https://virgool.ir/feed/@bramsh.irمعرفی درست قوم بلوچ و بلوچستان ( bramsh.ir )fa2026-11-12 04:08:23https://files.virgool.ir/upload/users/619851/avatar/P2GbXU.jpeghttps://virgool.ir/@bramsh.irhttps://virgool.ir/@bramsh.ir/ﺟﺎﯾﮕﺎه-زﻧﺎن-در-ﺣﻤﺎﺳﻪ-ﻫﺎی-ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن-xrvph92sfkrxزﻧﺎن ﺑﺎ توجه به ﺟﺎﯾﮕﺎه آن ﻫﺎ در ﺣﻤﺎﺳﻪ ﻫﺎی ﺑﻠﻮﭼﯽ، چند دسته هستند. که به بررسی آنها می پردازیم.اهل رزم هستند، ﺳﻼح در دﺳﺖ ﻣﯿﮕﯿﺮﻧﺪ و دوﺷﺎدوش ﻣﺮدان می جنگندﻧﻤﻮﻧﻪ اﯾﻦ دﺳﺘﻪ از زﻧﺎن بانری (banari) اﺳﺖ (این نام را به ریختهای بانڑی – بامڑی – بانلّی نیز تلفظ می شود). وی از زﻧﺎن ﺑﺴﯿﺎر ﻧﺎم آور و ﺧﻮاﻫﺮ (میر چاکر) و ﻣﺎدر (میران) اﺳﺖ. وی زﻧﯽ ﺑﺴﯿﺎر دﻟﯿﺮ، ﺟﻨﮕﺎور و ﺷﻤﺸﯿﺮ زن ﻣﺎﻫﺮی ﺑﻮد. در یکی از اشعار کهن حماسی بلوچ، بنام جنگ دهلی بانَری، شخصی است که به شکل مردان لباس رزم می پوشید. علیه دشمن می جنگید و لشکر بلوچان را از شکست رهایی می بخشید و سرانجام به کمک پسرش میران، شاه دهلی را در حالی که تا آخرین لحضات نمی دانست حریف جنگی او یک زن است. دستگیر می کند. در روایت های مردم آمده هست که هنگام رزم او با شاه دهلی گوشه ای از کلاه خود او تکان خورده و زیورآلات و رخسارش آشکار می گردد. هنگامی که شاه دهلی متوجه می شود او یک زن است می گوید: تو یک زن هستی از راه من برو کنار، بانَری شَیهَک این گونه جواب داد، خطاب به شاه از روی خشم گفت:اگر زن هستم از زن تو بالاترم (زنی مانند زن تو نیستم)زنان آنگونه که تو فک میکنی آنانند که خانه نشینند و خود را با چیزهایی مانند پَن مزوانگ (دو ماده آرایشی) می آرایند و با شوهرانشان دست بازی می کنند، من آنگونه زن ها را در مجلس خود راه نمی دهم.بانَری در ادبیات و فرهنک بلوچ در بسیاری از جهات شبیه بانوی جنگ آور شاهنام (گُرد افرید) است.که فردوسی درباره او می گوید:زنی بود برسان گردی سوارهمیشه به جنگ اندرون نامدارکجا نام او بود گرد افریدکه چون او نیامد ز مادر پدیدنهان کرد گیسو به زیر زرهبزد بر سر ترگ رو می گرهدسته ایی دیگر از زنانپشتیبان و تشویق کننده جنگاوران در پشت میدان های رزم هستندکار آنها گریه و زاری نیست و هرگز حاضر نیستند پسر، برادر و شوهرانشان در جنگ شکست بخورند و یا فرار کند و کشته شدن عزیرانشان در میدان جنگ برای آن ها افتخار بزرگی است.تعداد اینگونه زنان در حماسه های بلوچی، نسبتا فراوان است.نمونه ای از زنان همانند لالین (lalen) مادر دودا، گراناز همسر للّا (lalla) و مادر کمبَر (kambar) و حتی در زمان معاصر مادر و خواهر دادشاه می باشند.هنگامی که بانویی بنام سمّی (sammi) که پناهنده دودا بود خبر غارت شدن اموال خود را به لالین مادر دودا می رساند، لالین بی درنگ نزد پسرش دودا می رود و با طعنه ای سوزناک رو به پسرش که در اتاق با همسرش می آرمید می کند و می گوید: آن کس که پناهنده می پذیرد در نمیروزان با همسرش در اتاق خنک و آرام نمی خوابد بلکه همیشه آماده و هوشیار است.دودا از شنیدن طعنه نیش دار بلند شده و لباس رزم به تن می کند. لالین هنگام رهسپاری دودا به نبرد از او دو چیز می خواهد برگرداندن گله گاو غارت شده سمّی و یا کشته شدن در برابر دشمن. او از اینکه پسرش به جنگ می رود ناراحت و نگران نیست. نگرانی او ستمیست که به پناهنده آنها روا داشته اند. کشته شدن پسر نیز او را ماتم زده و سوگوار نکرد بلکه به رسم شیر زنان بلوچ، آن را افتخاری برای خاندان دانست.مادر کمبَر نیز اینگونه بودبرای نبرد با دشمنان مردانه بایست.با نبرد و کشته شدنت گور نیاکانت خوشبو می گردد.بجنگ تا پیروز شوی.مرگ در بستر سزاوار تو نیست. ( اگر کشته شدی و اسیران به خانه هایشان برگشتند تو را با ساز و دهل به گورستان راهی می کنم و هفت شبانه روز شادی می کنم و جشن می گیرم ).گراناز همسر للّا بود که در شهر کلمت از شهرهای ساحلی مکران که اکنون در پاکستان واقع شده زندگی می کرد.گراناز دختر میر باران و مهرورزی او با شوهرش زبانزد عام و خاص بود.للّا با پدر خانمش که رئیس قبیله بود به جنگ علیه دشمنان که مورد تهدید واقع بودند می رود، گراناز را به همراه داشت. للّا که در جنگ به شدت زخمی شد از حمله و حرکت باز ایستاد تا اینکه یکی از همرزمان او وی را بیرون از میدان می کشد. خبر چینان خبر را به نوعی دیگر به گراناز می رساند که للّا از میدان گریخته است، گراناز که پدر و برادرانش را کشته می یابد و شوهر خود را زنده و از نبرد فرار کرده اینگونه می گوید که پیغام مرا به او برسانید:در جنگ همنشینی زنان زیبا تو را یاد آمدخانه سرد و خنک، بگو بخند با دخترانو بیشتر چهره زیبا و پر زیور من.همه ی این ها سبب شد که از جنگ فرار کنی؟گراناز خشم گرقته بود و ببیزاری خود را از للّا بیان کرد…ای للّا تو در برابر زیورالات من همانند پدر و برادرم هستی تا روز دمیدن صور و محشر شوهر من نیستیدسته سومدر صورت شکست و یا پشت کردن پهلونان به دشمن، گواژه زننده اند.زن همچنان که در جنگ تشویق کننده است، در صورت شکست و یا پشت کردن پهلونان به دشمن، گواژه زننده نیز است. پهلوانان از گواژه و طعنه های زنان قبیله بیمناک بودند. هرگاه پهلوانی در جنگ و یا آغاز جنگ کمی ترس پیدا می کرد با تصمیم برگشت یاد گواژه و طعته زنان می افتاد. تحمل شنیدن طعنه بسیار سخت بود.بنابراین کاری می کرد که گرفتار گواژه های زنان قبیله نگردد. این ویژگی در بسیاری از حماسه های بلوچ آمده است.نمونه را در حماسه آدینگ که هیزم جمع می کرد گواژه یکی از زنان او را بسیار خشمگین کرد و همان سبب شد که سخن بگوید. با سخن گفتن او قول و سوگندش بی اختیار شکسته شد. چون آدینگ سوگند خورده بود تا کین پدرش را نگیرد با کسی سخن نگوید. به همین دلیل به او لقب گُنگو داده بودند. در حماسه هَمل هنگامی که فرنگیان به همل پیشنهاد زن فرنگی دادند تا به همسری برگزیند هَمل گفت:کَلمتءِ ماهین جَن مَنءَ تَژنان جن اَنت.اگر زن فرنگی برگزینم زنان زیبای کلمتی مرا گواژه می زنند. از ناجوانمردی من سخن می گویند.دسته پنجمزن به عنوان دلدار و آرام دهنده قلب پهلوان (ماهگنج)  دلبر محبوب همل است و همواره از او یاد می کند.دسته شیشزنانی که مسبب جنگ هستندزنانی که مسبب جنگ هستند و بر اثر کارهایشان مورد ستم واقع می شوند و بین قبیله ها جنگ های سختی در می گیرد.نامدار ترین این زنان بانویی به نام گوهَر است.گوهر مسبب جنگ 30 ساله بین قوم رند و لاشار می شود که می گویند بر سبب این جنگ هزاران نفر کشته شده است. تقریبا هر رخداد محلی، که بیشتر جنگ و کشتار در جامعه بلوچ ها تبدیل به شعر شده است. این سنت با وجود رسانه های پیشرفته هنوز حفظ شده است، می توان ازمنظومه های مکرانمنظومه دادشاهجنگ موته مولوی روانبد (حماسه دینی)جنگ یمامه (حماسه دینی) از مولوی روانبد و جنگ علی با دیو از ملاقاسمجنگ محمد حنیفه با بی بی زیتون (ملا بهرام) نام برد.برخی از مهمترین آثار حماسی بلوچی از آغاز تا کنونحماسه فتح دهلیحماسه همل و فرنگیانحماسه همل و چاکرحماسه بالاچحماسه آدینگحماسه میر کمبرکه شیر زنان بلوچ در تاریخ بلوچستان نقش بسزایی داشته اند.همانطور که زنان بلوچ مردان خود را برای جنگ فرستاده اند و از کشته شدنشان جشن می گرفتند در میان همین حماسه ها گوشه چادر زن و پادرمیانی یک زن در جنگ های قبیله ای با ضمانت گوشه چادر (چادری لَمب) خود مانع کشتار چندین قبیله شده اند. زنان نقش به سزایی در قوم بلوج داشته و دارند.از زنان پرافتخار عصر حاضر می توان به:زهرا برهانی زهی معاون آموزش ابتدایی اداره آموزش پرورش سیستان و بلوچستانزیبا عزیزی از زنان موفق و فعال اجتماعی بلوچ چهارمین بانوی روستایی برتر جهان و برترین زن روستایی ایران.شهلا دهواری اولین زن بلوچ که مدرک خلبانی گرفت و با آرزوی پرواز دیرینه اش در آسمان امارات پرواز می کند.پروانه ریگی از زنان و شخصیت های برجسته در عرصه سیاسی و اجتماعی.حمیرا ریگی فرماندار قصرقند و اکنون سفیر ایران.بانو فریده یوسفی استاد دانشگاه، شاعر و هنرمندساره امیری دانشمند و استاد دانشگاه، وزیر کابینه امارات.با ورق زدن تاریخ زرین “راج دپتر بلوچ” در هر برگ آن نام زن بلوچی می درخشد و بسیارند نام های امروز و دیروز.زنان ظرفیت های بسیاری دارند اگر جایگاه واقعی آنها مشخص شود.منبع:حماسه سرایی در بلوچستان اثر دکتر عبدالغفور جهاندیده – چاپ 1390ارسالی از هما ابروفراخنشریه آنلاین دوزبانه بلوچی و فارسی برمشنشریه آنلاین دوزبانه بلوچی و فارسی برمشFri, 05 Feb 2021 22:46:02 +0330https://virgool.ir/@bramsh.ir/داستان-میرکمبر-جوان-f7wkilxyqtzkدر دوران قدیم حاکم سراوان مهراب خان در سر می پنداشت که هلاکوی تاریخ را زنده کند و یاد کیخسرو و هرمزان و اسکندر مقدونی تازه کند و به لشکریان و فوج خود فخر می ورزید و بر طاقت خود قبطه می خورد مهراب خان خیال این را که کل قبیله ها را تسیلم و تاراج کند، در سر داشت.مهراب خان اعتنایی به نام بلوچ نداشت برای او عزت و ابروی بلوچ بی اهمیت بود و ارزشی برای زنان و دختران قائل نبود همچنین او به پیر و جوان و کودک رحمی نداشت و برای او واژه وطن نامفهوم بود او فقط بدنبال این بود که بر تمام بلوچستان سلطنت کند حتی اگر قیمت این سلطنت نابودی تمام نسل بلوچ ها شود.شاید او تاریخ را بدرستی نخوانده بود که در دنیا ظالمان زیادی آمده اند و رفته اند و به چشم خود دیده اند که مردم در مقابل ظلم و ستم مانند چوب های تناور بهم پیوسته بوده اند.مهراب خان با لشکرش از سراوان بطرف زابلی و نسکند و آشار و افشان و ایُرکشان و سرباز حمله میبرد و تمام مال و اموال و داریی آنهارا به یغما میبرد و مردمان پهره (ایرانشهر) و آهوران و لاشار را از دم تیغ برنده خود می گذراند , بسیاری را اسیر و دستگیر و بسیاری را بعنوان سرباز در لشکر خود جای می دهد و قبیله های زیادی را مجبور به اطاعت از خود می کند.او با لشکرش به ملوران میرسد و قصد حمله به بنت دیار میرکمبر جوان را دارد .میر کمبر جوانی ۱۸ ساله که از قضا روز عروسیش هم بود و دست و پاهایش را حنا زده بودند.درست زمانی که معلوم میشود مهراب خان با لشکرش دارد بسوی بنت می تازد در این زمان مادر میرکمبر می آید او را صدا می زند، ای روشنایی چشمانم، جگر گوشه ام، ای امید زندگانی ام، ای سردار قبیله، ای داماد نوجوانم من با چه امیدی تورا پرورش داده ام گهوارت را تکان داده ام و برایت لیلو لیلو میخواندم و ای هزار خواسته ام برای تو، چه اندیشه و فکراهای که در دلم نپرورانده بودم و دستان کوچکت را در دستانم میگذاشتم و پیشانی ات را می بوسیدم برای تو دعا میکردم و بلاهایت را به جان خریدار بودم و چشمانم را از پیشانیت بر نمیداشتم، تورا در آغوشم میگرفتم و شیر به تو میدادم و به چشمان پرنورت زل می زدم به ماه نگاه میکردم در نظرم تو از ماه هم قشنگتر بودی، من تو را نه برای خود بلکه برای محافظت از قوم و قبیله و زنان و دختران این سرزمین پرورش داده ام من گهواره ات را برای چنین روزهای تکان میدادم و اگر میخواهی حق شیری که به تو داده ام را بجا بیاوری که رگ رگ خون هایت بخاطر شیر مادرت میجوشد امروز باید حق این شیر را ادا کنی.من تو را میبینم که دست و پاهایت حنا و مزین شده اند ولی قبل از انکه حنای پاهایت به خون بدل شود و لشکر مهراب خان بیاید ملک و دیار و زنان و دختران را بی آبرو کند، من با دستان خودم این شمشیر و سپر و لباس زره ات را به تو میدهم، از کنار عروست بلندشو و برو برای لشکر و فوج مهراب خان دیواری فولادین باش.دعاهای مادرت همراه تو هستند و خداوندگار پشتیبان تو است قوم و قبیله همراه توست و من به تو دستور میدهم که نگذاری مهراب از ملوران حتی یک قدم هم جلوتر بیاید، لشکر مهراب را درهم شکن و اگر شهید شدی من با دهل و ساز و سرنا تورا به قبرستان میبرم و اگر پیروز گشتی دوباره تورا عروسی خواهم داد و اگر شیرم برای تو جوش نزد و از میدان نبرد گریختی آن وقت من شیرم را حلالت نخواهم کرد و قطره قطره حق شیرم را از تو خواهم خواست.میر کمبر که پند و اندرز مادرش را شنید کمرش را بست و پاهای مادرش را بوسید اعلام جهاد کرد و گفت ای سرداران شرف دار بنت امروز ما و شما باید ثابت کنیم که ما صاحب عزت و ابروی خواهران و مادرانمان هستیم و برای این خواهیم مرد یا غلام مهراب خواهیم شد. الان وقت انتخاب است زمان اندک است و من سرم را کفن بستم به سمت لشکر مهراب خواهم تاخت.میرکمبر حرفهایش را میزند و از شهر بنت بسمت میدان جنگ حرکت میکند.میرکمبر ۱۸ ساله تازه داماد شده بسوی میدان نبرد میرفت با این اوضاع مگر میشود سلحشوران بنت و نیلگ و زراباد و توتان و محمدان بنشینند و تماشا کنند در تمام این مناطق مردان رزم گردهم می ایند و لباس رزم و سلاح های خودرا برمیدارند بسوی میدان نبرد می تازند.لشکریان مهراب خان همگی جنگدیده و جنگاور بوداند در میدان نبرد بغیر از کشتن و یا کشته شدن دگر هیچ نمی خواستنمهراب خان اعلام جنگ کرد. در میدان نبرد رودخانه خون جاری شده بود. کمانداران همانند شمشیرزنان مقابل هم قرار می گیرند و از طلوع تا غروب افتاب با شمشیرها و سپرها در مقابل هم می ایستند. میرکمبر با همراهانش در مقابل لشکریان مهراب خان مانند شیر و پلنگ ایستادگی می کنند و در اخر مهراب خان با لشکر عظیمش شکست می خورد و عقب نشینی میکند و توان ادامه جنگ را ندارد از سپاهیان دو طرف سربازان بسیاری کشته شده بود و میرکمبر نیز زخمی شده بود و در اخر جام شهادت را نوشید و شهید شد.میرکمبر غرور مهراب خان را درهم شکست و مهراب خان سخت شکست خورد در تاریخ میرکمبر سردار بنت پرچم بلوچ را برافراشته کرد.مادر میرکمبر هم مطابق وعده ایی که به پسرش داده بود با ساز و دهل میرکمبر را خاک می کنند و قطره ایی اشک هم از چشمانش بیردن نمی افتد.میرکمبر ثابت کرد که در سرزمین بلوچستان کم نیست اند افرادی که برای ملک و خاک خود جانفشانی ها می کنند و هنوز این دیار از فرزندان وفادار خالی نیست.دشمن چه خودی باشد یا بیگانه هیچ گاه با او همراه و هم پیمان نخواهند شد همینطور میرکمبر سردار بنت و دهان ثابت کرد که در این سرزمین کم نیستن اند جوانانی که در مقابل ظلم بایستند و میدان را خالی نخواهند کرد.منبع:گارین داستان نوشته ی عبدالقادر دینارزهیارسالی خلیل دهقانینشریه آنلاین دوزبانه بلوچی و فارسی برمشنشریه آنلاین دوزبانه بلوچی و فارسی برمشFri, 05 Feb 2021 20:04:22 +0330https://virgool.ir/@bramsh.ir/یک-زن-قهرمان-دوم-حماسه-میرکمبر-بلوچ-hnkvt1vywbwuکمتر کسی در بلوچستان است که با نام و حماسه­ ی ماندگار میرکمبر قهرمان قرن­های گذشته بلوچستان آشنا نباشد. میرکمبر یکی از شخصیت­های بزرگ تاریخی در بلوچستان است که بیش از دویست سال پیش در بنت از مراکز و شهرهای مهم بلوچستان قدیم زندگی می­ کرده است. وی در زمان خود به عنوان سردار شهر بنت و مناطق همجوار آن شناخته می­شده است و مردم روستاها و عشایر پیرامون آن منطقه به طبع ساختار ملوک الطوایفی آن زمان بلوچستان در پناه قدرت او زندگی می­کرده اند و طبق سنّت­های اجتماعی آن زمان او عهده دار دفاع از آن ها بوده است.اما سبب شهرت میرکمبر جایگاه اجتماعی او نه، بلکه واقعه ­ی حماسی مشهوری بوده است که او به عنوان قهرمان آن حماسه­ ی مشهور شناخته می ­شود. چگونگی اتفاق افتادن آن حماسه­ و داستان تلخ از این قرار است که لشکری بزرگ از نواحی شرقی بلوچستان با حرکت به سمت جنوب، به بهانه­ ی اخذ و جمع آوری مالیات به غارت مردم بی دفاع می پردازند. سرکردگان این لشکر سه تن به نام های مهراب، عثمان و مزار بودند. آن ها در طول مسیر حرکت خود گله های شتر مردم را به یغما برده و سپس وارد شهرها و روستاها می­شدند؛ به اموال مردم تجاوز کرده و ساکنین را به اسارت می­گرفتند.لشکر متجاوز غارت کنان پیش می­ آمدند تا به منطقه­ ی همجوار ملوران، بنت و دهان رسیدند. در این منطقه نیز بر طبق دستورالعمل خود به غارت شهرها و روستاها پرداختند. مردان را کشته و زنان و دخترانشان را به عنوان کنیز اختیار کرده و به اسارت گرفتند. در این گیر و دار زنی از ساکنین و مالباختگان از دست آن­ها گریخته و بی درنگ خود را به میرکمبر رساند و شرح تلخ واقعه را با وی بیان کرد.بر اساس داستان­ها و اشعار حماسی بجای مانده از این واقعه گویا میرکمبر در آن زمان در اوان جوانی و تازه داماد بوده است، اما این واقعه آنقدر غمناک و شور انگیز بود که وی را به شدت بر آشفت. پس بی درنگ امر کرد اسبش را آماده کنند تا به میدان نبرد برود و وقتی که رفت آن حماسه­ ی تلخ امّا ماندگار تاریخ بلوچ رغم خورد و وی هرچند نتوانست در ماموریت خود پیروز شود، امّا برگی از تاریخ بلوچستان را به نام و خون شهید خود ثبت کرد. وی به همراه بیست و چهار تن از همراهان خود در گردنه­ای به نام سدیج با لشکر مهراب خان که بیش از چهار هزار نفر بودند درگیر شده و با وجود جانفشانی­های زیاد در نهایت به علّت زیاد بودن نفرات دشمن او همراهانش جام شهادت را نوشیدند.اما هدف از نگارش این نوشتار پرداختن و معرفی قهرمانی دیگر در این واقعه یعنی مادرش سلطان خاتون است. قبل از هر چیز باید ذکر گردد آنچه در ادامه خواهد آمد بر اساس منظومه­ی حماسی 268 بندی (بند: مصراع) است که روایت گر این داستان شور انگیز است. متاسفانه سراینده­ ی این منظومه ناشناخته بوده و این منظومه به صورت سینه به سینه و شفاهی و غالباً توسط پهلوانان و خنیاگران بلوچ به شکل امروز به نسل حاضر رسیده است. باری احتمالاً با بیش و کم هایی مواجه شده است. اما مطابق با متن منظومه­ ی حماسی موجود، میرکمبر قبل از رفتن به میدان نبرد با سه شخص روبرو می­شود. این سه شخص پدرش سلیمان، همسرش مریم و مادرش سلطان خاتون هستند. با نگاهی به گفتگوی میان او و پدر و همسرش انسان با یک نگرانی و واکنش طبیعی و مورد انتظار از آن­ها در قبال رفتن عزیزشان به میدان نبرد مواجه می­شود. همسر میرکمبر که به تازگی با او ازدواج کرده است وقتی از قصد میرکمبر برای رفتن به جنگ با خبر می­شود نزد او رفته و به او التماس می­کند که به جنگ نرود:دوست ئی در اتک گوں سنگھاں (همسرش با طلاهایی که بر خود گذاشته بود آمد بیرون)مُزواک ءُ پنّ ءُ رنگھاں (در حالیکه خود را به خوبی آراسته و زیبا تر کرد بود)سیم دوچ ءُ بقالی گُداں (و لباس های گران قیمت اعلا و خوش دوختش را پوشیده بود)گوں دُر دپ ءِ بچکندگاں (با لبخندی که به طور طبیعی بر لبانش نقش بسته بود)دست ئی جتیں دریا دل ءَ (شوهر دریا دلش را متوجه خود کرد)کمبر ھیال کن ماں دل ءَ (کمبر قدری فکر کن)یک ھپتگے روچ گْوستگ اَت (یک هفته طول کشید)مئیگ ءُ تئی سیر بیتگ اَت (جشن عروسی من و تو)سیر ءَ دو پنچ روچ نہ بیت ( از عروسی مان هنوز ده روز رد نشده است)سیر ءِ گُد اؤں پولنگ نہ اَنت (لباس های عروسیم هنوز تمیز هستند و لکه­ای رویشان نیست)تو اِشتگ ءُ جنگ ءَ رو ئے (تو میخواهی به جنگ بروی)مارا کئی باھوٹ کن ئے (ما را در پناه چه کسی رها می­کنی)زن از عاقبت تصمیم شوهرش بیمناک است. می­داند که در میدان نبرد حلوا خیرات نمی­ کنند. پس نهایت تلاش خود را به کار می­برد تا او را منصرف کند. او تازه چند روز است که با کمبر ازدواج کرده است. خود را صاحب این زندگی جدید می­داند. همین چند روز کافی بوده که او برای سالهای بعدی زندگی خود تصویرهای قشنگی را ترسیم کند. اما کمبر تصمیمش را گرفته بود. مطابق با متن حماسه کمبر زنش را طلاق می­دهد. چون میداند و مطمئن است که بازگشتی نیست. در تصمیش نیز مصمم است چون زندگی بعد از شانه خالی کردن از مسئولیت را زندگی نمی­داند:گْوشت ئی منی دُرّیں پری (به او گفت ای فرشته­ی زیبای من)او سومَری او گُل پری (ای همسر زیبای سومری من)کُلّیں جنانی سَروَری (ای سرور هرچه زیباروست)کُلّ ءِ کسانیں ھمسری (ای همسر کم سن و سال من)روچ ءِ ءُ ماہ ءِ ایر گْوری (ای که ماه و خورشید هر دو باهم در تو جلوه گرند)نیست اَنت ترا نیک ءُ بدی (تو هیچ بدی در حق من نکردی)اِے سُھنان ءُ مُھراں دوست تئی (دوست من تو را طلاق می دهم)چہ من ھُدا ءَ رُکست ئے (دیگر اجازه ات دست من نیست)ترّ ءُ وتی مٹّ ءَ بہ گِر (برو و همانندت را پیدا کن)مٹّے گچینی ئیں بہ گِر (همانندی انتخابی پیدا کن)چہ من گِھ ءُ گِھتر بہ بیت (که از من هزاران بار بهتر باشد)گوں تو وتی مٹّ دز کپ ایت… (تو هم همانند واقعی خود را پیدا کنی…)دوست ءَ جتگ یک ھیسکگے (دوستش (همسرش)به هق هق افتاد)سرجیگ ءُ جیگ ئی مینتگ اَنت (اشک جاری شده از چشمانش لباسش را تر کرد)دوست ءَ کنکی زار جتگ (در کنار شوهر زار زار گریست)دوست ئی تسلّا داتگ اَت ((کمبر) به او تسلی داد)او گُل پری او شاہ پری! (ای گل پری ای شاه پری)او دوست منی او دوست منی (ای دوست من ای دوست من)جنگ ءَ جناں واتر کناں (به جنگ میروم و باز میگردم)من گوں وتی بْراھندگاں (من با برادرانم (همراهانم)بندی بیا اَنت گر پدا (اگر زندانی ها بار دیگر بیایند)نند اَنت ماں شاھی کاپر ءَ (دور هم در ایوان های شاهانه شان می­نشینند)منی جنگ ءِ توسیپ ءَ کن اَنت (قصّه ی جنگ مرا می­آورند)ما تو بہ ننداں وژدل ءَ (من و تو بار دیگر به خوبی و خوشی بنشینیم)ماں بزم ءُ بوپانی سر ءَ (بر روی تخت های نرم)گُڑا ما ءُ تو گْوش ءُ کند کن ایں (آنوقت دوباره با هم میگوییم و میخندیم)برخورد دیگر میرکمبر قبل از رفتن به جنگ برخورد با پدرش بود. پدر نیز همان واکنش مورد انتظار را نشان داد. هنگامی که او سوار بر اسبش شده و آماده ­ی حرکت می­شود، پدر بی درنگ وارد شده و افسار اسب را می­گیرد و با لحن خصمانه به او میگوید که به جنگ نرو که کشته می­شوی و بعد از تو دُنیای ما تاریک خواهد شد:در کپت سلیمان بزّہ کار (سلیمان هراسان آمد بیرون)گپت کمبر ءِ بور ءِ مھار (افسار اسب کمبر را گرفت)تاب ریس ئی دات گوں پنجگاں (با پنجه­های دستش طناب را پیچاند)کمبر ھیال کن ماں دل ءَ (کمبر قدری فکر کن)ما کھچری اِد اتکگاں (ما برای دامداری به اینجا آمده ایم)مُلکاں دگہ دنگ وراں (جنگ و درگیری مال انسان های معتبر است)تو اِشتگ ءُ جنگ ءَ رو ئے (تو میخواهی به جنگ بروی)مارا کئی باھوٹ کن ئے (ما را در پناه چه کسی رها می­کنی)گفتگو و جدالی طولانی میان پدر و پسر رد و بدل می­شود و شاید بعضی واکنش سلیمان را نشان از بزدلی و ضعف او می­دانند. امّا چنانکه در کل منظومه نیز مشخص است این بهانه جویی ها و جلوگیری ها به دلیل مهر و محبت پدری است که نمیخواهد پسر جوانش به آغوش مرگ برود.سومین گفتگو که در اصل اوّلین گفتگوی میرکمبر قبل از رفتن به جنگ است، با مادرش سلطان خاتون صورت گرفت. هرچند میر کمبر تصمیم خود را برای رفتن به جنگ از قبل گرفته بوده است و تغییر در تصمیم او محال به نظر می­رسد، امّا وقتی به گفتگوی او و مادرش که شاعر ناشناخته ­ی منظومه آن را به طرزی بسیار شور انگیز بیان می­کند توجه می­کنیم، متوجه این موضوع خواهیم شد که اگر مادر نیز او را منصرف می­کرد امکان تردید و تغییر در تصمیم او وجود داشت. کمبر از کاردار یا پیش خدمت شخصی خود درخواست می­کند که مادرش را به نزد او بیاورد. وقتی مادر می­رسد رو به او کرده و با لحنی که نشان از خداحافظی دارد با او به سخن می­پردازد. اما با او اینگونه سخن نمی­گوید که تصمیم اش را گرفته است بلکه کسب اجازه و تکلیف می­کند:کُرت ئی پہ کاردار ءَ توار (گماشته ی (ندیم و مشاور…) خود را صدا زد و گفت:)کاردار منی ماتءَ بیار (ای ندیم! مادر مرا بیاور!)درکپتگ اَنت ماتءُ گُھار (مادر و خواھر او( از خانه) بیرون آمدند)میر کمبرءَ کُرتگ توار (میر کمبر آن­ها را صدا زد و گفت:)ماتی منی مات مکّھیں! (ای مادر! مادر گرامی من)شیراں پھل کن من رواں (حقت را بهل کن که دارم می روم)من کہ رواں داواگری (من که به جنگ می­روم)زاناں نہ ترّاں چے بری (می­دانم که بازگشتی ندارم)این مسئله را همه می­دانند که عزیز ترین کس برای مادر فرزند اوست. مهر مادر به فرزند قابل مقایسه با هیچ مهر و محبتی نیست. مادر که در مراحل رشد و نمو فرزند از قبل تولد تا پایان با زحمت و عشق بی انتها نقش اصلی را ایفا می­کند، همیشه آرزو و آرمان بهترین ها را برای فرزندش دارد. حتی از کوچکترین صدمه­ی وارده به فرزند خویش آنقدر پریشان و غمگین می­شود که قابل وصف نیست. با توجه به این نکته­ی مهم شاید هرکس انتظارش این است که مادر نیز واکنشی مانند پدر و همسر میرکمبر نه بلکه شدید تر از آنها برای منصرف کردن فرزندش داشته باشد. امّا اینگونه نشد و اهمیت مسائلی همچون میارجلی، مردانگی و بزرگ منشی سبب شد تا این زن بزرگ با عکس العمل خود تبدیل به قهرمانی بی نظیر در تاریخ بلوچستان شود.ماتءَ جواب گردینتگ ات (مادر به او پاسخ داد:)او بچ منی! بچّیگ منی! ( ای پسرم! پسر عزیزم!)او جان منی! جانیگ منی! (ای جان و همه­ی وجودم)میر کمبر ءُ دنگیں مُلوک (کمبر! ای آرزوی قلبی من)بچّیگ منی چمّ ءِ چراگ (پسرم ای چشم و چراغم)چمّ ءِ چراگ زرد ءِ مُراد (چشم چراغ و آرزوی روحم)شیر ات پھل اَنت بچ منی (شیرم حلالت باد ای پسرم)شیر ات پھلّ اَنت ھپت برءَ (هفت بار شیرم حلالت باد)من پہ تئی رودینگءَ (من برای پرورش تو)باز کش اتگ جورءُ جپا (بسیار رنج و زحمت کشیده ام)آستیگ سُھیل دیمپاں کُتگ ((در زمان نوزادیت) آستینم را بر روی تو در برابر نور ستاره ی سُهیل میگرفتم)بنداؤں پمے روچاں جتگ (بندهای گهواره ات را در دست گرفته و تکان داده ام)رد داتگاں گرمیں لوار (در برابر بادهای گرم و سوزان ایستاده ام تا بر تو نوزند)میر کمبر ءُ سبزیں سگار ( میر کمبر عزیز من)زھمءَ جنءُ نامءَ در آ (شمشیر در دست بگیر و برای کسب نام بیرون بیا)نام مسترانی نوک بیت (نام و یاد بزرگانت تازه میشود)کبر پیرُکءِ ھمبوہ بیت (گور نیاکانت روشن می شود)گر گندلی توکءَ مر ئے (اگر درون بست بمیری)شیر ات ھرام اَنت بچ منی (شیرم حرامت باد!)بندیگ رو اَنت دز بستگءَ (اگر اسیران، دست بسته از این جا بروند)ڈیلّ ات بہ گنداں ھستگءَ (و تنت را خسته بی رمق ببینم)بندیگ ماں ھارانءَ رو اَنت (و اسیران را بہ سوی هاران ببرند(برده شوند))اسپانی تیلاں بستگ اَنت (در حالی که با طناب بر پُشت یا به دُنبال اسب ها بسته)گْریو اَنتءُ اپسوزءَ ور اَنت (شده اند و میگریند و آه میکشند)دردءُ جپا ھچءَ نہ بنت (رنجهایی که برایت کشیده ام بی حاصل است)امب بُرّ اِت ءُ کرگ پل کتاں (انگار که درختان انبه را بریده و کرگ رویانده ام)زھریں کرگ آپ داتگاں (مانند این است کہ ”کَرَگ“ تلخ را پرورش داده ام)بے موسمءَ پاد آتکگاں (( و همچون درختی ام که) میوه ام غیر فصل و بی موسم به بار آمده است)گوں ھمسروکاں رُستگاں (با همسن و سالانم رشد کرده ام)سالءِ سرءَ بر بیتگاں (و از آغاز سال میوه داده ام)بَر مُشک ءُ موراں وارتگ اَنت (ثمره ها رو موش ها و مورچه ها خورده اند)نیست اِنت بران ءَ لزّتے (و میوه هایم مزّه ای ندارد)ھر بر کہ تو جنگ ءَ رو ئے (وقتی که تو به جنگ بروی)جنگ ءَ جن ئے واتر کن ئے (و پیروز مندانه بر گردی (منظور اینکه کشته شوی و جنازه ات برگردد))تئی بندی بیا اَنت گر پد ءَ (و زندانی ها باز گردند)نند اَنت منی کُلّ ءِ دپ ءَ (جلوی خانه ام بنشینند)دیوان ماں شاھی کاپر ءَ (و در ایوان مجلس کنند)بندیگ گُش ءُ کند کناں (در آنجا زندانی ها بگو بخند کنند)تئی کوش ءِ تاریپ ءَ کن آں ( و قصّه­ی مرگ پر افتخار تو را بیاورند)پیراں دو بر ورنا ء باں (از شدت خوشحالی احساس جوانی می­کنم)کبر ءَ پہ ھالو اِت براں (با سرود مخصوص عروسی تو را به قبرستان می­برم)موتک ءِ بدل نازینک جن آں (به جای سرود غم و فراغ (موتک) سرود شادی و سرور (نازینک) میزنم)ڈُھل ءُ دمامہ ساز کن آں (آلات موسیقی آماده میکنم)چاپ ءُ ھلو ھالو کن آں (رقص و پایکوبی می­کنم)ھپت روچ ءَ شاتکامی جن آں (تا هفت شبانه روز جشن و سرور برپا میکنم)دستاں وتی ھنّی کن آں (دست هایم را حنا بندان میکنم)موردانگاں وتی مُندریک کن آں (در انگشتانم انگشتری میگذارم)لُنٹاں وتی مُزواک جن آں (لب هایم را با مُزواک می آرایم)چمّاں دو بر سْریمگ کن آں (بر چشمانم دوباره سُرمه میزنم)بیکّاں  وتیگاں ساپ کن آں (موهایم را شانه میکنم)پنگے گْوپاں ءُ کانٹ کن آں (سپس موهایم را آراسته کرده و میبندم)بوہ ءُ دُن ءُ داب ءَ کناں (خودم را خوشگل و آراسته میکنم)سیر ءِ گُداناں پِر کن آں (لباس های عروسی ام را می­پوشم)نوکیں نکاھے پِر کن آں (از نو نکاح میکنم)تئی پس ءَ دگہ سانگے کن آں (بار دیگر با پدرت ازدواج میکنم)تئی مٹّ ءَ دو بر پیداگ کن آں (یکی دیگر مثل تو به دنیا می­آورم)سخنان مادر میرکمبر که به شیوه­ای شور انگیز در این منظومه بیان شده­اند، حاوی درس­های بزرگی برای بشریت بوده و نشان دهنده جایگاه بالای زن در بلوچستان قدیم می­باشند. بدون شک کسی که چنین تصمیم بزرگی برای عزیزترین کس خود می­گیرد و او را تشویق به رفتن به میدان نبردی می کند که عاقبتش را خود بهتر از هرکس می داند؛ این چنین شخصی اولین بار نیست که در چالش های بزرگ مجبور به تصمیم گیری می شود. او زنی خواهد بود سرد و گرم چشیده و آشنا با تمام قوانین و اصول جامعه و می­داند که جامعه او در هر لحظه به چه نیاز خواهد داشت. در آن لحظه او به حق متوجه بود که وقت جانفشانی است. پس امر گونه پسرش را فرستاد. به او فهماند که جسم تو در درجه­ی دوم اهمیت است. در آن لحظه مهم ترین چیز نام بود. چرا که میدانست تاریخ حتماً این لحظه را قضاوت خواهد کرد و پسرش را بدون هیچ تردید و درنگی فرستاد و با شادمانی بدرقه کرد.میر کمبر به جنگ رفت. اما با دست خالی نرفت. تا دندان مسلح رفت. بزرگترین سلاح او قوت قلبی بزرگ از جانب یک عزیز بود. به احتمال بسیار زیاد عزیزترین کس. پس مرگ برای او بیهوده نبود. زن را شاید خیلی ها جنس ضعیف بدانند. در حقیقت این صفتی است که برای همه­ی انسان ها میتوان در نظر گرفت. انسان معمولاً گرفتار احساسات شده و در مقابل آن ضعف نشان می­دهد. قهرمان کسی است که در مقابل احساس ضعیف نشود. سلطان خاتون که با تکریم احساساتش در نهایت تصمیم و عکس العملش را اینگونه نشان داد، از قهرمانان هم قهرمان تر بود. قهرمانی که در تاریخ بلوچستان نظیر ندارد.منابع:– جهاندیده، عبدالغفور، حماسه سرایی در بلوچستان، انتشارات معین به همکاری دانشگاه دریا نوردی وعلوم دریایی چابهار؛ چاپ اول؛1390.– یادگاری، عبدالحسین، حماسه های مردم بلوچ، نشر افکار؛ 1386.– شاد،فقیر، میراث، بلوچستان اکیدمی تربت؛2008.– شاد، فقیر، هزانگ (اولی بهر)، بلوچ ادبی جهد کار بحرین، 2016.– دُرتکیده، سید محمد، زنان قهرمان در تاریخ بلوچستان، انجمن اهل قلم چابهار، 1395.– سپاهیان، عبدالماجد، مروری اجمالی بر نقش زنان در تاریخ بلوچستان، ماهنامه بانوک، شماره 3 و 4، 1396.– سپاهیان عبدالماجد، میار جلی (بلوچانی یک دودے ءِ سر ءَ سَے راجدپتری ناگتال ءِ چمشانک)، شنگ نه بوتگ.نوشته ی عبدالماجد سپاهیاننشریه آنلاین دوزبانه بلوچی و فارسی برمشنشریه آنلاین دوزبانه بلوچی و فارسی برمشFri, 05 Feb 2021 19:54:25 +0330