نوشته های طربخانه خاک

آشنایی تازه به نام "کرونا"

طربخانه خاک — Fri, 29 May 2020 20:46:52 +0430

✏ در آغازِ شیوع ویروس کرونا، ما با وضعیت اضطراری و ویژه مواجه بودیم!کرونا تجربه ناآشنا و توجّه برانگیزی بود، که ما را وادار میکرد با آن درگیر شویم و به آن بی اندیشیم، از آن بترسیم، و برای مقابله با آن واکنش درست نشان دهیم!اما ظاهرا با طولانی شدن ماجرا، نحوه فهم و عمل ما نسبت به آن تغییر کرد!این تجربه ناآشنا، برای ما بدل به امری آشنا شد، با آن انس گرفتیم و به آن عادت کردیم !تکرار و زمان، بدون آنکه تغییری در وضعیت عینی ایجاد کند، ذهنیت و فهم ما از اوضاع را دگرگون کرد!در واقع بدون آنکه در واقعیت عینیِ ماجرا تغییری ایجاد شود، وضعیت اضطراری به وضعیت عادی بدل گشت!از آنجا که وضعیت عادی و آشنا نمیتواند توجّه برانگیز باشد، لذا ما نیز اکنون کمتر به کرونا توجه میکنیم!این واقعیت را شاید بتوان از منظرهای گوناگون مورد تامّل قرار داد !اما سوالی که من از خود میپرسم اینست:آیا ممکن نیست ما دچار بسیاری از وضعیت های اضطراری و مهم دیگری چون کرونا باشیم، ولی در اثر افسونِ تکرار، زمان و عادت، قادر به درک آن و توجّه جدّی به آن نباشیم؟؟آیا ممکن نیست ما دچار مسائل و پرسشهایی بسیار اساسی و مهم باشیم، اما از اهمّیت و فوریت آن آگاه نباشیم؟؟به نظر من تفکر جدّی و اصیل، تنها در پرتو فهم فوریت،اهمّیت و ضرورت مسائل ممکن خواهد بود، و بدون چنین فهمی، گرچه میتوان متخصص و باسواد شد، اما متفکّر نه...!@doregard1900

پرسش از ماهیت خود| بخش سوم

طربخانه خاک — Sun, 10 May 2020 21:05:29 +0430

? از منظر عارفان، شناختن یا نشناختن "جان"، چه تبعات و نتایج مهمی در پی دارد؟؟? بنا بر تعالیم عرفانی، "جان" که جوهر وجود آدمی است، ربط و پیوندی مستقیم با امری مطلق، کامل و بیکران دارد، که جانِ جهان، معنای معناها و مغزِ هستی است، حقیقتی مطلق که هر چیزِ دیگر در نسبت با آن معنا میابد و وجود میپذیرد! امری که مبدا، مقصد، اصل و ریشه همه چیز است!شاعران پارسی اغلب آن را "جانان" نامیده اند، تا هم به پیوندش با "جان" اشاره کرده باشند، و هم به این حقیقت که "جانان" اصل و مبدا "جان" است و عظیم تر از آن !عارفان با به کارگیری دسته هایی از مفاهیم ثنوی و برخی تمثیل ها، نسبت و پیوند میان جوهر وجود آدمی، و امر مطلق و معنای معناها را به تصویر کشیده اند:سی مرغ وسیمرغ _ بارقه و آتش _ قطره و دریا _ جان و جانان _ آتمن و برهمن و...لذا شناخت جان، قرین شناخت جانان است:《هر که خودش را بشناسد، پروردگارش را شناخته است》"منسوب به پیامبر اسلام"《روشن‌ضمیری هنگامی است که یک موج متوجه می‌شود که اقیانوس است》"تیک نات هان"《روشن‌ضمیری حالت طبيعىِ احساسِ وصل با «وجود» است، ارتباط با چيزى بی‌کران و فناناپذیر كه در نهايتِ شگفتى، ذاتِ شخص است و درعین‌حال بسيار عظیم‌تر از اوست.روشن‌ضمیری، يافتنِ طبيعت حقيقى خويش در وراى نام و شكل است》"اکهارت تُلِه"《آتمن (جان)، همان برهمن(جانان) است》"اوپانیشاد"بر اساس همین پیوند و خویشاوندی میان جان و جانان، نشناختنِ جان، قرین نشناختن جانان است.این نادانی اغلب نوعی فراموشی تعریف شده، برای اشاره به این نکته که انسان درسطحی عمیق از وجودش، جان شناس و جانان شناس بود، اما ارتباطش را با آن سطح از وجودش، که در سنت اسلامی از آن به فطرت تعبیر شده از دست داد، و به ورطه رنج و اندوه و ترس و زشتی افتاد! چرا که جانان، منبع و منشا اصلی خوشی، نیکویی، زیبایی، دانایی و سعادت است!انسان نی است که از نِیِستان جدا افتاده، ساکن بوستانهای بهشت است که به زمین هبوط کرده، و ماموریت او این است که با بازشناختن و یادآوریِ جان و جانان،به اصل و مبدا خویش بازگردد.یعنی همانجایی که منبع حقیقی خوشی، نیکویی، زیبایی، دانایی و سعادت است.《هرکسی کاو دور ماند از اصل خویش،بازجوید روزگار وصل خویش》"مولانا"این قصّه فراموشی و یادآوری، یا هبوط و بازگشت به صورت های مختلف در سنن معنوی تکرار شده است.عبارتی در قرآن کتاب مسلمانان هست که عارفان مسلمان بسیار به آن اهمیت میدهند:《مانند کسانی مباشید که خدا را فراموش کردند، و خدا نیز آنان را دچار خودفراموشی کرد》"قرآن"شناختِ جان که گویی پاره ای از جانان است، و همچون او بی رنگ، بی نام،بی نشان و بی صورت است،آغازِ سیری است که منتهای آن یگانگی و وحدتی محض و بی صورت و رفتن در کارگاهِ صُنع عدم و استغراق در اقیانوسِ وجود و سوختن و خاکستر شدن در آتشِ حقیقتی بیکران، بسیط، بی تعیّن و مطلق است!از آن منظر میتوان اشیاء را به مثابه تجلّیات و مظاهرِ امری مطلق، یگانه و بی صورت درک کرد !یعنی میتوان کثرات را، در نسبت با امری واحد،که مبدا و مقصد و اصل و ریشه آنهاست دید و معنا کرد،و این همان شناختِ کنه و حقیقتِ اشیاء و جهان است که در عرفان مطرح شده است.پس بنا بر داستانها و تعالیم سنن معنوی، آدمی باید جان را به یاد اورد تا جانان را نیز به یاد آورد، و به اصل و منشا و مبدا خودش بازگردد، جایی که تنها منبع راستینِ خوشی، خوبی، زیبایی، کمال، معنا و فرزانگی است.مولانا میگوید هر آنچه که آدمیان به دنبال آن هستند و آرزویش را دارند، نقاب های "جانان" است!به عبارتی "جان" به نحوی ذاتی "جانان" را میجوید و مشتاق بازگشتن به اوست، اما غفلت و نادانیِ انسان موجب شده تا او نقاب های جانان را با خودِ او اشتباه بگیرد!لذا آن شادیِ دلخواهی که همه آدمیان مشتاق آن هستند، حاکی از میلِ جان برای بازگشت به جانان است، و به هیچ شکل دیگری به دست نخواهد آمد!این نوشتار را با ذکر این سخن مولانا از کتاب فیه ما فیه پایان میدهم:《همه آرزوها، مهرها، محبت ها و شفقت ها که خلق دارند به انواع چیزها...به پدر و مادر، دوستان، زمین ها، باغ ها، علم ها، طعام ها، شراب ها و....همه آرزوی "حق" دارند! و آن چیزها جمله نقاب هاست.چون از این عالَم بگذرند و آن شاه را بی این نقاب ها ببینند، بدانند که آنهمه نقاب ها و رو پوشها بود و مطلوبشان در حقیقت آن یک چیز بود!پس همه مشکل ها حل شود و همه درخواست ها که در دل داشتند جواب بشنوند و همه عیان گردد》"مولانا/ فیه ما فیه"تلگرام: @doregard1900

پرسش از ماهیت خود | بخش دوم

طربخانه خاک — Sat, 09 May 2020 09:09:08 +0430

? آیا میتوان به کمک مفاهیم خود را شناخت؟? هم عارفان و هم فیلسوفان، در مورد ماهیت انسان پرسش کرده اند، اما به دو شیوه کاملا متفاوت!در واقع این دو نحوه متفاوت پرسشگری، به دو نحوه تفکّر متفاوت و دو سنّت فکریِ متفاوت مربوط است، و به دو نتیجه و پاسخ کاملا متفاوت انجامیده است!فیلسوف میپرسد: انسان چیست؟ ... او ماهیت انسان را، با پرسش از معنای "مفهوم کلّی انسان" مورد تامّل قرار میدهد!، در نتیجه میکوشد به راهبریِ منطق، و به کمک مفاهیم، تعریفی جامع و مانع از معنای "مفهومِ کلّی انسان" ارائه دهد.نتیجه چنین پرسشی تعریفی منطقی است مانند آنچه که ارسطو ارائه داد:انسان، حیوان ناطق است.عارف میپرسد:"من" چیستم؟! ..."من"، مانند "انسان"، مفهومی کلّی و انتزاعی نیست، بلکه مفهومی جزئی است که تنها یک مصداقِ خارجی دارد! چرا که در تجربه هر فردی، تنها یک "من" وجود دارد!من، آن حقیقتی است که اینجا و هم اکنون، حاضر و ناظر است!لذا عارف میکوشد آن را بیابد، آن را ببیند و به نوعی شناخت بی واسطه از آن دست پیدا کند! و همین او را به جای تفکّر منطقی، به کاوش در تجربه حالِ حاضرش میکشاند!او نه به وسیله تعریف منطقی، بلکه به وسیله درون پویی، مراقبه و خودکاوی میکوشد تا "من" را بیابد!پاسخی که عارفان در این شیوه به آن رسیده اند کاملاً با پاسخِ فیلسوفان تفاوت دارد:به زعم عارفان "من"، حقیقتی است فراتر از تن و اندیشه، فرا تر از جسم و ذهن، فرا تر از حیوانیت و نطق!بلکه "من"، حقیقتی است مجرّد، بی تعیّن، بیکران، قدسی و پاک! چیزی که در جامه تنگ مفاهیم نمیگنجد، امری توصیف ناپذیر! اغلب عارفانِ شاعرِ ایرانی آن را "جان" نامیده اند:شمسِ جان که او خارج آمد از اثیرنبودش در ذهن و در خارج نظیر*وَه چه بی رنگ و بی نشان که منمکی ببینم مرا چنان که منمتو یکی تو نیستی ای خوش رفیقبلکه گردونی و دریایی عمیقمولانا**************مولانا میگوید "جان"، بسیار نزدیک است، و از فرط نزدیکی و آشکارگی، پنهان شده است:جان ز پیدایی و نزدیکی است گُم/مثنویبنا بر این مفاهیم و صور ذهنی، نمیتوانند واسطه شناخت "جان" باشند، چرا که در خودشناسی، فاصله ای میان عالِم و معلوم در کار نیست!به عبارت دیگر، مفاهیم زمانی میتوانند برای شناخت نقش واسطه را بازی کنند، که میان عالِم و معلوم فاصله ای باشد،اما "جان" فاصله ای با ما ندارد،بلکه عینِ ذات و جوهر ما است!در یک تمثیل، تلاش برای شناختِ "جان" به وسیله تفکّر مفهومی، درست شبیه این است که فردی بخواهد، از نقطه ای که ایستاده، یک قدم به سمت خودش برود!لذا عارفان توصیه میکنند برای شناختِ خود، دویدن و دور شدن را متوقّف کنیم!زیرا شناختِ "جان" با تفکّر مفهومی امکان ندارد!مفاهیم و کلمات برای دور رفتن به کار می آیند، اما اگر بخواهیم توقّف کنیم، آنها نوعی مانع و حجاب محسوب میگردند!بخشی از مثنوی مولانا: آنچه حقّست اقرب از حبل الوريدتو فکنده تير فکرت را بعيداي کمان و تيرها بر ساختهصيد نزديک و تو دور انداختههرکه دور اندازتر او دورتروز چنين گنجست او مهجورترفلسفي خود را از انديشه بکشتگو بدو کاو راست سوي گنج پشتگو بدو چندانکه افزون مي دوداز مراد دل جداتر مي شود*******سرّ مخالفت عارفان و صوفیان، با تفکّر مفهومی و فلسفیدن همین جاست:عارف میگوید برای شناخت "جان" باید توقّف کرد، امّا فیلسوف دائماً در پی مفاهیم میدود و خودش را در هیاهو و تکاپوی دویدن به سوی ذهنیاتش، فراموش میکند! عارفان معتقدند جریان بی وقفه و غیر ارادیِ افکار، گرد و غباری به پا کرده و ما خود را در این گرد و غبار گم کرده ایم. لذا اگر آنی ساکن بمانیم، و اجازه دهیم گرد و غبار فرو بنشیند، خود را خواهیم یافت:احتما کن احتما از اندیشه هافکر، شیر و گور و جانها بیشه ها<<احتما : پرهیز>>مولانا**********لذا عارف، با سکوت و سکون، و انهدام امواج ذهنی، و خاموشی فکر در پی خودشناسی میرود،به عبارتی با ایستادن و نه با دویدن!در نظر عارف بدون چنین شناختی از "جان"، همه دانش ها و اندیشه های آدمی بی پایگاه و بی بنیاد خواهند بود، اندیشه ای که در آن خودِ "اندیشنده" ناشناخته باشد، و دانشی که در آن خودِ "داننده" مجهول باشد، مانند راه رفتن در خواب است !تلگرام: @doregard1900

اخلاق و مسئله "دیگری" در تفکّر عرفانی

طربخانه خاک — Fri, 08 May 2020 07:40:53 +0430

? بارها از خود پرسیده ام که چرا رنجِ دیگری، رنج من نیست؟و چرا من نیز چون دیگری، با رنجِ خودم تنها هستم؟این تجربه که من راهی به رنج و اندوهِ دیگری ندارم، چیزی را در وجودم می آزارد!شاید بتوان گفت وجدان اخلاقی ام آزرده میشود، وقتی میبینم دیگری با رنج و اندوهش تنهاست، و من نمیتوانم شریکِ رنج و اندوهش باشم.همچنین این نیز بسی دردناک است که من، با رنج و اندوه خودم تنها هستم،و کسی را راه به آنچه از سر میگذرانم نیست.و هیچ کس حتی نزدیکترین کسانم، نمیتوانند به معنای واقعی شریک غم های من باشند!آیا این جدایی و این مرزِ غیر قابل عبور، بی رحمانه و آزار دهنده نیست؟مسئله "دیگری" و نحوه تعامل با او، اساس پرسش ها و تاملات اخلاقی است.گویا اصلی ترین و عام ترین قاعده اخلاقی، که در تمامی فرهنگ های بشری مشترک است و به آن قاعده طلایی اخلاق میگویند، این است:<<با دیگری چنان رفتار کن، که دوست داری دیگری با تو آنگونه رفنار کند>>این قاعده را میتوان به نحو دیگری نیز بیان کرد:<<با دیگری چنان رفتار کن، که گویی دیگری، خودِ تو هستی!>>به نظرم بینشِ مهمی در این قاعده نهفته است، و آن بینش این است که:تا مرز میانِ خود دیگری، به نحوی کمرنگ نگردد، فضایل اخلاقی و نیکویی ها امکان بروز و ظهور نمیابند!و شاید به نحو معکوس بتوان نتیجه گرفت که اساس همه زشتی ها و رذایل اخلاقی، همین مرز و جدایی میان خود و دیگریست!!این همان بینش مهمی است، که در تفکر عرفانی بر آن تاکید میشود:مرزی میان خود و دیگری وجود ندارد، و توهّمِ جدایی، اساس تمامی زشتی ها و رذائل اخلاقی است!در اغلبِ تامّلات و اندیشه ها پیرامونِ اخلاق، جدایی میانِ خود و دیگری به عنوان امری بدیهی پذیرفته شده، و لذا مسئله این بوده که چگونه باید با دیگری تعامل برقرار کرد؟!اما از آنجا که در تفکّر عرفانی، کثرت و جدایی توهّم و پنداری بیش نیست، جدایی میان خود و دیگری نیز وجود ندارد، و فقط یک توهم است!بر اساس تعالیم عرفانی، انسانهایی که در دامِ توهّم کثرت و جدایی گرفتار هستند، خود را به اعتبارِ بدن، زمان، مکان،فرهنگ، ملیّت، عقاید، افکار، عواطف و...، چیزی محدود و مجزّا از جهان و مافیها ادراک میکنند.از دلِ این پندارِ جدایی نیز،خودِ دروغینی (نفس/ایگو) زاییده میشود که توهّمی مضاعف است.این خود دروغین، بنیاد و اساس تمامیِ کنش ها، اندیشه ها و عواطفِ آدمی قرار میگیرد، و تمامی آنها را به فعالیت هایی "خود محور" بدل میکند!آنچنانکه این خودِ دروغین(نفس/ایگو)، در آگاهیِ فرد به عنوان مهمترین و ارزشمند ترین چیزِ جهان ظاهر گشته، و اینگونه بنیادِ تمامی زشتی ها و رذائل اخلاقی نهاده میشود.بنابراین، رهایی از این پندارِ کثرت و جدایی، و درکِ وحدت بنیادینِ هستی نیز، اساسِ تمامی فضائل و نیکی های اخلاقی تلقّی شده، و اینگونه از معرفت فضیلت زاییده میشود، و دانش و ارزش به هم پیوند میخورند!در واقع با فروافتادن این پرده پندار،و درک وحدت بنیادین هستی،و رهایی از هرگونه توهّمِ کثرت و جدایی، و فهم این که تنها یک ذات و یک حقیقتِ نامحدود در عالم وجود دارد، و "همه اوست"،عشق و محبتی به تمامیِ ذرّات عالَم در فرد پدیدار میگردد، و مِهرِ او خورشید وار، به همه چیز و همه کس به طور یکسان خواهد تافت،و کنش ها و اندیشه ها و عواطفِ فرد دیگر بر "نفس/ ایگو" استوار نبوده، بلکه بر آن ذات واحد و بسیط و نامحدود، که عین نیکی و زیبایی و مِهر است، استوار میگردد.تلگرام: @doregard1900

کتاب خواندن چیست؟: نسبت اندیشیدن و کتابخوانی

طربخانه خاک — Fri, 08 May 2020 00:55:55 +0430

? در فضای عمومیِ جامعه، تقریبا همه جا مردم به کتاب خواندن تشویق میشوند !رسانه ها، سلبریتی ها، و... اغلب کتاب خواندن را به عنوان فعالیتی سودمند و مفرّح، برای گذران اوقات فراغت و سرگرمی توصیه میکنند!در این شرایط قرنطینه نیز شاهد آن هستیم که هر روز یک سلبریتی، در پیامی مخاطبان را تشویق میکند تا وقت اضافی خود را با خواندن کتاب سپری کنند!گویا کتاب خواندن بدل به فعّالیتی شده برای وقت کُشی و گریز از ملالتِ زمان، و یا تفریحی شده برای پُر کردن اوقات فراغت!برای عدّه بسیاری نیز، کتاب خواندن و تبلیغ کتابخوانی صرفاً ژستی فرهنگی است، برای کسب هویت های پوشالی!امّا به راستی کتاب چیست؟و کتاب خواندن چه نوع تجربه ایست؟آیا باید کتاب بخوانیم؟ چرا؟در جهان کنونی، کتاب نیز بدل به یک کالا شده است،کالایی فرهنگی!کالایی که میتواند ما را سرگرم کند، لذت بخش باشد، از احساس ملالت ما بکاهد، و برای ما هویت و ژستی پوشالی به عنوان یک فرد اهل فرهنگ و تفکّر دست و پا کند ...!امّا آیا ما کتاب خواندن را، به عنوان فعالیتی بسیار ضروری و مهم درک میکنیم؟به گمان من، اگر فردی به طور جدّی، دچار پرسش و مسئله ای مهم نباشد، کتاب خواندن نه تنها سودی ندارد، بلکه روانِ فرد را زیر آوارِ کلمات و مفاهیم دفن خواهد کرد!به گونه ای که فرد، ظرفیت و استعداد پرسشگری و حیرت را از دست داده، و تبدیل به موجودی کُند ذهن، کم عمق و مغرور خواهد شد!اگر ما بدون اینکه از قبل دچار پرسش و مسئله ای جدّی شویم، به کتاب خواندن اعتیاد پیدا کنیم، به اقیانوسی از اطلاعات بدل خواهیم شد که فقط یک سانتیمتر عمق دارد!به عبارت بهتر:تفکّر جدّی و اصیل، با پرسش و حیرت آغاز میشود! و دچار شدن به پرسش و حیرت، منوط به رهایی از اسم ها، مفاهیم و تصاویر ذهنی، و آشنایی زدایی از جهان و پدیدارها، و رویاروییِ بی پرده با چیزهاست!تازه بعد از این پرسش و حیرت است که متفکّر، باید در کنار فعالیّت اصلیِ تفکّر و تامّل، به کتاب ها نیز متناسب با پرسش هایش رجوع کند، و از آنها کمک بگیرد تا شاید راهی فراسوی اندیشه اش گشوده گردد !تفکّرِ جدّی، ممکن نیست با انباشتن اطلاعات در ذهنی بدون پرسش و مسئله آغاز گردد.ذهنی که هنوز به طور جدّی دچار پرسش و مسئله نیست، ذهنی خواب آلود، نیمه هشیار، کند و سنگین است، و تغذیه چنین ذهنی به وسیله اطلاعات، بی شک ذهن را به کما و اغمایی عمیق و ابدی فرو میبرد!در حالی که ذهن برای بیدار شدن، پرسیدن و حیرت کردن نیاز به سَبُک بار شدن دارد!امّا نکته اینجاست که پرسیدن و حیرت کردن را نمیتوان تبلیغ کرد!نمیتوان به آن توصیه کرد یا آن را آموزش داد!شاید تنها راه دچار شدن به آن، این است که مکثی کنیم، و پذیرا و مشتاقانه به جهان گوش فرا دهیم!به واقعیت هایی که با فریادهایی هولناک، ما را به پرسش و حیرت وادار میکنند!تلگرام: @doregard1900

چیز آشنایی ندیدم !

طربخانه خاک — Thu, 07 May 2020 12:28:00 +0430

‍ ‍ من امشب راه میرفتم !و فقط راه میرفتم.....و چیزها را تماشا میکردم!دور از تنگنای حیات لَم داده بودم، و در یک جهلِ تُهی فرو میرفتم!چیزِ آشنایی ندیدم!گاهی صدای کلاغ ها چه مرموز میشد!...و من فکر میکردم:اصلاً "کلاغ" چیست؟؟!از یک دیوار خجالت کشیدم و زود دور شدم!با خودم گفتم:آخر کدام احمقی به یک غریبه تکیه میدهد!؟برگی دیدم که قهرمان بود!آجری دیدم که افسانه بود!و پیرمردی شبیه اساطیرِ تورات! شاید خودِ موسی بود....!!!من بودم، چیزها بودندو همه روان بودیم به سویی غریب و ناشناخته!من امشب چقدر بیکار و ولگرد و نادان بودم!کاشان/ دوم آبان 97تلگرام: @doregard1900

پرسش از ماهیت خود!

طربخانه خاک — Thu, 07 May 2020 07:17:17 +0430

? پرسش از ماهیتِ خود! | بخش اول? رویکردی معنوی به پرسشِ "من چیستم؟"? اهمّیت پرسش "من چیستم؟":پرسش از چیستی و ماهیتِ خود، شاید مهمترین و ضروری ترین پرسشی باشد که انسان میتواند دچارش شود!"خود"، بی شک پایگاه و مبدا تمامی شناخت های انسان است :من میدانم!من میشناسم!من میفهمم! و....امّا اگر این "خود" که پایگاه و مبدا همه شناخت هاست، خودش امری مجهول و نامکشوف باشد، وضعیت انسان به وضعیتی کمیک _ تراژیک شباهت میابد!اینکه آیا ما "خود" را میشناسیم یا نه بحث جداگانه ای هست که بعدا به آن خواهیم پرداخت،اما اگر این "خود" ،که پایگاه همه دانش های انسان است، برای او ناشناخته و مجهول باشد، حقیقتاً باید گفت آدمی به وضعیت عجیب و غریبی دچار است!و همچون فردی میماند که در عالم وَهم و رویا، به دنبالِ شناختِ موجودات خیالیِ درون رویا است!به ابیاتی مرتبط از مولانا اشاره میکنم:صد هزاران فضل داند از علومجانِ خود را می‌نداند آن ظلومداند او خاصیت هر جوهریدر بیان جوهرِ خود چون خریکه همی‌دانم یجوز و لایجوزخود ندانی تو یجوزی یا عجوزاین روا و آن ناروا دانی ولیکتو روا یا ناروایی بین تو نیکقیمت هر کاله می‌دانی که چیستقیمتِ خود را ندانی احمقیستسعدها و نحسها دانسته‌ایننگری سعدی تو یا ناشسته‌ایجان جمله علمها اینست اینکه بدانی من کیم در یوم دینآن اصول دین بدانستی ولیکبنگر اندر اصل خود گر هست نیکاز اصولینت اصول خویش بهکه بدانی اصل خود ای مرد مه!***********به نظرم اصلِ این مدّعا که آدمی، باید دانش را نخست از "خود" آغاز کند، بسیار خردپسند و معقول است، چرا که بدونِ این شناخت، هر شناخت دیگری پا در هوا خواهد بود!به زعمِ عارفان، "خودشناسی" دانشی راستین و نجات بخش است، و دانش های دیگر اگر مسبوق به خودشناسی نباشند، در واقع صورتی فریبنده از جهل، و پرده ای خوش آب و رنگ بر رُخِ حقیقت هستند!آنان توصیه میکردند:کتابها را پاره کنید!اوراق درس را بشویید!و از مدرسه به میخانه بگریزید!چرا که در نظر آنان "خود" نه در مدرسه یافت میشد، نه در کتاب ها و نه در مباحثات و قیل و قال ها....!اما این را که چرا به زعمِ عارفان، "خودشناسی" را نمیتوان از کتابها و ... آموخت، و اینکه چگونه باید خود را شناخت، در نوشتار بعدی پی خواهم گرفت.تلگرام: @doregard1900

به چه باید اندیشید؟

طربخانه خاک — Wed, 06 May 2020 07:57:48 +0430

اگر بپذیریم که اندیشیدن امری ضروری است، و ضرورتِ آن از وضعیت اندیشه برانگیز، و مسائل و دغدغه های آدمی ناشی میشود،آنگاه لازم است بپرسیم که این وضع اندیشه برانگیز، و این مسائل و دغدغه ها چیستند؟!از میان نداهایی که جانِ آدمی را به سوی اندیشیدن و دانایی میخوانند، کدام ندا بلندتر و سهمناک تر است؟ کدام ندا بیشتر جان ما را آشفته و مضطرب میکند؟اگر اندیشیدن ضروری و اساسی و سودمند است، آیا خردمندانه نیست که اندیشیدن را نخست از ضروری ترین، مهم ترین و اندیشه برانگیز ترین مسائل و دغدغه های انسانی آغاز کنیم؟؟بی شک فردی که در حال سقوط از پرتگاه است، تمام توجه و توان خودش را معطوف به نجات و رهاییِ خودش از مهلکه میکند، چرا که ضرورت و فوریتِ مسئله را با تمام وجودش فهمیده است!خِرَد او اجازه نمیدهد توان و هشیاریِ او صرف امور دیگری، که اولویت و ضرورتِ کمتری دارند بشود!مثلا این دغدغه که شام چه بخورد، یا قسط اتومبیلش را چطور پرداخت کند؟! پس خِرَد حکم میکند که او نخست به نجات خود از این پرتگاه بی اندیشد.حال به نحو مشابه، باید پرسید ضروری ترین، فوری ترین، حیاتی ترین و مهمترین مسائل و دغدغه های انسانی چیستند؟؟ برای آگاهیِ انسانی، کدام مسائل و دغدغه ها حکم آن پرتگاه را دارند؟؟به خاطر داشته باشید که سخن از مسائل و دغدغه های صرفاً شخصی، کوچک و حقیرِ افراد، مثل تمایل به پیشرفت و موفقیت و آرزوهای شخصی نیست !بلکه از مسائل و دغدغه های نوع انسان سخن میگوییم، که خود نیز به عنوان یک فردِ انسانی به آن دچار هستیم!به گمان من این مسائل و دغدغه ها هرچه که هستند، لازم است واجد چند ویژگی باشند:1_ این پرسش ها و مسائل، باید تنها از خودِ تجربه زندگی و جهان سرچشمه بگیرند !باید مانند یک دَرد باشند و نه صرفاً پرسش و معمّایی ذهنی!پرسش هایی که برای دچار شدن به آنها، به چیزی جز خود تجربه زندگی و جهان نیازی نداشته باشیم !درست مانند زمانی که زخمی به تن داریم، و برای ادراک دردِ آن زخم و ضرورت درمانِ آن زخم، نیاز به چیزی غیر از خود تجربه آن درد، مانند کتاب ها و تحصیلات تخصصی و... نداریم.پس اگر نه برای پاسخ دادن، دستِ کم برای پرسیدن و آگاهی از دغدغه ها، نباید به چیزی جز خودِ تجربه انسانی از زندگی و جهان رجوع کنیم.در غیر این صورت آدرس پرسش ها و دغدغه های فوری، ضروری و ارزشمند را گم خواهیم کرد !2_ این مسائل باید بسیار تاثیرگذار باشند، به این معنا که مواجه شدن یا نشدن با آنها، و حل کردن یا حل نکردنِ آنها، تبعات و نتایج سهمگینی روی وجودِ فرد، جامعه انسانی و جهان داشته باشد !3_ باید بسیار فراگیر و همه گیر باشند، نه اینکه صرفاً شخصی، خودخواهانه و نامعقول باشند.به این معنا که فارغ از مسائلِ صرفاً شخصی نیز، اهمیّت و ضرورت داشته باشند ! مثلاً ممکن است برای شخص خاصی ثروتمند شدن مهمترین مسئله باشد ! اما این صرفاً یک دغدغه شخصی، جاه طلبانه و آزمندانه است، و نه یک مسئله عمیق و خردمندانه!تلگرام: @doregard1900

شاعرِ این شهر کیست؟

طربخانه خاک — Wed, 06 May 2020 03:56:01 +0430

‍ اینجا...تهران...پایتخت...اسفند ماه یکهزار و سیصد و نود و هفت شمسی...غوطه ور میانِ دود و چراغ و انسان و ماشین ...وسطِِِِ حصاری از برج های بلند...و ازدحامِ اصوات...!من،قدم زنان و بی مقصد،می اندیشم ...چگونه میتوان در این شهر،شاعر بود؟!"شعرِ این شهر" چگونه شعری خواهد بود؟!شعرِ بی پرنده؟شعری که در آن بوی نمِ خاک نمی آید؟! چه شعری خواهد بود شعرِ شهری،که در آن "سکوت"، حتّی لحظه ای مجالِ سرودن نمیابد؟!راستی شعرِ بی سکوت چگونه شعری خواهد بود؟!...لابد شعر این شهر،باید قافیه اش "بتنی" باشد...و وزنش "فلزی"...!شعری درباره ارضاء ...شعری پر از نرینگی و مادینگی ...مُلهَم از هوشی سیاه و برّنده،پیچیده و مرموز،با صدایی بلند و ناکوک،و صورتی پُر نقاب!!من،هنوز می اندیشم،به شاعرِ این شهر ...مردی باید باشد با دهانی بدبو،و خونی پُر الکل!گیجِ لذّت،خسته از ارضاء،با دهانی گشاد و گوشهایی تقریباً کَر!و یا شاید...زنی با موهای بِلوند،دندانهایی زرد،چشمانی گود رفته و سیاه،مسموم از دود،و از مَرد!تنها و خشن،و تهی از مادرانگی!و یا شاید..کودکی...!نه....!در این شهر هنوز کودکی ندیده ام!!میگویند آدمهای این شهر زود بزرگ میشوند!هنوزهم قدم میزنم...و خلاصه شهر عجیبی است...!شاید باید بیشتر در این شهر قدم زد،و بیشتر گشت،و بودن در این شهر را بیشتر و بهتر تمرین کرد،امیدوار بود ...جستجو کرد،آشتی کرد،گوش سپرد،نگاه کرد،و منتظر ماند...!تلگرام: @doregard1900

رسول جاودانه خدا !

طربخانه خاک — Tue, 05 May 2020 23:43:08 +0430

آه ای مرگ !ای تابشِ جاودانگی در آئینه ی زوال!تو پُر از تناقضی...درست شبیهِ "او" !که چون نقاب از رخِ سیاهت برمیکشی،هر نوری بی جان و بی فروغ میشود!آه،ای مرگ!ای مرز وهم و حقیقت !در حضورِ توست که غم ها و شادی ها رنگ میبازند،و انسان به درونِ بی انتهای دلش میخزد!تو که می آیی...از هیاهوی شهرها،به خلوت و انزوای کوه ها و جنگل ها پرتاب میشویم!آه، ای مرگ!ای ستم گرِ مهربان!کاش بیشتر به خیال ها سر میزدی!چه تلخیِ گوارایی است طعمِ یادت!و چه زخمِ مبارکی میزند چنگالِ پندارت!به راستی...تنها با خیره شدن به سیمای کریهِ توست، که زیبا میشویم!ما...گیج و بیقرار از "شدن"،به یُمنِ دیدار تو به زیارتِ " آرامگاهِ بودن " میرویم!تو ما را میگردانی،به سرخیِ دل انگیزِ "غروبِ چیزها"!به سویِ بی سویِ هیچِ حاضر!تویی که با انگشت اعدام اشیاآن مانای یگانه را مینمایانی و ما غافل از آن زیبااز انگشت تو در هراسیم!آه ای مرگ!راستی که سرمایِ تو هر آتشی را خاموش،و گرمایِ تو هر سردی را فروزان میکند!ای رسولِ جاودانه خدا!که با آن عشوه های هراسناک و دل فریبت،روزها و سال ها در کمینِ لحظه های ناب،به انتظارِ ما مینشینی!کاش بیشتر به خیال ها سر میزدی،تا شاید نورِ سیاهیَت،سیاهیِ این نور ها را غسل میداد...!تلگرام:@doregard1900

چرا باید بی اندیشیم؟

طربخانه خاک — Tue, 05 May 2020 06:21:18 +0430

بسیار شنیده ایم و خوانده ایم که:بی اندیشید!اهل تفکر و مطالعه باشید !دانایی و معرفت را بجوئید!اما بیائید همین توصیه ها را نیز به تیغ اندیشه بسپاریم، و به سادگی تسلیم این پند و اندرزها نشویم، و بپرسیم که: چرا؟چرا باید به سراغ اندیشه، مطالعه و دانش برویم؟آیا لازم نیست پیش از هر چیز، خودِ اندیشه و تفکّر و دانایی را به پرسش بکشیم، و درباره آنها بی اندیشیم؟آیا لازم نیست پیش از اندیشیدن به چیزهای دیگر، نخست به خودِ اندیشه بی اندیشیم؟به نظر من اندیشیدن و دانایی، برای حیات آدمی امری بسیار ضروری و سودمند است!چرا که وضعیت انسان، چه به لحاظ فردی و چه اجتماعی، بسیار اندیشه برانگیز، و پر از مسائل و بحران ها است!اما اگر به راستی انسان این ضرورت و سودمندیِ اندیشیدن و دانایی را درک میکند، و به نحو جدّی دچار پرسش و مسئله است، چه لزومی دارد به او توصیه کنیم که بی اندیش و در پی دانایی باش!؟آیا لزومی دارد به فردی که تشنه است، دائما توصیه کنیم که آب بنوش!؟و اگر انسان این ضرورت و سودمندیِ تفکّر را درک نکند، اینهمه توصیه به اندیشیدن،مطالعه و جُستن دانش،چه فایده و چه معنایی دارد؟؟مانند آنکه فردی را که گرسنه نیست، دائماً توصیه به غذا خوردن کنیم که کاری بیهوده و بی معناست!!پس نکته اینجاست که آیا ما نسبت به وضعیت انسانی خودمان، خودآگاهیم؟آیا به وضعیت اندیشه برانگیز، بحرانی و پر مسئله حیات انسانی آگاهی داریم؟؟آیا "من" به عنوان یک انسان، وضع اندیشه برانگیز، بحرانی و پر مسئله خودم را واقعاً درک میکنم؟؟به نظرم پیش از رسیدن به یک چنین خودآگاهی، کسی قادر به اندیشیدن، تفکر و مطالعه به نحوی جدّی و عمیق نخواهد بود!اما این خودآگاهی نسبت به وضعِ بحرانی و اندیشه برانگیزِ زندگی انسان، چگونه به دست می آید؟؟مَثَل کسی که این سوال را میپرسد، همچون کسی است که انگشت خود را در گوشش فرو کرده، و همزمان میپرسد که: چگونه باید صدای کسی را بشنوم!؟هیچ! کافی است انگشتمان را از گوشمان بیرون آوریم و بشنویم! آن وقت خودِ واقعیت ها، خودِ جهان و خودِ زندگی ما را دعوت به اندیشه و تفکر خواهند کرد! و آنگاه اندیشیدن و دانایی را چون اموری ضروری و سودمند درک خواهیم کرد!به عنوان مثال مرگ، واقعیتی قطعی، تکان دهنده و اندیشه برانگیز در زندگی است!اما آیا انسانها به این واقعیت، اجازه سخن گفتن میدهند؟آیا ندای او که ما را به اندیشیدن دعوت میکند را میشنوند؟ما فقط زمانی میتوانیم به نحوی عمیق، جدّی و ارزشمند بی اندیشیم، که ندا و دعوت خودِ جهان، زندگی و واقعیت ها به اندیشیدن را بشنویم و اجابت کنیم!نه اینکه به توصیه این و آن، به سراغ اندیشیدن، مطالعه و دانایی برویم!وضعیت انسان در این جهان، مانند وضعیت یک بندباز است ! بندبازی که بر فراز دره ای هولناک از روی طنابی نازک در حال عبور است!همانگونه که بندباز ناچار است هشیار باشد، آدمی نیز اگر وضعیت اضطراری زندگی و آگاهیِ خودش را درک کند، ناگزیر از تفکر و جستجوی دانش خواهد بود، و آن را چون یک ضرورت و نیازی اساسی درک خواهد کرد !اما اگر بندبازی نداند که چه وضع و موقعیتِ اضطراری و هولناکی دارد، آن وقت ضرورت هشیار بودن را نیز درک نخواهد کرد !آدمی نیز اگر وضع و حال خودش را نفهمد و به آن اعتنا نکند، نمیتواند اهل اندیشه و تفکر باشد!به این معناست که اندیشیدن، برای حیات انسانی امری ضروری است،و فقط میتواند ناشی از وضعیت اندیشه برانگیزِ جهانِ او باشد، و نه ناشی از هر علّت یا دلیل دیگری!لذا به تمام کسانی که به نحوی، دیگران را به کتاب خواندن و اندیشیدن توصیه میکنند باید گفت که: به کاری بیهوده و بی معنا میپردازید !اگر میتوانید، ندا و دعوت خودِ زندگی و جهان به اندیشیدن را به گوش مردمان برسانید، آنگاه آنها خود خواهند اندیشید و به سراغ مطالعه و تفکّر و دانایی خواهند رفت !اما نخست آیا خودتان این ندا و دعوت را میشنوید؟!__________________________________مختصر و مفید:1_ خردمند می اندیشد، زیرا اندیشیدن و جستجوی دانایی، امری ضروری و اساسی برای زندگی انسانی است.2_ فقط در صورتی که فرد، این ضرورت و اهمیّت را به نحوی مستقیم و چون یک دَرد ادراک کند، تفکّر و اندیشیدن، به نحوی جدّی، اصیل، عمیق و ارزشمند ممکن میشود.3_ این ضرورت فقط زمانی ادراک میشود، که فرد به جهان، زندگی و واقعیّت ها اجازه دهد تا با خِرَدِ او سخن بگویند، و به ندای ایشان گوشِ جان بسپارد. چرا که حیات انسانی، و وضعیت آگاهیِ انسانی، ذاتاً اندیشه برانگیز است.4_ فرزانه باید که بکوشد تا ندا و دعوت جهان به سوی تفکّر و دانایی را، به گوش مردمان برساند، و آنها را نسبت به دردها، پرسش ها و مسئله ها آگاه کند! نه اینکه صرفاً به جستن دانش یا تفکّر توصیه کند، و یا بکوشد حقیقت را در قالب الفاظ، مفاهیم، باورها و... به خوردشان دهد.تلگرام: @doregard1900