https://virgool.ir/feed/@dfgfdgdffdgdfa2026-11-11 19:39:38https://virgool.ir/images/default-avatar.jpghttps://virgool.ir/@dfgfdgdffdgdhttps://virgool.ir/@dfgfdgdffdgd/ھنرمندان-فرش-ایران-tyez5eenbzi8هنرمندان فرش ایران، نه همین نقش‌پردازی‌های پیچیده، بلکه تجسم‌مندی نگاره‌های «نقش عجب» را با رنگی از ذهنیت انسان برآمده و در تار و پود قالی گره خورده است با عشق به مبدأ هستی، بدون ذکر نام و نشانی از خود، بافته‌اند. آنان بیرون از نسبت‌های حسی، حقیقتی را جاودانه القا کرده‌اند که از امور انتزاعی و مجرد مایه می‌گیرد. این نقش‌های بدیع یک تفنن نیست بلکه بیان «وحدت» است از تحویل «کثرت» در انواع گونه گون نقش‌های سنتی چون اسلیمی، سرو، ترنج، محراب، محرومات، بندی، افشان، باغ، درخت و شاخه و برگ‌ها  - که هریک از آنها در طبیعت وجود دارد – می‌توان دید. روستاییان هنرمند قالی ایران نیز مانند کودکی، واقعیت عینی جهان را حس می‌کنند. ژان بوهو (Jean Buloho)، استاد هنرهای زیبا و هنرمند بزرگ فرانسه می‌گوید:«نقاشی ایران، تعبیر رویایی است که نقاشان امروز اروپا، آرزوی رسیدن بدان را در سر می‌پرورند، چراکه آنان از قیود، هرنوع خطایی که ناشی از القاء حواس آدمی است آزادند، همانند با کودک، جهان آنان واقعی تر از واقعیت قراردادی نقاشان غرب است. از این رو نقاشانی همانند بابراک، مناظر طبیعت را می‌خواهند با چشم یک کودک بنگرند....»بی هیچ گفت و گو، قالی بافان و طراحان فرش، گمنام ترین و درعین حال کوشاترین هنرمندان جهانند. بحث بی کم و کاست درباره‌ی تعداد نام‌آوران و هنرمندان قالی ایران، در گذشته و حال، امکان‌پذیر نیست و محتاج یک سرشماری آماری از کلیه‌ی شهرها و آبادی‌های کشور است. این کتاب سعی کرده است تا در چند منطقه‌ی قالی بافی، نام افرادی را که بر سر زبان هاست ثبت کند. با اقرار و اذعان به این که ممکن است از قلم افتاده باشد. در ثانی، نام‌های آمده بدون تقدم و تأخر است. یاد هنرمندان در این کتاب، درودی است به همه‌ی آنان و هنرمندان دیگر فرش، در هر کوی و برزن، به همه‌ی استادان و فن‌آوران این هنر متعالی، هرجا که دار قالی‌بافی برپاست، در هر شهر و روستا و چادر عشایری.منطقه‌ی اصفهان: اصفهان مهد هنر ایران به ویژه، قرن دهم و یازدهم، در شکوفایی هنر قالی ایران تأثیر عمده داشته است. با تأسیس هنرستان اصفهان در سال ۱۳۱۵ شمسی، هنرمندان نام‌آوری پرورش یافتند. هنرمند نامی قالی ایران، عیسی بهادری رئیس هنرستان اصفهان و شاگرد پرآوازه‌اش استاد محمود فرشچیان در شمار هنرمندان این منطقه هستند. طراحان قالی اصفهان عبارتند از: احمد ارچنگ، رشتیان، رضا شاکری، کرباسیون، احمد شکرایی، اصغر بیات، حسین مصورالملکی، حاج میرزا امامی، روح الله مینائیان، احمد کوشش، جعفرقلی دادخواه، رحمت الله شادمان، اکبر مهدی یی، عباس ملکی و اصغر رسولی. از استادان مینیاتور این استان، عباسقلی پورصفا، محمود فرشچیان، جواد رستم شیرازی، هوشنگ جری زاده، محمدعلی زاویه، هادی تجویدی، علی کریمی، مهدی تجویدی، ابوطالب مقیمی و الطافی را باید نام برد. در اصفهان، دو خانواده‌ی حقیقی و صیرفیان در کار فرش اشتغال دارند که بسیار مشهور و نام‌آورند. استادکار بافنده، یدالله صفدرزاده حقیقی و مهدی حقیقی و استاد غلامعلی حقیقی و صادق صیرفیان از تولید کنندگان‌ نام‌آور فرش اصفهان هستند.منطقه‌ی آذربایجان: آذربایجان به ویژه، شهر تبریز هنرمندان بزرگی را در زمینه‌ی     قالی ایران پرورش داده است. رسام ارژنگی، میرمنصور و عبدالله باقری از نام‌آوران مدرسه‌ی صنایع مستظرفه‌ی تبریز بودند. حسین طاهرزاده بهزاد، سید ابوالفتح زیدی لطیفی مشهور به استاد رسام عرب‌زاده (که بعدها مقیم تهران شد)، غلامحسین صدیق اسکندانی، احمد عماد، مجید حسینی، حبیب الله امین‌افشار، داریوش امین‌افشار، میرزا تقی خیابانی، ابوالحسن و غلامحسین خیابانی، عباسعلی اعلاباف، اکبر برگی، قلی نامی، محمد حسن نجف زاده معروف به «بنام تبریزی»، اماقانی، جعفر پاکدست سردرودی (مقیم تهران) و رضایی از طراحان معروف آذربایجان هستند. از استادکاران بافنده نیز، نظامی‌دوست، عالی نسب، اعلاباف، خوبان فر و عظیما هستند که نامشان بر سر زبان‌هاست. در این منطقه، کارگاه قالی‌بافی   شرکت نساجی تبریز به مدیریت مهندس هوشنگ فاخر در شمار کارگاه‌های ممتاز این استان است.منطقه‌ی کرمان: شاید کرمان بیشترین طراحان سنتی فرش را به جامعه‌ی هنری ایران عرضه کرده باشد. محسن خان معلم اول و پسرش حسن خان معلم دوم از نقاشان کرمان بودند. از شاگردان حسن خان می‌توان به زمان خان میرحسینی و شیخ رمضان میرسیرجانی اشاره کرد. از طراحان دیگر، استاد کاظم، احمد خان، احمد علی خان کربلایی، اکبر فدایی، کاشی نقاش، حاج محمد جعفر عزیزالله بهارستانی، رضا بهره‌مند، حسین رسولی راوری، محمدعلی محدث زاده، محمدعلی شاهرخی، اکبر بهارستانی، عباس سروری، احمد کیوان و علی صوتی را باید نام برد. ضمناً استادکاران بافنده که خود صاحب کارگاه بودند و تحولی در بافندگی قالی کرمان به وجود آورنده‌اند،عبارتند از: محمد ارجمند کرمانی، اصغر کارآموز، علی هنری و رشید فرخی از طراحان دیگر کرمان می‌توان به علی صاحب الزمانی، احمد رسولی، احمد ایرانمنش، علی ثمرخی، عبدالحسین میرسرجانی و اکبر دانشمند اشاره کرد.منطقه‌ی کاشان: کاشان هم مانند کرمان طراحان معروفی را به جامعه‌ی هنری و سنتی فرش ایران عرضه کرده است. در این منطقه، نام سیدرضا صانعی، میرزا نصرالله صانعی (نقاش زاده)، جواد صانعی، علی صانعی، حاج حسن معینی، عشقی، میرزاعباس صنیعی، محمد صنیعی، رضا وفا، علی اشرف کاشانی، مرتضی درویش کاظم، تفضلی، دبیرالصنایع، خانواده‌ی افسری (سید میرزا، محمد، امیر، نظام و عباس)، حسین تقدیسی، عباس محتشم زاده، کریم‌پور، معرفتی و کهکشانی بر سر زبان هاست. از تولیدکنندگان عمده، حاج محمد جعفر اصفهانیان، حاج ملاحسن محتشمی، محمود دبیرالصنایع، محمد حسن سمسار، حاج حسینعلی فرشچی، حاج مدیر علوی و حاج محمد علی فرشچی و استاد حسین کاشی هستند. از استادان قدیم فرش در کاشان که در تاریخ فرش بافی از آنها یاد می‌شود، نام مقصود کاشانی و محتشم کاشانی به یادماندنی است. مرحوم حاج سیداحمد ثابت که سالیان متمادی مدیریت تولید شرکت فرش را به عهده داشته است از خبرگان فرش کاشان است.منطقه‌ی قم: حاج داود کلهر، علی اولیایی، واقفی و عباس ملک .منطقه‌ی اراک: استاد عیسی بهادری (مقیم اصفهان)، عبدالکریم رفیعی و عشقی گلباز.منطقه‌ی گنبد کاوس: نیاز محمد نیازی (استاد فرش ترکمن).منطقه‌ی همدان: شهاب کوثری، موسوی، یحیی اسدی و اسحاق ایران‌پور.از تولیدکنندگان عمده، حاج تقی وکیل ( معروف به ایرانی)، یوسف زنجانی، امیرباقر تبریزی، حاج تقی عراقچی، حاج هادی عراقچی، نوبری، میرزا آقا کشاورزی، حاج بالا بهاری، میرزا نوبر خورکیان، سید یوسف اکرمی، خرم، رضوانجو، احمد و حسین ایروانی، اکبر منتظری، غفاری، ارشدی، عباسعلی تبریزی، خان احمدی، حاج اسدالله و عین الله فتحی را باید نام برد.منطقه‌ی نائین: حبیبیان نائینی.منطقه‌ی اردبیل: اسدالله وثوقی.منطقه‌ی تهران: درتهران، مشهورترین نام که شهرداری تهران هم بنیادی به نام او برپا نموده است، استاد ابوالفتح رسام عرب‌زاده است. نام این هنرمند پرآوازه‌ی آذربایجانی، از مرزهای ایران هم گذشته است. استاد ابوالحسن موسوی سیرت، و برادرش سید ابوالقاسم موسوی سیرت از استادان معروف تهران هستند. طراحان هنرمند دیگر عبارتند از: جعفر پاکدست سردرودی، عبدالله رضائیان، منصور تامسون، فرزان، اکبر عندلیب، حسن رضایی، محمد حسین ولی زاده ضیایی، حسین علی پور، محمدرضا عرب، ژرفی، اماقانی، مسگرها، رضایی، معصومه حسینی، مجید محمودی اکبری، داود دارایی، محمد جعفر محمدزاده، مسعود فراهانی، غلامحسین محمودی، حسن محمودی، ابوالفضل کریمی و عبدالمجید صادقی. به این جمع هنرمند، باید استادان و هنرمندان دیگری که بیشتر در تهران بوده‌اند اضافه شوند. ازجمله استاد جمشید امینی، علی ابراهیمی، غلامحسین اسکندانی، عبدالکریم رفیعی، محمد حسین نقشه چی، اسدالله غفاری (انجدانی)، سید حسین جاسبی، محمد پاشایی، ماشاءالله بهره‌مند، علی شادمانی، نعمت الهی، اسدالله دقیقی، مهدی ژرفی، مهدی حرافی، محمد درویش کاظم و رهبری. نام استاد حسین طاهرزاده بهزاد را نباید فراموش کرد که سال‌ها  رئیس هنرستان عالی هنرهای ایرانی در تهران بود و بسیاری از هنرمندان فرش، مینیاتور و تذهیب از او بهره گرفتند.منطقه‌ی خراسان: عمواوغلی مشهورترین نام در منطقه‌ی خراسان است.بی تردید، قالی‌های عمواوغلی در شمار بهترین قالی‌های زمان معاصر ایران است. عمواوغلی، صابر، خامنه ای، مخمل‌باف، ششکلانی، حاج عبدل، قاضی خانی، غیوری، خدیوی، ارباب، کیانفر، حیدرپور، اخوی، سخاوتی، علوی، علی مدد، کشمیری، شیخ پورنگی، زرینه، شوشتری، نادری و درخشی از استادکاران مشهد هستند. طراحان شهر عبارتند از: عبدالحمید صنعت‌نگار، محمد حسین فخرالواعظین مهدوی، سید محسن صانعی، حسن زرین کلک، علی اکبر طرحچی، احمد بهبودی، محمد حسن شهیدی، محمد شالبافان، اصغر زورمند، محمد حسینی، علی پور، مهدوی، برزگر، غیوری، جواهر قلم، مهدی یزدی، جواد ایرانی، غلامرضا شالچی ، احمد معروفی، جعفر خرازی، احمد حسینی پورقانی و استاد احمد بهبودی که مسئولیت طراحی شرکت تولید فرش آستان قدس رضوی را برعهده دارد. از شهرستان ها، نام استاد محمد زهرایی در بیرجند، استادعلی پور در کاشمر، عباس صدوقی در گناباد، فتحی در طبس، فکور در نیشابور بر سر زبان هاست.منبع:تابلو فرش چهرهzghtgfhgfzghtgfhgfWed, 30 Sep 2020 22:20:15 +0330https://virgool.ir/@dfgfdgdffdgd/انواع-طرحهای-فرش-ایرانی-بخش-اول-irwgmcqebxq4آثار هنری دستی مردم در سراسر جهان از جمله نقاشی تذهیب، تشعیر، منبت کاری خاتم، کاشی سازی و کاشی کاری، مینیاتور، خوشنویسی، رنگرزی که قالی چکیده و عصاره آنها است نشان می دهد که همواره طبیعت الهام بخش هنرمندان در خلق آثار هنری و ارزشمند ایشان بوده است.کلک نقش آفرین هنرمندان طرّاح با بهره گیری از منبع لایزال طبیعت در طول تاریخ دیرپای فرش ایران تنوعی بی حد و مرز به طرح و نقش این دستباف هدیه کرده است تا آنجا که محققان شمار طرحهای فرش ایران را با تعداد طراحان و بافندگان آن قابل قیاس دانسته اند. فرش شناسان طرحهای فرش ایران را به گونه های مختلف گروه بندی نموده اند و این اختلاف نظر هر قدر که باشد طبیعی است، زیرا: اولاً نقش یک فرش با توجه به نقشمایه های آن ممکن است بگونه های مختلف تعبیر پذیرد و به انواع گروه های طرح متعلق شود.مثلاً فرش با طرح لچک ترنج و خطوط اسلیمی که دارای طره کامل باشد را با توجه به سه عامل مذکور یعنی، لچک ترنج، خطوط اسلیمی، طره می توان به گونه های مختلف توصیف نمود، چه رسد به آنکه نقشمایه های فرعی فرش از جمله گلها و گیاهان و صورتهای حقیقی و خیالی موجود در آن نیز مورد توجه قرار گیرند. ثانیاً: «چگونه دیدن» بیننده در تشخیص طرح یک فرش موثر است زیرا «نقاط خطوط توجه فرش» از دیده بینندگان مختلف متفاوت می باشد. طرح فرش این سرزمین الهام گرفته از عوامل زیر است:الف) طبیعت اطراف طراح و بافنده و نموده های آن از جمله: گل ها، گیاهان، درختان، مناظر، افراد، حیوانات، اشیاء و...ب) خطوط، سطوح، حجم ها، شکل ها.پ) مکنونات قلبی، اعتقادات، تمنیات، ابتکارات، اقتباس ها تقلیدهای طراحان و بافندگان. با در نظر گرفتن عوامل مذکور طرحهای فرش ایران به دو بخش و هشت گروه اصلی به شرح زیر تقسیم گردیده است:طرحهایی که از عوامل طبیعی الهام گرفته اند و خود شامل سه گروه اصلی به شرح زیراند:گروه اولطرح فرش ایران با نقشمایه اصلی خطها، سطح ها، جسم ها و اشیاءگروه دوّمطرح فرش ایران با نقشمایه اصلی صورت حقیقی یا خیالی جاندارانگروه سومطرح فرش ایران با نقشمایه اصلی «طبیعت سبز» و مشهور به آنبخش دومطرحهایی که با توجه به دست آوردهای بشری از جمله نقش و نقشمایه فرش یا محل طراحی و بافت یا نام ایل و قبیله و اقوام و افراد یا نقش ابنیه و آثار تاریخی، دینی، مذهبی نامگذاری شده است. این طرحها بر پنج گروه اصلی به شرح زیراند:الف) طرح فرش ایران - مشهور به نام ابنیه تاریخی، دینی، مذهبی.ب) طرح فرش ایران - مشهور به نام ایلیات، عشایر، اقوام و افراد.پ) طرح فرش ایران - مشهور به نام شهرها، مکان ها.ت) طرح فرش ایران، مشهور به نام نقش و نقشمایه آن.ث) طرح فرش ایران - تلفیقی و اقتباسیالف) طرح فرش ایران با نقشمایه اصلی ابنیه تاریخی، دینی، مذهبی و مشهور به آن نقشمایه این طرح بناهای باستانی، تاریخی و دینی و مذهبی یا تزئینات آنها از قبیل قندیل، کاشی کاری است. برای ایجاد این طرحها طراحان کاشی کاریها و اشکال هندسی و غیرهندسی، تزئینات سردرها و محراب ها، گنبدها و بسیاری اجزاء دیگر بناها را مورد توجه قرار داده و به سلیقه خویش این نقشها را به فرش منتقل نموده اند. برخی از این طرحها که معروفیت بیشتری دارند عبارتند از:۱. طرح آرامگاه بوعلی سینا ۲. طرح تخت جمشید ۳. طرح سردر امامزاده محروق ۴. طرح طاق بستان ۵. طرح طاق کسری ۶. طرح طاق نما ۷. طرح قندیلی ۸. طرح گنبد دالان عالی قاپو ۹. طرح گنبد کاووس (میل گنبد) ۱۰. طرح محراب کوفی ۱۱. طرح مسجد شاهی۱۲. طرح مسجد شیخ لطف الله ۱۳. طرح مقبره سلطانیه ۱۴. طرح مسجد کبود در تبریز ۱۵. طرح مقبره شیخ صفی الدین اردبیلی، که اکنون به شرح برخی از آنها می پردازیم:طرح آرامگاه بوعلی سینا: طرح آرامگاه بوعلی سینا در همدان که بخش اصلی نقش میله است بر فراز آرامگاه.طرح تخت جمشید: طرح بنای تخت جمشید، با سر ستونهای نقش حیوانات افسانه ای و میل ستونهای بلند و کوتاه و متعدد.طرح سردر امامزاده محروق : طرح سردر ورودی و ستونهای اطراف آن مربوط به مقبره امامزاده محروق در قسمت جنوب غرب شهر نیشابور که در نزدیکی آرامگاه شاعر گرانقدر عطار نیشابوری قرار دارد.طرح طاق بستان: در باختران که طاق نمایی است با حضور در جلو آن و ستونهای طرفینطرح طاق کسری: (ایوان مدائن) بنایی است در شرق تیسفون کنار دجله که به سال «۵۵۰ م» ساخته شده است، نوشته اند ۴۰۰ متر طول و ۳۰۰ متر عرض و ۲۹ متر ارتفاع داشته است و فرش بهارستان آن را مفروش می ساخته.طرح طاق نما: شکل طاق مانند قسمت بالائی محراب یا ورودی شبستانها و گنبدها معمولاً طاق نماها در فرش به شکل دو ستون که طاق را نگهداشته اند و طاق که بر دو ستون استوار گردیده با تناسبی خاص بین ستون ها و طاق و متناسب با گنجایش فرش بافته می گردد.طرح قندیلی: نقشمایه اصلی این طرح قندیل است.قندیلی چراغ یا چراغدان و مشعلی است که از سقف آویزان می کنند طرح قندیل معمولاً در نقشهای لچک ترنج و دو جانب ترنج در جهت طول فرش بافته می شود.طرح گنبد دالان عالی قاپو: طرحی است نزدیک به طرح شیخ صفی بدون لچک اما ترنجدار، سه ترنج تودرتو. ترنج وسط دایره و دارای ۸ شمسه آبی رنگ، ترنج دوم و سوم نیز دایره ای شکل که به ترتیب دارای ۸ شمسه آبی رنگ و ۱۶ شمسه و ۸ سر ترنج می باشد. چهار قاب قندیل مانند چهارگوشه زمینه را زینت داده و در حاشیه قلمدانها و قاب ها یک در میان با رنگهای بسیار زیبا نقش بسته است حاشیه در این طرح باریک است که با زنجیره ای از گلهای ریز تزئین شده.طرح گنبد کاووس : طرحی است ویژه قالیچه، مخصوصاً قالیچه هایی که در نواحی ترکمن نشین مازندران بافته می گردد. این طرح نشان دهنده میل گنبدی است که بر آرامگاه «قابوس بن وشمگیر زیاری دیلمی» به سال «۳۹۷ ه. ق» و به دستور قابوس ملقب به شمس المعالی بنا شده و از آثار گرانبهای مانده از قرن چهارم هجری می باشد. طرح مسجد شیخ لطف الله: در اصفهان و ضلع جنوبی بزرگ نقش جهان به سال ۱۶۲۳ بنا گردیده است. این طرح نقش گنبد مسجد را که از ترنجی با شمسه های متعدد و به رنگ آمیزی سیاه زیبا است نشان می دهد. مسجد شیخ لطف الله از زیباترین آثار تاریخی اصفهان است که تناسب ساختمان گنبد و سردر و کاشی کاری شبستان، محراب ارزشمند، از اره سنگی و کتیبه های زیبای آن به خط علیرضا عباسی با بهترین کاشی های معرّق ساخته شده و عظمت و شکوه خاصی به این بنا داده است و...طرح فرش ایران با نقشمایه اصلی خطها، سطحها، جسمها و اشياءخط، سطح، جسم در فراهم سازی ساختار طرح های فرش اعم از متن یا حاشیه از اهمیت خاصی برخوردار است و استفاده از آن در این دستباف دارای قدمت بیشتری نسبت به سایر بن نگارها است این نقشمایه ها بر دوگونه به شرح زيراند:گونه یکم: طرح هایی از فرش که نقشمایه اصلی آن خطها و سطح هایند: بن نگارهای با خطوط شکسته با اشکال و اجسام هندسی و زاویه دار به جهت سادگی و سهولت بافت در بین ذهنی بافان قالی روستایی و عشایر ایران از زمانهای گذشته متداول بوده و حتی امروزه که کارگاه های بزرگ قالیبافی شهری به بافتن طرحهایی با خطوط اسلیمی و گردان و ختایی مشغول اند. فرشهای دارای طرحهای ذهنی بیش از نیم مقدار کل تولید قالی و قالیچه این سرزمین را به خود اختصاص می دهد. خطوط نقشمایه ای فرش نسبت به یکدیگر و افق دارای حالتهای گوناگون اند و هریک از این حالات دارای مفهوم و معنی خاص می باشد که در جای خود بیان گردیده است. به طور کلی طرح فرش ایران از لحاظ خطوط نقشمایه ای به دو دسته اصلی زیر تقسیم می گردد:الف) طرح های فرش ایران با نقشمایه خطوط شکسته و شکل هندسی که آن را طرح های ذهنی می نامند.ب) طرحهای فرشی ایران با نقشمایه خطوط گردان که آن راطرحهای اسلیمی گویند.گونه دوم: طرحهایی از فرش که نقشمایه آن جسم ها و اشیاء اند. جسم از نقشمایه های رایج در فرش ایران می باشد. اجسام و اشیاء مورد استفاده در طراحی فرش همان وسایلی است که در اطراف طراح یا بافنده وجود دارند و او در گذران زندگی روزانه خود آنها را می بیند و لمس می کند و به آنها نیازمند است. که اکنون به توضیح برخی ازآنها می پردازیم:الف) طرح فرش ایران با نقشمایه خطوط شکسته و شکلهای هندسی (ذهنی):طرحهای ذهنی با خطوط هندسی شکسته برخلاف تصور برخی که آن را نسبت به طرحهای اسلیمی دلیل عقب ماندگی می دانند از یکسو با توجه به هم آهنگی بی نظیر خطوط و سطوح و رنگهای استفاده شده در آنها و از سوی دیگر محیط سکونت بافندگان روستایی و عشایری که به هر حال دور از توجهات فرهنگی مشابه مراکز شهری بوده اند. نشانه عمق تفکر و تبحر و دوراندیشی و سلیقه طراحان و بافندگان آنها است این نتیجه گیری آنگاه استحکام بیشتر می یابد که ذهنی و بدون تدوین مقدمه بودن اینگونه طرحها نیز یادآوری گردد. طرحهای ذهنی دارای انواع بسیار و بیشمار اند، تعدادی از معروفترین آن به شرح زیر است:۱. طرح هندسی اشکالی (لوزی و مربع و...) ۲. طرح هندسی بازوبندی ۳. طرح هندسی بندی قابی ۴. طرح هندسی ۵. طرح هندسی ترنجدار ۶. طرح هندسی تکراری ۷. طرح هندسی جوشقان ۸. طرح هندسی چای دان ۹. طرح هندسی خاتم شیرازی ۱۰. طرح هندسی ختایی ۱۱. طرح هندسی زه شکسته ۱۲. طرح هندسی زیرخاکی ۱۳. طرح هندسی ستاره ۱۴. طرح هندسی سراسری ۱۵. طرح هندسی شاخه شکسته ۱۶. طرح هندسی صدف ۱۷. طرح هندسی قابی ۱۸. طرح هندسی قالب خشتی ۱۹. طرح هندسی قلمدانی ۲۰. طرح هندسی قیچی، ۲۱. طرح هندسی کتیبه ای ۲۲. طرح هندسی کشکولی ۲۳. طرح هندسی گل سپری ۲۴. طرح هندسی لچک ترنج ۲۵. طرح هندسی محرمات، ۲۶. طرح هندسی نوشته دار ۲۷. طرح هندسی نیم قابیب) طرح فرش ایران با نقشمایه اصلی خطهای گردان (اسلیمی)طراحی و بافت نقشهایی با خطوط منحنی اعم از آنکه این خطوط مستقیماً و به عنوان شاخ درختان و گلها به کار رفته یا غیر مستقیم سازنده اشکال و صورت اجسام باشد کاری است مشکل و نیاز به تخصص و ظرافت دارد. باطن اینگونه طرح ها در فرش نیز مهارت و کاردانی می خواهد زیرا تنظیم شمارش تارها برای گره زدن خامه بر آنها و انتخاب رنگهای گوناگون در یک زمان وسیله بافنده و کم و زیاد کردن قطر خطوط تا به طبیعت و حقیقت نزدیکتر باشد و به تناسب فضا روی اثر بچرخد و چشم را به جانب مورد نظر هدایت کند کاری است که انجام آن از عهده بافندگان عادی خارج است. نقوش چرخشی و گردان در فرش را اسلیمی نامند و طرحهای مربوط به آن را اسلیمی گویند که در فصلهای آینده بحث بیشتری خواهیم کرد و در حال حاضر برخی از معروفترین آنها را نام می بریم:۱. طرح اسلیمی برگدار ۲. طرح اسلیمی حلزونی ۳. طرح اسلیمی خرطومی ۴. طرح اسلیمی دهن اژدری ۵. طرح اسلیمی ساده ۶. طرح اسلیمی شکسته ۷. طرح اسلیمی طوماری ۸. طرح اسلیمی کهکشانی ۹. طرح اسیلمی گلدار ۱۰. طرح اسلیمی ماری و...طرح فرش ایران با نقشمایه اصلی صورت حقیقی یا خیالی جاندارانتجشم صورت انسان یا سر و تنه حیوانات مانند اسب،شیر، پلنگ، فیل و غیره اعم از حقیقی یا خیالی از زمانهای گذشته در انواع هنرهای دستی ایرانیان از قبیل کاشی کاری، نقاشی، کنده کاریها و نیز فرش متداول بوده است.برخی طرحهای دارای صورت در فرشهای دستباف ایران عبارتند از:۱. طرح آدمکی یا ملانصرالدینی ۲. طرح حیواندار ۳. طرح صورتی ۴. طرح لیلی و مجنون ۵. طرح ماهی که به توضیح برخی می پردازیم:طرح آدمکی: (ملانصرالدینی) در این طرح شکل و شمایل انسان بطور مجرد یا سوار بر حیوانات و با حالت های گوناگون از قبیل حضور در مجالس بزم و رزم یا در حال عبور و غیره ظاهر می گردد.طرح حیواندار: بن نگار در این طرح جثه یا سر حیوانات از قبیل شیر، اسب، سگ، بزکوهی، قوچ یا پرندگان مانند عقاب، کبوتر، کبک می باشد که با توجه به خصلت و خوی برجسته این حیوانات از جمله شجاعت و نجابت و وفاداری به صورت های گوناگون در فرش بافته می گردد. منشاء این طرحها بافته های ایالات و عشایر و روستایی است برخی انواع طرح حیوانات دار عبارتند از:۱. طرح شاخه گوزنی ۲. طرح درختی حیواندار ۳. طرح خرچنگی ۴. طرح لاکپشتی ۵. طرح شاپرکی 6. طرح اژدها 7. طرح جانوری که حال به تعریف هر یک می پردازیم:طرح اژدها: اژدها موجودی است خیالی و به صورت ماری بزرگ که در افسانه ها از آن به عنوان نمودی از قدرت و هیبت یاد می کنند و معمولاً دارای سرهای متعددی است. در فرش اژدها نقشمایه ای است بسیار رایج، طرح آن معمولا در فرشهای حیواندار و در حالتی که با سیمرغ در ستیز می باشد و آتش از دهانش بدر می زند و برای بلعیدن دهان باز کرده است می آید.طرح خرچنگی: شکلی شبیه به خرچنگ نقشمایه این طرح است که در فرشهای نقاط مختلف بافته می شود، در قالیچه های بافت ایلات و عشایر بویژه ترکمن و قشقایی به شکل خطوط مستقیم و هندسی جلوه می کند. نوشته اند این نقش در زمان صفویه از قفقاز و آذربایجان به ایران آمده و ابتدا در قراباغ و شیروان بافته شده است .طرح شاپرکی: طرحی است که اشکال پروانه (شاپرک) در آن تکرار می گردد و اغلب در طراحی حاشیه فرش مورد استفاده قرار می گیرد.طرح لاکپشتی: این طرح که در آذربایجان به «سماوری» معروف است. در حاشیه نقشمایه های مکرر در این طرح شکل لاکپشت یا سماور را بگونه خیالی نشان می دهد.طرح ماهی: یا «طرح ریزه ماهی، ماهی هراتی» از نقش های معروف فرش ایران است که در نواحی مختلف به صورت های گوناگون بافته می شود. نقشمایه اصلی این طرح لوزی منقش به گل و پره های چرخ و فلکی است که در چهار طرف لوزی قرار دارد و این بن و نگار در سراسر متن فرش تکرار می شود و تبدیل نقشمایه ماهی به گل و برگ در این طرحها پس از اسلام انجام شده و از این زمان بوده است که بافندگان از آوردن نقش حیوانات در فرش امتناع می کرده اند.منبع:تابلو فرش چهرهzghtgfhgfzghtgfhgfTue, 29 Sep 2020 16:32:37 +0330https://virgool.ir/@dfgfdgdffdgd/انواع-لچک-و-ترنج-در-بافت-فرشهای-ایرانی-zbxmpyvnmh0mنقش چهارگوشه ی فرش. مثلث مانندی که از یک چهارم نقش ترنج مرکزی به دست می آید. نگاره های لچک، یا همان نقش ترنج مرکزی و سر ترنج است و یا نگاره هایی هماهنگ با آنها. می توان لچکهایی دید که درون آنها، به اسلیمی ها و قابها تزئین یافته است و خطهای پرپیچ و خم آن چون شاخه و سرشاخه شده اند و یا در فرشهای با طرح هندسی به صورت ابزار موسیقی درآمده است و در بیرون برای تزئین بیشتر دور آن را دسته ای از پرندگان فرا گرفته اند. نسبت هایی میان ترنج مرکزی و لچکها وجود دارد که در طرحهای گوناگون به یک اندازه نیست و لچکها نسبت به ترنج مرکزی گاه بزرگ و گاه کوچک و یا باریکتر از حد معمول نقش می شود. نگارهی لچکها گاه مستقل می ماند و گاه به نقش متن می پیوندد. که به لچک، گوشه و یا لچکی نیز گفته می شود.لچک تو در تولچکی که یا از چند لچک در میان هم درست شده باشد و یا نقش چند حاشیهی تو درتو، آن را تشکیل شده از چند لچک نشان دهد.لچک مداخللچکی که نقش آن به نقش متن بپیوندد.لچک مداخل کنگره ایلچک مداخلی که خطهای پیش رونده آن در نقش متن، به صورت کنگره درآمده باشد.لچک چهار ترنجلچکی که اندازهی آن یک چهارم ترنج مرکزی باشد.لچک طره ایبه لچک پیوسته به لچک دیگر و طره شده لچک طره ای گویند.لچک قرینهلچکی که نقش آن با نقش لچک دیگر یکی باشد. در طرح لچک ترنج، به طور معمول، هر چهار لچک فرش دارای یک نقش و با هم قرینه هستند. گاهی نیز، دو لچک بالای نقش و دو لچک پائین، نقش دیگر دارند و با هم قرینه نیستند.لچک ترنج ساده شدهنگاره لچک و ترنج که برای صرفه جویی در وقت و هزینه، بسیاری از حاشیه ها، گلها و نقشهای تزئینی آن را حذف کرده و آن را به ساده ترین صورت بافته باشند. بهره گیری از لچک ترنج ساده شده که زیبایی خود را از دست داده است در برخی از کانونهای بافندگی از جمله درشاندیز مشهد رواج فراوان دارد.لچک ترنج سبک محتشم«سبک محتشم» شیوه ای است در نقش نگاره ها وخطهای پیرامون آنها. در لچک ترنج به سبک محتشم، از جمله خطهای پیرامون این دو نگاره یا کمانی است و یا کنگره دار.لچک طرح راوردر طرح های منسوب به راور (کرمان) لچکها در نقش معمول خود به صورت طره درآمده و متن را دربرمی گیرند. تزیین آنها نیز ترکیبی است از نگاره های گل و برگ و قاب و کتیبه. به این گونه لچک، لچک طرح راورمی گویند.ترنجنقش قراردادی که در میان نگاره های قالی جای ویژه ای دارد. در درون، ترکیبی از آذینه های شاه عباسی و در اساس: برگ و گل اسلیمی است. در شکل کلی خود: چهارگوشه، لوزی، بیضی یا گرد، همچون خورشید یا ستاره و گلهای چندپر است. ترنج از نگاره های پیش از اسلام است؛ اشاره ای به خورشید به عنوان سرچشمهی نیرو که باران را برای باروری زمین از آسمان می گیرد.این اشاره در قالی معروف اردبیل که در موزهی ویکتوریا و آلبرت نگهداری می شود، روشنتر است. در درون این ترنج، آبگیری نقش شده است به رنگ سبز که به روی آب آن نیلوفر شناور است. در لباس دسته ای از پادشاهان ایران پیش از اسلام نیز که در نقش حجاریها و فلزکاریها آمده است، نگاره هایی از اسب های بالدار، قوچ و پرندگان دیده می شود که دور آن را ترنجهایی گرد و بیضی شکل فرا گرفته است. در کارهای سفالینهی «ری» در قرن ششم هجری که به جا مانده است ضمن طرح هایی از شکار یا چوگان بازی، ترنجهایی زیبا نیز کشیده شده است.در کاشی کاری «مقبرة الجاتیو» (سلطان محمد خدابنده از سلسله ایلخانان ایران. وفات ۷۱۶ ه. ق) و نیز در کاسه های بازمانده از زمان «سلجوقیان» (۴۲۹ - ۷۰ ه. ق ) از نقش ترنج را می توان دید. ترنج در نقش معمول خود محدود به خط هایی است که در پیچ و خمهای قرینهی خود شکلهای گوناگون می گیرد . مانند: پر، شاخه و گوشه، با نگاره های تزیینی و گاهی افزون بر پر و شاخه و گوشه، نقش هایی مانند قاب و قندیل قلمزده. در درون ترنج گاهی طرحی نواری از ابر به شیوه خاص (اسلیمی مارپیچ) نقش می شود که در قالیهای دوران «صفوی» شکلی کاملاً آشکار دارد. به طور کلی نقشهای یک چهارم ترنج در سه چهارم دیگر آن تکرار می شود (و نقش همین یک چهارم است که به نام لچک در چهار گوشه قالی بافته می شود.) ترنج را به اعتبار شمار گوشه (پریا شاخه)هایی که دارد ترنج چهارگوشه، شش گوشه، هشت گوشه می نامند. ترنج قالی معروف به اردبیل شانزده گوشه یا شانزده پر دارد. نقش ترنج به طور معمول تنها نیست و دور آن گاهی نگاره هایی از پرندگان یا نقشهای دیگر دیده می شود.ترنج هندسیترنجی با خط های راست و شکسته و در شکل معمول خود چندگوشه که بر اساس نقش های ایلی، یا تنها در مرکز طرح فرش و یا به شکل چند ترنج با نقشهای یکسان و یا به شکلهای گوناگون در درازای فرش نقش می شود. در طرح معروف به اقتباس از نقشهای قفقاز، سه ترنج با نگاره های یکسان نقش می شود که به هم چسبیده است و در برخی طرحها نیز این ترنجهای سه گانه با هم موازی هستند. در فرشینه های بولوردی کوچکترین قالیچه، یک ترنج و بزرگترین آن پنج ترنج دارد که ترنج هندسی وسط گاهی نقشهای گوناگون می گیرد: نگاره هایی چون سینی دسته دار و یا شیء صلیب مانند.ترنج تودرتوترنجی که از چند ترنج در میان هم، و دارای یک کانون تشکیل شده باشد. که ترنج کاسه نیم کاسه نیز نامیدهمی شود.ترنج سه گانهترنجی که از سه ترنج تودرتو تشکیل شده باشد و یا در طرحهای ایلی به صورت سه ترنج جدا یا چسبیده به هم در درازای فرشی نقش شده باشد.ترنج دوگانهترنج تشکیل شده از دو ترنج تودرتوترنج بیرونیبخش بیرونی ترنج که از سه ترنج تودرتو تشکیل شده باشد. بخش بیرونی پس از بخش مرکزی و میانی قرارمی گیرد.ترنج میانیبه بخش میانی ترنج تشکیل شده از سه ترنج تودرتو گفته می شود که در برابر ترنج بیرونی و مرکزی قرار می گیرد. ترنج میانی، گاهی به دو ترنج درون ترنج اصلی نیز گفته می شود.گل ترنجگلهایی که همچون نگاره در تزیین به کار می رود.برگ ترنجبرگهایی که همچون نگاره برای تزیین درون ترنج به کار گرفته شده باشد.کلالهبرای تزیین ترنج گاهی در دو سر آن، در بالا و پائین دو طرح کوچکتر از ترنج به صورت نگاره های قرینهی هم نقش می کنند که هریک از آنها کلاله نامیده می شود. کلاله ها در تزیین، شکلهای گوناگون می گیرد: قندیل می شود یا قاب و نیم قاب یا چون بادبزن و دم افشان طاووس و یا گلدان و گاهی نیز مانند خود ترنج یا مستقل می ماند و یا به نگاره هایی چون ختاییهای پرگل و نقش های متن می پیوندد. گاهی به جای دو کلاله چند کلاله در پیرامون ترنج نقش می کنند. کلاله ها همیشه پیوسته به ترنج نیستند. گاهی میان آنها فاصله وجود دارد که در برخی طرحها این حد فاصل را با نگاره های تزئینی مانند گل، پر می کنند. ترکیب تزئینی کلاله در حالت کلی با کمک نگاره های شاه عباسی و در مجموع دنباله همان نقش و نگار ترنج است یعنی برگ و گل، و پیچ و خمهای ترنج مرکزی در دو ترنج کوچک نیز ادامه پیدا می کند.شمسهنگاره ای گرد یا بیضی و ستاره ای شکل که گاهی به جای کلاله برای تزئین ترنج به کار می رود. در این حالت، شماری گوناگون از شمسه را به دور ترنج نقش می کنند. ترنج شانزده گوشه قالی معروف به اردبیل، شانزده شمسهی بیضی شکل به دور خود دارد.سرترنجبه جفت کلاله ها اگر قرینه هم باشد سر ترنج یا ترنج کوچک نیز می گویند. اگر قرینه نباشد، سر ترنج به کلالهی بالای ترنج گفته می شود.ته ترنجاگر جفت کلاله ها قرینه هم نباشد به کلاله پائین، ته ترنج گفته می شود.ترنج دوسرترنجی که دو کلاله داشته باشد.ترنج چهارسرترنجی که چهار کلاله داشته باشد.نیم ترنجنگاره ای از نیمی از ترنج که در برخی از نقشها به کاربرده می شود. نیم ترنج را گاهی در وسط ضلع قالی نیز نقش می کنند به این نگاره نصفه ترنج نیز می گویند.ترنج دندان موشیترنجی که خط مرزی آن دندانه دار باشد.ترنج مداخلترنجی که با نقش گوشه ای خود به نگاره های متن پیوسته و در اصطلاح «در متن پیشرفته باشد». در این حالت به طور معمول نقش متن نیز از راه گوشه های ترنج به درون آن راه می یابد و دراصطلاح «تداخل» می کند که به ترنج تودرتو نیز ترنج مداخل گفته می شود.ترنج سبک اصفهانترنجی که به طور معمول پیرامون آن را بندهای اسلیمی درهم تنیده فراگرفته باشد و ترنج با کمک این بندها از متن جدا شود. در این گونه ترنجها، سر ترنجها نیز به صورت غیرمستقیم و با کمک بند دوگل به ترنج می پیوندد.ترنج شاه عباسیترنج نقش شده به شیوهی معروف به شاه عباسی یعنی؛ ترنجی هشت گوشه با دو قاب در فاصله ترنج و سر ترنجها.ترنج بولوردیترنجی لوزی شکل با دو سر ترنج. این گونه ترنج از ویژگی های نقش در قالیچه بولوردی است.منبع:تابلو فرش چهرهzghtgfhgfzghtgfhgfTue, 29 Sep 2020 16:31:01 +0330https://virgool.ir/@dfgfdgdffdgd/هنر-و-زیبایی-در-فرش-ایران-بخش-اول-nt58nveabnfbدر زبان فارسی، واژه‌ی «هنر» معادل «فن» و گاه «صنعت» به کار رفته است. در گذشته لفظ هنر معنی عام تری داشته است. معانی علم، کمال، فضل، زیرکی، شجاعت، عدالت، شهامت، تقوی و حکمت هم از واژه‌ی «هنر» مراد شده است. مثلاً، در حکمت معنوی، مولانا هنر را با کمال، تقوی و انسانیت آورده است:چون غرض آمد هنر پوشیده  شد صد حجاب از دل به سوی دیده شدیا حافظ، هنر را مترادف با کمال ذکر می‌کند:قلندران طریقت به نیم جو نخرند قبای اطلس آن کس که از هنر عاری استو فردوسی حکیم توس، صفت هنر و هنرمندی را برای آدمی می‌داند که شجاع است:هنر نزد ایرانیان است و بس نگیرند شیر ژیان را به کس به دشمن نمایم هنر هر چه هست ز مردی و پیروزی و زور دستامروزه، از معانی بسیار وسیع و پردامنه‌ی «هنر» یکی هم برای «صنایع ظریفه» استفاده می‌شود. به عبارت دیگر در تقسیم بندی‌هایی  که به تازگی معمول شده است، انواع هنر را به گروه‌ها  و دسته‌های مشخصی تقسیم کرده‌اند که یکی هم «هنرهای صناعی» است که برخی از تعاریف آن با «هنرهای تجسمی» همخانه و یکسان است.گفتنی است چون بیشتر نمونه هنرهای صناعی در اثر زمان‌های گذشته با حفظ سنت‌های اصیل با به کار بستن ویژگی‌های ملی، فرهنگی، هنری، اجتماعی و مذهبی شکل گرفته‌اند (در حقیقت صورت محقق و تاریخی حقیقتی سرمدی هستند) و در شمار هنرهای سنتی و سرمدی محسوب می‌شوند. بنابراین می‌توانیم قالی‌بافی را در گروه هنرهای صناعی و سنتی قرار دهیم. بی شبهه، «سنت» حقیقتی ثابت و سرمدی و مبتنی بر معرفتی است که سرشتی مقدس دارد. اصولاً سنت یک «رشته‌ی فرهنگی» است که برحسب نیازهای اجتماعی در یک دوره پیدا می‌شود و به دوره‌های بعد انتقال می‌یابد. دقت در جوهره و اساس «سنت» (Tradition) ما را به این نتیجه می‌رساند که سنت نمی‌تواند زشت باشد، زیرا اگر زشت می‌بود، به یقین، به مرور زمان متمادی از ذهن‌ها  پاک می‌شد. این است که هنر سنتی همواره زیباست.هنرهای سنتی رابطه‌ای ناگسستنی با هنرهای دینی و اسلامی دارند. در تعریف و تعبیر هنر اسلامی، یکی از کارشناسان به نام تیتوس بورکهارت (Titus Buorkhart) اظهار می‌دارد:«هنر اسلامی نمودار همان مفهومی است که از نامش برمی‌آید بدون هیچ ابهام و تردیدی . هنر اسلامی بیرونی ترین و ملموس ترین چهره‌ی اسلام است.»در بررسی تکامل و شکل‌گیری هنر اسلامی چیزی که خیلی از هنرشناسان به آن معتقدند، سهم هنرمندان ایرانی نسبت به دیگر کشورهای اسلامی است و در این بین، سه هنر مشخص و والای ایرانی یعنی فرش دست باف، کاشی‌سازی و خوش‌نویسی بیش از همه چشمگیر است که در دنیا شهره‌ی آفاق شده است. دانشمند ایرانی، دکتر سید حسین نصر متفکر و هنرشناس اسلامی در باب هنر قدسی ایران پس از مقدمه‌ای به هنرهای سنتی و دینی ایرانیان اشاره می‌کند:«... هنر در بینش اسلامی، شرافت بخشیدن به ماده است ]....] شعف آفرینش که در آثار هنری اصیل سنتی متجلی است، آشکارا بر شوق خلاقیت هنرمند گواهی می‌دهد. به علاوه، به دلیل عمق باطنی رمزها و صوری که استاد به پیشه‌وران تحت تعلیم و همکار خود انتقال می‌دهد، چه بسا پیشه‌وری به اصطلاح بیسواد اثری خلق کند که عمق و ذکاوت نهفته در آن، در ظرف ادراک ناظر تحصیل‌کرده نگنجد. ]....] نیاکان ایرانی ما، چندان دربند «زمانه» نبودند که به آفرینش سبکی محلی و مقطعی پرداخته و به آن اکتفا کنند؛ سبکی که به دلیل همین ویژگی دیری دوام نمی‌یافت و به زودی منسوخ می‌شد.آنان به خلق هنری «بی‌زمان» پرداختند که با ابدیت پیوند داشت و به موجب همین پیوستگی، ارزش و اعتباری جاودانه یافت. ایران اسلامی در زمینه‌ی هنرهای تجسمی به خلق صورت‌های دیگری از هنر سنتی نیز پرداخته است که با صور هنر قدسی که بی‌واسطه از تعالیم و مناسک دینی مایه می‌گیرند، پیوند دارد. برای نمونه در قلمرو معماری، خانه‌ی     سنتی به نوعی گسترش و امتداد مسجد تلقی می‌شود. به این معنی که سادگی و طهارت مسجد را استمرار می‌بخشد. فرش‌هایی  که انسان با کفش بر آنها پا نمی‌نهد، پاکی آئینی‌شان که نماز و عبادت بر روی آنها را هم‌چون فرش‌های مسجد، ممکن می‌سازد؛ «خلوت» اتاق‌های سنتی خالی از مبلمان و عناصر فراوان دیگر، میان خانه و مسجد پیوندی معنوی برقرار می‌نماید....»هنر سنتی و مذهبی: فرش دست‌باف ایران در شمار هنرهای سنتی و مذهبی است. علاوه بر تعدادی از نگاره‌ها  و نقوش مهم فرش، مثل نقش‌های اسلیمی و محرابی - که از قبل وجود داشته و بر مبنای علایم و آیین‌های مذهبی تکامل یافته است - روایت‌ها  و گفته‌های متفاوتی که به فرش قداست خاصی می‌بخشد، بر سر زبان هاست. در این زمینه بهتر است از قالیچه‌ی حضرت سلیمان، قالیچه‌ی پیامبر گرامی اسلام(ص) و قالی کاشان - که جسد امامزاده سلطان علی فرزند امام محمدباقر(ع) در آن پیچیده شده است - و سجاده‌ی (جانمازی) چهل دختران یاد شود.قالیچه‌ی حضرت سلیمان: در قصه‌ها  و داستان‌های فارسی و عربی مکرر از قالیچه‌ی حضرت سلیمان صحبت شده که آن حضرت روی قالیچه می‌نشستند و باد که در اختیار آن پیغمبر قرار داشت قالیچه را به هر کجا که لازم بود می‌برد.قرآن مجید هم در سوره‌ی صاد آیه‌ی مبارکه‌ی ۳۶ اشاره می‌کند:«ما هم باد را مسخر فرمان او کردیم تا به امرش هرجا بخواهد به آرامی روان شود».در موزه‌ی فرش ایران قالیچه‌ای است به اندازه‌ی ۱۸۵ × ۱۳۰ سانتیمتر که در ترنج آن جمله «جهان‌دار مبارک باد» نقش بسته است. در حاشیه‌ی این قالیچه در چهارجا عبارت «قالیچه‌ی حضرت سلیمان» نوشته شده است.قالیچه‌ی پیامبر گرامی اسلام(ص): در آغاز صدر اسلام، حضرت رسول اکرم (ص) ظاهراً در موقع قضا روی مسندی جلوس می‌فرمودند که آن را «مسند قضا» می‌گفتند. پس از رحلت آن بزرگوار خلفا و قضات بازهم هنگام دادرسی روی مسندی می‌نشستند و غالباً همان مسند را روی سکوی مرتفعی می‌گستردند که به «دکه قضا» شهرت داشت. رسم مسند گستردن برای قضات، تا این اواخر هم در ایران و سایر ممالک اسلامی رسم بود.آئین مراسم قالی شویان: در منطقه‌ای به نام مشهد اردهال، هرساله در دومین جمعه‌ی مهرماه جلالی حدود ظهر شرعی در دامنه‌ی کوه‌های کرکس مراسم قالی شویان در سالگرد شهادت امامزاده سلطان‌علی فرزند حضرت امام محمدباقر(ع)، پنجمین امام شیعیان جهان، انبوه عظیمی از مردم شهرهای اطراف درحالی که هرکدام چوب‌دستی بلندی در دست دارند، با آیین ویژه‌ای در کنار نهر آب انجام می‌شود. این آیین نشان دهنده‌ی     چگونگی شهادت امامزاده سلطان علی (ع) و اقامه‌ی نماز جمعه در اوایل قرن دوم هجری است. آن بزرگوار نمازجمعه را بر روی یک قالی دست‌باف کاشان برگزار می‌کرده که سرانجام هم روی همان قالی به شهادت رسیده و در همان محل و در داخل همان قالی به خاک سپرده شده است.سجاده (جانمازی) چهل دختران: یکی از انواع قالیچه‌های ایرانی، سجاده یا جانماز است که به قطع مخصوصی (بیشتر در اندازه‌ی ۱۴۰ × ۲۲۰ سانتیمتر با نقش محراب و آیه‌هایی  از قرآن مجید در بالا و چهارسوی آن به خط کوفی، نسخ و نستعلیق) برای ادای فریضه‌ی نماز بافته می‌شود که غالباً برای اظهار ذوق و سلیقه ذکر سجود، «سبحان ربی‌الاعلی و بحمده» را با خط خوش در بالای آن می‌بافند. سجاده‌های کردستانی از فرش‌های سبک وزن است که سابقاً آن را قالیچه‌ی حمام هم می‌گفتند. چون معمولاً در سربینه حمام، روی آن رخت می‌پوشیدند.اما سجاده‌های ترکمنی که با رنگ‌های تیره‌ی قرمز دانه و نیل به طرز مرغوبی رنگ‌آمیزی می‌شود، بیشتر در موقع نماز به کار می‌رود و درمیان ایلات ترکمن از مدتها پیش، این عقیده شایع بوده که اگر چهل دوشیزه‌ی     نابالغ سجاده‌ای را ببافند و روی آن سجاده، فردی با نیت خالصی دو رکعت نماز حاجت بخواند، حاجت او روا خواهد شد. طایفه‌ی قاجار چنان‌که می‌دانیم، از دیر زمانی در استرآباد (گرگان امروز) در مجاورت ترکمن‌ها  می‌زیستند و طبعاً به قالیچه یا سجاده‌ی چهل دختران و نمازگزاردن روی آن معتقد بودند. مادر فتحعلی شاه که بعداً «ام‌الخاقان» لقب یافت خیلی آرزو داشت که پس از آقامحمد خان، پسرش (باباخان آن روز) پادشاه ایران گردد و خودش عنوان مهدعلیا پیدا کند.اما چون آقامحمد خان برادران و برادرزادگان متعدد پیدا کرده بود، عملی شدن آرزوی ام‌الخاقان مورد شک و تردید بود و لذا، او پیوسته به نذر و نیاز و دعا و طلسم متوسل می‌شد تا پسرش بر مدعیان فائق آمده و به سلطنت برسد و دل آقامحمد خان نسبت به او نرم و گرم شود. یکی از نذرهای مادر فتحعلی شاه این بود که اگر پسرش پادشاه شود، مردم قم را - که مجاور آستان حضرت فاطمه معصومه(س) هستند - از پرداخت مالیات معافی بدارد. او دستور داد تا یک سجاده‌ی چهل دختران ببافند. پس از آماده شدن سجاده، خود و پسرش روی آن مکرر نماز حاجت می‌خواندند و از خدای بزرگ، سلطنت ایران را درخواست می‌کردند. همین که حاجت فتحعلی شاه روا شد و به سلطنت شد و به سلطنت رسید آن سجاده را از جان عزیزتر داشت چنان‌که در مواقع غم و یا شادی روی آن سجاده نماز می‌گزارد.عضدالدوله، پسر فتحعلی شاه، در تاریخ عضدی به آن سجاده اشاره کرده است که پس از مرگ عباس‌میرزا، مهر نماز و سجاده از اشک خیس شده بود. به طوری که فتحعلی شاه در موقع سجود، سر به مُهر می‌گذارده و آنقدر می‌گریسته و دعا می‌کرده است تا هرچه زودتر، به فرزند ارشد و ولیعهد خود بپیوندد. ظاهراً، این حاجت او نیز روا شده است زیرا فتحعلی شاه کمتر از یک سال پس از مرگ عباس میرزا زنده ماند و به زودی، در سعادت آباد اصفهان درگذشت. محمدشاه و ناصرالدین شاه هم به آن سجاده خیلی علاقه داشتند، مخصوصاً ناصرالدین شاه در روضه‌ی مقدسه حضرت رضا (ع) و سایر ائمه‌ی اطهار(ع) روی آن سجاده نماز خوانده است.منبع:تابلو فرش چهرهzghtgfhgfzghtgfhgfTue, 29 Sep 2020 15:36:06 +0330https://virgool.ir/@dfgfdgdffdgd/تاریخچۀ-فرش-و-فرشبافی-در-ایران-amjefvdteltvفرش ایران دارای تاریخی بسیار طولانی است، در ایران از دیرباز بافتن انواع فرش متداول بوده و انگیزه ای اجدادی داشته است به نوشته مورخان، جهانگردان، جنگجویان و آثار مکشوفه از گذشتگان گویای آن است که فرشبافی به صورت هنری دستی و مردمی و روستایی و عشایری در ایران سابقه بس دراز دارد.پروفسور «رودنکو» کاشف «فرش پازیریک» معتقد است: قالی مذکور که کار مردم مادیا پارسی و پارت (خراسان بزرگ) است. توجه به نقش های مشابه و هم زمان این فرش در ستونهای تخت جمشید نیز این نظریه را تایید می نماید. آثار دیگری از جمله نقاشی های برخی هنرمندان قرون وسطی حاوی نقش قالیهایی است که گفته اند بافت ایران بوده است. برخی مورخان در مورد حمله رومیان به ایران و غارت دستگرد قالی را از جمله غنایمی که در این غارت به دست آورده شده قید نموده اند و نیز منابع یونانی از قالیهای زربفت ایران یاد کرده اند. «فرش بهارستان» باآنهمه هنرمندی که بتایید روایات مختلف در بافت آن بکار رفته بوده اگرچه گاه در تعریف از آن راه اغراق پیموده شده اما خود نشانگر پیشرفت صنعت فرشبافی و صنایع جنبی آن از جمله طراحی و رنگرزی در ایران قدیم می باشد.فرش به عنوان نمودی از فکر و اندیشه بشری و متأثر از حش نوجویی او در طول تاریخ خود با نشیب و فرازهایی روبرو بوده، گاه با فراغت فکری هنرمندان و محیط مناسبی که برای رشد و شکوفایی هنر ایشان ایجاد گردیده بحد اعلای خود رسیده و گاه صدماتی که براثر مصائب طبیعی و غیرطبیعی بر پیکر جامعه وارد شده آن را به دوره نهفتگی و خمود سوق داده است. عصر مغول یعنی قرن هفتم هجری را می توان دورانی بس غم انگیز برای انواع هنر ایرانی دانست و پس از آن قرون ۱۰ و ۱۱ هجری را که عصر صفویان است زمان شکوفایی طبع هنری مردم ایران باید بشمار آورد.آغاز دوران صفوی متقارن با رشد بسیاری از هنرهای دستی و توسعه آن در کلیه شئون جامعه بوده است. بسیاری از هنرمندان ایرانی در این دوره ظهور کرده اند با اغتنام فرصت از آرامش و محیط مساعدی که به وجود آمده عمر گرانبهای خود را بر سر ارتقاء سطح کیفی هنر و صنایع دستی نهاده اند و با ابداع طرحها و نقشه های زیبا و هنرمندانه جایگاه این صنایع به ویژه فرش را به حدّ اعلاء خود رسانیده اند و نام ایران را در سراسر جهان با آثار خود پرآوازه ساخته اند. با توجه به اهمیت عصر صفویه در اعتلاء هنر ایران و توجهی که در این زمان به صنعت قالیبافی مبذول شده جا دارد به این عصر و وضعیت هنرمندان و قالیبافی آن مشروحتر بپردازیم. فرشهای دوران صفویه را می توان به دو گروه زمانی دانست:اول: قالیهای بافته شده در دوران سلطنت شاه اسماعیل و شاه طهماسب که به شاه طهماسبی معروف است و خود مکتبی خاص دارد که به همین نام شهرت یافته. شاه طهماسب همواره به تشویق هنرمندان و قالیبافان و طراحان می پرداخت و خود از هنر بهره داشت و حتی نوشته اند، رنگرزی می دانست و مستقیماً طراحی می نمود و بافندگان را راهنمایی می کرد. از این جهت در زمان پادشاهی او انواع صنایع ظریفه بویژه قالی بافی راه ترقی پیمود و در طرح آن تغییرات کلی به وجود آمد، قالی های ترنجدار جانشین آن گروه از قالیهایی شد که تا اواخر قرن ۹ هجری در ایران بافته می گردید و بعداً به طرح مغولی و تیموری شهرت یافت. علاوه بر قالیهای ترنجدار در این دوره بافتن قالیهایی با طرح حیوان دار و شکارگاه متداول شد. دوم: قالیهای بافته شده در زمان شاه عباس که به مکتب شاه عباسی معروف است در این دوره با اغتنام فرصت از وجود هنرمندان عصر نقشهای جدید بویژه با استفاده از اسلیمی ها و گلهای مخصوص بوجود آمد برخی طرحهای قالی در مکتب شاه عباسی عبارتند از: الف) طرح ترنجدار یا لچک ترنج ب) طرح شکارگاه ج) طرح درختی د) طرح گلدانیاینک با توجه به سهولت ایجاد ارتباط بین هنرمندان نقاط مختلف و پیشرفت تکنیک طراحی و نقش پردازی، فرش همگام با سایر هنرها و صنایع مردمی رو به تکامل رفته است، طرحهای محلی به نقاط دیگر برای بافت فرستاده می شود و هنرمندان از نتایج تجربیات دیگر همکاران خویش کاملاً باخبر می گردند، وسایل کار طراحی پیشرفت نموده و تکنیک جدید به کمک هنرمندان آمده و ایشان به مهارت در تهیه و تکثیر طرحهای خود اقدام می کنند. بازارهای فرش جهانی بویژه از اوائل قرن بیستم میلادی رونق گرفته و این خود تشویق دست اندرکاران را در پی داشته و بویژه در تبریز، کرمان، کاشان، اصفهان، اراک، داد و ستد این کالای ارزشمند را رونق داده و در این زمان است که بازار صادرات فرشهای نو و کهنه گرم شده و کارگاههای بزرگ برای پاسخگویی به تقاضاهای روزافزون دایر گردیده است.این قالیها به اروپا بویژه کشور آلمان و آمریکا حمل می گردد و موجبات تقویت بنیه مالی کشور را در حد خود فراهم می سازد و تجار خارجی را به سرمایه گذاری در تولید فرشهای مورد درخواستشان تشویق و ترغیب می نماید. مجموعهی این اقدامات طی قرن اخیر در جهت تقویت بنیه اقتصادی کشور مؤثر بوده اما دخالت فروشندگان و صاحبان سرمایه در کار طرح و رنگ فرش و سفارشات غیرمسئولانه ایشان به کیفیت این دستباف لطمه وارد ساخته است.عدم نظارت صحیحی بر کار بافت فرش و بسیاری عوامل دیگر از جمله قیمت ها و چگونگی صادرات طی نیم قرن گذشته رقبای فرش ایران را به میدان رقابت کشانده و از سوی دیگر سودجویان را به سوءاستفاده از غفلت دست اندرکاران و انجام تقلباتی در مراحل مختلف تهیه مواد اولیه و تولید فرش واداشته و در نتیجه موجبات سقوط کیفیت و کمیت و گرمی بازار فرش ایران را فراهم نموده است به منظور ایجاد پیوستگی ارتقاء سطح کیفی این دستباف ارزشمند و تداوم تاریخ پرآوازه آن هوشیاری و کوششی همه جانبه لازم است که امید است عشق و علاقه عامه مردم به این میراث اجدادی خود آن را درضمیر کلیه دست اندرکاران بیدار سازد.منبع:تابلو فرش چهرهzghtgfhgfzghtgfhgfTue, 29 Sep 2020 15:33:28 +0330https://virgool.ir/@dfgfdgdffdgd/وضعیت-فرشهای-ایلاتی-از-گذشته-تا-کنون-hk5ia8qwctrtوضعیت فرش‌های ایلاتی از گذشته تا کنون 0 دیدگاهوضعیت فرش‌های ایلاتی از گذشته تا کنوناصطلاح «فرش‌های ایلاتی» شامل هم کفپوش و هم سایر اشیای بافتهٔ ایلات و عشایر صحراگرد و نیمه صحراگرد می‌شود که برای نیازهای خود می‌بافند، هرچند عناوین «فرش ایران» و «فرش شرقی» از جنبه‌های نظری شامل کلیهٔ فرش‌هایی است که در قلمرو ایران بزرگ بافته می‌شود، اما به عنوان یک قاعده، تنها به فرش‌های بافت ظریف با طرح گل و بوته اشاره دارد که در شهرهایی مانند مشهد، کرمان، کاشان، اصفهان، تبریز و غیره بافته می‌شود.اطلاعات ما از فرش‌های روستایی بخصوص ایلات و عشایر، هنوز بسیار محدود است، چون اهل فن در مطالعات راجع به فرش کلاً و منحصراً توجه خود را به فرش‌های درباری قرن‌های دهم و یازدهم ه. ق (۱۶ و ۱۷م) معطوف نموده‌اند و اغلب در این کار تا بدان‌جا پیش رفته‌اند که سایر بافته‌ها را به عنوان تولید حاشیه‌ای و روستایی نادیده گرفته و مورد علاقهٔ خود نمی‌دانند. برای نمونه ویلهلم فون بد (Wilhelm Von Bode)، از مقامات سرشناس و باسابقه، به ضرورت شناخت «جریان اصلی فرش ایران کار ولایات و نوعاً تنها آنچه از جنبهٔ محلی و تاریخی مورد توجه است» تأکید می‌ورزد.نیم قرن بعد کورت اردمان دوباره به همان نظریهٔ اساسی می‌پردازد، اما با تغییر جزئی که در آن راه یافته است. اروپاییان بر این باورند که یک شکل هنری، معمولاً در یک کلیسا یا محیط درباری به وجود آمده و تکامل می‌یابد و پس از آن به درجات مختلف ساده شده و با برداشت سوء توسط عوام تقلید می‌شود، اما این مورد را نمی‌توان در بررسی فرش‌های ایران صادق دانست، در واقع، فرش به عنوان هنر درباری تلقی نمی‌شود، بلکه این هنر از زمان‌های قدیم در میان مردمان ایلات و عشایر بروز و ظهور و تکامل یافته است. طی تقریباً ۱۵۰ سالی که قدرت صفویه در اوج خود بود (۱۰۷۷- ۹۰۷ه. ق / ۱۶۶۶ -۱۵۰۱م) شاید ۲۰۰۰ تا ۳۰۰۰ تخته فرش درباری تولید شده باشد که اهل فن با بیشتر آنهایی که موجود می‌باشد آشنایند، در همان دوران به تخمین دو میلیون فرش توسط ایلات و عشایر، روستاییان و شهرنشینان در فلات ایران بافته شده است، اما این بافته‌ها را خود به خود نمی‌توان فرش‌های صفوی تلقی نمود، زیرا به هیچ‌وجه نمی‌توان آنها را از چنین دیدگاهی نگریست.در ایران فرش‌های روستایی را تقریباً به انواع و اقسام فنون مختلف ممکنه و برای کاربرد دامنه‌داری می‌بافند. با این حال، گروه‌های ایلات و عشایر زیادی وجود دارند که کارهایشان کاملاً ناشناخته است و بافته‌های گروه‌های دیگر، تنها به صورت خیلی ناقص بررسی و گزارش شده است. به همین دلیل، هنوز بافته‌های زیادی وجود دارند که کارکردشان در ابهام است؛ در این رابطه بایستی متذکر شویم که در حال حاضر ایلات و عشایر ایران، همچون جاهای دیگر، در شیوهٔ زندگی‌شان دگرگونی‌های ناگهانی و غیرقابل رجعتی را از سر می‌گذرانند که حاصل تأثير ارتباطات و رسانه‌های جمعی جدید می‌باشد. بنابراین، هم‌اکنون نیز می‌توان بافته‌های ایلی و عشایری را متعلق به مرحلهٔ فرهنگی پیشین دانست.به تقریب، تمام بافندگان ایلی و عشایری روی دستگاه افقی کار می‌نمایند و این در تضاد با کار بافندگان روستایی و شهری است که معمولاً بر دستگاه عمودی می‌بافند. بافندگان ایلات برای تار و پود و پرز فرش از پشم گوسفندی که معمولاً خود می‌چینند، استفاده می‌نمایند. خامهٔ پشمی که برای تار به کار می‌برند، دولا است، ریس یک‌لا به صورت Z و بعد دولایی با ریس S؛ متعارفاً پود هم از نخ پشمی است، دولا و به صورت ریس Z و ریس آن چنان اندک S، که به درستی نمی‌توان گفت که تابی داده شده است. افراد ایل بختیاری در بیشتر موارد از نخ پنبهٔ رنگ نشده برای تار و پود استفاده می‌نمایند، هرچند خامه پشمی، موادی است که از ابتدا به عنوان پرز به کار رفته است، شاهسون و افشار نخ پنبه برای پود و قبلاً گاهی برای تار به کار می‌بردند.تار و پود بافته‌های قراگوزلو از ابتدای قرن حاضر و پیش از آن، نخ پنبه بوده است و همین خصوصیت عمده است که این بافته را از بافته‌های شاهسون اطراف سراب متمایز می‌سازد. فرش‌های شاهسون از نظر طرح و رنگ یکسان و بسیار مشابه است و علت آن به کارگیری گستردهٔ موی خودرنگ شتر می‌باشد؛ در این بافته‌ها، معمولاً پس از هر ردیف گره زدن، دو رشته پودگذاری انجام می‌گیرد، در حالی که در بافته‌های قراگوزلو از نواحی همدان فقط یک پود، پس از هر ردیف گذرانده می‌شود. در بین گروه‌های دیگر موی شتر به ندرت برای تار به کار می‌رود، گرچه گهگاهی برای پرز از آن استفاده می‌شود که معمولاً رنگ نشده است.موی بز در ایران زیاد به کار نمی‌رود، ولی در افغانستان رواج بسیار دارد. به کارگیری ابریشم برای پود گواه بر ظریف بودن دست بافته می‌باشد که معمولاً توسط ایل قشقایی، کنفدراسیون خمسه و ترکمن‌های گوکلان مصرف می‌شود و این در حالی است که طبق سنت در بافته‌های دو ایل نخست از دو رشته پود ابریشم یاقوتی رنگ در بافت فرش‌های با کیفیت استثنایی استفاده می‌شود، گوکلان معمولاً از ابریشم رنگ نشده برای پود استفاده می‌نماید. کاری که بافتهٔ آنها را از تمام ایلات دیگر ترکمن در ایران و جاهای دیگر متمایز می‌نماید؛ آنان از این جهت قادر بدین کارند که خود به پرورش کرم ابریشم می‌پردازند. به کار بردن ابریشم در پرز فرش‌های ایلی به ندرت انجام می‌گیرد؛ موقعی که ابریشم به کار می‌برند، معمولاً در قسمت‌های کوچک طرح استفاده می‌نمایند که نشانهٔ تجملی بودن فرش می‌باشد.ایلات و عشایر طبق عرف مواد رنگرزی خود را از منابع طبیعی به دست می‌آورند. رایج‌ترین رنگ قرمز، از روناس به دست می‌آید (Rubia Tinctorum)، رنگ زرد را از اسپرک (Reseda Luteola) و زردچوبه (Curcuma Longa)، و همین‌طور از برگ مو، پوست انار، گردو و سایر منابع گیاهی استحصال می‌نمایند. نیل (Indigofera Tinctoria) معمولاً خریداری می‌شود و یا از طریق مبادله به دست می‌آید. گرچه این گیاه در کرمان و خوزستان کشت می‌شد، ولی، در این دوران، بهترین انواع آن را از هندوستان وارد می‌نمایند. بیشتر ایلات و عشایر کار رنگرزی پشم را خود انجام می‌دهند، اما برای بعضی از طیف رنگ‌ها، مانند آبی، باید به رنگرزی حرفه‌ای مراجعه نمایند.فرش‌های ایلاتی شناخته شده در نواحی زیر بافته می‌شود:آذربایجان - شاهسون، بخصوص به بافت فرش می‌پردازد و بیشتر کار این ایل گلیم‌بافی ساده و گلیم پودپیچ است، اما از قرن یازدهم ه.ق (۱۷م)، فرش هم می‌بافد. برخلاف طرح گل و بوته بافت کارگاههای شهری در آذربایجان، طرح فرش‌های شاهسون هندسی است. چنین فرش‌هایی در سال ۱۹۷۱ میلادی، برای اولین بار به نحوهٔ فراگیری در موزهٔ‌‌هامبورگ و موزهٔ فرانکفورت به نمایش گذاشته شد. علاوه بر شاهسون، ایلات کرد آذربایجان، بخصوص ناحية قره داغ، فرش‌هایی می‌بافند که شباهت زیادی به بافته‌های شاهسون و گروه فرش‌های کرد نواحی مجاور مرز عراق، ترکیه و جنوب قفقاز دارد.کردستان - جدای از تولیدات شهری این ناحیهٔ غربی ایران، فرش‌های ایلات و عشایر کردی هم وجود دارد که معروف‌ترین آنها مربوط به سنندج و کلیایی می‌باشد، هرچند که تا چاپ دو تک‌نگاری اخیر (ایگلتون و باک هرست هيل)(Eagleton, Buck Hurst-Hill)، پژوهش اندکی در بافته‌های کردی انجام گرفته بود. از طرفی، ایل افشار کردستان هم وجود دارد، این ایل در شمال بیجار ساکن است، که بافته‌های آن کمتر مورد بررسی و تحقیق قرار گرفته است؛ بافته‌های اولیه در این ناحیه، پود پشمی به رنگ قرمز داشته است، همین‌طور این رنگ در زمینهٔ فرش‌های این ایل، که بیشتر در منطقهٔ کرمان ساکن است نیز، صادق می‌باشد.در کردستان هم، چند گروه ایلی شاهسون وجود دارد که بافته‌های آنها شباهت زیادی به ایلات همتای آذربایجانی خود دارد، هرچند طبیعی است که تفاوت‌هایی هم داشته باشند. برای نمونه، مفرش‌های آنها فقط در قسمت جلو تزئین شده، در حالی که در آذربایجان هر چهار طرف مفرش منقوش می‌باشد. تا سالهای آخر قرن نوزدهم (و آغاز قرن بیستم)، ایل قراگوزلو که شاید تاکنون نیم‌ساکن شده باشد، فرش‌هایی می‌بافت؛ که بیشتر به «فرش همدان» معروف بود. اگر در فرش همدان از موی شتر خودرنگ استفاده شده باشد، از بافته‌های مربوط به قراگوزلو است.اصفهان - در ایلات این ناحیه که وصف آن در پی خواهد آمد، سنت‌های فرش‌بافی وجود دارد؛ ایل لر؛ بختیاری که از بزرگترین گروه ایلاتی ایران می‌باشند؛ ایل کرد، احتمالاً از طایفهٔ لک که بافته‌های آنها ناشناخته است؛ قشقایی، لر و سایر گروه‌های ساکن شده که احتمالاً نقش مهمی به عنوان بافندهٔ فرش‌های معروف به هینگون (Hinegun) ایفا نموده‌اند.فارس - ایل قشقایی با طایفه‌های متعدد جدا شده از آن، بزرگترین گروه بافندهٔ فرش را تشکیل می‌دهند. دیگر گروه‌های ایلاتی بافندهٔ فرش منطقه شامل بویراحمد؛ ممسنی؛ و اتحادیه ایلی خمسه که شامل ایلات نفر، عرب، باصری، بهارلو و اینانلو می‌باشد و به ظاهر تاکنون در بافته‌های آنها بررسی و تحقیقی انجام نگرفته است و معلوم نیست، ایل‌های افشار و کردهای این مناطق هم به بافت فرش می‌پردازند؟کرمان - در این منطقه ایل اصلی بافندهٔ فرش افشارها می‌باشند که با بافته‌های آنها تنها برخورد ظاهری و کلی شده است. هرچند بیشتر ایلات بلوچ در کرمان زندگی می‌نمایند، ولی تولید فرش آنها بسیار اندک است و این که کردهای ساکن کرمان، فرش هم می‌بافند، به طور کلی نامعلوم است.خراسان - این ناحیه، متنوع‌ترین گروه ایلاتی بافندهٔ فرش ایران را در خود جای داده است. علاوه بر بلوچها، تیموری، برهوئی، عرب (بیشتر در اطراف فردوس و طبس) و بربری که همه در روال سنت بلوچی می‌بافند، همان‌گونه که جمشیدی این کار را می‌نماید و فرش‌های آنها تا حدی خام دست‌تر است. کردها، چون با ایلات مجاور اختلاط حاصل نموده‌اند، انواع فرش‌ها رامی بافند و در بعضی از این نمونه بافت‌های ایلاتی، نفوذ سنت‌های دیگران مشاهده می‌شود. فرش‌های نوع کردی اصیل، در قوچان بافته می‌شود که گره‌دار، با طرح‌های هندسی و چند رنگ‌اند؛ همچنین فرش‌های گره‌دار تا اندازه‌ای تیره‌تر از قوچان، هر چند تا اندازه‌ای روشن‌تر از فرش‌های بلوچی یکرنگ؛ فرش‌هایی با طرح‌های نیمه هندسی یکرنگ به روال سنت بلوچ نیز بافته می‌شود. در میان ترکمن‌ها سه ایل در شمال خراسان مدت‌های مدید به بافت فرش پرداخته‌اند و بزرگترین این گروه، ایل يموت است با طایفه‌ها و عشیره‌های بسیار، که انواع بافته‌ها را، چه به شیوهٔ گره‌دار و چه به صورت بافت تخت تولید می‌نماید که تقریباً متنوع‌تر از دیگر ایلات ترکمن می‌باشد. این‌گونه بافته‌ها عموماً نقش‌های هندسی دارند و با طرح‌های یکرنگ مشخص می‌شوند، بافتهٔ ایل دوم ترکمن، گوکلان که مدت ۷۰۰ سال است که در نواحی گرگان و اترک زندگی می‌نمایند، اکثراً به غلط به يموت منسوب می‌دارند. سومین ایل ترکمن، تکه است، گروه‌های کوچکی که با ایلات «اولياد» زندگی می‌نمایند. افشارهای خراسان هم به فرش‌بافی می‌پردازند، اما بافته‌های آنها تا حد زیادی ناشناس باقی مانده است. گرچه گروه‌های دیگری مدت‌هاست که در خراسان مستقر شده‌اند، برای نمونه، لک، قاجار، جلایر، بیات، قلیچی و گاریلی، اما معلوم نیست که آیا اینها هم به بافت فرش، چه گره‌دار و چه فرش‌های بدون گره، می‌پردازند؟ ١. نوار چادر؛ نمونهٔ ظریف، آنهایی را می‌شود در نظر گرفت که زمینه سفید (الف) و به شيوهٔ تار نمایان بافته شده است که تزئینات آن گره‌دار است. نوار چادر ۲۰ متر تا ۱۲۰ متر طول و از ۲۰ تا ۷۵ سانتی‌متر عرض دارد.۲. کپلیک یا کاپی‌لیک (ب)، نیم قاب مانندی است برای قسمت داخلی ورودی چادر که با ریشه و منگوله تزیین می‌شود.۳. تینکشه یا کنکچه (ج)، جل اسب.۴. چرلیک یا اسیرلیک (د)، پوشش زین اسب.۵. کالیک (ه)، مشابه کاپی‌لیک، اما خیلی کوچک‌تر، نیم قابی مزین برای ورودی کجاوه در مراسم عروسی.(الف) Aq yup (ب) Kaplyk (ج) Tainaksa یا Konakca (د) cerlyk یا asyerlyk (ه) Kalyk ۱. قاب (الف) قاب یا مفروش، کیسه با کیف کوچکی است که زنان ترکمن برای نگهداری جواهرات و سایر اشیاء قیمتی به کار می‌برند. ۲. دزتوربا (توبرة نمکدان یا نمکدان) (ب)، کیسهٔ کوچکی است که در آن نمک نگهداری می‌نمایند، که کالایی بسیار با ارزش در میان ایلات و عشایر است، کیسه‌های مشابه و به شکل دیگر برای چای، شکر و چاودار و دیگر محصولات، مورد استفاده قرار می‌گیرد.۳. بک‌چا (ج)، (بقچه) کیسهٔ استثنایی است که هنوز کاربردش معلوم نیست، اغلب برای حمل قرآن به کار می‌رود.۴. توتاش یا توتاچ و یا کازان توتاش (د)، کیسهٔ کوچکی برای حمل کوزه‌های کوچک و بزرگ به کار می‌رود.۵. نوع دیگری از جل اسب.۶. دراک‌باش (ه)، کیسهٔ کوچکی که دو طرفه بافته می‌شود، با دندانه‌های پیش آمده، برای باز کردن و تمیز کردن پشم به کار می‌رود.۷. دپاه دزلیک (و)، شیئی ۵ ضلعی کوچک، پوشیده از منگوله و پولک‌ها و به عنوان تزیین زانوی شتر عروس به کار می‌رود.۸. اُك‌باش (ز)، سرپوش تیرک چادر سفید جدید که به عنوان جهیزیه به زوجين داده می‌شود؛ ۵۰ تا ۶۰ تیرک در دو بسته، دسته‌بندی شده، و با اک‌باشی که با زنگ و پولک، قسمت انتهای تیز تیرک را می‌پوشاند؛ تیرک را به صورت دو دسته به وسیلهٔ شتری که در مراسم، هر بسته از یک طرف آن آویزان می‌شود، حمل می‌گردد.۹. چوال یا جوال، قارچین (ح)، بزرگترین کیسهٔ ترکمن برای نگهداری لباس و سایر اشیاء خانواده به کار می‌رود.۱۰. توربا یا توبره (ط)، شبیه چوال اما کمتر از نصف آن.۱۱. آسمالیک (ی)، یکی از دو جفت شیئی ۵ ضلعی یا ۷ضلعی، گاهی با زوائد در سر، که در دو طرف شتر عروس زیر کجاوه جای می‌دهند و بعد به عنوان یادبود به چادر می‌آویزند (قابل مقایسه با تصاویر عروسی).۱۲. تور باچمچه (ک)، توبرهٔ قاشق چمچه – کیسهٔ کوچکی برای نگهداری قاشق‌های چوبی و سایر لوازم منزل می‌باشد.۱۳. خورجین (ل)، بافته‌ای دوکیسه‌ای.۱۴. سالاطچاک (م)، به عنوان کیسهٔ توزین یا گهواره به کار می‌رود، کار معجزه‌آسای وجودی آن حفاظت بچه از بیماری، حشرات، مار و دیگر خطرات می‌باشد.۱۵. نمازلیک (ن)، سجاده، با شکل، ابعاد و تزیین خاص، برای مراسم خاکسپاری استفاده می‌شود.۱۶. انیسی، انکسی (س)، فرشی برای قسمت ورودی چادر، با ابعاد و تزئینات خاص، که به نظر می‌رسد، جنبهٔ دفع بلا داشته باشد.(الف) Gab، (ب) dis(duz) Torba، (ج) Bokca، (د) Tutas یا Tutac، (ه) Darakbas، (و) Diah dizlyk، (ز) Okbas، (ح) Garrcin یا Cowal، (ط) Torba، (ی) Asmalyk، (ک) Torba Comca، (ل) korjin، (م) Salatcak، (ن) Namazlyk یا ayateyk، (س) Ensi یا engsiمازندران و گیلان - در این نواحی نیز ایلاتی وجود دارند که بافته‌های آنها مشخص نمی‌باشد. بافته‌های کردهای کلاردشت، تنها از آغاز دههٔ ۱۳۴۰ ه. ش (دههٔ ۱۹۶۰م) شناخته شده است، بعلاوه، معلوم نیست که ایل قاجار، فرش هم می‌بافد؟تهران - آگاهی ما به بافته‌های ایلی در این منطقه محدود به بافته‌های شاهسون، هلاوندی لر، بوربور، افشار و دیگر ایلات در نواحی اطراف ورامین و گروه‌هایی نیز در گرمسار می‌باشد.همانطوری که در بالا اشاره شد، ایلات و عشایر اشیاء زیادی می‌بافند، چه به شیوهٔ گره‌دار و چه به صورت بی‌گره (تخت‌بافت) و این بافته‌ها مصرف داخلی دارند و در اصل، تنها بافته‌های ساده‌ای هستند و طرح شده‌اند تا نیازهای روزانه را برآورده نمایند، اما در بعضی مواقع اقدام به بافت اشیایی می‌شود که چنان استادانه بر آنها کار شده که از نیازهای روزانه در می‌گذرد. برای نمونه، اشیایی مانند روانداز اسب و تزیینات شتر برای مواقع عروسی، تزیینات زانو، جوال و خورجین و از این قبیل که دارای سنت‌های جداگانه‌ای است، لیکن دربارهٔ آنها هنوز بررسی و تحقیق کامل نشده است.در این مورد می‌توان ترکمن‌های ایل يموت ایران را مثال زد، بافته‌های این ایل نشان داده شده، علاوه بر اشیاء تصویر شده، اشیاء زیر نیز در مجموعهٔ گنجينهٔ بافته‌های يموت قرار می‌گیرد: گِرمِچ، یک فرش آستانه است که اندازهٔ آن بین توبره و گَپ می‌باشد، اما به همان سان با افزودن حاشیه پایین، مانند اِنسی تزئین می‌شود؛ اجاق‌باش، یک فرش U شکل است که دور اجاق پهن می‌شود و اندازه‌های آن ۱۵۰ - ۸۰×۳۵۰-۲۵۰ سانتی‌متر می‌باشد و در محوطهٔ باز آن آتش روشن می‌نمایند؛ آت‌چکی، تنگ زین اسب است که در موارد استثنایی می‌توان به شیوهٔ گره‌دار هم بافته شود؛‌ هالی یا قالی که اندازه‌های آن۱۲۰-۲۳۰×۱۷۰-۳۵۰ سانتی‌متر نوسان دارد و یک فرش داخلی ترکمن می‌باشد که بایستی آن را از نظر اهمیت ایلی در نظر گرفت و شیئی با ارزش تلقی نمود. عنوان‌ها و توضیحات برای تمام این بافته‌ها، از کتاب‌های فرش و تحقیقات محلی در این زمینه گرفته شده است.منبع: تابلو فرش چهرهzghtgfhgfzghtgfhgfTue, 29 Sep 2020 15:27:14 +0330