین و بعضی از مناسبت‌های دیگر، موکب‌هایی برای استراحت و اقامت موقت زائرین وجود دارند. همچنین در نجف و کربلا در خود حرم‌ها مکانهایی برای این منظور فراهم شده است. ولی چنانچه قصد استحمام و استراحت در هتل را داشته باشید، باید بدانید که قیمت یک شب اقامت در هتل‌های مختلف از نظر امکانات رفاهی، میزان فاصله تا حرم و در ایام مناسبت‌های مختلف بسیار متفاوت هستند. هزینه یک شب اقامت در اغلب هتل‌های مجهز (۵ ستاره) به ازای هر نفر بیشتر از ۲۰ دلار است. ولی هتل نسبتاً خوب با قیمت مناسب در شهرهای نجف و کربلا پیدا می‌شود.هزینه اقامت در هتل‌های متوسط نجف و کربلا با فاصله حدود ۱۰ الی ۱۵ دقیقه پیاده‌روی تا حرم، هر شب به ازای هر نفر ۱۲۵۰۰ دینار (یا ۱۰ دلار) تا ۲۵۰۰۰ دینار است. البته هزینه این هتل‌ها به ایام تشرف شما نیز بستگی دارد. برای اقامت در هتل به داشتن پنجره اتاق (جهت تهویه)، اینترنت وای‌فا و نظافت اتاق توجه داشته و قبل از اجاره بازدید نمایید. امکانات هتل‌های متوسط در حد هتل دو یا سه ستاره با امکاناتی از قبیل: حمام، اینترنت وای‌فا، یخچال (معمولاً با آب معدنی) و مشابه هتل‌های کاروان‌های درجه دو حج و زیارت است.معمولاً چای و غذا در مناسبت‌های مختلف بصورت رایگان در موکب‌ها توزیع می‌شود. همچنین در سامرا مهمانسرای (مضیف) حضرت هر روز غذای رایگان توزیع می‌کند. برای رزرو غذای عتبه امیرالمومنین و امام حسین و حضرت ابوالفضل علیهم‌السلام (معمولاً صبح بعد از طلوع آفتاب) در کنار حرم‌هایشان با استفاده از گذرنامه می‌توانید اقدام نمایید. قبلاً رزرو غذا در عتبه امیرالمومنین علیه‌السلام از طریق سایت https://www.imamali.net قابل رزرو بود. چنانچه قصد خرید داشته باشید، قیمت برخی اقلام و مواد غذایی درج می‌شود:یک عدد نان (یا صَمون عراقی) : ۲۵۰ دیناراستکان چای : ۵۰۰ الی ۱۰۰۰ دیناربطری نوشابه : ۵۰۰ دینارلبنیات : نزدیک به قیمت ایرانساندویچ فلافل یا ساندویچ گوجه و تخم‌مرغ یا ساندویچ همبرگر (کوچک) : ۱۰۰۰ دینارساندویچ مرغ و ... یا کباب : بین ۲ تا ۱۰ هزار دیناریک پرس املت (با دو عدد نان و پیاز): ۲ هزار دیناریک وعده کُبه (شبیه کوفته) : ۴ هزار دینارمرغ سوخاری : حدود ۱۰ الی ۱۴ هزار دینارقیمت‌های فوق وابسته به فاصله تا حرم و فضای غذاخوری و ... دارند.با توجه به ارزش بالای معنوی زیارت، فرصت محدود و همچنین ‌افت ارزش تومان نسبت به دینار عراق، به هیچ وجه خرید سوغات، بخصوص از کربلا، را پیشنهاد نمی‌کنم. ولی برای اطلاع بازارهای نزدیک حرم، ورودی بازار اصلی (السوق الکبیر) نجف روبروی درب ورودی حرم (سمت ایوان نجف بین شارع امام زین‌العابدین ع و شارع امام صادق ع) است. همچنین بازار نسبتاً کوچکتری در کوچه مقابل باب القبله است.توجه داشته باشید که در صرافی‌های عراق (که در بازار اطراف حرم‌ها هستند) هر ۱۰۰ دلار به حدود ۱۵۰،۰۰۰ الی ۱۵۵،۰۰۰ دینار عراقی تبدیل می‌شود.اگر نیاز به ویلچر داشتید، توجه داشته باشید که معمولاً هتل‌ها ویلچر دارند. همچنین در کربلا مقابل درب شماره ۳ یا باب قاضی الحاجات (بیرون حرم امام حسین علیه‌السلام کنار مسیر بین‌الحرمین) یک کانتینر (دکه) سفید هست که با گرویی گرفتن موبایل ویلچر قرض می‌دهند. در نجف و کاظمین هم با دریافت کارت شناسایی (پاسپورت) در ورودی حرم ویلچر می‌دهند.مکان دریافت ویلچر در بین الحرمین کربلاهزینه تماس (ارتباط) با ایراندر بخش پایانی هم هزینه مکالمه (تماس) بین ایران و عراق توسط هر یک از اپراتورها بصورت ذیل می‌باشد.هزینه تماس و پیامک بین ایران و عراق بوسیله همراه اول و ایرانسل سال ۱۴۰۲این هزینه‌ها براساس تعرفه رسمی روینگ در اپراتورهای کشور عراق Zain, ASIACELL, KOREK است که هریک از اپراتورها در تاریخ ۱۰ مرداد سال ۱۴۰۲ در سایت خود اعلام کردند.ایرانسل بسته‌های اینترنت ۳۰۰مگ (۷روزه)، ۱ گیگ (۷روزه یا ۳۰ روزه) و... دارد.همراه اول بسته‌های اینترنت ۱ گیگ (۷روزه) و ... دارد.کلیه قیمت‌ها بدون احتساب مالیات بر ارزش افزوده (۱۰%) است.فراموش نکنید قبل از خروج ایران حالت رومینگ سیم‌کارت را در تنظیمات گوشی فعال کنید.در صورت نیاز به تنظیم دستی اپراتور شبکه همراه در گوشی (موبایل) برای کشور عراق -طبق تجربه دوستان- معمولاً آسیاسل آنتن‌دهی بهتری دارد.بسته اینترنت اپراتورهای ایران (همراه اول و ایرانسل) در روزهای شلوغ مثل اربعین، نیمه شعبان، ... در اطراف حرم‌ها آنتن‌دهی مناسبی ندارد و در این ایام نیازمند خرید و استفاده از سیم کارتهای عراقی هستید. به غیر از ایام و مکان‌های اوج شلوغی، اپراتورهای همراه ایران (رومینگ) آنتن‌دهی مناسبی دارند و با توجه به اختلاف قیمت طرح‌های و بسته‌های اینترنت با سیم کارت عراقی بسیار به صرفه هستند.قیمت سیم‌کارت عراقی با اعتبار یک هفته (یا یکماه) همراه با ۳ گیگابایت اینترنت، ۱۵۰۰۰ دینار عراقی هست که با پاسپورت به مسافران می‌دهند. این سیم‌کارت‌ها شارژ اولیه کمی دارد که فقط برای تماس داخلی کشور عراق یا تماس از ایران (دریافتی از ایران) مناسب بوده و با شارژ اولیه آن تماس با ایران میسر نیست.سعی کنید تماس‌های ورودی ایران را در حالت رومینگ پاسخ ندهید چون بسیار گران هستند.اگر مشکلی در اطلاعات فوق وجود دارد یا دوستان پیشنهادی دارند و یا قصد به اشتراک قراردادن اطلاعات بیشتر یا تجربیات سفر خودتان را داشتید، لطفاً در بخش نظرات بنویسید. ان‌شاء‌الله در اولین فرصت، بررسی و اصلاح خواهم کرد.از همه مومنین و بخصوص زائران کربلا خواهشمندم برای تعجیل در فرج امام زمان علیه السلام و شفای بیماران و رفع گرفتاری مومنان دعا بفرمایند.e.ae.aSun, 20 Jan 2019 08:32:39 +0330