https://virgool.ir/feed/@beikverdiدانشجوی دکتری مهندسی صنایعfa2026-11-11 04:23:51https://files.virgool.ir/upload/users/203237/avatar/fUJMtn.pnghttps://virgool.ir/@beikverdihttps://virgool.ir/@beikverdi/httpsvirgooliobeikverdipbparadise-lost-kvycuaidepcqبودجه ریزی مشارکتی: صدا، حق رأی، نظارت مردمی و عدالت اجتماعیسی سـال از زمـانی که شهردار تازه منتـخب شهر پـورتـو آلگـره در جنوب برزیـل با گروه‏ های محلّـی برای ارائـه یک نوآوری در فرایند بودجه ‏ریزی این شهر همکاری کرد، گذشته است. این نوآوری به شهروندان اجازه می ‏داد تا به طور مستقیــم پـروژه ‏هـای محلّـی مـوردنـظر خــود را پیشنـهاد کنند و به شـیـوه تامیـن مــالی ایــن پـروژه ‏ها تـوسـط شهرداری رأی دهند. بدین ترتیب، بودجه‏ ریزی مشارکتی متولّد شد و بسیاری از دیگر شهرهای بـرزیل بـه سرعت از آن استقبال کردند. پس از آن، بودجه ‏ریزی مشارکتی در سراسر جهان گسترش یافت، جوایز نوآوری متعددی را کسـب کرد و تـوسط سازمان‏ های بیـن المللی به عنوان تجربه برتر در زمینه دموکراسی مشارکتی ترویج شد. برخلاف اشتیاق جهانی برای ترویج و بکارگیری بودجه ‏ریزی مشارکتی به عنوان نسل سوم دمـوکراسی، وضعیـت بودجه ‏ریزی مشارکتی در زادگاه خود، یعنی برزیل چندان مناسب نیست و به نظر می‏ رسد این رویکرد در زادگاه خود گرفتار بحران بزرگی شده است. تعداد برنـامه های کارآمد بودجه ریـزی مشارکتی در برزیل براسـاس گـزارش برایــان ومپــلر پس از یک افزایــش تقریباً صعــودی تا حــدود سال 2008 کاهشــی چشمگیــر را تجـربه کـرده است به گونـه ‏ای که در مدت یک دهــه تـعداد شهرهـایی کــه حـداقـل یک بــرنامــه بــودجه‏ ریزی مشارکتی کارآمد دارنـد بیـش از 50% کاهش یافته است و حتی در خود شهر پـورتـو آلگـره، یعنـی جایـی که بـودجه ‏ریـزی مشارکتـی برای طولانی‏ ترین مدت پایدار بـوده است، آینــده‏ ای نامشخـص دارد. محققیـن چـهار دلیـل سیـاسی، مـالی و فـنــی را برای این موضوع ذکر کرده اند: 1- از بـدو تاسیس، بودجـه ‏ریزی مشـارکتی در بـرزیـل به عنـوان یـک ابـداع دموکراتیک رادیکال توسط حـزب کارگـر لولا و نمادی از رویکرد این حزب برای حکمرانی محلّی تلقی می ‏شد. شهرداران حـزب کارگر در حالی بودجه ‏ریزی مشارکتـی را در سـراسـر کشـور ترویـج کردنـد کــه ایـن حـزب در سطح فـدرال، حـزب رادیـکال محسوب می‏ شد. اما زمانی که لولا سرانجام در انتخابات ریاست جمهوری در سال 2002 پیروز شد، حزب کارگر کانون توجه خود را به ســوی ابـزارهـای سیـاسی قدرتمنـدتـری که می ‏تـوانست بـرای حـل موضـوعـات بـزرگی نظیـر فـقـر و نـابـرابـری مــورد استفاده قرار بگیرد و کانـال‏ های مشارکتی در سطـح مـلّی ماننـد شوراهـای سیاست‏ گـذاری و کنفرانـس ‏های ملّی کـــه پـس از بــه قــدرت رسیــدن لــولا رشــد چشمگیــری داشتـند، تـغـییــر داد. عـلاوه بـرایـن، ارتباط تنــگاتنـگ بیــن بـــودجــه ‏ریــزی مشارکتــی و حــزب کارگــر سبب شد تا کمتــر مورد پذیرش احزاب میانه ‏رو و راست ‏گرا قرار گیـرد. 2- در دهـه 1990، شهرداری‏ های برزیل به بودجه‏ های انعطاف پذیر بیشتـری دسترسی داشتند که می ‏توانست بـرای تـامیـن مـالـی پـروژه ‏های بـودجه ‏ریزی مشارکتـی مــورد استفاده قرار بگیـرد. از سال 2000 به بـعد، سیـاست مــالـی مجــدداً متــمرکز شـــد و انتــقال آن بــه شهــرداری‏ ها بـــه تــدریج در دستــور کــار قــرار گرفــت. ایـن مـوضـوع انعطاف ‏پذیری که شهرداری ‏ها برای تخصیص منابع به پروژه ‏های بودجه ‏ریزی مشارکتی داشتند را محدود کرد.3- از نظر ماهیت، برنامه‏ های بودجه ‏ریزی مشارکتی با محدودیت‏ های نهادی و فنی مهمی مواجـه هستند. ایـن برنامه‏ ها در سال‏ های شروع بکارگیری، یعنی زمانی که دامنه بکارگیری آنها هنــوز محـدود است و شهروندان با نوآوری این رویکرد بـه هیجــان آمده ‏اند، بــه بهترین شکل کار می‏ کنند. در بـلند مدت، انتـظارات ممکن اسـت از آنچه که بودجه ‏ریزی مشارکتی واقعاً ارائه می ‏دهد فراتر بـرود و مشـارکت فرسایشی شــود. در بلنـد مــدت افــراد بیشتری درگیر برنامه ‏های بودجه‏ ریزی مشارکتی می‏ شوند و بــه تبـع آن ایده ‏هـای بیشتـری مطرح می‏ شود کــه نیاز به منابع بیشتری دارد و سرانجام موانع نامرئی بر سر راه بودجه ‏ریزی مشارکتی شرایطی را به وجود می ‏آورد که پردازش ایـده‏ ها کنــد می‏ شود، تعــداد طــرح ‏های پیشنهادی اجراء نشــده هــر روز افزایش می ‏یـابد و حلقــه بازخورد تقویت کننده که در سال ‏های اولیه شکل گرفته بود، شکسته می ‏شود. این موضـوع بـارها در شهرهایی که بیش از چند سال موفق به حفظ پویایی بودجه‏ ریزی مشارکتی نشده ‏اند، دیده شده است.4- حـزب کـارگــر در انتخـابـات شهـرداری در سـال 2016 عملکـرد ناامیدکننـده ‏ای داشـت، آنـها حـدود 60 % از 630 شهـرداری تحـت کنتـرل خـود را پـس از رسـوائـی‏ مـالـی دیلمـا، سی و ششمین رئیـس جمهـور بـرزیـل، کـه منجـر به استیضاح و برکناری وی شد، از دست دادند. ایـن موضوع سبب شد تا احزاب مخالـف از فرصـت پیش آمده بـرای کنار گذاشتن برنــامــه های حــزب کارگر استفاده کنند کــه درنتیجه آن در ســال‏ های اخیــر، بـرزیـل شاهـد کاهش آشکـار مشـارکت مـردمـی به عنـوان یکی از اولـویـت ‏های دولـت یـا یـک سبـک حکمـرانی بــوده‏ است. جـالـب آنـکـه کنفرانس ‏ها و شوراهای سیاست ‏گذاری نیز سرنوشت مشابه ‏ای را تجربه کرده ‏اند.ارزیابی ومپلر حاوی درس ‏هایی است که طرفـ‏داران و حامیـان بـودجـه ‏ریزی مشارکتی در سراسر دنیا باید آنـها را مدنظر داشته‏ باشند:اول اینکه سیاسی شدن بودجه ‏ریزی مشارکتی هم جنبه‏ مثبت و هم جنبـه منفی دارد. داشتـن پشتوانه سیـاسی قوی می ‏تواند تعهد را افزایش داده و کفایت منابع را تضمین نماید، اما درعین حال می ‏تواند آسیب ‏پذیری ‏های اساسی را نیز به وجود آورد که پایـداری بلنـد مـدت آن را تحت تاثـیر قـرار می ‏دهد. پیـدا کردن حد تعـادل صحیـح بین این جنبه ‏های متناقض می ‏تــواند یک فاکتـور موفقیـت کلیـدی بـرای برنـامـه‏ های بودجــه ‏ریزی مشــارکتی در هرجایی باشد. با عنایت به اینکه بودجـه هم جنبه سیاسی و هم جنبه فنی دارد، پشتیبانی سیـاسی هـم از سـوی دولت ‏ها و هم از سوی سازمان‏ های مدنی برای موفقیـت بودجـه‏ ریزی مشارکتی بسیـار حائـز اهمیـت است. این امر در محیط‏ های سیاسی چند قطبی مستلزم بکارگیری مهارت ‏های سیاسی و خلاقیت است.دوم، دولت ‏های محـلّی برای تامیـن مالی برنامـه‏ هـای بودجه‏ ریزی مشارکتـی باید به منـابع انعطاف‏ پـذیر و مـازاد دسترسی داشته باشند، در غیراینصورت برنامه‏ های بودجه ریزی مشارکتی ممکن است تاثیر و اهمیت خود را از دســت بدهــد و یــا موجــب کســری منابــع در سایــر زمینـه‏ های اولویت‏ دار شود. بخشـی از مطالبـه بــودجـه ‏ریزی مشارکتی این است که مشارکت شهروندان منجر به اقــدام مستقیم دولت‏ ها برای اجرای پروژه ‏هایی که تـوسط مــردم پیشنـهـاد و انتخـاب شــده است، بشــود. لــذا در صــورتـی کـــه دولـــت ‏ها از منــابــع لازم بــرخــوردار نباشنــد، بـودجـه ‏ریــزی مشارکتــی بیشـتر بــه یـک فـرایــنـد مشــاوره و تبــادل اطلاعات تبــدیل می‏ شود کــه در ایــن صــورت توانمندسازی جوامع محلّی رخ نمی‏ دهد و یکی از اهداف اساسی این رویکرد محقق نمی‏ شود.سوم، مدیریت دقیق انتظارات به گونه ‏ای که اطمینان حاصل شود توقعّات از بودجه‏ ریزی مشارکتی فراتـر از حد قابل قبـول آن رشد نمی‏ کند، مهـم است. علاوه بر مــوارد ذکــر شـده، طـراحـی سازوکارهـای تکمیـلی بـرای عبـور از موانعی که پیشرفت بودجه ‏ریزی مشارکتی را محدود می ‏کند، موردنیاز خواهد بود.مجید بیک وردیمجید بیک وردیSun, 07 Jun 2020 15:19:00 +0430https://virgool.ir/@beikverdi/امیدی-برای-فرادیی-بهتر-یا-هیاهویی-بر-سر-هیچ-nlcluzyszlc0بودجه عالی ترین سطح گفتگو میان دولت و مردماز اواخر سال 1398 موضـوع بودجـه‏ ریـزی مشـارکتی در ایران مورد توجـه شـورای شهر و برخی از شهرداری ‏های تهران به عنوان رویکردی برای توسعه مشارکت مردم در تدوین بودجه شهرداری‏ ها قرار گرفته است. بـا عنـایـت به اینکــه بـراســاس تجربیـات دنیـا، بــودجـه ریـزی مشارکتـی می تـواند بــه راهکـاری موثـر بـرای مشـارکـت واقعـی شهرونـدان در ایجـاد تغییـرات اجتمـاعی تبـدیل شـود و یا درحـد جنجـال و هیـایویی تـازه بـر سر هیـچ بـاقی بماند. قصد دارم در این پست با شما درخصوص اصول اساسی بودجه ریزی مشارکتـی مبتنـی بر تجـربیات موفق سایر کشورها در این زمینه صحبت کنم.بودجه عالی ‏ترین سطح گفتـگو میـان دولـت و مـردم است و لـذا بـرای تـوسعه دمـوکراسی در دنیـا تاکنون چهـار پارادایـم بـرای مشـارکت مردم در بودجه ‏ریزی ارائه شده است. بودجه ریزی مشارکتی جزء مدل‏ های ارائه شده در سومین مرحله توسعه دموکـراسی، یعنـی دمـوکراسی مشـارکتی، پـس از دمـوکراسی مستقیــم و دمـوکراسی نمایندگی است که از سال 1989 از شهر پورتو آلگره برزیل شروع شد و در مدت سه دهه اخیر در سراسر دنیا توسعه یافته است. سرعت گسترش بودجه ریزی مشارکتی در دنیا به گونـه‏ ای بود که تنـها تا سال 2014 ایـن رویکرد در بیش از 1500 شهرداری در آمریکا، اروپا و آسیا پیاده سازی گردید.در برخی از کشورها بودجه ریزی مشارکتی نمایانگر جدایی قابل توجه از رویه‌های حاکمیت انحصاری بوده است و از این رو سبب تقویت دموکراسی، بهبود رفاه اجتماعی، ارتقاء شفافیـت عمـومی و مبـارزه با فسـاد شده است. در این کشورها، بودجه ریزی مشارکتی به فرصتی برای نوسازی اساسی اجتماعی و سیاسی تبدیل شده است که به دولـت‌ها و رژیـم‌هـای حاکــم کمـک کرده تا رونــد رسیـدگی به مشـکلات اساسـی مشروعیـت را آغـاز کنند. بـرای سایـریـن، بــودجــه‌ریزی مشارکتــی یک تمریــن مشــارکتی محــدود بـــوده که بـه دولت‏ های محلی اجازه داده تا با فعالان جامعه مدنی همکاری کنند. از این دیدگاه، بودجه ‌ریزی مشارکتــی نوعــی جنجال و هیاهــوی زیــاد بر سر هیچ است چرا که مقامات دولتی به شرکت کنندگان اجــازه می‌دهند تا تنـها درباره موضوعاتی که با برنامه دولت مطابقت دارد‌، مشورت کرده و تصمیم بگیرند.در طول ســه دهــه اخیــر انــواع مختلفــی از بـودجـه ‏ریـزی مشارکتی در کشورهای مختلف دنیا شکل گرفته است. اگرچه جزئیات پیاده سازی دقیق برنامه‏ های بودجه ‏ریزی مشارکتی با یکدیگر متفاوت است، اما ایــن فراینــد در سطح کلان از پنج مرحله تشکیل شده است که در پست‏ های بعدی آنها را بیان خواهم کرد. در اینجا قصد دارم به موضوعی بنیادی‏ تر از فرایندها و سازوکارهای اجرایی بودجه ریزی مشارکتی بپردازم که همان اصــول اسـاسی بودجه ‏ریزی مشارکتی است. در واقع نحوه تعامل میان این اصول است که مشخص می‏ کند آیا بــودجــه ریــزی مشارکتی صرفا رویکردی در حد آگاهی بخشی و مشورت است و یا اینکه رویکردی برای افزایش اختیارات مردم و مشارکت واقعی آنها در بودجه ‏ریزی است. این چهار اصل عبارتنـــد از صــدا، رأی، نظارت و عدالت اجتماعی.- صدا در بسیاری از برنامه‏ های مشارکتی رایج است و بدین معنی است که شهروندان حق بیان نظرات خود را در جلسات عمومی دارند.- رأی گیری که بیشتـر مختــص بـودجـه ‏ریـزی مشارکتــی است، بــدین معنـی است که به طور مشخص مشارکت کنندگان پروژه‏ هایی را که قرار است با بودجه عمومی اجراء شود انتخاب می‏ کنند. برنامــه ‏های بــودجــه ‏ریــزی مشارکتی مرحله جدیدی از تصمیم ‏گیری‏ های دموکراتیک را آغاز می ‏کند زیرا با اجرای این برنامه ‏ها شهروندان، در محیــط‏ های شهــری بزرگ، صــدا و حق رأی درخصوص خط‏ مشی ‏های جاری خواهنــد داشت. بــا ایــن وجــود، برخی از برنامه‏ های بودجه ‏ریزی مشارکتی نقش رویه‏ های رأی گیری را به دستاوردهای مستقیم بحث و گفتگو بین شهروندان فعّال و رهبران سیاسی تقلیل می ‏دهند.- برنامه‏ های بودجه ریزی مشارکتی شامل مکانیزم ‏های نظارتی اساسی می‏ باشد که به شهروندان اجازه می‏دهد بـه دقّت نحوه تخصیص منابــع توسط دولت را رصد کنند. ایــن موضــوع مشابه سایر برنامه ‏های مشارکتی است، امّا چیزی که آن را قدرتمندتر می‏ سازد این است که شهرونــدان روند پیاده ‏سازی پروژه ‏های عمــومی و خدمــات اجتماعی را که خودشان انتخاب کرده ‏اند، پایش می ‏کنند.- آخرین اصل اساسی بودجه‏ ریزی مشارکتی، یعنی عدالت اجتماعی، ریشه در این ایــده دارد که منابــع عمــومی باید به جوامعی که در گذشته کمتر برخــوردار بــوده ‏اند و یا سیاست ‏هایی که نگرانی‏ های خاصــی دربـاره فقـرا و آسیب ‏پذیری سیاسی دارند و در گذشته مورد غفلت قرار گرفتـه ‏اند، تخصیــص یابد. مجموعــه قوانیـن یا فرمــول ویژه‏ ای برای تعیین نحوه تخصیـص منابــع توسط برنامــه ‏های بودجــه‏ ریــزی مشارکتی وجود ندارد. علاوه برایـن، عدالت اجتمــاعی بــه طور خاص هدفـی بــرای بودجــه ‏ریــزی مشــارکتی به عنــوان نوعـی از دمــوکراسی مشارکتــی محسوب می ‏شود که در دیگر انواع رویکردهای گسترش یافته در اروپای غربی و آمریکای شمالــی به صــراحــت بیان نشده است.لذا در صورتی که مقامات دولتی ایران به دنبال پیاده سازی موثر بودجه ریزی مشارکتــی هستند باید در تحلیــل برنامه‏ های بودجه ریزی مشارکتــی دنیــا که هــر روز هــم به تعــداد آنها افــزوده می ‏شــود، چهــار اصــل اساســی فوق الذکر را اساس کار قرار دهند و قوانین و فرایندهای بودجه ‏ریزی مشارکتی را به گونه ‏ای در ایــران تدویـن و پیاده سازی کنند که اصول اساسی بودجه‏ ریزی مشارکتی رعایت شود، تنها در ایــن صورت است که می ‏توان به فردایــی بهتــر و ترمیــم روابــط شهرونــدان و دولت امیــدوار بود، در غیــراینصورت یعنــی اگر مــردم حــق پیشنهــاد پــروژه‏ ها و خدمات اجتماعی موردنیاز خود را نداشته باشند یا نظرات آنــها در انتخــاب پــروژه های نهــایی صــرفاً جنبه مشورتی داشته باشد و یا اطلاعات کافی و مکانیزم‏ های نظارتی کارآمد برای پایش نحوه تخصیص بودجــه به پروژه‏ ها برای شهروندان فراهم نشود و یا این رویــکرد به تسخیر طبــقه مرفــه درآیــد و فقــرا و جــوامع کمتــر برخوردار از آن بی ‏بهره بمانند، بودجه ریزی مشارکتی جنجال و هیاهویی زیاد بر سر هیچ خواهد بود.مجید بیک وردیمجید بیک وردیMon, 01 Jun 2020 14:01:57 +0430https://virgool.ir/@beikverdi/httpsvirgooliobeikverdipb1-e0tbwwqttiwtبودجه ریزی مشارکتیاز دهه ۱۹۶۰ میلادی، افزایش بی‏ تفاوتی و حس بیگانگی در میان شهروندان منجر به شکل‏ گیری موضوعی شد که به اصطلاح «کمبود دموکراسی» نامیده میشد. این امر موجب گرایش فزاینده کشورها به ترویج فرآینـد‌های مشارکتی شد. این فرآیند‌ها به شهروندان این اجازه را می‌داد تا در تصمیـمات سیاست گذاری عمـومی مشـارکت داشته باشند. در میان چنین فرآیند‌هایی، بودجه‌ریزی مشارکتی به عنوان یک پاردایـم برای مشارکـت، به ویژه در سطح محلی، ظهور کرد.بودجه ‏ریزی مشارکتی پارادایمی است که شهروندان را برای تصمیم ‏گیری بی‏ واسطه درباره روش هزینه‏ کرد یک بخش از بودجه عمومی توانمند می‏ کند. به طور خاص، شهروندان نسبت به اولویت‏ های هزینه فکر می ‏کنند و درباره نحوه تخصیص بودجه به پروژه ‏های عمومی مختلف رای می ‏دهند. پروژه هایی که حمایت گسترده ‏ای از جامعه دریافت می‏ کنند از طریق این فرایند تامین اعتبار می ‏شوند.این پدیده یک رویکرد تخصیص بودجه بر مبنای دیالوگ (نقطه مقابل مونولوگ) و مشارکت شهروندان است که از مدل نمایندگی غالب فاصله می‌گیرد. به یک معنـا، بودجه‌ریزی مشارکتی ایـده دموکراسـی نماینده‌ای را که در آن ورودی از سمـت شهروندان تنـها در زمان انتخابـات دریافـت می‌شود را به دمـوکراسی مشارکتـی که مبتـنی بر مشارکت مستقیم شهروندان است، تبدیل می‌کند.تجــارب اولیــه در زمیـنـــه بـودجــه‌ریزی مشـارکتــی در چنــدیـن شـهــر بـرزیـل از جمــلـه Lajes, Boa Esperanca, Diadema, Vila Velha شکل گرفت. اما شناخته شده‌ترین و طولانی ترین تجربه بودجه‌ریزی مشارکتی از شهر پورتـو آلگره برزیل نشـأت می‏ گیـرد که از سـال 1989 شـروع شد و در سال 1992 استحـکام یـافت و هـم از نظـر کارآیی و هم از نظر مدیریت دموکراتیک منابع شهـری مورد تحسین قرار گرفت. این رویکرد طی چند دهه اخیر، به سرعت در سراسر جهان گسترش یافت و تاکنون توسط بیش از 1500 شهرداری در اروپا، آمریکا و آسیا اجراء شده است.مجید بیک وردیمجید بیک وردیSun, 31 May 2020 10:35:19 +0430