https://virgool.ir/feed/@arsalaan.rayatدکترای تخصصی روانشناسی، روانشناس بالینی، درمانگر تحلیلی. علاقه‌مند به روانکاوی لکانی. بازنشر محتوای اینستاگرام در ویرگول.fa2026-11-12 00:42:26https://files.virgool.ir/upload/users/1575155/avatar/Qgh8g5.jpeghttps://virgool.ir/@arsalaan.rayathttps://virgool.ir/@arsalaan.rayat/َتَتو-به-مثابه-فانتزی-rwqv6ljn7oyeخالکوبی عملی است که در آن با «جوهر» بر «پوست» (با تمام دلالت‌هایش) چیزی نوشته یا کشیده می‌شود. پوستی که مرز میان تن و دنیای خارج است، پوستی که اولین نشانه‌های حضور ایگو روی آن «حس» می‌شود، به قول فروید «ایگو در وهله‌ی اول ایگویی بدنی است» و این لمس شدن پوست است که جرقه‌ی شکل‌گیری آن را می‌زند. پوست در نگاهی دیگر شبیه یک مخزن هم هست که هر آنچه درون است را نگه می‌دارد. حال پوست با چنین کارکردها و دلالت‌هایی صحنه‌ی اجرای سناریو‌های ناخودآگاه شده است.بخشی از پویایی این موضوع بدون شک به ارضای تکانه‌های سادومازوخیستی بازمی گردد، نقشی بر بدن توسط دیگری با درد حکاکی می‌شود و تا چند هفته هم نیازمند رسیدگی و مراقبت است.تَتو نقشی دائمی روی تن است، بسیاری از افراد زمانی که در نقطه‌ای متلاطم در زندگیشان قرار دارند اقدام به خالکوبی می‌کنند، گویی این نقشِ ماندگار قرار است حسی از ثبات و تداوم به آنها بدهد، همانند یک لنگر یا نقطه‌ی دوخت (point de capiton) در زنجیره‌ی دال و مدلول‌ها.این موضوع ما را به موضع خالکوبی بر می‌گرداند، پوست نقطه‌ی جدایی و انفصال است، در عین حال نقطه‌ی وصل است. پوسته‌ی نگهدارنده است. پوست همچنین ابژه‌‌ی ‌گذاری (transitional object) هم هست. تعارض‌هایی در این موضوعات در حال رخ دادن هستند.قسمتی از بدن که تَتو روی پوست آن کار می‌شود هم با موضوع متعارض در ارتباط است. حمله به نقاط درونی‌تر، نشان از وقوع تروما در نقاط ابتدایی‌تری از کودکی دارد، خالکوبی بر چشم یا درون دهان بطور مثال ماهیت بدوی‌تری دارند. بدین ترتیب تَتو می‌تواند دفاعی علیه فضای سایکوتیک هم باشد.ایگوی بدنی که پوست مرکز حسی آن است اینجا مورد هجمه‌‌ی سوزنی است که تا چندهزار بار در دقیقه آنرا می‌شکافد. اما همین می‌تواند بکارگیری یک راهبرد رایج هم باشد، تصور کنید ترومایی بزرگ بر سوژه وارد شده که وی یارای مواجهه و هضم آن را ندارد، بنابراین راه حل منطقی خُرد کردن آن تروما به تروماهای کوچک‌تر خواهد بود. دخولِ تروماتیکِ محرکی بیرونی که مرزهای روانی او را در هم می‌کوبد اینجا به چند هزار ترومای کوچک با دردی قابل تحمل تقسیم می‌شود، درحالیکه انباشت و هجمه‌ی تمامی آنها در یک لحظه، فروپاشی ایگو را در پی دارد.از سویی خالکوبی دلالت‌های جنسی هم در بر دارد و نشان داده شده که در هر دو جنس خودپنداره‌ی افراد درباره‌ی جذابیت و توانایی جنسی‌شان را بالا می‌برد. اما چه اتفاقی افتاده که افراد چنین پنداره‌ای دارند؟ آیا اینجا تَتو در نقش فالوس ظاهر شده؟از دیگر سو آنچه خالکوبی می‌شود بدل و جانشین هم هست. شاید بدلی برای رابطه‌ای که غایب است و جانشینی برای ابژه‌ای که حضور ندارد. اما تَتو اغلب بازنمایی تصویری است که او در ذهنش از ابژه دارد، یک بازنمایی که هیجانش نسبت به تصویر ابژه را ابراز می‌کند. اینجا تَتو راه حلی ابتدایی برای حل تعارض است، پس از خالکوبی، تعارض تنها تا مدتی آرام می‌گیرد. خالکوبی برعکسِ تصویر و ردی که روی پوست باقی می‌گذارد، خودش تاثیر بادوامی ندارد. اگر تعارض در مدت کوتاهی واپس‌رانده نشود این راهکار کارایی‌اش را از دست می‌دهد و نقش جدیدی لازم است که کارکرد آنرا تقویت و حمایت کند.از این بابت تَتو کارکردی به مثابه فانتزی دارد که قرار است روی فقدانی را بپوشاند تا حفره‌ای در روان با یک تصویر بر بدن پوشانده ‌شود.اما همانطور که مشخص است اینجا شکافی وجود دارد، چگونه امری بیرونی خلائی درونی را می‌تواند پوشش دهد؟تَتو به عبارتی، یک دیالکتیک از رابطه‌ی روانی میان کارکرد پدرانه و مادرانه را بازنمایی می‌کند. از یک سو اشتیاق و صمیمیت و از سوی دیگر فاصله و جدایی، احساس اشتراک و تعلق در مقابل بی‌تفاوتی، همانندسازی و تقلید در برابر تفرد. در چنین دامنه‌ای تَتو هم می‌تواند در فضای ادیپی بدلِ دال نام پدر باشد و هم در فضای پیش‌ادیپی جانشینِ اتحاد تنی با مادر.اما پرسشی را هم می‌توان مطرح کرد: آیا اکنون که تَتو به عنوان بخشی از مُد روز درآمده باید گرایش روزافزون به خالکوبی را صرفا همنوایی با چنین ترندی و فاقد معنا و دلالتی ناخودآگاه دید؟ یا اتفاقا فضای عصر حاضر گرایش جمعی ناخودآگاه به چنین راهکاری را پررنگ کرده؟ارسلان رعیتارسلان رعیتTue, 10 Oct 2023 11:20:37 +0330https://virgool.ir/@arsalaan.rayat/خداناباوری-روانکاوی-لکانی-و-سوپرایگو-blycbat8ahzqخداناباوری به عقیده‌ی لکان و ژیژک این باور نیست که خدا وجود ندارد. اتفاقا چنین باوری در ذات خودش متضمن باور به وجود خداست. اگر خدا مرده باشد اینگونه نیست که هر موضوع ممنوعی کنار برود و مجاز شود. برعکس، اگر خدا مرده باشد در این‌صورت هر لذتی ممنوع خواهد بود.لکان بیان می‌کند: «ساده‌لوحانه است که فکر کنیم اگر خدا مرده باشد هر چیزی مجاز خواهد شد، بلکه نوروتیک‌ها هر روز به ما روانکاوان به وضوح نشان می‌دهند که در اینصورت مطلقا هیچ چیز مجاز نخواهد بود.»مشاهده‌ی این موضوع کارچندان دشواری نیست.همانطور که بطور مثال در تاریخ جنگ‌‌های صلیبی هم نوشته شده است، نزد صلیبیون هر عمل قبیحی و هر جنایتی مجاز تلقی می‌شده، تا زمانی که فردی در جایگاه «پاپ» بصورت ضمنی (The Imaginary) مجوز آنرا بدهد. خود ما هم نمونه‌ی این مورد را در حافظه‌ی تاریخی خود داریم که افرادی خود را صرفا وسیله‌ای برای عمل به اراده‌ی بزرگ‌دیگری می‌بینند.ژیژک به تناقضی اشاره می‌‌کند که زوال پدر نخستین با آن اقتدار سرکوبگرش به جای موهبت آزادی، ممنوعیت‌های سفت و سخت‌تری ایجاد می‌کند. او برای توضیح وضعیت انسان ‌پست‌مدرن این مثال را می‌آورد: نوجوانی را تصور کنید که در یک روز تعطیل به جای انجام کاری که دوست دارد باید به دیدار مادربزرگش برود. پیام پدر اقتدارطلب سنتی این است که «برای من مهم نیست چه احساسی داری فقط وظیفه‌ات رو انجام بده، بیا خونه‌ی مادربزرگت و مثل یک بچه‌ی باادب رفتار کن»گرچه این بچه مجبور به کاری شده که دوست ندارد اما مخمصه و تنگنایی در کار نیست چون آزاد است درونش عصیان علیه اقتدار پدرانه (یا مادرانه) را حفظ کند.اما پدر پست مدرن و دموکراتیک غیراقتدارطلب پیام دیگری منتقل می‌کند که «میدونی که مامان‌بزرگت چقدر دوست داره، اما به هر حال نمی‌خوام مجبورت کنم به دیدن‌اش بری، فقط اگر خودت دوست داری برو!»هر بچه‌ای متوجه دامی نهفته در این انتخاب به ظاهر آزادانه می‌شود که درخواستی بسیار سرکوب‌کننده‌تر در مقایسه با پدر اقتدارطلب سنتی دارد. فرمان این درخواست صرفا دیدن مادربزرگ نیست بلکه رضایت و داوطلبانه‌ انجام دادن آن هم هست. این بچه حتی در درونش هم امکان طغیان و نارضایتی ندارد و از آن محروم شده است. این امر صرفا تصویری از مفهوم‌سازی لکان درباره‌ی سوپرایگو است، یعنی سوپرایگو نه به مثابه عامل اخلاقی بلکه برعکس آمری که امرش «لذت ببر!» است با این متمم که لذت ببر و در آن غرق شو!اینجا یک نتیجه‌گیری می‌توان کرد، اینکه فرمول ذهنی یک فرد خداناباور این نیست که خدا مرده است، بلکه او خبر ندارد که مرده است. خداناباور امروزی در سطح تصویری خدا را کشته است، آنچه نمی‌داند این است که در سطح نمادین همچنان به خدا باور دارد.برای فهم این عبارت در قالب دیگری به آن می‌پردازیم. گفته می‌شودکه برای رسیدن به پایان روانکاوی کافی نیست که فرد، موفق به تشخیص حقیقت سمپتوم‌هایش به عنوان اموری ناآگاه شود، بلکه خود ناآگاه باید باور به این حقیقت پیدا کند!ارسلان رعیتارسلان رعیتTue, 10 Oct 2023 11:03:54 +0330https://virgool.ir/@arsalaan.rayat/اضطراب-در-روانکاوی-لکانی-xy3paznacm1uاضطراب در نگاه لکان تنها عاطفه‌ای است که فریب نمی‌دهد. تنها عاطفه‌ای است که می‌توان مداخله‌ای روانکاوانه را بر اساس آن طرح‌ریزی کرد. اما اگر تا این اندازه اهمیت دارد اضطراب را چگونه می‌توان تعریف کرد؟ لکان در سمینارهای متعدد و در برهه‌های مختلف به ابعاد گوناگونی اشاره می‌کند.لکان برای توضیح اضطراب مثالی از طبیعت می‌آورد. معروف است که مانتیس ماده بعد از رابطه‌ی جنسی با یک حرکت سر موجود نر را کنده و می‌خورد. حال تصور کنید شما هم مانتیسی در برابر این مانتیس ماده هستید، مرگ و زندگی شما، اینکه کشته و خورده شوید یا نه تماما وابسته به این موضوع است که موجود ماده شما را نر ببیند یا ماده.لکان این حالت را اضطراب می‌نامد. حسی از ابهام در مورد میل بزرگ‌دیگری. اینکه بفهمیم او از ما چه می‌خواهد یا ما را چگونه می‌بیند حیاتی خواهد بود.لکان به چشمان سیاه و بزرگ مانتیس و انعکاسی که در آن هست توجه نشان می‌دهد. برای موجودی که در برابر چنین هیبت رعب‌انگیزی قرار گرفته شاید نگاه خیره‌ی او بتواند راهگشا باشد، شاید انعکاسی که در چشمان او از خودش می‌بیند بتواند سرنخی بدستش دهد که او بالاخره کیست؟ اما در حقیقت این‌گونه نیست آنچه در این تصویر دیده می‌شود صرفا انعکاسی از یک نقاب و پوشش است.che vuoi?زمانی که نمی‌دانیم برای بزرگ‌دیگری چه هستیم دچار اضطراب می‌شویم. هر موقعیتی که سرانجامش وابسته به شکلی است که دیگری ما را ‌می‌بیند.از طرفی می‌توان گفت اضطراب نزدیکی بیش از حد به میل ‌بزرگ‌دیگری است. سایه‌‌ای سنگین و آشفته‌‌کننده از این میل بر روی سوژه.از طرف دیگر زمانی احساس اضطراب می‌کنیم که خود فقدان، دچار فقدان شده باشد، اضطراب برخلاف باور عمومی بدون ابژه نیست. بزرگ‌دیگری چیزی می‌خواهد که من نمی‌دانم چیست. آیا آن چیز من هستم؟ آیا چیزی خارج از من طلب می‌کند. من نمی‌دانم. این چیزی نیست که من بتوانم داشته باشم بلکه چیزی است که من می‌توانم بدل به آن شوم.وقتی فرد نمی‌فهمد که چگونه توسط بزرک‌دیگری دیده می‌شود پس اختلالی در ساحت نمادین رخ می‌دهد که جرقه‌ی اضطراب را می‌زند.در اضطراب پرسشی مطرح می‌شود اینکه من برای دیگری چه بشوم؟ اما چگونه می‌توان به این پرسش پاسخ داد وقتی ما هنوز نمی‌دانیم برای دیگری چه هستیم؟ یا اینکه او چه می‌خواهد؟ در این‌صورت ما چگونه بدانیم قرار است چه بشویم؟ اگر آنچه بزرگ‌دیگری از ما می‌خواهد تعیین‌کننده است آیا درخواست او از ما واضح نیست؟ نه! چون او چیزی را می‌خواهد که ورای آنچه بیان می‌کند است، آنچه او می‌خواهد همواره به شکلی واژگون به ما می‌رسد. چنین خواستی همواره هاله‌ای از ابهام، رازآلود بودن و البته بیگانگی در خود دارد. امری که می‌توان به زبان فرویدی آنرا ق/غریب نامید. پس آنچه بزرگ‌دیگری می‌خواهد در قالبی مبدل عرضه می‌شود، اما واسطه‌ای میان آن و ما وجود داردکه فالوس است. از همین نقطه هم هست که جست‌وجو برای یافتن فالوس به رسالت زندگی فرد نوروتیک تبدیل می‌شود.اما اشاره‌ای به ابژه‌ی فوبیک هم باید کرد. فوبیا اساسا جا‌به‌جایی و اتصال این اضطراب به یک ابژه‌ است که او را تا حدی از زیر بار فشار این پرسش‌ها رها کند، رهایی از فشار خردکننده‌ی وجودیِ میل دیگری.اما اگر اضطراب اینگونه صورت‌بندی شود کنار ‌آمدن با آن در حقیقت شامل راهبردهایی برای گفتگو و مذاکره با بزرگ‌دیگری است تا درخواست او را روشن کند. تمام پرسش‌هایی که مطرح شد و البته پاسخ‌هایی که احتمالا بشود به آن داد. تا اندازه‌ای که این راهبردها کارایی داشته باشند اضطراب قابل کنترل است. اما همانند آنچه واپس‌رانده شده اضطراب هم نیست نمی‌شود دو همانند بازگشت امر واپس‌رانده هر از چندی باز می‌گردد.ارسلان رعیتارسلان رعیتTue, 10 Oct 2023 10:58:38 +0330https://virgool.ir/@arsalaan.rayat/واقعِ-لکانی-qlfigayf6yae«در بازگشت به فروید، لکانِ متقدم بر ابعاد نمادین و خیالی (تصویری) تاکید داشت. او که بیشتر به ساختار نمادین ناخودآگاه، سمپتوم‌های تبدیلی و ژوییسانس (فالیک) می‌اندیشید، در این برهه به بُعد واقع هر از چندی و البته بسیار انگشت‌شمار اشاراتی می‌کند. با این حال از سمینار یازدهم‌ (۱۹۶۴) یعنی «چهار مفهوم بنیادین روان‌کاوی» به بعد است که او به بُعدِ واقع و به خصوص بُعدِ واقعِ سائقی توجه بیشتری نشان می‌دهد. در این نقطه است که وقتی بُعد واقعِ ژوییسانس را بسط می‌دهد، مفهوم «واقعِ» تن به میان می‌آید. با واقعِ تن است که تاکید، روی برش و رابطه‌ی بیگانه‌شده‌ میان سوژه و ژوییسانس می‌افتد. در ابتدا این قطبی شدن سوژه و بدنش در خدمت هدف لکان برای مکان‌یابی دقیق ژوییسانس قرار گرفت. مضافا این به او کمک کرد تا نقشی که فرهنگ و جامعه در تولید نِورُزها ایفا می‌کنند را تعیین کند. همچنین، مفهوم واقعِ تن با پرسش کلیدی سبب‌شناسی هم مرتبط است، زیرا واقعِ سائق‌ها اساس سمپتوم‌های روانیِ مرضی را تشکیل می‌دهد. به معنای دقیق‌تر، با ایده‌ی واقعِ تن، لکان به مفهوم کلیدی تثبیت فرویدی که او نیمه‌تمام رها کرده بود مجددا توجه نشان داد و آنرا توسعه بخشید.» فردریک دکلرک - مفهوم واقعِ ژوییسانسِ لکاندر نگرش اولیه، لکان هنوز تمایزی میان واقعیت و واقع نمی‌گذاشت. اما با اهمیت یافتن امر واقع در نظریه لکان متاخر است که عمل روانکاوی مداخله بر بُعد واقع تحلیل‌شونده تعریف می‌شود. اما بُعد واقع را چگونه می‌توان تعریف کرد؟بُعد واقع سومین قلمرویی است که لکان برای دستیابی به آنچه در تجربه‌ی تحلیلی رخ می‌دهد ارائه می‌کند. گرچه معنای این اصطلاح در سیر آثار او تغییر می‌کند، هرگز نمی‌توان آن را با واقعیت متناظر پنداشت. «واقع» تاثیر این حقیقت است که ما موجوداتی ناطق هستیم. در طول سمینار‌های نخستش «واقع» هر آنچیزی است که خارج از زبان قرار دارد و درون نمادپردازی قابل جذب نیست. بنابراین «واقع» به آن حدی از تجربه‌ی انسان اشاره دارد که قابل تبیین با زبان و گفتمان نیست، حتی قابل تبدیل به تصویر هم نیست. «واقع» تشابهی با مفهوم سائق فرویدی دارد و به تنشی در مرز میان بیولوژی و فیزیولوژی اشاره می‌کند. یکی از راه‌هایی که «واقع» بصورت بالینی ظاهر می‌شود حملات پانیک (هراس) است که نشان از تحریک سائقی مفرط دارد.«گروتستاین» باور دارد «واقع» لکانی مشابه مفهوم O بیونی است. موجودیتی ورای توهم، در مسیر ما بسوی ناشناخته‌هایی که به ما نزدیکند، هم بیرون و هم درون قرار دارند. هم «واقع» و هم Oکاملا ناشناخته‌اند و مضافا نشان از آن جنبه‌هایی از هستی می‌دهند که فراتر و بیرون از «قطعیت جبرگرایانه» هستند.آن جایی که بشر سخن می‌گوید، تماس بی‌واسطه و بلافصلش را با «واقع» از دست می‌دهد. واقعیت از آنجا به بعد، واقعیتی نمادین با واسطه‌ی زبان است. نتیجه لاجرم سوژه‌ای شقاق یافته و تکه تکه به وسیله‌ی دال‌هااست. سوژه‌ای که تنها زمانی وحدت را تجربه می‌کند که پرده‌ای از وهم با همانند‌سازی‌ها و روابط تصویری (خیالی) روی آنرا پوشانده باشد.ارسلان رعیتارسلان رعیتSun, 30 Apr 2023 14:25:54 +0330https://virgool.ir/@arsalaan.rayat/ادیپ-و-شکل-گیری-ساختارها-a8wjzkat6icrسه لحظه در عقده‌ی ادیپ، انحلال آن و نقشش در تعیین ساختارهادر نگاه لکانی ساختار به عنوان تعیین‌کننده‌ی اصلی روانی در رابطه‌اش با عقده‌ی ادیپ شکل می‌گیرد و هر ساختار (psychosis، perversion و neurosis) واکنشی به آن است. بدین ترتیب فهم ادیپ، لازمه‌ی فهم ساختارهاست. لکان در سمینار ۵: «شکل‌گیری‌های ناخودآگاه» سه لحظه اساسی در سیر عقده‌ی ادیپ را تشریح می‌کند. او اظهار می‌کند :«اولین لحظه، رابطه‌ی کودک نه آنگونه که برخی می‌گویند با مادر بلکه با میل (اشتیاق) مادر است. من فهمیده‌ام که این صورتبندیِ معمولی نیست و برای برخی از شما ممکن است راحت نباشد با چنین ایده‌ای خو بگیرید که میل‌ورزی به چیزی، متفاوت از میل‌ورزیدن به میل سوژه است! چیزی که اینجا باید فهمیده شود اینست که میل‌ورزیدن به میل بیانگر اینست که فرد درگیر ابژه‌ای کهن و نخستین است که همان مادر است و او به نحوی سرشته شده که میل او می‌تواند مورد میلِ میل دیگری واقع شود، یعنی میل کودک.»«دومین لحظه حول لحظه‌ای دیگر می‌گردد، لحظه‌ای که پدر حضورش به عنوان بازدارنده را تثبیت می‌کند. او به مثابه واسطه‌ای در گفتمان مادر ظاهر می‌شود. پیش‌تر در لحظه‌ی نخستِ عقده‌ی ادیپ، گفتمان مادر به شکلی خام درک شده بود. منظور ما از اینکه گفتمان پدر واسطه‌ای است این نیست که هر چه مادر درباره‌ی گفتار پدر بکار برده اینجا دوباره وارد بازی می‌شود بلکه گفتار پدر به شکلی موثر داخل در گفتار مادر می‌گردد. اینجا به شکلی کمتر پوشیده نسبت به وهله‌ی اول اما در هر حال نه به شکلی بی‌پرده. کودک اینجا یک «نه» ‌در همان سطحی که با مادر گفتمان می‌کند می‌شنود. این «نه» پیامی درباره‌ی پیامی دیگر است، ... پیام بازدارندگی. پیامی نه خطاب به کودک برای میل به آمیختنش با مادر بلکه به مادر با این مضمون که تو نمی‌توانی با محصولت مجددا یکپارچه شوی. به عبارتی غریزه‌ی مادرانه که برای همگان شناخته شده است اینجا به سدی برخورد می‌کند.»اگر در لحظه‌ی اول میل مادر مورد میل کودک قرار می‌گیرد و آنچه او بدان میل می‌ورزد بدل به ابژه‌ای می‌شود که کودک باید آنرا بیابد و بدین ترتیب متوجه وجود فالوس به عنوان ابژه‌ی میل مادر می‌شود، لحظه‌ی دوم هسته‌ای است که عنصر محرومیت در عقده‌ی ادیپ را شامل می‌شود. تا اندازه‌ای که کودک از این نقطه، برای صلاح خودش هم که شده از این موضع ایده‌آل رانده شود، او و مادرش می‌توانند با شادمانی کارکردهای دیگرشان را محقق کنند. تنها در اینصورت است که کودک می‌تواند به سوی لحظه‌ی سوم حرکت کند. لحظه‌ی دوم تصریح حضور محرومیت‌آور پدر است در جایگاه حامی و مجری قانون، نه به شکلی پوشیده همانند لحظه‌ی اول بلکه به واسطه‌ی مادر به عنوان فردی که قادر است قانون را بر مادر جاری کند. مادر در همین نقطه به قانون پدر مشروعیت‌ می‌بخشد.در لحظه‌ی سوم که به اندازه‌ی لحظه‌ی دوم در عقده‌ی ادیپ کلیدی است پدر ابژه‌ی همانندسازی قرار می‌گیرد. چرا؟ چون کودک به دنبال حل معمای میل مادر درمی‌یابد که در لحظه‌ی نخست آنچه او نداشته، مادر هم ندارد و با ورود و قدرت بازدارندگی پدر احتمالا این پدر است که دارای آن است. چنین موجودی است که مادر را هم برای خود دارد و چیزی دارد که مورد میل مادر است و اصلا از همین روی است که مادر را هم تصاحب کرده. سرنوشت عقده‌ی ادیپ منوط به این لحظه‌ی آخر است. اگر پدر نه دارای فالوس بلکه خود فالوس تلقی شود این فرآیند شکست خورده، چون در اینصورت پدر همان ابژه‌ی میل است نه حامل آن. این حامل و مالک فالوس است که می‌تواند آنرا به کسی بدهد یا آنرا از او دریغ کند.این پدر است که می‌تواند وعده آنرا بدهد، پس قانون، قانون اوست. همه‌ی اینها تنها و تنها زمانی روی می‌دهند که پدر در لحظه‌ی سوم به عنوان دارنده‌ی فالوس مداخله کند، مادر از یکپارچگی با کودک منصرف شود و به جایگاه او به عنوان دارنده‌ی فالوس رسمیت و مشروعیت بخشد. این لحظه‌ی خروج از عقده‌ی ادیپ است که با همانندسازی (شکل‌گیری آرمان-ایگو) با پدر پایان می‌پذیرد.تا اندازه‌ای که پدر قادر به داخل شدن در این فرآیند است، به عنوان آرمان-ایگو در سوژه درونی می‌شود و انحلال عقده‌ی ادیپ شکل می‌گیرد. همگان می‌دانند که این انحلال در زنان متفاوت است، زنان نیازی به همانندسازی با پدر ندارند چون از ابتدا می‌دانند آنچه به دنبالش هستند کجاست، پس به آن سو گریزی می‌زنند تا بدین گونه آنرا بدست آوردند.ارسلان رعیتارسلان رعیتSun, 30 Apr 2023 14:16:57 +0330https://virgool.ir/@arsalaan.rayat/تروما-و-امر-زبانی-t2uz2fhsztg5وقتی لکان از امر واقع (real) سخن می‌گوید به هیچ وجه آنرا متناظر با واقعیت (reality) قرار نمی‌دهد. امر واقع اشاره به دو ویژگی مهم دارد:۱. مقایسه‌ناپذیری: وقتی دو چیز از نظر کیفی آنقدر متفاوتند که قابل مقایسه نیستند. از آنجا که یکی از مهمترین ابزارهای ما برای درک موضوعات ناشناخته مقایسه آنها با چیزهایی است که برای ما واضح و معلوم هستند، این ویژگی آن موضوع را از دسترس ما خارج می‌کند.۲. اختصاصی بودن: وضعیتی را شرح می‌دهد که در میان چند چیز انتخاب یکی لزوما انتخاب دیگری را ناممکن می‌کند. لذا موجودیت‌های اختصاصی، تکه‌تکه و غیرپوشاننده هستند.اما این دو ویژگی مهم در کاربرد بالینی به چه معنا هستند؟ اینکه چیزی در این قلمرو قابلیت نمادین شدن و قابلیت به واژه تبدیل شدن را ندارد.لکان بیان می‌کند که زبان، ترومایی جهانی است زیرا به مثابه زخمی است که در هر کس شکلی منحصر بفرد دارد. تصور کنید وارد دنیایی می‌شوید که زبان دیگری که زندگی‌تان به او وابسته است کاملا برای شما ناشناخته است. زمانیکه لکانمی‌گوید چیزی به نام رابطه‌ی جنسی وجود ندارد بیان همین واقعیت است که هر کدام از ما گویی در جزیره‌های زبانی خاص خودمان ساکن هستیم، شکافی بین ما حکمفرماست که فی‌الذات تروماتیک است. انزوایی که فی‌الذات تروماتیک است.در حالیکه سایر موجودات زنده از نظام زبانی با معانی (مدلول) ثابت بهره می‌برند برای انسان، نظام دلالت منحصربفرد و پویاست. اصولا نِورُز هم زاییده‌ی همین پویایی امر زبانی است. آیا می‌توان حیوانات را نوروتیک کرد؟ بله اگر به آنها عدم قطعیت و معانی متغیر را معرفی کنیم! (کما اینکه پاولف چنین کاری را بصورت موفقیت آمیز انجام داد.)می‌توان دو نوع از چیزهایی که صحبت کردن درباره‌ی آنها ناممکن است را متمایز کرد. در یکی، یک اتفاق نادر و دراماتیک رخ می‌دهد که فرد از تبدیل آن تجربه به کلمه و نماد ناتوان است، ترومایی که فرد را مجبور می‌کند به زبان دیگری سخن بگوید، زبان سمپتوم‌ها.دیگری آنچه ما بصورت روزمره با آن مشغولیم، ماهیت مبهم و چندمعنایی زبان، استعاره‌ها و مجازها، همه و همه ماهیت تروماتیک دارند. چون شکافی در این میان وجود دارد که با هیچ چیز پر نمی‌شود و همین آنرا تروماتیک می‌کند.همین نقطه است که به نظر برخی لکانی‌ها هر ترومای دیگری به آن بازگشت می‌کند و در واقع دوباره آنرا زنده می‌کند. ترومای بیرونی (نوع نادر و دراماتیک) در واقع به عنوان پوشاننده‌ی ترومای نخستین عمل می‌کند و آنرا دوباره فعال می‌کند آنهم معمولا در مقیاس غیرقابل کنترل برای فرد.این ماهیت تروماتیک زبان ناشی از اختگی خود زبان است و چاره‌ای هم برای آن نیست. امر واقع قرار نیست از بین برود و تماما نمادین شود، اتفاقا مثلا وقتی از آنچه در رویا «ناف رویا» نامیده شده و غیرقابل تاویل است و یا وقتی از خاتمه‌ی تحلیل صحبت می‌شود آنچه گذر از فانتاسم (phantasm) خوانده می‌شود یا آنچه لکان متاخر همانندسازی با سینتوم(sinthome) می‌نامد همه نشان می‌دهند که زبان محدودیت‌ دارد و بخشی از «واقع» همواره در مرکز وجود ما باقی می‌ماند. در هر حال تنها ابزار ما زبان است و امر نمادین در هر موضعی باید زبان سمپتوماتیک را تا آنجا که می‌شود دربر بگیرد. دو موضوع نمادین شدن و به واژه آغشته شدن اینجا کلیدی هستند. حتی زمانی که چیزی قابل ترجمه به زبان بیرونی نیست بدین معنا نیست که قابل حل و فصل نیست چون در هر حال امر نمادین می‌تواند آنرا در بر بگیرد، بطور مثال آنطور که تروما‌ها پیش‌کلامی مورد مداقه قرار می‌گیرند.ارسلان رعیتارسلان رعیتTue, 13 Sep 2022 22:48:51 +0430https://virgool.ir/@arsalaan.rayat/روانکاوی-و-مسئله-حافظه-vfwho0vjssmsروانکاوی به این دلیل که دست روی نقطه‌ی حساس بشر یعنی خودشیفتگی جمعی‌اش می‌گذارد مقاومت‌های شدیدی را حتی در سطح آکادمیک برانگیخته است. برخی با صراحت نسبت به آن عناد می‌ورزند و برخی هم روش تحقیقش را زیر سوال می‌برند. اما هر چه علم پیش می‌رود شواهد بیشتری برای آنچه روانکاوی بیش از ۱۲۰ سال قبل ادعا کرده بود یافت می‌شود، مثلا ناخودآگاه که توسط برخی محققان افسانه پنداشته میشد اکنون توسط پژوهش‌های علوم شناختی و اعصاب واقعیتی مسلم است. مخالفانی که رکن مهم دیگر روانکاوی یعنی نظریه حیات جنسی دوران کودکی (infantile sexuality theory) را رد می‌کنند، مدعی‌اند که حافظه قبل از ۲ تا ۳ سالگی شکل‌نگرفته و کودک از آن دوران چیزی بخاطر نمی‌آورد چون مسیرهای عصبی حافظه ناقص هستند و هیپوکامپ هنوز کامل نشده لذا امکان ذخیره‌سازی اطلاعات در حافظه وجود ندارد!بر این مبنا یک باور عجیب که تا همین اواخر در دنیا رایج بود ناتوانی کودکان در تجربه‌ی درد است زیرا هنوز آن بخش‌هایی از مغز که مسئول احساس درد و ذخیره‌ی آن در حافظه هستند کامل نشده‌اند. با این استدلال مثلا کودکان بدون بیهوشی و یا استفاده از بی‌حسی عمل جراحی می‌شدند! شاید باورکردنی نباشد که تا حدود سال ۱۹۹۰ میلادی این عقیده کاملا پذیرفته شده بود: کودک درد احساس نمی‌کند و یا اگر حس کند اطلاعات آن جایی ذخیره نمی‌شوند که بخواهد آسیب‌زا باشد! اگر بپذیریم نوزاد حافظه دارد تمام آنچه فروید قبلا توضیح داده واقعی می‌شود تمام تروماهای کودکی، تمام آن چیزهایی که نوزاد شاهدش بوده و این واقعیتی نیست که برخی حاضر به پذیرشش باشند. مطالعات گسترده محققان از اواسط دهه ۸۰ تاکنون تجربه‌ی درد، تروما و شکل‌گیری حافظه حتی پیش از تولد را مطابق با آنچه روانکاوی ادعا کرده بود تایید می‌کنند.بر اساس مدل مشهوری حافظه‌ی بلند مدت به دو بخش عمده یعنی حافظه‌ی ضمنی (که روندی و خودکار است) (implicit memory) و حافظه‌ی صریح یا اخباری (explicit or declarative memory) که خود شامل حافظه‌ی رویدادی (episodic) و معنایی (semantic) است تقسیم می‌شود. آنچه اینجا مورد مناقشه است شکل‌گیری حافظه صریح است زیرا از ابتدا مشخص بود که حافظه‌ی ضمنی از لحظه‌ی تولد در نوزادان فعال است. قبلا اما تصور می‌شد که حافظه رویدادی حدود ۱۸ ماهگی و با رشد زبان، کمی تثبیت می‌شود و لذا کودک ترومایی قبل از این سن را اصلا نمی‌تواند به خاطر آورد اما مطالعات جدیدتر نشان داده کودکان رویدادهای مختلف را تا حتی ۲ ماهگی به خاطر می‌آورند. در واقع هسته‌ای از حافظه‌ی رویدادی از همان لحظه‌ی تولد همانند حافظه‌ی ضمنی فعال است.بخشی وجود دارند به نام حافظه‌ی خودزندگی‌‌نامه‌ای (autobiographical memory) که آخرین قسمتی است که شکل‌میگیرد و نه تنها وابسته به شکل‌گیری حافظه‌ی کلامی است بلکه بر تعامل کلامی با والدین درباره‌ی رویدادهای پیشین استوار است، یعنی کودک با استفاده از توانایی کلامی در ارتباط با والدین روایت منسجمی از زندگی خودش می‌سازد. تفاوت این حافظه با حافظه‌ی رویدادی در این است که در حافظه‌ی خودزندگی‌‌نامه‌ای رویداد باید لزوما به یک زمان و مکان پیوند بخورد و بدین ترتیب معنایی شخصی بیابد. این نوع حافظه حدود سه‌سالگی کامل می‌شود و بسیار وابسته به داربست‌های شناختی است که والدین برای کودک فراهم می‌کنند.در نهایت بخش دیگری از حافظه که از بدو تولد (و حتی پیش از تولد) در حال ذخیره‌سازی خاطرات است حافظه‌ی جسمانی (somatic memory) نام دارد. مثلا زمانی که یک حس گنگ و مبهم در بدنمان داریم ولی قادر به توضیحش نیستیم در واقع این نوع حافظه در حال به یادآوردن است. اینها همان نوع خاطراتی را شکل می‌دهند که اصطلاحا نه قادریم به یاد آوریم و نه آنها را فراموش کنیم.حال اینها در عمل چه کاربردی دارند؟ در روانکاوی قرار است این انواع حافظه بازنمایی نمادین پیدا کنند یعنی آن بخش از خاطرات که مستقیما قابلیت بازنمایی دارند انسجام پیدا می‌کنند و به حافظه‌ی خودزندگی‌نامه‌ای منتقل ‌می‌شوند و آن بخش‌هایی هم که بدوی‌تر یا پیش‌کلامی هستند قرار است صرفا توسط امر نمادین محاصره شده و دربرگرفته شوند.ارسلان رعیتارسلان رعیتTue, 13 Sep 2022 22:22:33 +0430https://virgool.ir/@arsalaan.rayat/طغیان-خاموش-qeiuc0mfyqzrوقتی با حکمرانی مستبد و البته زورمند مواجه شویم چه می‌توانیم انجام دهیم؟ یا آشکارا بجنگیم و تبعات وخیم و نابودی را به جان بخریم یا خشممان را بپوشانیم و به شکلی غیرمستقیم و ضمنی آنرا ابراز بداریم، یعنی در زیر پوست تمکین طغیان کنیم. در ساحت روان هم با چنین معضلی روبرو هستیم، اینجا هم با همان تنگنا درگیریم. بخشی از روان سودای تحقق میل در سر دارد و بخشی متاثر از ژوییسانس و اخلاقیات (morality) فرمانی مقابل با آن ‌می‌دهد. همانطور که لکان هم اشاره می‌کند احساس گناه مسلط بر سوژه‌ی نوروتیک مربوط به گناهی است که او مرتکب شده، گناهی که اشتیاق‌مندی سوژه است. احساس گناهی که اخلاقیات بر سوژه تحمیل می‌کند.حال در برابر فشار و اجبار این حکمران مستبد که ما همواره در درونمان با خودمان حمل می‌کنیم سوژه چگونه می‌تواند پاسخ بدهد؟ احتمالا با دامنه‌ای از خودتخریبی‌ها.اما همانطور که گفته شد نوع آشکار، که نمود واضح‌تری از ژوییسانس است با رد وجودشان طغیان می‌کند، در این شرایط خودتخریبگری هم آشکارا تحقیقا «خود» را هدف می‌گیرد و تخریب می‌کند. در این متن این وجه کمتر مورد توجه است اما آن وجه دیگر که طغیانی خاموش است بر علیه آنچه مورد اشتیاق و میل نیست. اَشکالی از پرخاشگری منفعلانه، تنبلی، به تعویق انداختن مداوم کارها، سنبل‌کاری‌ها و ناشی‌گری‌ها و نظیر اینها.مبدا انرژی روانی سوائق و امیال است، ما برای انجام دادن کارها به انرژی نیاز داریم و چندان عجیب نیست اگر زمانیکه میلی پشت کاری نباشد برای انجامش انرژی نتوانیم فراخوانی کنیم. در سوی دیگر، باید با فرآیند ضدسرمایه‌گذاری روانی (anticathexis) آشنا شویم، فرآیندی که طی آن متریالی که واپس‌رانده می‌شود بهمراه تمام انرژی که روی آن سرمایه‌گذاری شده بوده بلوکه می‌شود. با انباشت این متریال و البته مکانیزم‌های دفاعی که برای حفظ واپس‌رانی مستمرا استفاده می‌شوند، طبیعتا انرژی وجود نخواهد داشت که سوژه را به سمت اشتیاقش ببرد. تنبلی و بی‌حرکتی می‌تواند به وضوح حاصل فرآیندی باشد که در آن میل سوژه چنان دچار واپس‌رانی شده که فضایی برای ابراز ندارد. در مورد به تعویق انداختن هم به همین ترتیب است وقتی میل و اشتیاق سوژه در برابر اشتیاق بزرگ‌دیگری مفقود شده تنها ابزار سوژه برای مقاومت در برابر آن به تاخیر انداختن می‌تواند باشد.اساسا اولا در همه‌ی این موارد باید به خاطر داشته باشیم که روانکاوی علمی نیست که بر نشانه‌ها و سمپتوم‌ها تمرکز کند و لذا دلایلی که قبلا ذکر شده می‌توانند چنین سمپتوم‌هایی ایجاد کنند. دوما همواره در هر شکست و درد پرتکراری در آگاهی باید به دنبال نفع و ژوییسانسی بود که در ناآگاه آن را به یک پیروزی و موفقیت تبدیل می‌کند.ما به بیانی سرشار از انرژی و اراده هستیم، آنجایی که فقدان این دو تجربه می‌شود بزرگ‌ترین خطا، جست‌و‌جو در سطح رفتار و خودآگاهی است، جایی که ما عوامل علّی را نادیده می‌گیریم، شکست در دستیابی به اهدافی که نسبت به آنها آگاهیم به معنای دستیابی موفقیت‌آمیز به اهدافی است که از آنها بی‌اطلاعیم و اتفاقا همین فضا را باید کندوکاو کرد. اتفاقا به دلیل نادیده گرفتن همین علل زیربنایی است که سوژه‌ی ناآگاه وادار می‌شود اینگونه پیامش اعتراضش را ارسال کند.روانکاوی از این رو (شاید تنها) ابزاری است برای گوش فرادادن به ندای درونی ما، ندای سوژه‌ی ناآگاه برخواسته از تفاوت مطلق، برخواسته‌ از اشتیاق ما. این اشتیاق است که با به تاخیر انداختن، متوقف کردن، ناشی‌گری و خرابکاری و پنبه کردن آنچه با دقت رشته بودیم برنامه‌هایمان را خراب می‌کند، تلاش‌هایمان را به باد می‌دهد و پیروزی را بدل به شکست می‌کند.اما پرسش اساسی اینجا روی همین نکته است، آیا همه‌ی این موارد به همین ترتیب روی می‌دهند؟ یا اتفاقا ماجرا کاملا وارونه است؟ شکست، اینجا از آنِ کدام بخش است؟ ایگویی که برده‌ی بزرگ‌دیگری است؟ یا ما در مقام سوژگانیتمان؟ برتری کدام یک حقیقتا پیروزی ماست؟ارسلان رعیتارسلان رعیتThu, 01 Sep 2022 13:37:05 +0430https://virgool.ir/@arsalaan.rayat/اراده-و-میل-kxyqrkgmzagiروانکاوی اساسا علم بررسی تضادهاست و میان قطب‌های متضاد فراوانی دست به تحقیق و تفحص می‌زند، گاه در مورد آگاهی و ناآگاهی، گاه در مورد مرگ و زندگی و گاه هم در مورد ظاهر و باطن زندگی فرد. البته روانکاوی همواره موضع خنثی ندارد، اتفاقا در موارد مشخصی موضع شفاف (گاها خلاف جریان اصلی) و معینی اختیار کرده. بطور مثال روانکاوی بیشتر به محتوای نهان، علیت و انگیزش پشت رفتارها، احساسات و افکار می‌پردازد تا به آنچه در ظاهر مشاهده می‌شود و این متمایز‌کننده‌ی روانکاوی از سایر مکاتب فکری و رواندرمانی است.برای لکان میان اصطلاحات مختلف رایج در روانشناسی تمایزهای آشکاری وجود دارد و او اینها را پر رنگ‌تر می‌کند. بطور مثال میان عمل و رفتار و میان میل و اراده.رفتار (behavior) اصولا آنچه قابل مشاهده است تعریف شده و بدین ترتیب اولا ظاهر است و دوما خودآگاه است. عمل (action) اما بر خلاف رفتار می‌تواند آشکار یا ناآشکار باشد ولی وجه تمایز آن در ارتباطش با درخواست (به فرانسوی demande) یا میل است و به بیان دیگر مصدر ناآگاه دارد.برای مثال دو فرد رفتار پرخوری از خود نشان می‌دهند، انواع رواندرمانی‌هاو رویکرد روان‌پزشکی به سمپتوم (پرخوری) توجه می‌کنند و آنچه فرد در خودآگاهش دلیل این رفتار شناسایی می‌کند، مثلا با تکنیک‌های رفتاری سعی در خنثی کردن رفتار با رفتار متضاد یا خاموشی یا هر روش دیگر می‌کنند و یا روی شناخت معیوب و تحریف‌شده‌ی او کار می‌کنند و برخی دیگر هم روی اراده و انتخاب او مانور می‌دهند تا در نهایت این رفتار حذف شود.در روانکاوی اما عملا تمرکز روی سمپتوم‌ها نیست، از این منظر چه بسا دو نفر با علل کاملا متفاوت دست به پرخوریمی‌زنند. هر دو ممکن است بیان کنند که دوست دارند چیزی بخورند، بدین معنی که اراده بر خوردن دارند اما علت پشت اینها یکی نیست، شاید یکی پرخوری می‌کند چون بر مبنای میلش برای ارضای دهانی همواره باید دهانش بجنبد و دیگری بخورد چون پرخوری چیزی را که واپس‌رانده ‌می‌پوشاند (به درخواستش تن دهد) مثلا جذابیت فیزیکی و جنسی و عمل برمبنای آن، یعنی اگر بخورد چاق می‌شود و به نظرش دیگر جذابیت جنسی ندارد و اینگونه لازم نیست با میل جنسی‌اش کلنجار برود. آیا با این دو مورد با چنین علت‌شناسی متفاوتی می‌توان با یک روش برخورد کرد؟ آیا اینجا عمل مهمتر از رفتار نیست؟اینجا البته تمایز مهم دوم، میان میل و اراده مطرح می‌شود. میل (desire) که منشاء آن را در سوائق می‌توان یافت معمولا ناآگاه است و می‌تواند عمل را کنترل کند. اراده (will) اما تصور خودآگاه ما از این خیال است که همه چیز در کنترل ماست. در واقعیت اما اراده نقشی در علت اعمال ما ندارد. برای ما راحت‌تر است که فکر کنیم خودمان تصمیم‌گیرنده برای زندگیمان هستیم، که انتخاب آزاد داریم و می‌توانیم زندگیمان را به هر سو خواستیم ببریم و کنترل کنیم، اما همانطور که فروید بیان می‌کند ما حتی در خانه‌ی خود صاحب‌خانه نیستیم، ناآگاه اعمال را کنترل می‌کند و جبر روانی بر ما حکمفرماست، جبر روانی با تعیّن یا علیّت چندگانه ‌(overdetermination)، اراده‌ی آزاد را مغلوب خود کرده‌است.همانطور که در بحث واپس‌رانی مطرح شد، این سازوکار با قطع ارتباط روان با واقعیت و محدود کردن انتخاب‌ها و گزینه‌های ما عملا سرنوشت زندگی ما را به دست جبر روانی داده.بر همین مبنا روانکاوی از یک سو تلاش دارد با آزاد کردن لیبیدو و پیوند دادن دوباره این بخش‌ها با واقعیت مسیرهای پیش روی ما را تعدد بخشد و در دیگر سو این پذیرش را (به اصطلاح اختگی)برای فرد ایجاد کند که سوائق ناآگاه اعمال را تحت تسلط خود دارند.شاید به همین دلیل آدام فیلیپس بیان می‌کند: «وقتی روانکاوی موفقیت‌آمیز باشد مردم را از نیازشان برای اینکه زندگی‌نامه خودشان را بنویسند شفا می‌دهد.»شاید نوشتن زندگی‌نامه استعاره از این خیال ماست که دارای اراده‌ی آزاد هستیم، ما با انتخاب‌هایمان مسیر زندگیمان را مشخص می‌کنیم، ما مسلط بر زندگی هستیم و ما فصول کتاب زندگیمان را آنطور که می‌خواهیم پر می‌کنیم. شاید لغت کلیدی اینجا «نیاز» باشد، نیاز شفا داده می‌شود. وقتی با محتوای سرکوب‌شده روبرو شویم و اختگی و محدویت‌هایمان را بپذیریم، آنگاه این نیاز هم از بین خواهد رفت.ارسلان رعیتارسلان رعیتMon, 25 Jul 2022 21:58:07 +0430https://virgool.ir/@arsalaan.rayat/زمان-و-روانکاوی-eilpsdhotixfArt by Salvador Dalíزمان معیار تغییر است، ما تغییر را در بافت زمان می‌فهمیم. روانکاوی هم نظریه‌ای در رابطه با تغییر روانی دارد از این رو روانکاوی و زمان با هم گره خورده‌اند. روانکاوی درباره اَشکال آن تغییراتی که ادراک و درک می‌شوند بسیار بحث کرده، اینکه چگونه مردم تغییر را به خاطر می‌آورند و تجربه می‌کنند. هرچه تغییر چشمگیرتر، به خاطر آوردن آن راحت‌تر خواهد بود. گرچه اغلب تغییراتی که برجسته و وقفه‌های زمانی که قابل توجه هستند راحت به خاطر سپرده می‌‌شوند اما زیر انبوهی از مواد ناگاه دفع می گردند. چنین خاطراتی را تروما می‌نامیم که از ریشه یونانی زخم است، زخمی که ردی بر جای می‌گذارد. بدین ترتیب تروما عدم تداوم درون ادراک زمان سوژه است. تکرار یا بازگشت آنچه واپس‌رانده شده نشانه‌ها و سمپتوم‌های تروما هستند زیرا یک پیوستگی زمانی در بازگشتشان شکل می‌دهند، که جایگزین به یاد آوردن هستند، این به نوعی شکست سوژه در به یاد آوردن تروماهاست.در روانشناسی، مفهومی به نام اثر زایگارنیک (Zeigarnik effect) وجود دارد که بیان می‌کندتکالیف ناتمام، بسیار بهتر از آنهایی که به سرانجام رسیده‌انددر ذهن باقی می‌ماند و آنرا درگیر می‌کند. بدین ترتیب این تکالیف ناتمام، وقفه‌هایی در پیوستگی زمان هستند.از نگاه روانکاوی، تروما ناپیوستگی در واپس‌رانی است. به این معنا که تروما یک واپس‌رانی بیش از اندازه یا کمتر از آن در مقایسه با سایر واپس‌رانی‌هاست. تروماها به مثابه واقع یا آنچه قابل بیان نیستند به طور معمول با یک ناپیوستگی و یک برش در زمان توصیف می‌شوند. واقعه‌ای که قبل و بعد آنها از نظر کیفی تفاوتی دارد که فرد به آن اشاره می‌کند. وقفه‌ها نقاط روشنی هستند از سدی که در برابر جریان زمان ادراک شده قرار گرفته و زمانی که مورد توجه است نه زمان عینی بلکه ذهنی (subjective time) است یعنی آنچه فرد تجربه می‌کند.از همین روی یکی از اصول عملی روانکاوی لکانی اینگونه توجیه می‌شود، زمان جلسات تحلیل بسیار به تجربه سوژه در جلسه بستگی دارد. اینکه هیچ تجربه‌ی رابطه‌ای انسانی زمان ثابت ندارد بلکه منوط به آنچه به افراد می‌گذرد است، لکان اعتقاد داشت که زمان ثابت به معنی نشنیدن سرنخ‌ها و ندیدن تجربه‌ی تحلیل‌شونده در تحلیل است و به همین دلیل آنرا رد می‌کرد.از دیگر سو زمان در زبان هم نقش کلیدی دارد، تفاوت‌ در زمان‌بندی واژه‌ها را می‌سازد یا به آنها معنایی خاص می‌دهد. مثلا گوینده‌ای جمله‌ی خود را با واژه‌ی زبان شروع می‌کند، شنونده منتظر ادامه جمله می‌ماند تا با واژه‌های دیگر معنای مورد نظر گوینده را درک کند. در تحلیل هم به همین ترتیب است، روانکاو مدام منتظر است با ظهور دالی جدید معنای نوظهوری پدیدار شود که معنای سمپتوم‌ها و هسته‌ی رنج تحلیل‌شونده را نمایان کند.در این فضای محصور در زمانآنچه بی‌زمان است (ناآگاه) هم معنا می‌یابد. سکوت در این میان دیگر کلید رمزگشایی است. سکوت و زمان در اینقالب هر دو در آغشته شدن به واژه و تبدیل به امر نمادین نقش حیاتی دارند.لکان در سمینار یازدهمش می‌نویسد: «این فریاد نیست که در تضاد با پس‌زمینه‌ای از سکوت معنادار می‌شود، برعکس باعث می‌شود سکوت به عنوان سکوت پدیدار شود.»این جمله نقش سکوت در ارتباط با زمان را مشخص می‌کند و شاید به همین دلیل سکوت در جلسه و زمان جلسات شناور از ارکان اصلی فضای تحلیلی لکانی هستند. ارکانی که هدفشان پدیدار شدن معنای گفتمان منحصر بفرد سوژه و بازیافتن اشتیاق اوست.ارسلان رعیتارسلان رعیتFri, 22 Jul 2022 12:43:47 +0430https://virgool.ir/@arsalaan.rayat/گریز-از-حقیقت-fvgdr1d5px3hby Louise Bourgeoisآیا ما می‌خواهیم حقیقت را درمورد وجودمان بدانیم؟ روی کاغذ جمعیت یک صدا پاسخ می‌دهند بله! ولی با آگاهی یافتن از هزینه‌های آن این جمعیت اندک اندک پراکنده می‌شوند و تعداد قلیلی باقی می‌مانند. روانکاوی هم اذعان دارد که آگاهی از حقیقت دشوار و گاهی بیهوده است، ما نیازی نداریم تمام حقیقت را درباره‌ی وجودمان بدانیم، برای ما کارکردی ندارد، اما آن بخش دیگر از حقیقت که کارکرد دارد چطور؟ آگاهی نیافتن نسبت به آن بخش، هزینه گزافی بر زندگی فرد تحمیل می‌کند. تعداد کمی از افراد هستند که ساختار سمپتوم‌های آنها بدون مشکل در طول زندگی برایشان کار می‌کند، از سوی دیگر غالب افراد دیر یا زود به نقطه‌ای می‌رسند که سمپتوم‌هایشان از کار می‌افتند و از تعادل خارج می‌شوند. اینجاست که آگاهی نیافتن از حقیقت رنجش بسیار بیشتر از آگاهی یافتن می‌شود. رنجی که البته با این وجود برخی با کمال میل می‌پذیرند تا به هر قیمتی با حقیقت روبرو نگردند.اینجا رویکرد فروید و لکانب طور مثال با کارل راجرز که ادعا می‌کرد انسان گرایش ذاتی به یافتن حقیقت دارد در تضاد می‌افتد. ظاهرا گرایش اساسی نه در یافتن بلکه در پنهان کردن حقیقت است. افراد با انواع و اقسام روش‌ها، آگاه و یا ناآگاه در حال فریب خود هستند. حقیقت همانند خیره نگاه کردن به خورشید است و بدون ابزار بصری مخصوص فرد را نابینا خواهد کرد. حقیقت یعنی پذیرفتن و به رسمیت شناختن تعارض‌ها و مسئولیت در پاسخ دادن به آنها. فروید این بخش خودفریب را ایگو می‌نامد، بخشی که ظاهر را حفظ می‌کند، به هر قیمتی که شده. تمام تعارض‌ها را سرکوب می‌کند و از قلمروی آگاهی به ناآگاهی می‌راند. یعنی آنچه حقیقت دارد اما دشوار است را به چیز دیگری گره می‌زند و اصل آن را واپس‌می‌راند. به نوعی آنرا با چیز دیگری می‌پوشاند.این آن چیزی است که «رد کاذب» (false trail) یا «ارتباط کاذب» (false connection) خوانده می‌شود، حقیقتی متعارض با ظاهری بزک شده. حقیقتی که با اشتیاق پیوند دارد و لذا اشتیاق سوژه همواره زیر خروارها رد کاذب یا «حافظه‌ی پوشاننده» (screen memory) مدفون شده. کار روانکاوی پس می‌شود کاوش این سطوح برای بازیابی آنچه در اعماق مفقود شده، آنچه لکان «تفاوت مطلق» می‌نامد.چرا ایگو خودفریبی را برای سازگاری برگزیده؟ حقیقت امری است در ارتباط با بُعدواقع. امری است که به واژه آغشته نشده، لذا تا‌ آن زمان هرگونه مواجهه با آن عملا تروماتیک است. بخشی دلهره‌آور که به تعبیری در روان ما بازنمایی نشده و نمایندگی ندارد، پس قابل درک هم نیست. این یادآور امری هولناک برای هر موجود جاندار است.هر آنچه بازنمایی نشده باشد مستعد اتصال با مفهومی است که بیش از همه با آن آشنا هستیم و در عین حال در غرابت مطلق با آن: مرگ.در چنین شرایطی راهبرد ایگو برای مخفی کردن حقیقتی که توسط روان قابل هضم نیست نه تنها مذموم نیست بلکه برای محافظت از ساختار روان حیاتی است. ایگو برای هماهنگی با واقعیت درونی و بیرونی سمپتوم‌سازی می‌کند تا نقطه‌ی تعادلی ایجاد کند و اگر برخی ناکامی‌ها رخ نمی‌دادند فرد می‌توانست بدون اخلال جدی زندگی‌اش را به پایان برساند، اما ناکامی‌ در دنیای امروز تقریبا غیرقابل اجتناب است، دنیای امروز چنان ناکامی پشت ناکامی بر سوژه فرو می‌فرستد که کمتر کسی مصون از تجربه‌ی اضطراب شدید ناشی از فروپاشی نظام سمپتوماتیک است که دیگر برایش کار نمی‌کند. اینجا اگر دوایی موجود باشد همان یافتن حقیقت گمشده است.ارسلان رعیتارسلان رعیتFri, 22 Jul 2022 12:36:05 +0430https://virgool.ir/@arsalaan.rayat/سرکوبی-و-واقعیت-ka8nmm492njnArt by Seungyea Parkوقتی صحبت از روانکاوی می‌شود و رنجی که این فرآیند خواه ناخواه دربر دارد، پرسش مهمی مطرح می‌شود: چرا باید از ابتدا وارد شد؟ چرا باید دردش را به جان خرید؟ آیا می‌ارزد؟در واقعیت گرچه این فرآیند پر از فراز و نشیب است و طبعا گاهی در ساحل آرام و گاهی میان امواج هائل دریای ناآگاهی، هزینه‌ی روانی و مالی آن قابل توجه است. شاید آنچه پس از آن رمزگشایی می‌گردد آن را از نظر اقتصادی هم به صرفه کند اما این پرسش به خصوص در ابتدای کار فوق‌العاده مهم است.پاسخ آن را باید در واپس‌رانی یا سرکوبی (repression) جستجو کرد. فهم این مکانیزم مشخص می‌کند که چرا روانکاوی حداقل برای سوژه‌ی مشتاق دغدغه‌مند تا این حد حیاتی است و چگونه روانکاوی زندگی فرد را دگرگون می‌کند و کیفیت جدیدی می‌آفریند.با بروز اولین زمینه‌های ناکامی رابطه‌ی بی‌نقص و کامل نوزاد-مادر شروع به تیره و تار شدن می‌کند. نوزاد در نیازمند‌ترین حالتش ناکام و خشمگین است و ابژه‌ی خشم هم مادر است. در چنین حالتی باید با چنین خشمی چه کند؟ خشمی که در آن برهه با مرگ‌خواهی و نابودی برابر است معطوف به فردی شده که حیات نوزاد به او وابسته است. خشم برای نوزاد هم برابر با مرگ است، این‌ها ابتدایی‌ترین فرم‌های تعارض برای فرد هستند. تعارض با واقعیت و تعارض با ابژه. در چنین حالتی که برای حل تعارض ابزاری در دست ایگوی بدوی نوزاد نیست او از یک مکانیزم کلیدی استفاده می‌کند، واپس‌رانی نخستین. این مکانیزم ابزار بقای کودک در این برهه است و همانطور که فروید از شاهکار «گوته» یعنی «فاوست» نقل می‌کند: «آنهایی که در یک عصر همچون خدایگانی تصور می‌شدند در عصری دیگر بدل به شیاطین گشتند.»در پاسخ به تعارض‌ها که شامل دو یا چند نیروی ناآگاه هستند که هنگام ورود به آگاهی یا با قواعد آن یا با یکدیگر ناهمخوان هستند مکانیزم واپس‌رانی یکی یا تمام این نیروها را منع می‌کند. بدین ترتیب ایده‌ یا تکانه‌ای دسترسی‌اش به آگاهی بریده می‌شود و مثلا هیجانی که متصل به آن است بصورت سرگردان درمی‌آید، مدام در جستجوی ایده‌ای دیگر است که در آگاهی ناهمخوان نیست و اجازه‌ی ورود دارد و ما در این شرایط با لشگری از هیجاناتی روبرو هستیم که با ایده‌هایی بی‌ربط پیوند خورده‌اند، هیجاناتی گنگ و غیرقابل فهم برای سوژه.اما این بزرگترین هزینه‌ای نیست که واپس‌رانی برای دستگاه روان و خود فرد دارد. بزرگترین هزینه برای او در مقوله‌ی جبرگرایی روانی قرار دارد. یعنی ناآگاه سرنوشت یک سوژه‌ را تا پایان عمرش از پیش محتوم می‌کند.با هر ایده یا تکانه‌ای که در روان سرکوب می‌شود ارتباط آن با بخشی از واقعیت قطع می‌شود. بدین ترتیب با ازدیاد این بخش‌های سرکوب‌شده در ناآگاه عملا ارتباط هر چیز مرتبط با این بخش‌ها با واقعیت قطع است و یک سری نقاط کور روانی را ایجاد می‌کنند که زیست سوژه را در دنیای واقعی به شدت محدود می‌کنند. تصمیمات، ترجیحات و انتخاب‌های هر فرد بدین ترتیب به شدت محدود می‌شود و در دنیایی که فرصت‌های هر انسانی بصورت ذاتی شدیدا محدودیت دارد این محدودیت‌های ناآگاه سبب محرومیت او می‌گردد. اینجاست که جبر روانی واضح می‌شود، وقتی از بین مسیرهای ممکن زندگی یکی یا تعداد اندکی قابل دیدن و انتخاب باشند، از پیش، سرنوشت فرد مشخص خواهد بود مگر اینکه به ترتیبی این نقاط کور قابل دیدن شوند و ارتباط روان با بخش‌هایی از واقعیت که گسسته بوده بازسازی شود.ارسلان رعیتارسلان رعیتFri, 22 Jul 2022 12:26:31 +0430https://virgool.ir/@arsalaan.rayat/سیّالیت-معنا-در-روان-zu1spc1ixn7uدر تحلیل، دامی وجود دارد که هر کسی ممکن است در آن بیفتد و به بیراهه برود. این دام باور به این تصور (توهم) است که کلمات (یا هر چیزی متناظربا آن) معنای مشخصی دارند. تصور کنید فردی از رویایش صحبت می‌کند و درمانگر بدون شنیدن تداعی‌ها بر اساس عناصر موجود در خواب آن را تفسیر می‌کند، مثل کتاب‌های تفسیر خواب.از بدو تولد مشخص شده که کودک در حالتی قرار دارد که آنرا «روان‌کژی چندگون» (polymorphous perversity)می‌نامند. به این معنی نقاط کسب لذت برای نوزاد در تمام بدن او پخش هستند. با رشد نوزاد این نواحیِ شهوانی تدریجا و بصورت طبیعی بر نقاط جنسی بدن متمرکز می‌شوند. در بُعد روانی هم با افزایش سن چیزهایی که برای ما لذت‌بخش هستند اختصاصی‌تر می‌شوند.دو نکته مهم اینجا وجود دارد، اول اینکه با وجود اختصاصی شدن نسبت به سایر موجودات، انسان ابژه‌های لذت بخش بسیار متنوع‌تر و بیشتری دارد و دوم و مهمتر اینکه هر فرد شاکله‌ی منحصر بفردی از موضوعات لذت‌بخش دارد. بدین ترتیب واضح است که لذت یعنی انرژی‌گذاری لیبیدویی برای هر فرد ساختاری منحصر بفرد دارد، یعنی همان سکسوآلیته. در اینصورت وقتی روانکاوی هدفش را کشف سکسوآلیته‌ی خاص تحلیل‌شونده قرار می‌دهد، روی واژه‌ی «خاص»، «منحصر بفرد» و نظیر اینها تاکیدی مضاعف دارد. شاید به همین علت لکان از سوژه صحبت می‌کند، سوژه‌ای که برای ظاهر کردنش ابتدا باید زنجیره‌ی دال و مدلول‌های او را بازشناخت. این را باید در مورد این زنجیره دانست که هرگز ما ازشبکه‌ای از دلالت‌ها با معانی ثابت و ایستا صحبت نمی‌کنیم.در این شبکه معنای هر دلالت با توجه به دلالت‌های متصل با آن مشخص می‌شود. در نتیجه هرگز نمی‌توان در مورد معانی قطعیت داشت، چه بسا دلالتی جدید در ارتباط با یک دلالت ظاهر شود ومعنای آنرا دگرگون ‌کند. اما این در عمل به چه معناست؟ به این معنا که تنها یک روانکاو یا درمانگر متوهم است که فکر می‌کند می‌داند تحلیل‌شونده چه می‌خواهد بگوید، که او را کامل شناخته، دیگر نقطه‌ای تاریک برای او وجود ندارد. وقتی سوژه رویایی را بازگو می‌کند معنای احتمالی از دل تداعی‌های او (زنجیره‌ی دلالت‌ها) سر بر می‌آورد. روانکاوی که بی‌توجه به تداعی‌ها، تعبیر می‌دهد در واقع درباره‌ی خودش تعبیر داده، چون تعبیرش بر مبنای زنجیره‌ی دلالتی خود اوست. همانطور که فروید (۱۹۱۶) بیان می‌کند: «دانش ما از ناآگاه با دانش او یکی نیست، حتی اگر ما آنرا مخابره کنیم، او آنرا دریافت نخواهد کرد، ... و حتی اگر تغییری هم رخ دهد ناچیز خواهد بود.»اغلب درمانگران خودشیفته که می‌خواهند با هوش و دانششان تحلیل‌شونده را تحت تاثیر قرار دهند چنین می‌کنند، روانکاو باکفایت تنها گوش می‌دهد و باور‌ها و نگرش خودش را بر فرد تحمیل نمی‌کند، همانطور که بیون اشاره دارد، «بدون حافظه و بدون اشتیاق» خودش در جلسه حاضر می‌شود. او در جایگاه ارباب و معلم قرار نمی‌گیرد. اتفاقا برای یادگیری زبان ناآگاه تحلیل‌شونده، او معلم درمانگر خواهد بود، اوست که با تداعی‌هایش، با استفاده‌ی منحصر بفردش از زبان به روانکاو می‌آموزد که کارکرد دستگاه زبانی (امر نمادین) برای او چگونه است. این پویایی در تک تک ارکان روان بشر به چشم می‌خورد. در جنس‌مندی، گرایش جنسی، ابژه‌های اشتیاق و...روانکاوی یک پیام ساده اما بسیار جنجال‌برانگیز دارد: اینکه هیچ مرجعی وجود ندارد که صلاحیت داشته باشد مشخص کند که چیزها معنایی ثابت دارند و آن معانی چه هستند. اینکه روانکاو در مقابل تحلیل‌شونده فقط در یک جایگاه قرار می‌گیرد و آن «جهل» (ignorance) است.ارسلان رعیتارسلان رعیتTue, 12 Jul 2022 09:31:28 +0430https://virgool.ir/@arsalaan.rayat/رویابین-و-مسئله-ی-رویا-xzl3cjh9lod7علی‌رغم ادعاهای مکرر مخالفان که «روانکاوی مرده است»، روانکاوی اکنون در اوج پویایی تاریخ ۱۳۰ ساله خود قرار دارد. مکاتب فراوانی در دل روانکاوی شکل گرفته‌ و در حال رشد هستند که گاهی البته نگاه‌های متضادی به مفاهیم دارند. اما گاهی علی‌رغم این تضادهای نظری روی بعضی موضوعات توافق وجود دارد.یک مشاهده رایج هنگام تحلیل اینست که برخی که تا کنون رویا نمی‌دیدند شروع به رویا دیدن می‌کنند و برخی دیگر که می‌دیدند رویا‌هایشان بیشتر و پرتنش‌تر می‌شود. البته برخی هم اصولا رویا نمی‌بینند.چه در حال رخ دادن است که رویا اینگونه دستخوش تحول می‌شود؟ تقریبا مکاتب مختلف روانکاوی پاسخ را در مخاطب رویا می‌یابند. اینکه اصلا رویا برای چه کسی دیده شده ؟عمل رویا (dream-work) که همانند یک استودیو رویا تولید می‌کند همواره طوری محتوای نهان رویا را ‌پوشانده و دگرگون می‌کند که رویابیننده نتواند از ظاهر رویا این محتوای نهان را بیرون بکشد و در عین حال خواب فرد هم حفظ شود. اگر مکانیزم‌های رویا خوب عمل نکنند و ایگو متوجه حضور عناصر واپس‌رانده شده در رویا شود رویابیننده (معمولا با وحشت و بصورت کابوس‌وار) از خواب می‌پرد. پس رویا در واقع هرگز برای ایگو دیده نمی‌شود چون ایگو خود عامل سرکوبگری است که مکانیزم‌های رویا قرار است پیام رویا را دور از چشم آن برسانند. اما اگر ایگوی خود فرد قرار نیست رویا را بفهمد و هدف رویا نیست پس پیام برای چه کسی است؟توماس آگدن (Thomas Ogden) از بزرگترین روانکاوان معاصر و از مهمترین پیروان ویلفرد بیون (W. R.Bion) بیان می‌کند: «هر جا رویابینی ناخودآگاه حضور دارد که درباره‌ی رویا، رویاورزی می‌کند، ما شاهد حضور رویابینی ناخودآگاه هستیم که رویا را می‌فهمد.»یا جوزف سندلر (Joseph Sandler) از روانکاوان بزرگ پیرو آنا فروید که برخی او را نماینده‌ی اصلی روابط موضوعی در دل مکتب روانشناسی ایگو می‌دانند می‌گوید: «هرجا کار-رویای ناخوآگاهی وجود دارد، لزوما کار-فهمیدن ناخودآگاه نیز وجود خواهد داشت.»به بیان لکانی، مقصود رویا بین قطعا ایگو نیست و سوژه ناخودآگاه همواره چند قدم از ایگو جلوتر است، برای رویا دیدن باید یک بزرگ‌دیگری وجود داشته باشد که بفهمد، شنونده‌ای که بشنود و پیام سوژه‌ی ناخودآگاه آنالیزاند را بفهمد.ارسلان رعیتارسلان رعیتSun, 10 Jul 2022 19:15:19 +0430https://virgool.ir/@arsalaan.rayat/مکانیزم-های-ساخت-رویا-mpcnnxnew7uhرویاهایی که ما می‌بینیم همواره حامل پیام‌هایی از «ناآگاه - unconscious» هستند هر چند به دلیل تغییر شکل یافتنشان گاهی بی‌ربط، نامفهوم، عجیب یا احمقانه جلوه می‌کنند. رویا اغلب تحقق آرزوها و امیالی است که درونمان داریم که گاها یا اساسا سرکوب شده‌اند یا ارضایشان میسر نشده و اینجا فضایی برای خودنمایی و راهیابی به «آگاهی - conciousness» پیدا کرده‌اند. خواب همواره حول محتوایی می‌چرخد که به آن محتوای پنهان (latent content) می‌گویند و البته حتی برای روانکاو پرتجربه و متبحر هم دسترسی به آن بدون استفاده از تداعی‌های آنالیزاند امکان‌پذیر نیست. محتوای پنهان در ناآگاه موفق می‌شود با چهار مکانیزم مهم به سطح بالاتر هشیاری یعنی «پیش‌آگاه – preconscious» راه‌یابد. این چهار مکانیزم عبارتند از جابه‌جایی، تراکم یا ادغام، نمادپردازی و نمایشی‌سازی.در جا‌به‌جایی (displacement) ایده اصلی به حاشیه می‌رود و در پس پرده قرار می‌گیرد و ایده‌ای فرعی یا انحرافی به مرکز توجه می‌آید. بدین ترتیب در عین وجود محتوای پنهان دستگاه سانسور آنرا نادیده می‌گیرد.در ادغام (condensation) ایده‌های ناهمگون در یک چیز ادغام و فشرده شده و آن چیز می‌شود نماینده تمام ایده‌های اولیه. این مهمترین مکانیزم در رویاسازی توسط عمل رویا (dreamwork) است.در نمادپردازی (symbolization) به دو صورت با استفاده از نماد‌های همگانی یا شخصی محتوای پنهان تبدیل به نماد شده و نماد جانیشن ایده اولیه می‌شود.در نمایشی‌سازی (dramatization) هم ایده گویی به موضوع یک نمایش تبدیل می‌شود که کارگردانی آنرا روی صحنه برده و بدین ترتیب دگرگون شده است.پس از اینکه محتوای سرکوب شده توسط مکانیزم‌های قبلی مبدل شده و به «پیش‌آگاه - preconscious» راه یافتند، آنجا هم توسط مکانیزم‌های دیگری به نام‌های پرداخت ثانویه (secondary elaboration) و روند بازنمایی (representation procedure) آنرا برای ارسال به آگاهی و تبدیل به محتوای آشکار رویا آماده می‌کنند.در بازنمایی‌پذیری، محتوای رویا توسط عمل‌رویا (dreamwork) به انگاره‌های بصری تبدیل می‌شود و در پرداخت ثانویه محصول مکانیزم‌های چهارگانه در قالب روایتی نسبتا منسجم ارائه شده و شکاف‌های آن پر می‌شوند. در تمامی این مکانیزم‌ها، هدف پنهان کردن آرزوها و امیالی است که در قدم اول توسط دستگاه سانسورگر سرکوب شده و ضمنا بازبینی آن به نحوی است که برای این دستگاه قابل تشخیص نباشد.از مهمترین وظایف عمل‌رویا تضمین تداوم خواب است و اگر به دلایل متفاوتی محتوای پنهان درست ملبس نشده باشند و بر خواب‌بیننده ظاهر شوند، دستگاه سرکوبگر بلافاصله ایگو را وادار به بیدار شدن و قطع رویا به وسیله قطع خواب می‌کند. این موضوعی است که اغلب به دلیل فشار دستگاه سرکوبگر با عواطف منفی همراه می‌شود، وقتی ما با وحشت، پریشانی و اضطراب از خواب می‌‌پریم چنین اتفاقی رخ می‌دهد.اما یکی از مهمترین دلایل بی‌خوابی(insomnia) هم همین مسئله است وقتی به دلیل فشارها و مشکلات روانی ایگو تضعیف شده و شکننده شده باشد، اولا فرآیند تغییر شکل محتوای رویا ناقص انجام می‌شود و محتوای پنهان به رویا نشت می‌‌کند و دوما ایگو توان تن دادن به فرامین دستگاه سرکوبگر را ندارد و لذا توسط این دستگاه تحت فشار قرار می‌گیرد تا صورت مسئله را پاک کند، اگر فرد نخوابد رویایی هم نخواهد دید هر چند هزینه چنین راهبردی بسیار سنگین خواهد بود.ارسلان رعیتارسلان رعیتSun, 10 Jul 2022 16:09:39 +0430https://virgool.ir/@arsalaan.rayat/رویا-و-بی-خوابی-dodngg1naawnInsomniaبرای به خواب رفتن دستگاه روان باید تمام انرژی روانی خود را از دنیای بیرون پس کشیده (decathexis) و روی ایگو متمرکز کند، حالتی از خودشیفتگی که بسیار شبیه دنیای درون‌رحمی (intrauterine) است، گویی دنیای بیرونی اصلا وجود ندارد یا چیزی بسیار شبیه وضعیتی که در بدو تولد حاکم است.اما به دو دلیل ممکن است این فرآیند مختل شود و در نتیجه فرد یا کاهش کیفیت خواب را تجربه کند و یا در حالت بدتر به کلی دچار بی‌خوابی(insomnia) شود.یک حالت زمانی است که محرک‌های بیرونی شدید هستند و ایگو توانایی پس کشیدن انرژی روانی را ندارد، مثلا زمانی که ما با زوجمان جروبحث کرده‌ایم و ذهنمان نمی‌تواند موضوع را رها کند.در حالت دوم که درون روانی است، ایگوی شکننده از ترس رویا دیدن نمی‌گذارد فرآیند پس کشیدن انرژی روانی صورت پذیرد. این حالت نیازمند توضیح بیشتر و بیان مقدمه‌ای در رابطه با رویا است.ابتدا فرآیند به خواب رفتن را دقیق‌تر بررسی کنیم:ایگو تلاش می‌کند تمام انرژی روانی را پس بکشد و حالت خودشیفتگی مطلق را حاکم کند. این هدف تنها می‌تواند تا حدی محقق می‌شود زیرا محتوای سرکوب‌شده‌ی ناآگاه تن به این خواست ایگو نمی‌دهد و در مقابل آن تلاش می‌کند نیروی خود را تا حدی حفظ کند، پس ایگو برای جلوگیری از رو آمدن این محتوا دستگاه سانسور را هر چند با سطحی بسیار کمتر از بیداری فعال نگه می‌دارد. هر چقدر قدرت و نیروی غرایز و تکانه‌های ناآگاه بیشتر، خواب بی‌ثبات‌تر و مشوش‌تر خواهد بود.رویا اینجا وارد می‌شود تا با تبدیل، جایگزینی و نمادین کردن متریال سرکوب‌شده به تصاویری که به اندازه کافی از موضوع اصلی دور هستند، انرژی تکانه‌های ناآگاه که به دنبال تخلیه هستند را بدون اینکه برای ایگو تهدید‌کننده باشند خنثی کنند. وظیفه رویا پس هم تحقق میل و هم نگهداری از خواب است.وقتی دستگاه سازنده رویا نتواند به اندازه کافی محتوای سرکوب شده را مبدل کند، فرد دچار کابوس می‌شود و هشداری فوری به ایگو فرستاده شده و ایگو خواب را متوقف می‌کند.در شرایط وخیم‌تر و موارد شدید، انقدر انرژی تکانه‌های ناآگاه زیاد است که دستگاه سانسور و سازنده رویا نمی‌توانند به درستی محتوای ناآگاه را سانسور کنند و لذا ایگو از حالت خواب دچار وحشت شدیدی می‌شود، پس پیش دستی می‌‌کند و با تمام توانش سعی می‌کند اجازه ندهد فرد به خواب رود و اینگونه بی‌خوابی حادث می‌شود.در طول دوران کار بالینی همواره و به خصوص در ابتدای کار با بیمارانم شنیده‌ام که می‌گویند خوابی دیدم که معنی خاصی نداشت یا چون در روز کاری کرده بودم شب خوابش را دیدم. تجربه سایر روانکاوان و من نشان می‌دهد رویا اساسا دارای معانی و پیام‌های مشخصی از ناآگاه است، منتها زبان رویا زبان فرآیند اولیه و زبان ناآگاه است.این موضوع صحیح است که بسیاری از رویاها انعکاس‌دهنده حوادث روز هستند. نوعی از رویا که فروید آنرا پس‌مانده روز (day’s residue) می‌نامد. اما این به این معنا نیست که این رویاها صرفا منعکس‌کننده وقایع روز قبل هستند و هیچ معنای خاصی ندارند. این پس‌مانده‌های روز به تنهایی نیروی لازم برای تبدیل شدن به رویا را ندارند و تنها زمانی که توسط تکانه‌های ناآگاه تقویت شوند به شکلی وارد رویا می‌شوند. در واقع ناگاه محتوای سرکوب‌شده‌اش را با استفاده از این پس‌مانده‌های روز از سد سانسور می‌گذراند.پس رویا در حالیکه دستگاه روان در حالت خودشیفتگی است ظاهر می‌شودو فارغ از واقعیت بیرونی به دنبال تحقق امیال و اصل لذت است. به همین دلیل رویا همواره غنی‌ترین متریال برای تحلیل را فراهم می‌کند. رویا شاهراه رسیدن به محتوای سرکوب‌شده ناآگاه است و هر چند مبهم اما اثرگذار اشتیاق‌های ما را به خودمان نشان می‌دهد، اشتیاق‌هایی که گاهی خودمان خبر نداریم وجود دارند.ارسلان رعیتارسلان رعیتSun, 10 Jul 2022 16:00:54 +0430https://virgool.ir/@arsalaan.rayat/بررسی-نظریه-رویای-فروید-hjhdzjw8qxqvفروید جمله معروفی درباره‌ی رویا دارد که البته به اغلب اشتباه نقل می‌شود، او بیان می‌کند: «رویا شاهراه دستیابی به دانش ناخودآگاه است.» دانشی که تنها از طریق تداعی آزاد قابل دستیابی است و دانشی که نظام دال و مدلول را به سریعترین وجه روشن می‌کند. به همین دلیل تعبیر (یا تاویل) رویا یکی از اساسی‌ترین مواد و فرآیندهایی است که در فضای تحلیلی صورت می‌پذیرد.اما این نگاه که رویا حاوی معانی و پیام‌هایی است از قرن‌ها پیش تاکنون مورد مناقشه فلاسفه، دانشمندان علوم اعصاب و پزشکی و همچنین روانشناسان بوده.خود فروید بیان می‌کند:«قیاس بی‌چون و چرای رویا و دیوانگی، یکی از مهمترین لوازم نظریه پزشکی درباره‌ی دنیای رویاهاست که در آن رویا جریانی بیهوده و فرآیندی آشفته است که بیانگر تظاهری تقلیل یافته از فعالیت ذهن است.»حتی قبل از ارائه نظریه رویا، فروید با مقاومت‌های شدیدی روبرو بود، بسیاری رویا را تصاویر توهمی و بی‌مفهوم ناشی از پالس‌های الکتریکی بی‌هدف در مغز می‌دیدند. حتی در سال‌های اخیر هم پس از گذشت ۱۲۷ سال از انتشار کتاب تعبیر رویای فروید این اعتقاد هنوز قدرتمند است. بطور مثال در یک سلسله مناظرات که بین آلن هابسون(J. Allan Hobson) از دانشگاه پزشکی هاروارد و مارک سولمز (Mark Solms) روانکاو عصب‌شناس پیشرو از دانشکده پزشکی دانشگاه سلطنتی لندن انجام شد، هابسون از ریشه نظریه رویای فروید را غلط، غیر علمی و بدون اعتبار توصیف کرد. از نگاه او رویا تنها تصویرسازی توهمی مغزی است و سه فرض اصلی فروید از نگاه او هر سه اشتباهند، رویا ارضای میل نیست، رویا براساس سرکوب نصفه نیمه ایگو تغییرشکل نیافته و رویا معنایی ندارد که تنها توسط روانکاو بتواند تعبیر شود.مارک سولمز عصب‌روانکاو مشهور در پاسخ مدل فروید را بهترین مدل در تبیین رویا تاکنون می‌داند. از نگاه فیزیولوژیک و عصب‌شناختی، دو اتفاق مهم هنگام خواب، فعال بودن جسم و در عین حال کاهش شدید فعالیت‌ نظام‌های کنترل اجرایی است، در نتیجه یک عدم تعادل در پویایی رخ می‌دهد، به زبان فرویدی در خواب تغییر در تعادل بین اید و ایگوست.دیگر موضوع مهم این ایده فروید است که کارکرد رویا نگهداری از خواب است، کارکردی که بر اساس واپس‌رانی رخ می‌دهد.رویا تصویرسازی عینی ذهن براساس نیازهای سائقی رویابیننده است و به خواب REM آنطور که هابسون ادعا می‌کند هیچ ارتباطی ندارد. هیچ موردی که در آن فردی با آسیب ساقه مغز یعنی بخش مربوط به خواب REM دیده نشده که رویا نبیند.در حالیکه آسیب در ناحیه پیش مغز، رویا دیدن را مختل می‌کند. بدین ترتیب مشخص می‌شود که در رویا دیدن بخش پردازش شناختی مغز فعال است و موضوع سیگنال‌های الکتریکی بی‌هدف و تصادفی ناشی از خواب REM کاملا بی‌اساس است.رویا که از دیرباز تاکنون در نگاه‌ بسیاری از فرهنگ‌ها و مذاهب با نمادشناسی مادی و فرامادی درهم‌تنیده است، در روانکاوی و نگاه علمی کاملا مرتبط با دنیای سوژگانی و درون روانی است. آنچه در بیداری سانسور می‌شود در رویا به طرزی تغییر‌شکل یافته ظاهر می‌گردد و البته به دلیل فعال شدن دوباره ایگو پس از بیداری بلافاصله دچار سرکوبی مجدد می‌گردد. سولکز پس از رد ادعاهای هابسون گوشزد می‌کند که نظریه فروید همانند هر نظریه دیگر در طول زمان باید دچار تعدیل، تغییر، اصلاح و در نهایت با مدل بهتر جایگزین شود، هر چند تاکنون عصب‌روانکاوی توانسته اغلب ادعاهای اصلی فروید را تایید کند و فعلا مدل فروید معتبرترین نظریه در باب رویاست.ارسلان رعیتارسلان رعیتSun, 10 Jul 2022 15:41:03 +0430https://virgool.ir/@arsalaan.rayat/جستجوی-خویشتن-نو-wruyagq2jpfhدر برخی رویکردهای روانکاوانه توانایی فرد در بازی کردن، پیش‌بین مهمی از وضعیت سلامت روانی اوست. بازی کردن را می‌توان متناظر با فعالیت خلاقانه دانست. فعالیتی که خودانگیخته، بداهه، خلق‌کننده و بدون لزوما هدف خاصی است. در واقع هدف آن در خودش است. یکی از مهمترین وجوه نظریه دونالد وینی‌کات هم همین بازی کردن و خلاقیت است و این خصیصه به وضوح در اتاق درمان وینی‌کات و روانکاوان وینی‌کاتی مشهود است. فضایی پر از موادی که با آن تحلیل‌شونده چه کودک و چه بزرگسال می‌تواند بازی کند و دست به خلق کردن بزند. هدف درمان وینی‌کات همواره یکپارچگی خود و در واقع شکل‌دهی به خویشتنی نو است. اگر در روانکاوی لکانی، روانکاو بر مبنای پرسشی که تحلیل‌شونده دارد او را کاندید روانکاوی قلمداد می‌کند یا نمی‌کند، برای یک روانکاو وینی‌کاتی خلاقیت همین نقش را دارد.این خلاقیت فضای سومی است که روانکاوی را از رواندرمانی متمایز می‌کند و تنها در این داشتن خلاقیت است که فرد می‌تواند خوشتنِ خود را کشف کند. خلاقیت میانجی می‌شود برای ارتباط روانکاو وتحلیل‌شونده که فقدان آن یعنی ارتباط مستقیم میان (در ظاهر) این دو در موارد مرضی یا ناپختگی شدید به چشم می‌خورد. باید توجه داشت که خلاقیت یک نقطه نیست یا موضوع محصولی خاص که از ذهن یا بدن مشتق شده نیست، خلاقیت یک فرآیند است. مخلوقِ نهایی هرگز قرار نیست فقدان «خود» را ترمیم کند. به همین دلیل فرآیند روانکاوی در اکثر رویکردها، فضایی بی‌شکل است که به ظاهر بی‌هدف است. هر چیزی که فضای خلاق را محصور و محدود کند ظرفیت درمانی تحلیل را مخدوش می‌کند. روانکاو همه‌چیزدان، روانکاوی که کار تحلیل را برای تحلیل‌شونده انجام می‌دهد یعنی لقمه را می‌جود و در دهانش می‌گذارد خلاقیت را از بین می‌برد.شاید به همین دلیل روانکاوان کمتر تعبیر می‌دهند و بیشتر شنوا هستند. تعبیر، به خصوص تعبیر زودهنگام، شکوفایی فرد را در نطفه خفه می‌کند.تحلیل‌شونده در بعد بیرونی وعینی، با آرمیدگی روی کاناپه دراز می‌کشد و تداعی می‌کند، بدون هیچ‌گونه محدودیتی. طبیعتِ تداعی، بیان چیزهایی است که به نظر بی‌ربط و بی‌معنی هستند و شاید هم باشند. همین ظرفیت روانکاو برای نشستن و تاب آوردن بی‌معنایی است که به فرد این توانایی را می‌دهد که دست به خلق بزند. در مقابل روانکاوی که از بی‌معنایی ملول یا مضطرب می‌شود اصرار بر سازمان و ساختار دادن به این بی‌معنایی می‌کند و بالطبع این بستر مناسب برای خلق را نابود می‌کند. این سازماندهی بی‌معناییِ زوری دفاعی است در برابر ابهام و به مثابه همان ارتباط مستقیم که گفته شد.در بعد استعاری بدین ترتیب فضای آرمیدگی، فضای تحلیلی است که پر از فرصت‌هایی برای خلاقیت است. بی‌شکل است و تحلیل‌شونده مجبور نیست به زور خودش را در آن جای دهد بلکه خود را در آن رها می‌کند. درمانگر با سکوتش او را دربر می‌گیرد و به او فضا می‌دهد، علاوه بر فضا به او مواد می‌دهد بدون اینکه ظرفیت او را برای «بازی‌کردن» با مواد دست‌کم بگیرد. در چنین فضایی حتی تحلیل‌شونده هم کمتر نیاز به شنیدن تعبیر دارد، تعبیر روانکاو از زبان خود او جاری می‌شود. اینجا می‌شود فضای «گذاری» (transitional space) که وینی‌کات در نظریه‌اش نقش کلیدی به آن می‌دهد، فضایی میانجی میان واقعیت روانی و واقعیت بیرونیِ مشترک بین افراد. فضایی در هم تنیده از بینادرونیت و عینیت. فضایی که محصول آن یافتن خویشتن نو توسط اوست.ارسلان رعیتارسلان رعیتFri, 08 Jul 2022 19:55:19 +0430https://virgool.ir/@arsalaan.rayat/۵-باور-فرویدی-لکانی-qtoukkqy9qqc«فیلیپ هیل» در کتاب «کاربرد فن بالینی لکانی» ۵ باور مرکزی را در نظریه‌ی بالینی فرویدی-لکانی مشخص می‌کند. ۵ باوری که عدم متابعت از آنها اثرات مهمی روی کاربست بالینی دارد. این ۵ باور عبارتند از:•معنای واژه بطور مطلق ثابت نیست و بنابر کاربردش معنای متفاوتی به خود می‌گیرد.•رنج کشیدن یک وضعیت انسانی است.•مردم اغلب از مواجهه با حقیقت درباره‌ی خودشان اجتناب می‌کنند.•مردم معمولا تغییرات، وقفه‌ها و ناپیوستگی‌ها را بهتر از عدم تغییر و پیوستگی ادراک می‌کنند یا بخاطر می‌آورند.•عشق و اشتیاق را باید متمایز کرد و این دو در توضیح وضعیت انسانی کلیدی هستند.•هر شخصی تاریخچه زبانی خودش را دارد، لذا هنگام استفاده از یک واژه با توجه به آن زمینه زنجیره‌ی دلالتی خاصی فعال است، درمانگر باید ذهنش را از فهم قبلی خالی کرده و تلاش کند از نو این زنجیره‌‌ی دلالتی را درک کند. در غیر اینصورت نتیجه تحمیل دلالت‌های خاص درمانگر به فرد است و نفی سوژگی او.•زندگی همواره سرشار از تعارض و سختی است، به جای اینکه آسان و هماهنگ باشد. البته این بدین معنا نیست که درمانگر نسبت به بیهوده رنج کشیدن افراد بی‌توجه است اما ورای آن درمانگر تلاش می‌کند به جای تلاش برای حذف رنجی که حذف ناشدنی است، آنالیزاندش را در نسبیتی جدید نسبت به آن قرار دهد.•مواجهه با حقیقت مستلزم ظرفیتی برای کنار آمدن با آن است، حقیقت خود ما را متحمل سختی و تعارض می‌کند. وجود پدیده‌ی واپس‌رانی به خوبی نشان می‌دهد که حقیقت روانی ما برایمان غیرقابل تحمل است و به همین دلیل سوژه‌ی نوروتیک از هر ترفندی استفاده می‌کند تا خودش را فریب دهد.•هر چه تغییرات چشمگیرتر باشند افراد آنها را بهتر به خاطر می‌آورند. گاهی این وقفه‌ها و تغییرات به خوبی به خاطر آورده می‌شوند اما در عمق ناآگاه مدفون هستند. خاطراتی که «تروما» خوانده می‌شوند. تروماهای کودکی در حالیکه واپس‌رانده شده‌اند اما منشا بسیاری از سمپتوم‌ها و دردهای فرد هستند.•برای فروید و لکان عشق و اشتیاق دو مولفه‌ی محرک روان بشر هستند. سمپتوم‌ها و سبک زندگی منحصر به فرد هر کدام از ما در واقع راه‌حل‌هایی هستند برای پاسخ به مشکلات ویژه و تروماهایی که داریم و برخواسته از عمل بر اساس عشق و اشتیاقمان هستند.این پنج باور گرچه نه عجیب وغریبند و نه غیرمنطقی اما اساس نظریات روانکاوانه فروید و لکان هستند. کنار زدن هر کدام، نتایج مهمی بر کار و حتی نگاه به انسان خواهد داشت، نگاه یا کاربستی که یا اصل وجود و سوژگی او را نادیده می‌گیرد و یا بخشی از واقعیت روانی او را کتمان می‌کند. به قول «هیل»: «اگرچه ممکن است بیش از یک مسیر خوب برای تحلیل روان بشر وجود داشته باشد اما مسلما مسیرهای نامناسب فراوانی وجود دارند که قطعا به بی‌راهه می‌روند.»ارسلان رعیتارسلان رعیتWed, 06 Jul 2022 12:03:48 +0430https://virgool.ir/@arsalaan.rayat/مرگِ-عشق-و-اشتیاق-poqbrctbt83vعشق برای فارسی‌زبانان به دلیل ادبیات غنی فارسی مفهومی عمیق و چندلایه دارد. در ادبیات ما عشق صورتی اسطوره‌ای دارد، ذوب شدن در چیزی بدون وصال با آن. ادبیات ما پر است از نرسیدن، فراق و درد جدایی. اما چرا عشق به فراق گره خورده؟ناچارا این چنین تصویری از عشق ما را به یاد مفهوم اشتیاق در روانکاوی می‌اندازد. اشتیاقی که ابژه به معنای واقعی ندارد و در آن صرف اشتیاق‌مندی و تداوم اشتیاق موضوع است. در موضوع عشق هم گویی عاشق بیشتر با عاشقی خوش است تا وصال به معشوق. وصال به معشوق پایان عشق است.در اشتیاق هم موضوع ابژه‌ی aبیشتر از ارضا به حرکت اشاره دارد. این ابژه سوژه را به حرکت وامی‌دارد.وینی‌کات هم به موضوع عشق و تمایزش به دوست داشتن در مقاله‌ی ظرفیت تنها بودن اشاره کرده، او عشق را مرتبط با روابط اید (id-relationships) و دوست‌داشتن را به مرتبط‌شدگی ایگو (ego-relatedness) پیوند داده بدون اینکه توضیح اضافه دهد. این یعنی عشق منشا سائقی دارد، به عبارتی همان میل یا اشتیاق.اما دوست داشتن متفاوت است، در دوست داشتن ابژه‌ی مشخصی هدف دوست داشتن ماست. ابژه‌ای که در چارچوب «رابطه‌ی موضوعی» قابل دستیابی است. دوست داشتن مربوط به من است. در مقابل، عشق از جایی آمده که عمق آن، آنرا دست‌نیافتنی می‌کند. همانند ناآگاه، عشق هم مرموز و مبهم است.اکنون اما این عشق معنای قدیمی‌اش را از دست داده، عشق با دوست داشتن درهم آمیخته یا به عبارت بهتر، دوست داشتن جای عشق‌ورزیدن را اشغال کرده. شاید به این دلیل که ژویسانس افسارگسیخته‌ی امروز اشتیاق ما را هدف قرار داده، لذا عشق‌ورزی هم پوچ و بی‌معنی می‌نماید.در بین سوائق، مرگ هموارهزیربنایی‌تر است، مرگ عشق را بر نمی‌تابد، عشق برآمده از زندگی است، عشق تداوم می‌طلبد و مرگ پایان. در این شرایط عجیب نیست که در دنیای امروز شکایت غالب افراد بی‌لذتی و بی‌انگیزگی است،سوژه‌ی امروز تهی از اشتیاق شده است. لذا دیگر نیروی محرکه‌ای نیست که ما را پیش ببرد. حال پرسش مهم اینست که چه چیز اشتیاق را از ما ربوده؟ارسلان رعیتارسلان رعیتFri, 01 Jul 2022 11:35:23 +0430