https://virgool.ir/feed/@daneshagriتحقیقات مستقل در زمینه کشاورزی و بیوتکنولوژی کشاورزی. کاشت، داشت، برداشت و انبارداری بهینه محصولات کشاورزیfa2026-11-11 16:07:34https://files.virgool.ir/upload/users/4217537/avatar/oBSNJY.jpghttps://virgool.ir/@daneshagrihttps://virgool.ir/@daneshagri/سیتروگارد-یک-ترکیب-موثر-در-کنترل-بیماری-های-پس-از-برداشت-مرکبات-j1tiyxjbewlgمحمد تقی مبشری۱ و فاطمه سادات حسینی۲۱- پژوهشگر مروج ارشد سازمان تات ۲- کارشناس ارشد بیوتکنولوژی کشاورزیچکیده : ضايعات پس از برداشت عامل محدودكننده دوره انبارداري بسياري از ميوه ها و سبزيجات از جمله مركبات مي باشد. پوسیدگی ناشی از کپک های سبز و آبی یکی از دلایل اصلی فساد پرتقال تامسون  و سایر مرکبات می‌باشد و می‌تواند تبدیل به یک عامل محدود کننده در انبارمانی میوه‌ها گردد. گونه های پنیسیلیوم از جمله  digitatum Penicillium که به عنوان کپک سبز شناخته می شود و همچنین یک گونه بیماریزا به نام candidum Geotrichum عامل پوسیدگی ترش، دومین عامل مهم بیماری های پس از برداشت مرکبات است. در این تحقیق از ترکیبات کم خطر و غیر سمی سیتروگارد به عنوان یک امولسیون محافظت کننده، به منظور بررسی کارایی آن در کنترل این بیماری ها استفاده شد. دوزهای مورد استفاده ۶، ۷ و ۸ در هزار همراه با آب گرم ۴۵ درجه به مدت دو دقیقه و تیمار شاهد بدون هیچ تیمار قارچ کشی به کار رفتند. نتایج تحقیقات نشان داد که سیتروگارد با دوز ۷ در هزار و دمای ۴۵ درجه سانتیگراد قابلیت کنترل قارچ عامل بیماری را در محیط پتری دیش و روی میوه دارند.مقدمه:مرکبات یکی از مهم‌ترین محصولات کشاورزی در جهان و ایران هستند که به دلیل ارزش غذایی بالا و مصرف گسترده، نقش مهمی در اقتصاد کشاورزی دارند. این میوه‌ها منبع غنی از ویتامین‌ها، مواد معدنی و ترکیبات آلی هستند که برای سلامت انسان ضروری‌اند. با این حال، پس از برداشت، مرکبات به شدت در معرض بیماری‌های قارچی قرار می‌گیرند که باعث کاهش کیفیت، ماندگاری و ارزش بازار آن‌ها می‌شود. بیماری‌های ناشی از قارچ‌هایی مانند Penicillium digitatum  (کپک سبز) و Penicillium italicum  (کپک آبی) از مهم‌ترین عوامل پوسیدگی پس از برداشت هستند که زیان‌های اقتصادی قابل توجهی به همراه دارند (Chen, 2019 , Eckert, 1967)زیان‌های پس از برداشت مرکبات نه تنها به کاهش کیفیت محصول منجر می‌شود، بلکه هزینه‌های اضافی برای تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان ایجاد می‌کند. برآوردها نشان می‌دهد که زیان‌های ناشی از پوسیدگی پس از برداشت می‌تواند تا 20 درصد از کل محصول را شامل شود. این مسئله به ویژه در کشورهایی که مرکبات بخش مهمی از صادرات کشاورزی را تشکیل می‌دهند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند (Strano, 2017)، (Irtwange, 2006). روش‌های سنتی کنترل بیماری‌های پس از برداشت عمدتاً بر استفاده از قارچ‌کش‌های شیمیایی متمرکز بوده‌اند. با این حال، استفاده گسترده از این مواد به دلیل نگرانی‌های زیست‌محیطی، خطرات سلامتی و ظهور سویه‌های مقاوم به قارچ‌کش‌ها محدود شده است. این چالش‌ها باعث شده است که محققان به دنبال روش‌های جایگزین و پایدار برای کنترل بیماری‌های پس از برداشت باشند. روش‌های نوین شامل استفاده از عوامل بیولوژیکی، پوشش‌های زیستی، عصاره‌های گیاهی و تیمارهای فیزیکی مانند آب گرم هستند که علاوه بر کاهش آلودگی محیطی، ایمنی بیشتری برای مصرف‌کنندگان فراهم می‌کنند (Wang, 2020)، (Tayel, 2016). در سال‌های اخیر، توجه به روش‌های غیرشیمیایی و پایدار افزایش یافته است. استفاده از عوامل بیولوژیکی مانند مخمرها و باکتری‌های آنتاگونیست، پوشش‌های زیستی حاوی ترکیبات طبیعی، و تیمارهای فیزیکی به عنوان جایگزین‌های مؤثر برای قارچ‌کش‌های شیمیایی مورد بررسی قرار گرفته‌اند. این روش‌ها نه تنها به کاهش پوسیدگی کمک می‌کنند، بلکه از نظر زیست‌محیطی نیز پایدارتر هستند و می‌توانند به عنوان بخشی از استراتژی‌های مدیریت تلفیقی بیماری (IPM) مورد استفاده قرار گیرند (Nunes, 2009)، (Porat, 2000).  گرما درمانی روشی است که جهت افزایش مقاومت میوه ها نسبت به صدمات وارده در طی مراحل برداشت، جابجایی، انبارداری و فروش صورت می گیرد . هدف از بکار بردن این فن آوری التیام خراش ها، کاهش حساسیت میوه ها به سرمازدگی و کنترل بعضی از بیماری های انباری و حفظ کیفیت میوه است . برخی محققین گزارش کرده اند که تیمار گرما درمانی در جلوگیری از بیماری ناشی از کپک سبز مؤثر بوده و بسته بندی تکی پرتقال در فیلم های پلاستیکی آن را از آسیب حاصل از دمای ۰ تا ۶ درجه سانتیگراد محافظت می کند. براساس بررسی های صورت گرفته در رابطه با پرتقال ارقام واشنگتن ناول و والنسیا، پوشش میوه ها با پلی اتیلن نازک و گرما درمانی در کنترل کپک های سبز و آبی و جلوگیری از انتشار آلودگی از میو ه های آلوده به میوه های سالم و جلوگیری ازکاهش وزن میو ه ها موثر است. اثر ضد قارچی سیتروگارد روی میوه پرتقال:رستنی های بخش از Penicilium digitatum های گونه خالص قارچهای موسسه تحقیقات گیاه پزشکی تهیه شد. نمونه های پرتقال سالم پس از شستشو و ضدعفونی توسط محلول هیپو کلریت سدیم یک درصد و دوبار شستشوی مجدد در آب مقطر سترون، خشک شدند. دو رقم شهسواری و تامسون برای این بررسی استفاده شد. سپس به مدت ۲ دقیقه در آب ۴۵ درجه سانتیگراد غوطه ور شدند. نهایتا پس از ایجاد یک شکاف یک سانتی متری به عمق حدود یک میلیمتر در روی آن، به مدت ۱ دقیقه در سوسپانسون اسپور قارچ­های فوق الذکر با غلظت ۱۰۵×۵  فرو برده شدند. سپس به مدت ۲۴ ساعت در دماي ۱۷ درجه سانتیگراد و رطوبت نسبی %۸۵ نگهداري شدند تا همانگونه که در شرایط عادي پس از برداشت پوسیدگی اتفاق می افتد، فرصت توسعه به عامل بیماري داده شود. در یکی از تیمارها فقط از گرمادرمانی استفاده شد. . سپس به مدت ۴ هفته در شرایط سردخانه نگهداری شدند. برای تیمار شاهد هیچ اقدامی انجام نشد. نتایج نشان داد که سیتروگارد با دوز ۷ در هزار به همراه گرمادرمانی یک ترکیب بسیار خوب در کنترل بیماری های پس از برداشت مرکبات است. پس از ۲۸ روز در تیمارهای شاهد کل سطح میوه توسط قارچ پنیسیلیوم پوشیده شد و میوه کاملا از بین رفت)شکل۱). در تیمار گرمادرمانی پس از ۲۸ روز حدود ۳۰ درصد میوه آلوده شد. این در حالی است که سیتروگارد با دوز ۷ در هزار ودر ترکیب با گرمادرمانی ۴۵ درجه سانتیگراد به مدت دو دقیقه یک پیشنهاد مناسب برای کنترل بیماری های پس از برداشت مرکبات است. شکل ۱- پوشش کامل میوه پرتقال تیمار ناده توسط قارچ پنی سیلیوم بعد از ۲۸ روزشکل ۲- تیمار گرمادرمانی ( ۴۵ درجه سانتیگراد) بدون استفاده از مواد شیمیایی                                                                                                                    شکل ۳- تیمار سیتروگارد ۷ درهزار بعلاوه گرمادرمانی  ( ۴۵ درجه سانتیگراد) توصیه ترویجی:طریقه مصرف محافظت کننده و گندزدای سیتروگارد در حوضچه آب گرم مرکبات به قرار زیر است:مقدار مصرف: ۱۰ لیتر از این محلول برای ضد عفونی ۱۰۰ الی ۱۲۰ تن پرتقال مصرف می گردد.روش مصرف: ابتدا ۷ لیتر از این محلول را در  ۱۰۰۰ لیتر آب 45درجه ریخته و سپس بعد ازشستشوی هر ۳۰ تن بار یک لیتر اضافه گردد و بعد از شستشوی حدود ۱۰۰ الی ۱۲۰ تن بار بطور کامل تخلیه نمایید. در پایان هر زوز دستگاه درنچر و سبدهای خالی را با آب کلردار ضدعفونی نمایید.  منابع:Chen, J et al. (2019). Inhibition of Key Citrus Postharvest Fungal Strains by Plant Extracts In Vitro and In Vivo: A Review. Plants, 8. https://doi.org/10.3390/plants8020026Eckert, A, Sommer, N (1967). Control of Diseases of Fruits and Vegetables by Postharvest Treatment. Annual Review of Phytopathology, 5, 391-428. https://doi.org/10.1146/ANNUREV.PY.05.090167.002135Strano, M C et al. (2017). Advance in Citrus Postharvest Management: Diseases, Cold Storage and Quality Evaluation. https://doi.org/10.5772/66518Irtwange, S (2006). Hot Water Treatment: A Non-Chemical Alternative in Keeping Quality During Postharvest Handling of Citrus Fruits. Agricultural Engineering International: The CIGR Journal. https://www.semanticscholar.org/paper/c947a8adccca668c08ebfd725ad727a29312cac0Wang, Z et al. (2020). Biological control of postharvest fungal decays in citrus: a review. Critical Reviews in Food Science and Nutrition, 62, 861 - 870. https://doi.org/10.1080/10408398.2020.1829542Tayel, A et al. (2016). Control of citrus molds using bioactive coatings incorporated with fungal chitosan/plant extracts composite. Journal of the science of food and agriculture, 96(4), 1306-12. https://doi.org/10.1002/jsfa.7223Nunes, C, Lima-Costa, E (2009). Postharvest Biological Control of Citrus Fruit. https://www.semanticscholar.org/paper/c18119ea8eb4daf8f9d2ad1a4ed6c718791be301Porat, R et al. (2000). Reduction of postharvest decay in organic citrus fruit by a short hot water brushing treatment. Postharvest Biology and Technology, 18, 151-157. https://doi.org/10.1016/S0925-5214(99)00065-4دانش کشاورزیدانش کشاورزیWed, 08 Oct 2025 14:06:46 +0330