https://virgool.ir/feed/@arian.fawikifa2026-11-12 23:22:17https://files.virgool.ir/upload/users/29362/avatar/uMcGYj.pnghttps://virgool.ir/@arian.fawikihttps://virgool.ir/@arian.fawiki/پاسخی-به-نگرانیها-و-انتقادات-وارد-شده-به-ویکیپدیا-e2swyfmolq1sویکی‌پدیا چه چیزی نیستویکی‌پدیا یک سایته. هر کسی می‌تونه توش ثبت‌نام و ویرایش کنه. هیچ‌کس اجازه نداره جلوی افراد رو برای ویرایش سازنده بگیره. ویکی‌پدیا مجله/روزنامه نیست که تحریریه یا سردبیری داشته باشه که مطالبش رو تأیید کنند. ویکی‌پدیا «گروه مرکزی یا تیم» نداره. ویکی‌پدیا «سازمان» نیست. ویکی‌پدیا یک دانش‌نامه آزاد کاربر محوره. به این معنی که همه محتویاتش (از مقالات بگیر تا حتی لوگوش) توسط کاربرانش تهیه می‌شه. تمام تصمیمات هم با اجماع کاربران گرفته می‌شه.فعالیت در ویکی‌پدیاهر کسی می‌تونه تو ویکی‌پدیا فعالیت کنه. حتی نیازی هم به درست کردن حساب کاربری ندارید (جز در مواردی مثل ایجاد مقاله جدید یا ویرایش تو مقاله‌های محافظت شده). اگر ویرایش‌های شما طبق سیاست‌ها باشه، کسی نمی‌تونه مطالب شما رو حذف کنه. اگر می‌بینید که مطلبی وجود نداره یا ناقصه، آستین‌ها رو بالا بزنید و شروع کنید به ویرایش (در چهارچوب سیاست‌ها). ویکی‌پدیا رو من و شما می‌نویسیم، نه کس دیگه‌ای.فعالیت جهت‌دار سیستماتیک در ویکی‌پدیاچون تو این مدت روی این مورد خیلی تمرکز شده، اول به این می‌پردازم. هیچ‌کس منکر تلاش افراد/سازمان‌ها/ارگان‌ها/دولت‌ها برای تغییر مقالات ویکی‌پدیا به نفع خودشون نیست. این قبیل کارها هر روز انجام می‌شه و کسی هم تکذیب نمی‌کنه این موضوع رو. اما با توجه به ساختار کاربر محور ویکی‌پدیا و این که همه چیز تو ویکی‌پدیا عمومیه، شانس موندن این جور ویرایش‌ها تو ویکی‌پدیا فوق‌العاده کمه. ممکنه مطلبی حتی برای چند ماه (به خاطر تعداد کم کاربران فعال) بمونه، ولی همیشه یک نفر پیدا می‌شه که متوجه بشه و درستش کنه. برای مثال، زمان انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا در سال ۲۰۰۸، ۳۰ ویرایش جهت‌دار توسط یک نفر تو مقاله جان مک‌کین انجام شد که اکثراً دیدگاه مثبت و خوبی از جان مک‌کین رو به نمایش می‌گذاشتن. بعداً معلوم شد که اون شخص برای کارزار انتخاباتی جان مک‌کین کار می‌کرده و چند حساب کاربری دیگه هم برای دستکاری مقالات ویکی‌پدیا داشته؛ ولی در آخر، تمامی مطالب جهت‌دار حذف و حساب‌های کاربری اون شخص مسدود شد. اگر احساس می‌کنید که مقاله‌ای جهت‌دار نوشته شده و bias داره، اول (اگر براتون امکان داره) خودتون اصلاحش کنید، بعد در صفحه بحث اون مقاله اطلاع بدید، بعد به مدیران و کاربران ویکی‌پدیا (می‌تونید به ما ایمیل بزنید: info-fa@wikimedia.org) و در آخر اگر هیچ نتیجه‌ای نگرفتید، می‌تونید مستقیم به بنیاد ویکی‌مدیا اطلاع بدید؛ ولی در نظر داشته باشید که بنیاد ویکی‌مدیا به جز موارد بحرانی و فوق‌العاده حساس، در محتوای ویکی‌ها هیچگونه دخالتی نداره و صرفاً می‌تونه از بقیه کاربرها درخواست بررسی بکنه.مدیریتمدیران ویکی‌پدیا، از آسمون نازل نشدن. همه با برگزاری نظرخواهی، اجماع و رای کاربران ویکی‌پدیا انتخاب شدن. این نظرخواهی‌ها هم در دسترس عمومه و همه می‌تونن اون‌ها رو مطالعه کنند. دسترسی مدیریت در ویکی‌پدیا، صرفاً تعدادی امکان فنی (از جمله محافظت، حذف و بندایش حساب‌ها) رو می‌ده. امکان اجرایی این موارد توسط سیاست‌های ویکی‌پدیا داده می‌شه که اون‌ها هم توسط کاربران ویکی‌پدیا نوشته شده و با اجماع به رسمیت شناخته شدن. تمام فعالیت‌های مدیریتی هم به صورت عمومی لاگ می‌شه و همه می‌تونن اون‌ها رو بررسی کنن. اگر مدیری سر خود/خلاف سیاست‌ها/بدون اجماع کاربران ویرایش/کاری انجام بده، کارش فوراً بررسی می‌شه (و در مواردی هم ممکنه عزل بشه). در ویکی‌پدیای فارسی چیزی به اسم هیئت نظارت هست که به شکایات کاربران (به خصوص شکایت از مدیران و دیوانسالاران) و حل اختلاف بین اون‌ها رسیدگی می‌کنه. پس فعالیت مدیران همیشه تحت نظر کاربرهاست.اختیارات مدیرانمدیران در ویکی‌پدیا یک سری امکان فنی دارن، که اختیار اجرایی‌شون از طریق اجماع کاربران و سیاست‌های ویکی‌پدیا بهشون داده شده.حذف مطالبویکی‌پدیا یک دانشنامه‌ست، نه روزنامه، دفتر تلفن یا کتاب اول. ویکی‌پدیا محلی برای تبلیغ شرکت‌ها و افراد نیست. تنها موضوعاتی که (طبق سیاست سرشناسی ویکی‌پدیا) سرشناس باشند می‌تونند تو ویکی‌پدیا مقاله داشته باشند. معیار عمومی سرشناسی ویکی‌پدیا می‌گه:اگر موضوعی پوشش قابل توجهی در منابع معتبر داشته باشد و این منابع معتبر مستقل از موضوع باشند، فرض می‌شود که معیارهای لازم برای آمدن در ویکی‌پدیا در قالب یک مقاله یا فهرست جداگانه را دارد.پس این که فلان دانش‌آموز تو کلاسش نمره ۲۰ گرفته، یا فلان شخص کارمند نمونه شرکتش شده، سرشناسی نمیاره. یه قاعده کلی داریم که می‌گه:اگر داشتن مقاله در ویکی‌پدیا، باعث اعتبار پیدا کردن بیشترِ یک شخص می‌شود، شخص مزبور سرشناسی ندارد!در مورد منابع معتبر هم، بعضی اوقات اعتبار منبع بسته به موضع مقاله تعیین می‌شه. مثلاً بلاگ شخصی یک فرد، برای استفاده در مقاله‌اش معتبر نیست و نمی‌شه ازش استفاده کرد.حذف در ویکی‌پدیا، ۳ نوع داره. حذف سریع، که برای تبلیغات آشکار، خرابکاری، عدم سرشناسی و چند مورد دیگه کاربرد داره، حذف زماندار برای مواردی که احتمال می‌ره مقاله ارزش دانشنامه‌ای/سرشناسی داشته باشه ولی در وضعیت فعلیش نه. پس به سازنده مقاله یک هفته فرصت داده می‌شه تا مقاله رو تکمیل کنه. روش آخر، نظرخواهی برای حذف هست، که تصمیم حذف یا موندن مقاله با بررسی و اجماع کاربران گرفته می‌شه.قطع دسترسیقطع دسترسی در ویکی‌پدیا، توسط مدیران و ویکی‌بان‌ها و همیشه طبق سیاست قطع دسترسی انجام می‌شه. مواردی که قطع دسترسی کاربر/آی‌پی توش مجازه (برگرفته از سیاست قطع‌دسترسی ویکی‌پدیای فارسی):محافظتقطع دسترسی ممکن است برای محافظت از حقوق، اموال یا امنیت بنیاد ویکی‌مدیا، کاربرانش یا عموم انجام شود. قطع دسترسی برای محافظت در موارد زیر می‌تواند ضروری باشد:* اقدام به حمله‌های شخصی؛* تهدید شخصی و قانونی کاربران ویکی‌پدیا (حتی در خارج از ویکی‌پدیا)؛* اقداماتی که به امنیت کودکان مربوط است، بر طبق این؛* افشای اطلاعات خصوصی دیگر کاربران (بدون توجه به درستی یا نادرستی اطلاعات)؛* نقض حق تکثیر مداوم و دستبرد فکری؛* ارسال‌های مداوم مطالب بدون مرجع، با مرجع ضعیف یا نادرست، یا اطلاعات توهین‌آمیز بالقوه دربارهٔ افراد زنده* حساب‌هایی که به خطر افتاده ظاهر می‌شونداخلالدسترسی کاربر هنگامی که در روند عادی ویکی‌پدیا و کار دیگر ویرایش‌گران اخلال ایجاد کند یا نزاکت را رعایت نکند قطع خواهد شد. قطع دسترسی برای جلوگیری از اخلال در موارد زیر ضروری است:* خرابکاری؛* بی‌نزاکتی؛* آزار و اذیت؛* درج هرزنامه؛* جنگ‌های ویرایشی مخصوصاً هنگامی که قانون سه برگردان نقض می‌شود؛* نقض سیاست‌ها و رهنمودهای ویکی‌پدیا، مخصوصاً نقض وپ:زاپاس؛فقط اخلال‌گربعضی از حساب‌های کاربری به عنوان حساب‌های خرابکار تشخیص داده می‌شوند و دسترسی آن‌ها بدون اخطار قطع می‌شود و معمولاً بی‌پایان:* حساب‌هایی که فقط برای کار خاصی ایجاد شده‌اند، مثل خرابکاری؛* حساب‌های کاربری دسته‌جمعی (وقتی که گذرواژهٔ حسابی به صورت عمومی و برای عموم پخش گردد)؛* نام‌های کاربری نامناسب؛* ربات‌هایی که اقدام به انجام عملی غیر از وظایف محول شده به ایشان بکنند.پراکسی‌های گمنام و باز(استفاده از پراکسی و تور برای ویرایش به خاطر غیرممکن شدن برخورد با خرابکارها در تمام ویکی‌های بنیاد ویکی‌مدیا ممنوع هست)قبل از این که اقدام به قطع دسترسی این پراکسی‌ها شود، باید دقیقاً از این که آدرس‌های آی‌پی مورد نظر مربوط به یک پراکسی گمنام باز هستند اطمینان حاصل شود. در هنگام قطع دسترسی، باید پیام مناسب در صفحات کاربری مربوط به آی‌پی‌های این پراکسی‌ها وارد شود. بسته به این که دسترسی به‌طور کامل بسته می‌شود یا فقط دسترسی بدون نام (بدون ورود به سیستم با حساب کاربری) از این آی‌پی‌ها مسدود می‌شود، متن پیام نیز متفاوت خواهد بود.اجرای سیاست طردتحریم در ویکی‌پدیا، یک گزینه رسمی برای جلوگیری از ویرایش کاربر(ان) در یک یا چند مقاله‌است. قطع دسترسی ''عملی فنی'' برای اجرای این سیاست است.گریز از قطع دسترسیمدیران می‌توانند مدت قطع دسترسی کاربری که با نقض وپ:زاپاس قطع دسترسی را دور زده‌است افزایش دهند و حساب زاپاس را نیز قطع دسترسی کنند.برای ساختن دانشنامه اینجا نیستوقتی کاربر برای ساختن دانشنامه اینجا نیست (تبلیغ/رزومه‌نویسی/بازی با سامانه و…)جمع‌بندی نظرخواهی‌هامدیران اختیار اجرایی جمع‌بندی نظرخواهی‌های ویکی‌پدیا (مثل نظرخواهی برای حذف مقالات، نظرخواهی برای گرفتن برخی دسترسی‌ها یا نظرخواهی‌های اجرایی) رو طبق اجماع کاربران دارن. دادن دسترسیمدیران امکان دادن یک سری از دسترسی‌ها رو (که تعدادی از اون‌ها هم نیاز به نظرخواهی و اجماع کاربرها داره) رو طبق اجماع کاربران و سیاست‌های ویکی‌پدیای فارسی دارن.اگر معنی اصطلاحاتی رو که بالا اومده نمی‌دونید، روی لینک‌ها کلیک کنید و سیاست/رهنمود/صفحه مورد نظر رو بخونید.اطلاعات شخصی کاربرانبه جز آی‌پی کاربرانی که بدون حساب کاربری ویرایش می‌کنند، تمامی اطلاعات کاربران (از جمله آی‌پی‌شون) محرمانه‌ست و طبق سیاست محرمانگی بنیاد ویکی‌مدیا، ذخیره می‌شه. مدیران هم به این اطلاعات دسترسی ندارن.در آخر، این بخش کوچکی از سیاست‌ها و روش کار ویکی‌پدیا بود. اگر می‌خواهید بیشتر با سیاست‌ها و رهنمودهای ویکی‌پدیای فارسی آشنا بشید، به این صفحه مراجعه کنید.اگر پاسخ سوال‌تون رو نگرفتید یا در مورد هر کدوم از مطالب بالا سؤالی داشتید، من و بقیه کاربران ویکی‌پدیای فارسی در توییتر، ویکی‌پدیا و سامانه پاسخگویی ویکی‌پدیا (info-fa@wikimedia.org) در خدمت‌تون هستیم :)ArianArianMon, 30 Sep 2019 23:25:48 +0330