https://virgool.ir/feed/@davarofficeدکتر مهران داور: مترجم، نویسنده، پژوهشگر و مدرس دانشگاه و سایر مراکز آموزشی. بنیانگذار دانشگاه مجازی تربیت‌مترجم در ایران منتقد ادبی وفیلم. مدرس اصول عملی ترجمه انگلیسی. مدرس دوره‌ داستان‌نویسی و نقدfa2026-11-12 08:22:43https://files.virgool.ir/upload/users/144043/avatar/yBviJi.pnghttps://virgool.ir/@davarofficehttps://virgool.ir/@davaroffice/نقدی-بر-رمانِ-فلسفی-طاعونِ-کامو-vpfwkh5yanzs? نقدی بر كتاب «طاعونِ» كامو✍ مهران داور«طاعونِ» كامو، حكايت از جامعه‌ای دارد كه در پوچی، روزمرگی و روزمردگی، ملال و كسالت، حاكميت فاشيسم و توتاليتاريسم و حكومت مذهبی گرفتار آمده‌‌است و مردم آن به خودخواهی‎ها و خود‌پرستی‌های خود مشغولند.در اين اجتماعِ پوچ و روزمره، رويدادی همچون «شيوع يك بيماری همه‌گير» رخ‌می‌دهد كه موجب می‌شود عده‌ای از افراد اين اجتماع از پوچی درآمده و عليه آن عصيان كنند و به همدردی و همدلی با‌هم روی‌آورند و عملگرایی، انديشه‌ورزی، كمك به مردم محروم، ايجاد تغيير در جامعه و نفس خويش، قضاوت و نقد اجتماع را سر‌لوحه‌ی زندگی خود قرار‌می‌دهند. در‌همين‌حال، خيلي از مردم بدون‌اينكه خلاقيتی در رفع مشكل اجتماعی روی‌داده، به‌خرج‌دهند، دائماً منتظر ظهور منجی می‌مانند تا بيايد و مشكل را رفع كند تا دوباره به همان زندگي پوچ و روزمره و سرشار از ملال خود زير سيطره‌ی حكومت توتاليتاريسم و فاشيسم و در عافيت‌طلبی ادامه‌دهند.به‌زعم كامو، عده‌اي با‌توسل به اصل «تغيير دائمیِ زندگیِ» هراكليتوس فيلسوف، با همدلی و همدردی خود به مبارزه و عصيان عليه پوچی زندگی می‌پردازند و در‌سايه‌‌ی انديشه‌ورزي، عملگرايي و عشق صادقانه و وفادارانه به تعالی بشری نائل مي‌آيند و به‌قول مارتين هيدگر در كتاب «هستی و زمان»، آن‌قدر در زمان غوطه‌ور می‌شوند كه ديگر در هستی محو می‌شوند و هستی برای آنان به‌خودیِ خود زايل مي‌گردد.«طاعونِ» كامو صرفاً بيماری نيست، بلكه كنايه‌ای است از «پوچی، روزمرگی، روزمردگی، ملال و كسالت، رنج و مصيبت، فاشيسم، نازيسم و هرنوع حكومت توتاليتر و هر‌آنچه بشر را به زوال فكری می‌كشاند. كامو با خدا‌نا‌با‌وریِ هميشگي خود و با پيروی از فلسفه‌ی نيچه فرياد بر‌می‌آورد كه خدا مرده است و بشر نياز به همدردی و همدلی در دنيای امروزی دارد. او اجتماعات انسانی را همانند خود انسان‌ها «گناهكار» می‌داند و معصوميت ازلی و ابدي مذهبی را نفی می‌كند و هيچ‌كس را در دنيا پاك و معصوم نمی‎داند.كامو بر هر‌آنچه را كه وعده‌ی «آينده» دهد و به دردِ «بشر امروز» نخورد، می‌شورد و آن‌را فريبی بيش نمی‌داند؛ لذا از مذاهب كه وعده‌ی رستگاری در اُخریٰ می‌دهند همچون فلاسفه‌اي كه وعده‌‌ی «آينده» می‌دهند، گريزان و بيزار است؛ مانند فلسفه‌‌ی هگل كه آسايش بشر را در گرو پيشروی روند تاريخی می‌داند و نيز فلسفه‌‌ی ماركس كه نابودی طبقات اجتماعی را به زمان آينده حواله می‌دهد.كامو در «طاعون» با زاويه‌‌ی ديدِ سوم‌شخصِ مفرد ِدانايِ كل و با استفاده از نماد‌گرايی و سمبليسم به سبك ارنست همينگوی، هرگونه اعتقاد به خدا، منجی و بت‌سازیِ مذهبی را به‌شدت محكوم مي‌كند و به‌قول نيچه، «دجّال» می‌شود. او انسان را از قضاوت درباره‌‌ی انسان نهی می‌كند و آدمی را در هر مقام و منصبی كه باشد، شايسته‌‌ی داوری و قضاوت درباره‌ی ديگران نمی‌داند و با توسل به اخلاق‌گرايی كانت، بشر را صرفاً محكوم به نقد، قضاوت و محاكمه‌ي دائم خويش و اجتماع خود می‌داند و اين‌ كار هم محقق نمی‌شود مگر با اراده‌ی آزاد؛ چون «انسان محكوم به آزادی است و در برابر اين آزادی، در قبال ديگران متعهد و مسئول است.كامو به تأسی از اسپينوزا با هرنوع مجازاتی به‌ويژه «اعدام» مخالف است و با ترفندهای فريبكارانه‌ی دولت‌های توتاليتر همچون «تئوری توطئه، تئوری دشمن، دروغ و شايعه‌پراكنیِ دولت‌ها» به‌شدت مخالف است و بشر را فرا‌می‌خواند تا به‌قول پاسكال، خود را به زندگی در تنهايی عادت دهند تا در سكوت ناشی از آن با نقسِ خويشتن مواجه شوند و با انديشه‌ورزی به تعالی بشری برسند.در‌نهايت، «طاعون‌زدگی» كه كنايه از «پوچیِ زندگی» است، عده‌ای را نابود می‌كند، عده‌ای را دچار پوست‌اندازی و تحّول اساسی و ینیادین می‌كند و عده‌ی زيادی را هم به همان دوران پوچی و روزمرگی قبلی باز‌می‌گرداند. «طاعون» بهانه‌ای است تا كامو به واسطه‌ی آن، بشر انديشه‎ورز را از پوچی زندگی به تعالی بشری رهنمون سازد.مهران داورمهران داورTue, 23 Feb 2021 03:48:46 +0330https://virgool.ir/@davaroffice/نقدی-بر-کتاب-چگونه-رنج-بکشیم-y1cmlhsytkf0نقدی بر کتاب «چگونه رنج بکشیم»? نقد کتاب «چگونه رنج بکشیم»در ستایش و نکوهشِ «رنج»✍ مهران داورهمه انسان‌ها در زندگی دچار رنج و ملال می‌شوند. انسان‌ها   تنهایند؛ هم با خودشان درگیرند و هم با دیگران. فقط میزان و   کیفیت این تنهایی، رنج و ملال از انسانی به انسان دیگر تفاوت   دارد. از نظر شوپنهاور، انسان یا ملول است یا رنجور. اگر ملال     نباشد، رنج حتماً هست و اگر رنج و مصیبت نباشد، ملال هست.   اما با پیروی از قاعده‌ی «حدِ میانه‌ی» ارسطو، شاید انسان بتواند خود را میان ملال و رنج طوری نگاه دارد که زندگی نسبتاً مطلوب‌تری داشته باشد، گرچه در طول زندگی از رنج می‌توان کاملاً رهید و نه از ملال.زندگی انسان به گونه‌ای است که پس از هر رنجی، ملال می‌آید و پس از ملال، رنج و این تسلسل تا آخر عمر انسان ادامه دارد. به عبارتی، زندگی بشر از تاروپود رنج و ملال بافته شده است. رویارویی با نفسِ خود و مطالعه‌ی زندگی خود در سکوت و تنهایی و یافتن مشکلات، نواقص و مزایای نفسِ خویش است که می‌تواند انسان را از این دور باطل خارج و رها سازد. اما انسان از رویارویی و مواجهه با نفسِ خویش به شدت هراس دارد و به این علت از خلوت و تنهایی محض نیز به شدت می‌گریزد چون تنهایی و خلوتِ محض، او را ناخودآگاه با نفس خویش روبرو می‌کند.کسانی که تاب و تحمل تنهایی و خلوت با خویش را دارند، بسیار قلیلند اما به قول سقراط: «زندگی مطالعه‌نشده ارزش زیستن ندارد». آن‌چنان که پاسکال می‌گوید: «انسان‌ها به این دلیل بدبخت هستند که نمی‌توانند به تنهایی در اتاق آرام بگیرند. اگر تلاش کنند که تنها در یک اتاق آرام بگیرند، تهی بودن زندگی را دقیقاً درک می‌کنند و حس می‌کنند ظرف‌هایی خالی‌اند که نمی‌توانند خالی بودنشان را تحمل کنند». در نتیجه، ما تمام مدت فقط می‌خواهیم حواس خود را از مواجهه با نفس خویش پرت کنیم و زمان‌مان را پر کنیم. از این‌رو، تمام کارهای انسان اساساً اشکالی از پرت کردن حواس هستند، تلاشی برای اینکه خودمان را از شر حسِ تهی‌بودن خلاص کنیم.بشر از مواجهه با خودِ عریانِ خویش هراسان است و برای گریز از این هراس یا به دام ملال می‌افتد یا برای خلاصی از ملال، دچار رنج می‌شود؛ پس انسان به نوعی در حال فرار و گریز است، فراری بی‌امان از «رویارویی با نفسِ خودش.»راهِ رهایی از رنج و ملال چیست؟ کریستوفر همیلتون در کتاب «چگونه رنج بکشیم؟» رنج را به چهار قسم تقسیم می‌کند و سعی می‌کند راه حل‌هایی برای هر یک ارائه دهد. رنج‌ها حاصل از چهار چیزند: حاصل از «خانواده، عشق، بیماری، مرگ و مردن».خانواده‌ها اکثراً می‌توانند صحنه‌ی درگیری و خشونت باشند و ذهن آدمی را تا آخر عمر دچار آسیب روانی کنند. پس، توصیه می‌شود اگر با اعضای خانواده‌ سازگار نیستید یا خاطره‌ی ناخوشی را در شما زنده می‌کنند، روابط‌تان را با ایشان قطع کنید یا بسیار کاهش دهید. این کار محترمانه‌ترین نوع برخورد و نوعی بخشودن است. چه در خانواده و چه در اجتماع، تلاش برای عوض کردن دیگران چندان منطقی نیست. شاید اعضاء خانواده اصلاً دل‌شان نخواهد تغییر کند. پس، باید سعی کنیم انسان‌ها و موقعیت‌ها را آن‌چنان که هستند بپذیریم؛ پذیرش دیگران کار بسیار سختی است، اما دست کم، کاری است که در اختیار خودمان است، حال آنکه تغییر دادنِ دیگران، دست ما نیست. فشارهای فرهنگی، اجتماعی و روانی بسیاری روی ما است که ما را ملزم به ایجاد روابط حسنه با خانواده‌مان می‌کند: باید در این موارد سنت‌شکنی کنیم؛ کاهش یا قطع رابطه، راه حل مثبتی است که می‌توان در موقعیتی بد انجام داد.راهِ دیگرِ کاستن از رنجش‌ها، «نوشتن» است؛ کاری که کافکا در مواجهه با آزارهای پدرش انجام می‌داد. اصلاً مسئله‌ی انتشار نوشته‌ها یا حتی درمیان گذاشتنِ آنها با دیگران در میان نیست. شما با این کار احساسات منفی خود را شناسایی و از ذهن خود تخلیه می‌کنید: فرایندی که بین شما و زندگی‌تان اندکی فاصله می‌اندازد. نوشتنِ تجربیات باعث می‌شود مسایل ساختار پیدا کنند و به این صورت، آنها را بهتر و قابل تحمل‌تر می‌سازد.راینر ماریا ریلکه می‌گوید: «تنهابودن چیز بدی نیست، فقط چون دشوار است، بد می‌نماید اما چون انسان را با نفسِ خودش مواجه می‌کند، خوب است. به درونِ خود رفتن و ساعت‌ها کسی را ندیدن، همان کاری است که آدم به عنوانِ یکی از راه‌های رهایی از رنج می‌تواند انجامش دهد.»راهِ دیگری که برای رهایی از رنج توصیه شده است، توجه به طبیعت است: گیاهان، درختان، حیوانات، سنگ‌ها، آسمان و دریا اطرافمان هستند و این همه زیبایی بدون کوچکترین تلاشی از جانب ما حضور دارند، پس اگر خوب به طبیعت اطرافمان بنشینیم شاید این زیبائی‌ها غم و غصه‌مان را تسلیٰ بخشد.علاوهبر موارد گفته‌شده، برخی دیگر از اقدامات برای کاهش رنج به عبارت زیرند:- سطح انتظارات خود را پایین بیاورید و کل زندگی را جدی نگیرید و خودتان را حسابی بشکنید؛ غرور باعث رنجِ بیشتر از وقایع می‌شود.- خود را دلقکِ نمایشِ زندگی تصور کنید تا بتوانید از رنج‌های زندگی‌تان بکاهید (خودشکستن).- آن‌طور که ارسطو می‌گوید: «اختیار کردن دوست راستین یعنی آن دوست مراقب و به فکر حال آدم است، نه به دلیلِ فایده یا لذتی که برایش به همراه دارد».- رواقی‌زیستن در دنیای امروزی نیز راه دیگر رهایی از رنج معرفی شده است. آن‌طور که فوندانوس می‌گوید: «با چیزهای کوچک خوشحال شویم و راضی باشیم و ساده‌زیستی را بیاموزیم - مثلاً چندان دغدغه‌ی آن‌چه می‌خوریم و می‌نوشیم را نداشته باشیم. یاد بگیریم بدون نیاز به متعلقات اضافی زندگی کنیم».سنکا هم در باب رهایی از رنج می‌گوید: «تلاش کنیم محدودیت‌های خودمان را بشناسیم تا مسئولیت کارهایی را به عهده نگیریم که فراتر از توانایی‌مان هستند، چون در این صورت، احتمالِ شکست زیاد است و پیامد این شکست هم احتمالاً خشم خواهد بود.اما چرا باید رنجِ حاصل از بیماری‌ها را تحمل کنیم؟ اگر هوشمند باشیم، می‌فهمیم بیماری‌ها، اکثر اوقات به زندگی ما معنا می‌دهند.اگر تمام مدت سالم و سرحال باشیم و به هرچه می‌خواهیم برسیم، غرّه و ازخودراضی می‌شویم. این زندگیِ بدون مشکل، شما را نسبت به دیگران بی‌تفاوت و بی‌احساس می‌کند. بیماری همیشه هم بد نیست و همیشه لازم نیست از آن بترسیم.ویلیام هزلیت در بابِ رنجِ حاصل از مرگ می‌گوید: «زندگیِ سرشار از عمل و خطر، وحشتِ مرگ را تخفیف می‌دهد».از راه‌های دیگرِ کاهش رنج از مرگ می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:- در اعتقادات‌تان منعطف باشید و هر از چند گاه بازنگری‌شان کنید.- خودتان را در میان رنج‌های مختلف تصور کنید و بپرسید که چطور می‌توانید به سازنده‌ترین شکل ممکن واکنش نشان دهید. به قول کارل پوپر: «دنیا سراسر حل مسئله است.» پس، همیشه آماده‌ی رخ دادن انواع و اقسامِ گرفتاری‌ها، بلایا، مصیبت‌ها، رنج‌ها در زندگی باشید تا قدرت مانور و واکنش مناسب در برابر آن‌ها را در ذهن‌تان آماده و در دسترس داشته باشید.- چون «ادبیات و رمان‌ها» حکایاتی از رنج‌های بشری هستند، مطالعه‌ی آنها برای انعطاف در زندگی و تسکین درد و رنج توصیه شده است.باز به توصیه‌ای از سنکا اشاره می‌کنیم که می‌گوید: «بروید پیاده‌روی، بهورید، بنوشید و به طور کلی با خودتان مهربان باشید و در زندگی به خودتان سخت نگیرید».این را در نظر داشته باشید که «هر شری می‌تواند خیری دربرداشته باشد.» پس، در زندگی زیاد نگران اتفاقاتی که ظاهر شر دارند، نباشید.رنج، درکی از مسایل به انسان می‌بخشد که ارزش آن با هیچ دستاوردی قابل قیاس نیست. رنج بخشی از میراث بشر در مقام یک انسان است که نباید آن را جدا و بیگانه به شمار آورد.از نظرِ نیچه‌ی نهیلیست هم «زندگی بدون رنج و مصیبت معنایی ندارد، این «رنج» است که از انسان، «اَبَرانسان» خواهد ساخت».مهران داورمهران داورFri, 11 Dec 2020 16:21:33 +0330https://virgool.ir/@davaroffice/معنا-در-زندگی-و-فلسفۀ-ملال-csqx8qy7zg6f? معنا در زندگی و «فلسفهٔ ملال»✍ مهران داوربشر در طول زندگی به کرٔات دچار ملال و کسالت می‌شود. ملال وقتی به سراغ آدمی می‌آید که زندگی او از معنا تهی شده باشد؛ معنای زندگی می‌تواند معنای کل زندگی یا خرده‌معناهایی باشد که در زندگی به وجود می‌آیند. ملال، همان فقدانِ معنای زندگی است. معنای زندگی، خود حاصلِ عواملی چون «عشقِ راستین، هنر، رابطه با خداوند و...» است. ملال معمولاً زمانی ایجاد می‌شود که نمی‌توانیم آنچه را می‌خواهیم انجام دهیم، یا مجبور باشیم کاری را انجام دهیم که نمی‌خواهیم؛ چیزی که با فقدان اراده در ارتباط باشد.درکتاب «فلسفه ملال» اثر لارس اسونسِن، ملال مشکلی عمده در مدرنیته است. چون در روزگارمعاصر، ساختارهای سنٔتیِ معنا ناپدید می‌شوند و ملال گسترش بیشتری می‌یابد. در مدرنیته و پسامدرنیته، ذهن خود را از سنٔت رها می‌کند و باید برای خود به دنبال معناهایی جدیدتر بگردد که تاکنون متناسب با زندگی بشر معاصر نبوده‌اند. به همین خاطر، مشکل ملال در بشر امروزی رو به افزایش است. نویسنده که از تجربیات و آراء فلاسفه و نویسندگان برای شناخت و درمان ملال استفاده کرده است، علاوه بر ذکر نظریات موجود در فلسفه غرب، تاکید بیشتری بر رویکرد اگزیستانسیالیستی هایدگر در باب ملال دارد. «باید ملال را به عنوان واقعیتی اجتناب‌ناپذیر، یعنی به مثابه بارِ هستی بپذیریم؛ انسان مجبور به تحمل ملال است؛ ملال سرشت و تقدیر آدمی است؛ انسان محکوم به بودن و هستی است که ملال نیز بخشی از آن است که باید به ناچار و به اجبار آن را بپذیرد.»از سویی، همه‌ درمان‌هایی هم که برای رفع ملال توصیه شده‌اند احتمالاً چیزهایی هستند که فی‌نفسه ارزش دنبال کردن دارند و سزاوار نیست آن‌ها را صرفاً به مفری برای گریز از ملال فروبکاهیم. ملال عامل مشکلات بیشماری شمرده شده است، منجمله: «مصرف مواد مخدر، الکل، سیگار، بی‌بندوباری جنسی، اختلالات تغذیه، ویرانگری، افسردگی، ستیزه‌جویی، خشونت، دشمنی، خودکشی، رفتارهای پرخطر، مازوخیسم، سادیسم، وقت‌گذرانی، مُد و مُدلینگ، هرج و مرج، آنارشیسم، وندالیسم، اَشکال مختلف عرفان، فعالیت و اشتغالِ غیرمتعارف، قمار، بسیاری از سرگرمی‌ها و بازی‌های بی‌ارزش، اعتیاد به حضور در فضای مجازی، دیگرآزاری و...»عواملی هم که بیشتر باعث ایجاد ملال در آدمی می‌شوند عبارتند از: «رسانه‌های جمعی و شیفتگی به آن‌ها، ذهن‌گرایی زیاد، فردگرایی، باور به خِرَدِ جهانی، بیکاری، شتاب‌زدگی، خداناباوری، عدم قناعت‌ و...»ملال از دلِ بی‌معنایی بیرون می‌جهد؛ بی‌معنایی در زندگی باعث ملال انسان می‌شود و ملالِ انسان نیز خود، باعث بی‌معنایی زندگی می‌شود و این‌چنین دورِ بسته‌ی بنیادینی بین ملال و بی‌معنایی در زندگی شکل می‌گیرد. به قول هایدگر: «آگاهی به از دست دادن معنای زندگی، ملال را پدید می‌آورد؛ ملال با معنای کل هستی درتضاد کامل است.»درمان‌هایی برای ملال پیشنهاد شده است، مثل: «عشقِ راستین، رابطه‌ی عمیق با خداوند، رواقی‌گری، خوابیدن، هنرورزی، زندگی در زمان حال و...» هایدگر اما ملال را به عنوان چیزی والا می‌نگرد و باور دارد که مردمانِ والا با حالات والا خو گرفته‌اند و مردمانِ حقیر تنها با حالات حقیر یا هوس‌ها خو می‌گیرند. هایدگر، ملال را رویارویی بشر پر رمز و راز با تن عریان خود می‌داند که بشر را دچار هراس شدید می‌کند؛ انسان از عریانی خویش و مواجهه با رازهایش هراس دارد، پس اگر به شناخت تنِ عریانِ اسرارآمیز خویش نایل نشود، دچار وحشت و بیزاری از ملال خواهد شد. برعکس، اگر خود را بشناسد، دیگر ملال برایش عذاب‌آور نخواهد بود. پس چنین می‌افزاید که اگر بشر نخواهد دچار ملال شود، حتی باید به زور و اجبار، خود به دامان رنج فرو رود تا از خودِ واقعی‌اش بگریزد و این‌گونه از ملال رهایی یابد. همه‌چیز به دلیل فقدان معنا بی‌اهمیت و ملال‌انگیز می‌شود؛ آن‌هم به یکباره وناگهان و نه آرام‌آرام.نیچه نیز ملال را می‌ستاید و آن را خاصِ انسان‌های خلاق می‌داند: «انسان‌های خلاق، ملال را تحمل می‌کنند، انسان‌های پست‌تر اما ازآن می‌گریزند.» این در حالی است که کی‌یرکگور ملال را وحدت وجود شیطانی می‌خواند: «امور شیطانی، چیزهای تهی هستند و ملال، پوچی وهیچی‌ای است که درهر واقعیتی نفوذ می‌کند؛ پس ملال امری شیطانی است.»فقط انسان دچار ملال می‌شود چون سیستم عصبی انسان توسعه‌یافته است. افراد کودن برخلاف افراد مستعد بی‌علاقه می‌شوند اما دچار ملال نمی‌شوند.جامعه‌ای که خوب عمل می‌کند توانایی انسان برای یافتنِ معنا در جهان را تقویت می‌کند و جامعه‌ای که عملکرد خوبی ندارد، این‌چنین نیست. افزایش ملال بدین معناست که جامعه یافرهنگی که حامل معناست، دچار نقصی جدی است.ادبیات جهان مملو از نمونه‌های ملال در زندگی بشر است. در کل، هرآنچه برای انسان معنای زندگی بیاورد، ملال‌زُداست و هرآنچه تهی ازمعنای زندگی باشد، قطعاً ملال‌آور خواهد بود.مهران داورمهران داورSat, 16 May 2020 19:37:17 +0430https://virgool.ir/@davaroffice/نقد-رمان-سلاخخانهی-شمارهی-پنج-qhosdn4jxmkq? «نقد رمان سلاخ‌خانه‌ی شماره‌‌ پنج»✍ مهران داور کتاب «سلاخ‌خانه‌ی شماره پنج» رمانی است پست‌مدرن و گروتسک که در تلفیق واقعیت و تخیل با چاشنی طنز به حقارت بشریٌت در تمامی زمان‌ها ومکان‌ها به روایت وقایع تاریخی، جنگی و اجتماعی می‌پردازد. قهرمان اثر، مسافری است که از زمانی به زمان‌های دیگر در گذشته، حال و آینده و به مکان‌های مختلفِ واقعی و تخیلی در خاطرات نویسنده کتاب در لفافه‌ای از طنز و در لایه‌های شکسته و بریده‌بریده اما باانسجام کافی و روان به حرکت می‌پردازد و مخاطب را با خود به این سو و آن سو می‌کشاند.کورت ونه‌گات، در رمانش کل بشریًت را فارق از نژاد، کشور، زمان و مکان به نقد می‌کشد. به طنز کشیدن رمان از آن رو است که نویسنده، راهی جزخندیدن در رویارویی به واقعیت‌های بشرِ مفلوک، بی‌رحم و بی‌اندیشه نمی‌یابد. وی از مکتب اصالت وجود در پذیرش جبر زمانه، به رسم روزگار و همان‌گونه که هست، بهره می‌گیرد؛ «زندگی همین است دیگر»، انسان تسلیم شرایط محیط اطراف خویش است. به نظر وی، آدم‌ها سواربر قطار سرنوشت بر روی ریل‌هایی که به ناکجاآباد می‌روند این سو و آن سو می‌شوند، بدون اینکه بخواهند یا بدانند که کجا می‌روند. آری، سرنوشت این‌چنین است: آدم‌ها همچون ساس‌هایی داخل گوی چسبناکی از کهربا گرفتار آمده‌اند، چون بشر چاره‌ای جز «بودن» و «وجود داشتن» ندارد و با اصالت وجودی احاطه، و بدون آنکه خود بخواهد به این دنیا پرتاب شده است و به حکم همین جبر، به موجودی همانند می‌شود که سرش داخل گویی فولادی قرارگرفته‌است که دو متر جلوتر از خود را بیشتر نمی‌بیند، چرا که انسان بسیار حقیر است چه آلمانی باشد، چه آمریکایی یا از هر کجای دیگری - هیچ فرقی نمی‌کند. ونه‌گات، عقاید ماتریالیستی خود را در کتاب به نمایش می‌گذارد: «تا وقتی کسی زنده است با او کار داریم و می‌توانیم رفتارش را تحسین یا نکوهش کنیم، اما وقتی انسان بمیرد، دیگر هیچ‌کاری با او نیست.»، مرگ را جز تابش نوری بنفش، همهمه‌ای مختصر و سپس «هیچ‌شدن» تصویر می‌کند و مردمی را که در مقابل مشکلات زندگی دست به دامان «دعا وعبادت» می‌شوند تا آرامش یابند، دستاویز طنز خود قرار می‌دهد، چون به قول او انسان بلوغ نیافته است و آدم‌ها یا «کودک» هستند یا «سالمند» (والد)، اما هیچ‌گاه بالغ نیستند: «انسان نیمی نوزاد است و نیمی سالمند.»، پس، از بشر ناامید می‌شود؛ او انسان را گرگ انسان می‌داند که هرجا و هر زمان فرصتی دست دهد به خشونت می‌پردازد. او که خود شاهد جنایات بی‌نظیر هموطنان آمریکایی خود در کشتار ۱۳۴۰۰۰ نفری شهر درسدن آلمان بوده، بین آدم‌ها مطلقاً تفاوتی نمی‌بیند و به نظرش در دنیا آدم بد، مضحک و یا نفرت‌انگیز پیدا می‌شود و ذات انسان را از بدی و خشونت مبرا نمی‌داند، همان‌گونه که به بمباران و کشتار جمعی مردم ژاپن با بمب اتمیِ آمریکایی‌ها اشاره می‌کند، گرچه این خود نمایانگر این است که آمریکایی‌ها بیش از هر ملت دیگری در نقد خود آزادند. ونه‌گات، بشر را به دروغگویی برای امیدوارکردن دیگران متهم می‌کند؛ «روانپزشکی» را زیر سوال می‌برد و عامل مشکلات بشر را تمدن غرب می‌داند و بشر را به بی‌فکری و تهی‌بودن از معنای زندگی متهم می‌کند، بشر امروزی را موجودی بسیار سطحی‌نگر، شهوت‌پرست، مادی و مبتذل و جنسیت‌زده می‌خواند. «هر چیز مبتذلی ارزشمند است و غیر از آن، نمادِعقب‌افتادگی»؛ او انسان را تقریباًاز هر نظر در حال سقوط می‌بیند به‌طوری‌که تحولات اقتصادی آمریکا را نیز باشعری طنز آلود به نقدمی‌کشد. آمریکاییان و متفقین همان رویکرد خشونت‌آمیزی را در جنگ وپس از آن داشتند که هیتلر و سران نازی؛ وهیچ فرقی بین آن‌ها نیست. وی فرزندآوری راظلمی بزرگ در حق آدمیانی می‌داند که متولد می‌شوند و مجبورند تا این دنیای دهشتناک را از نو تجربه کنند.ونه‌گات گرچه رویکرد آخرالزمانی نسبت به زمین وانسان دارد، انجیل، مسیح وحواریون رابه طنز می‌کشد.نویسنده به پیشگویی‌هایی می‌پردازد، منجمله اینکه آمریکا در آینده در جنگ با چین به بیست کشور کوچک تقسیم می‌شود تا بعد از آن برای صلح جهانی خطری ایجاد نکند و اینگونه به مخاطبان خود امید می‌دهد. تشکیل اتحادیه‌ اروپا نیز یکی دیگر از پیش‌گویی‌های اوبوده است.قهرمان رمان، وقایع جنگ را که شاهدش بوده، نقل می‌کند و پس از جنگ در بیمارستان روانی بستری می‌شود. وی به خاطر تحمل فشار ناشی ازرفتار آدم‌ها، دنیای فضایی-تخیلی به نام ترالفامادور را در ذهنش می‌آفریندتا در مواجهه با واقعیت‌های جنگ به آن دنیای خیالی که ساکنانی نیک‌سرشت دارد، پناه برد. ونه‌گات به مخاطب توصیه می‌کند که بر چشمان خود عینک نقادی بزند تا جهان اطراف خود رابدون انکار وتحریف ببیند؛ همان‌گونه که هست.کورت ونه‌گات در این رمان به خوبی از استعاره و کنایه، تشبیه و تشخص و روابط علت و معلولی و منطق در رمان‌نویسی استفاده کرده و از خود چهره‌ای ماندگار برجای گذاشته است.مهران داورمهران داورMon, 04 May 2020 23:13:59 +0430https://virgool.ir/@davaroffice/نقدی-روانشناختی-به-رمان-ناتورِ-دشت-iob8qpyebjah? نقدی روانشناختی به رمان «ناتورِ دشت» ✍ مهران داورسالینجر در رمان «ناتورِ دشت» بخشی از خاطرات زندگی خود را در قالب هولدن، نوجوانی ۱۷ ساله فرافکنی می‌کند. همه‌چیز تغییر می‌کند الا خودِ «تغییر»، اما هولدن توانایی پذیرش تغییرات زندگی را نیاموخته‌است و علی‌رغم مطالعات زیادش، با یک ناکامی در زندگی، دچار تضادهای درونی می‌گردد که منجر به بستری شدنش در مرکز روانکاوی می‌شود.قهرمان داستان دچار بدبینی و تنفر، شک و پارانویا، بی‌حسی عاطفی، بی‌حوصلگی، بیقراری و سایر نشانگان افسردگی حاد است. مانند افسردگان، همیشه در تاریکی هوا کارهایش را انجام می‌دهد. او در دروسش ناکام، از مدرسه اخراج می‌شود و وقتی ناکامی‌ها زیاد شوند، افسردگی از راه می‌رسد. او نمی‌داند که زندگی بدون رنج، مصیبت و گرفتاری و حتی ملال، معنای خود را از دست می‌دهد. زندگی را باید با تمامی مصیبت‌هایش پذیرفت و در آغوش گرفت.سالینجر که خود دچار شوکِ پس از ضربه‌ی ناشی از حضور در جبهه‌ی جنگ است و گه‌گاه دچار تشنجات ناشی از آن می‌شود، مردم‌گریز است؛ «جهنمِ او دیگرانند»؛ دیگران روند عادی زندگی را برای وی غیرممکن می‌سازند. پس، همیشه سعی دارد با گریز از مردم، در محیطی طبیعی در دل جنگل اما کاملاً به دور از دیگران زندگی کند. هولدن جامعه‌ی تکنولوژی‌زده و مدرن را عامل اصلی گرفتاری‌ها و انحرافات بشر می‌داند.به جز معدودی همچون: خواهر و برادرانش، اردک‌ها و ماهی‌ها، مسیح، مردِ گورخواب، زنان راهبه (که در ذهنش عاری از هرگونه انحراف هستند) و شخصیت گتسبی بزرگ که مانند خودش از انحرافِ جنسی اطرافیانش بیزار بود، تقریباً از هرچیز و هر کس دیگری متنفر است، حتی از والدینش که به زعم او، بیشتر مشغول به خودشان هستند و توجه کافی به فرزندانشان ندارند. تنها، نوشتن و نویسندگی است که حال او را خوب می‌کند و می‌تواند خشم، عصبانیت و حالات منفی را از ذهنش دور کند.ناتورِ دشت، حکایت ذهنی تنها، افسرده و مستاصل است که واقعیت‌های جامعه‌ی مدرن امروزی را به نقد می‌کشد. دنیای مدرن را عامل انحراف بشریت می‌داند تا جائی‌که حتی به نویسندگان بزرگ کلاسیک و آثارشان منجمله «دیوید کاپرفیلدِ» دیکنز، «وداع با اسلحه»ی همینگوی، «رومئو و ژولیتِ« شکسپیر، کتب مقدس و حتی زبان انگلیسی رایج و کلاسیک می‌شورد و نوع نوشتار جدید خود در رمان را گونه‌ای سنت‌شکنانه و جدیدی از زبان رمان می‌خواند. سالینجر در انتهای کتابش حتی به «روانکاویِ» مدرن هم می‌تازد و در برابرش تازیانه‌ی نقد را فراموش نمی‌کند چون پس از یک‌سال از بستری‌شدنش در مرکز روانکاوی تازه مخاطب شاهد این حدیثِ نفسِ تیره، تاریک و افسرده است که آن را در قالب یک رمان خوانده است. روانکاوی و روانپزشکی مدرن در این یک‌سال بستری، عاجز از شنیدن صدای او بوده‌اند. از طرفی، سالینجر، مخاطب را با واقعیت‌های کریه دنیای مدرن روبرو می‌کند که مملو از آدم‌های دروغگو، رذل، بی‌صداقتی، رفتارهای تکراری، روزمرگی و روزمُردگی، زندگی پرشتاب و پر زرق و برقِ توخالی هستند که گریزی از آن‌ها نیست و چاره‌ای جز پذیرش آنچه هست، ندارد.اکنون قهرمان داستان می‌خواهد بر لبه‌ی پرتگاهِ این مغاکِ پُرفساد بایستد و از کودکان معصوم دنیا نگهبانی کند و از سقوطشان در ورطه‌ی انحراف جلوگیری کند؛ بی‌خبر از آنکه دیری‌ست خود در این ژرفنا سقوط کرده‌است. اما مخاطب می‌تواند از دریچه‌‌ی ذهنِ دنیایِ هولدن به اعماق و غایتِ جوامع مدرن و پست‌مدرن که چیزی جز پوچیِ نَفْسِ انسان نیست، بنگرد و از روزمرگی و انحرافات بگریزد.در نهایت، هولدن به جای فرار از خویشتن، مانند اردک‌هایی که در سرمای زمستانِ واقعیت‌ها به لانه‌های خود پناه می‌برند، یا همانند ماهی‌های استخر که در برابر سرمای آب‌های یخ‌زده به اعماق آب امان می‌برند، او نیز از شرِ شرارت‌های دنیای واقعی به درون ذهن خود و خانه‌ی والدینش پناه می‌برد، هرچند خوشایندش نیست. واقعیتِ «وجود» و «بودن» همین است که هست؛ چه بخواهیم، چه نخواهیم. زندگی را باید با همه‌ی رنج و مصیبت‌هایش پذیرفت. ما ناخواسته به این زندگی پرتاب شده‌ایم، پس باید رو در روی واقعیت‌های تلخ آن بایستیم و از مسئولیت و تعهد خویش در برابر زندگی سر باز نزنیم، چون حدود آزادی ما همین است و گریزی از این مسئولیتِ خطیر نیست. گرچه بیرون از خانه، سرما و ناجوانمردی هست و خانه نیز پرهیاهوست، اما در نهایت چاره‌ای نیست جز پناه‌بردن به «همان خانه و همان ذهنِ درون».مهران داورمهران داورWed, 18 Mar 2020 00:49:06 +0330https://virgool.ir/@davaroffice/نقد-فلسفی-رمان-۱۹۸۴-yyxht2llvbbu ‍ ? نقد فلسفی کتاب ✍ مهران داور ? کتاب ۱۹۸۴ رمان ۱۹۸۴ جورج اورول نقدی است بر کلیه‌ی حکومت‌های تمامیت‌خواه جهان در همه‌ی زمان‌ها. اورول در این کتاب پا را از مکان و زمانه‌ی خویش فراتر می‌گذارد و افق‌های دورتری را برای بشر روشن می‌سازد؛ او دیگر فرزندِ زمانه‌ی خویش نیست. اورول به سانِ کامو، طغیان‌گری است که تازیانه‌ی نقد بر قامتِ تمامیت‌خواهانِ حال و آینده فرود می‌آورد و سر به شورش می‌گذارد. وی مانند پیشگویی راستین، پشت‌پرده‌ی حاکمان زور را با هوشمندی خاص رسوا می‌کند.رمان ۱۹۸۴ جورج اورول نقدی است بر کلیه‌ی حکومت‌های تمامیت‌خواه جهان در همه‌ی زمان‌ها. اورول در این کتاب پا را از مکان و زمانه‌ی خویش فراتر می‌گذارد و افق‌های دورتری را برای بشر روشن می‌سازد؛ او دیگر فرزندِ زمانه‌ی خویش نیست. اورول به سانِ کامو، طغیان‌گری است که تازیانه‌ی نقد بر قامتِ تمامیت‌خواهانِ حال و آینده فرود می‌آورد و سر به شورش می‌گذارد. وی مانند پیشگویی راستین، پشت‌پرده‌ی حاکمان زور را با هوشمندی خاص رسوا می‌کند.رمان ۱۹۸۴ جورج اورول نقدی است بر کلیه‌ی حکومت‌های تمامیت‌خواه جهان در همه‌ی زمان‌ها. اورول در این کتاب پا را از مکان و زمانه‌ی خویش فراتر می‌گذارد و افق‌های دورتری را برای بشر روشن می‌سازد؛ او دیگر فرزندِ زمانه‌ی خویش نیست. اورول به سانِ کامو، طغیان‌گری است که تازیانه‌ی نقد بر قامتِ تمامیت‌خواهانِ حال و آینده فرود می‌آورد و سر به شورش می‌گذارد. وی مانند پیشگویی راستین، پشت‌پرده‌ی حاکمان زور را با هوشمندی خاص رسوا می‌کند.رمان ۱۹۸۴ جورج اورول نقدی است بر کلیه‌ی حکومت‌های تمامیت‌خواه جهان در همه‌ی زمان‌ها. اورول در این کتاب پا را از مکان و زمانه‌ی خویش فراتر می‌گذارد و افق‌های دورتری را برای بشر روشن می‌سازد؛ او دیگر فرزندِ زمانه‌ی خویش نیست. اورول به سانِ کامو، طغیان‌گری است که تازیانه‌ی نقد بر قامتِ تمامیت‌خواهانِ حال و آینده فرود می‌آورد و سر به شورش می‌گذارد. وی مانند پیشگویی راستین، پشت‌پرده‌ی حاکمان زور را با هوشمندی خاص رسوا می‌کند.اورول در این کتاب، آینده‌ای را به تصویر می‌کشد که در آن ظُلماتِ قدرت با اَشکالی از قبیل تئوری توطئه، توهم دشمن، شکنجه، شستشوی ذهنی و به انقیاد درآوردنِ کامل اندیشه‌ی بشری در ید حاکمان قدرت به نمایش درمی‌آید. همان بشری که همه جای دنیا آزاد به دنیا می‌آید، اما در هیچ کجای دنیایِ حاکمانِ زور آزاد نیست؛ که محکوم به آزادی است، اما از ابتدایی‌ترین خواسته‌های بشری خود تا اعتراضات مدنی علیه حکومت‌های خودکامه محروم است و بابت این محرومیت باید سپاسگزار زورمندان زمان خویش نیز باشد. آن‌چه حکومت‌های تمامیت‌خواه به مردم جامعه‌ی خود تحویل می‌دهند چیزی نیست جز نَفَس‌های مردمی افسرده‌حال، درمانده و وانهاده که بی هیچ اراده، هوش و یا حتی عشقی، در صفحه‌ی بازی شطرنجِ مصلحتِ روزگارِ حاکمان، این‌سو و آن‌سو کشیده می‌شوند و در نهایت بدون هیچ ارج و قربِ انسانی به بیرون از صفحه‌‌ی اختیار پرتاب می‌شوند؛ پرتاب‌شدنی که زندگی انسان را از هرگونه آزادی اراده و معنا برای همیشه تهی می‌سازد و او را به وادی پوچی می‌راند. این است عاقبت بشری که در برابر حیله و فریب، فشار و ظلمِ دولت‌های مردم‌ستیز، سکوت را بر هرگونه اعتراض مدنی ترجیح می‌دهد. اما اورول در ۱۹۸۴، همچون پیامبری که رسالتش رهانیدن انسانِ آینده از جهل است، پا فراسوی زمان و مکان خود می‌نهد و همه‌ی مردم را در تمامی زمان‌ها هشدار می‌دهد و آنان را از حقوق فطری و قانونی خویش آگاه می‌سازد و فریاد برمی‌آورد: «ناتورِ دشتِ اراده‌ی خویش باشید.»مهران داورمهران داورWed, 04 Mar 2020 09:18:13 +0330