https://virgool.ir/feed/@areubarzanfa2026-11-10 14:23:10https://virgool.ir/images/default-avatar.jpghttps://virgool.ir/@areubarzanhttps://virgool.ir/@areubarzan/انچه-را-که-اقای-لیلاز-وملت-شریف-ایران-باید-درمورد-لرها-بدانند-cq61osms1ryvبااینکه تعداد زیادی از لرزبانان جوابهای مقتضی را به جناب لیلاز داده اند ولی باز جای سخن بسیار است اول علاوه بر مفهوم مستقیم توهین کلامی ایشاناگر به نحوه بیان شان دقت فرمایید نوعی لودگی والقای هیچ نفهمی لرها دران لحن مستتر است که حتی ازتوهین مستقیم هم موهن تر است دوم جای بسی سوال است که ان جناب بنا به چه ضرورتی چنین شکر پراکنی فرمودند اما ازجهتی این فرمایش فرصتی برای معرفی اجمالی قوم لر فراهم کرد که بنده نه ازمنظر یک لرتبار متعصب بلکه بعنوان یک پژوهشگر مبتدی تاریخ به خلاصه ترین شکل فهرستی از سوابق ونقش لرها در سرنوشت ایران را عرض میکنم ازهمه خوانندگان خواهش میکنم اگردسترسی دارند انرا در گروههای سایر لر تباران استانهای دیگر نشر دهند-لرها یکی ازاصیل ترین واصلی ترین اقوام برخاسته ازایران زمین وممزوجی ازعیلامیان کهن واریایی ها هستند ودرروزگاران گذشته بااطمینان نصفی ازجمعیت ایران راتشکیل میداده اند ولی بعلل مختلف وحوادث بی شماری که جای ان نیست بتدریج زبان وهویت خودرا ازدست داده وبه جمعیت امروزی رسیده اند ولی باتوجه به پژوهش دکترامان الهی وتحقیقات این حقیر علاوه براستانهای شناخته شده مثل لرستان ایلام بختیاری همدان کهگلیویه وبویراحمد وفارس در استانهای اذربایجان گیلان مازندران خراسان سیستان وبلوچستان کرمان هرمزگان یزد واصفهان والبته سراسر بوشهر وقم وقزوین واراک وکرمانشاه ازجمعیتی نسبتا زیاد تا تعدادی خانواده لر وجود دارند درکشورهای عراق وافغانستان نیز جمعیت قابل توجهی لرتبار موجود استلرها ازابتدای تاریخ ایران ازسلحشورترین ومیهن پرست ترین مدافعان ایران زمین بوده اند باتوجه به استنادات تاریخی دکتر افشار سیستانی درصفحه۵۲۳ کتاب ایلها وچادرنشینان ایران می نویسد اقوام کهگیلویه درمشرق ومغرب ارتفاعات دربند پارس زندگی میکرده اند وازگذشته های دور انزانی وانشانی نامیده شده اند ودرتمام سلسله های عیلامی نقش جنگ صلح یاری ودشمنی داشته اند وچون سفرای بابل وسومر واکاد ازبین النهرین به سرزمین خوزستان ایلامی رسیده اند ازقلل این کوهستانها وازجنگلها وبویژه ازمردان جنگی ودلیر ان درگزارشها والواح خود یاد کرده انداحمد اقتداری درحدود پانصد صفحه ازاثرفاخر خود خوزستان کهگیلویه وممسنی را به شرح دلاوری های لرها ازدفاع از میهن طی دوران عیلامی هخامنشی اشکانی وساسانی ودوران بعد ازاسلام اختصاص میدهد که دران میان دفاع وفداکاری اریوبرزن درمقابل اسکندر در خاک کهگیلویه وبویراحمد حماسه ای بزرگ وبرگ زرینی ازتاریخ ایران را به وجود می اورد بعد ازاسکندر هم لر تباران در۱۴۸ قبل ازمیلاد لرها دربخشهایی از کهگیلویه وبختیاری وخوزستان حکومت الیما یید را بوجوداوردند ودرزمان اشکانیان هم دولت خودمختار بازرنگیان را در بویراحمد وبخشی ازشهرستانهای لرنشین سپیدان وبیضا وپادنا تشکیل دادند وودرحمله اعراب بازمانده همین دولت در بویراحمد وغرب فارس به سرداری گیلویه تا ۲۱۰ قمری درمقابل اعراب مقاومت واسقلال داشت وپس از شکست موقت بعد از پنجاه سال مجددا اسقلال خودرا ازاعراب به کمک یقوب لیث پس گرفتند این مردم ال بویه را به رسیدن قدرت کمکی موثر دادند ونشانه هایی ازخودمختاری انها در دوران سلجوقی وخوارزمشاهی وجود دارد واز سال ۳۰۰ ه ق اتابکان لر درسراسر لرستان بزرگ یعنی بختیاری کهگیلویه وبویراحمد وممسنی ولرستان کوچک یعنی لرستان فعلی وکلیه منااطق غرب رود دزفول تاایلام وشمال خوزستان حکومت اتابکان لر را بوجوداوردند که اتابکان لرکوچک تا۸۲۷ ولر کوچک تا۱۰۰۶ ادامه داشت لرها ازحمله مغول مصون ماندند اما درمقابل تیمور شدید ترین وسرسختانه ترین مقاومت رابخرج دادندن درمقابل صفویان بیش از پنج بار ازجمله دوبار درمقابل شاه عباس بزرگ قد علم کردند ودر مقابل نادرشاه نیز یک بار به شورشی سخت دست زدندن اما هروقت پای دفاع ازمیهن درمیان بود در صف مقدم به جان فشانی می پرداختند که فقط فهرستی اورده میشودازجمله۱-شرکت وجانفشانی درجنگ چالدران ۲-شرکت درجنگ باازبکها درزمان شاه تهماسب ۳- جنگ با عثمانی ها۴-درتصرف قلعه ریشهر بوشهر۵-دربیرون راندن عثمانی ها ازتبریز۶-درسرکوبی متمردین دزفول۷-درسرکوبی حاکم متمرد لاهیجان۷-درفتنه قلندرشاه یااسمعیل دوم دروغین۸-دتصرف بحرین ۹- درتصرف بغداد ۱۰-درتصرف قلعه قهقهه۱۰-درتصرف بندرعباس قشم وهرمز ۱۱- درتصرف مجدد بغداد وبصره بطوریکه نقش کوه گیلویه درزمان صفویه چنان بوده که حاکم کوه گیلویه بامرکزیت دهدشت سمت امیر الامرایی کل رادشته وازمیناب تاشوشتر درقلمرو حاکمیت اوبوده است درجنگهای فوق الذکر سواران بختیاری وممسنی نیز حضور داشته انددرزمان نادر نیز همه جنگجویان اقوام لر درفتح هرات ومسقط وعمان وهند وجنگ باعثمانی نقش درخشانی داشته انددرشکست وبیرون راندن افغانها نیز بسیار موثر بوده اند وبه کریمخان زند برای تشکیل یک دولت مرکزی بسیار کمک کرده انداما درحکومت نکبت بار فاسد ومرتجع وایران خراب کن قاجار که طی معاهدات گلستان وترکمنچای واخال تقریبا کمی کمتر از کل ایران را به روسها واگذارکردند وهرات را به افغانستان دادند همواره بین انها ولرها تنش ودرگیری وجود داشت که عموما ناشی ازعدم تحمل لرها به زورگویی واجحافات ونامردمی های ان دولت بود اما نا اگاهان وقلم بدستان مزدور انهارا بعنوان نادانی وبیسوادی ووحشی گری لرها قلمداد کردند ولرها که هیچ گونه رسانه ای برای دفاع نداشتندلاجرم به دفاع سخت افزاری متوسل می شدند وتاسفبار انکه مبارزات بیگانه ستیز بویر احمدی ها درمقابل انگلیسی ها بکلی ازنظر مورخین داخلی وخارجی مغفول ماند واگر کتاب ابی وزارت خارجه انگلیس نبود امروز مافقط بخش اندکی ازانرا بعنوان تاریخ شفاهی میتوانستیم ذکر کنیم درحالیکه درکتاب ابی ۵۰فقره شکایت انگلیسی ها بوسیله کنسول انها درشیراز ومنعکس انها به سفارتخانه ووزارت امورخارجه انگلیس وجود دارد که بنده مشروح انهارا درکتاب تاریخ سیاسی اجتماعی استان کهگیلویه وبویراحمد اورده ام ومقامات انگلیسی ضمن درخواست لشکرکشی وسیع علیه بویراحمدی ها ازطریق ادوارد براون از اخوند خراسانی خواهش میکنند که بانفوذ کلام خود ازبویراحمدیها بخواهد دست از مصادره کاروانهای انگلیسی بردارندودرفقره دیگری یکی ازکهنه دیپلمات جاسوسان خود بنام ویلسون را نزد علیمراد خان بهمیی به دیشموک میفرستند تا انها از حمله به کاروانهای راه لینچ دربختیاری خودداری نماینددرتمام تلگرافها به دلاوری مردمکهگیلویه وبویراحمد سخن رفته است بدنیست اظهارنظرظل السطان فرزند ناصرالدین شاه مستبد ترین شاهزاده قجری را درباره مردم کهگیلویه وبویراحمد بدانیم او مینویسد مردم کوهگیلویه اغلب ازاد وخودسر بوده اند گاهگاهی هم که اتابکان فارس وسلاطین اصفهان قدرتی داشتند منحصراطاعتی میکردند ولی درهیچتاریخی کاملا مطیع نبودند حتا شاه عباس بزرگ واغا محمد خان که چنان پادشاهان قهاری کمتر تاریخ نشان میدهد اگرچهارروزی مطیع بودند باز سرازربقه اطاعت بیرون اورده وهرگز کاملا رعیت نشده اطاعت نکردند به واسطه رشادت فطری وسختی مکان ومنشی ومنجم باشی شاه عباس نیز چنین تعبیری اورده است که این ازادگی ورشادت را میتوان به همه لرها تعمیم داد وصدها مثال ونکته های دیگر اورد که همین مشت نمونه خروار کافی استاقای دکتر صفی نژاد استاد وپژوهشگردانشگاه تهران نیز درمقدمه کتاب عشایرمرکزی ایران باتوجه به همین اسناد مینویسد بررسی فرهنگ عشایر گوشه هایی ازفرهنگ کهن ایرانی رادراذهان جان می بخشد یکی ازاین خصایص که برای ما به میراث مانده است ستیز بادشمنان ایران می باشد که باجنگها ودلاوریهای خود انهارا ازپای دراورده اند بویراحمدی ها دارای چنین خصیصه فطری وتاریخی میباشند به هنگام تجاوز انگلیسی ها به جنوب ایران چنان منافع انهارا بخطرانداخته وعرصه رابرانها تنگ نموده اند که کنسول انگلیس درشیراز ناچارگردید رسما ازدست بویراحمدیها به سفرشان درتهران شکایت نموده وسفیرهم متن شکایت را به لندن مخابره نماید. وباقی قضایا که نمی اوریم دراین زمینه لرهای کوهمره فارس نیز تا انجا که توانسته اند درحمله به منافع انگلیس کوتاهی نکرده اند سرخی ایل ناشناخته صص۲۳۳-۲۳۴شرح جان فشانی های لرهای خطه بوشهر کازرون وکوهمره وتاحدودی بویراحمدیها ومتعاقبا عشایر دلیرقشقایی که بخش مهمی ازانها لرتبارند ودربیش ازپانصد صفحه کتاب ارزنده فارس وجنگ بین الملل اول برگ زرینی ازتاریخ ایرانزمین رابوجود می اورددرانقلاب مشروطه نقش کلیدی بختیاریها احتیاجی به بیان نداردامادرزمان رضاشاه درسرکوبی شیخ خزعل گرچه رضاشاه همه رابحساب خودگذاشت ام واقعیت محرز اینکه قبل ازرسیدن ارتش به خوزستان وشلیک یک تیر عشایر کهگیلویه وبویراحمد کمر نیروهای خزعل را شکسته واورا وادار به تسلیم کردندوگفتنی است که رضا شاه بانیمی ازقوای تادندان مسلح خود برای اولین بار درعمرخود شکست بسیار سنگین ومفتضحانه ای درمقابل بویراحمدیها رادرجنگ موسوم به تنگ تامرادی رامتحمل شدودرشورش سالهای۱۳۴۲-۱۳۴۱لرهای بویراحمد وکوهمره فارس ارتشبد اریانا فرمانده کل نیروهای جنوب درمورد انها نوشتبسیاردلیر خشن تیرانداز ممتاز کوهنورد برجسته ورزیده درحفاظت انفرادی ماهر دراستتاربویژه ازنظراکتشاف هوایی استعدادزیاد تشخیص زمین وانتخاب بهترین پناهگاه مهارت کامل دردستبرد وعملیات شبانه. ورزیدگی کامل دربرقراری تامین بسیارقانع بسیارباهوش سوار کارماهر مهارت کامل درجاسوسی وکسب اطلاع ازدشمن ومهارت هایی که هرارتش ارزوی تربیت چنان رزمندگانی راداشته باشدودر جنگ عراق وایران لرها ودرصدر همه استان کهگیلویه وبویراحمد باامار حیرت اور ۲۵درصد جمعیت شرکت کرده درجنگ نهایت شهامت وجانبازی درراه میهن رانشان دادندواما درعرصه های علمی جناب لیلاز شایدتنها شمانام دکترملک حسینی پدرپیوند ایران راشنیده باشی اما بدانید هم اکنون دانشگاهها وبدنه تشکیلات کشوری ولشکری پرازنخبگان لرتباراست وتازه این شروع کاراست باش تا صبح دولتت بدمد وشاهد شکوفایی کم نظیر قوم لر درتمام عرصه باشیددرفرصت بعد شمه ای ازکارنامه مشعشع قاجاریان موردتحسین جناب لیلازرا به اطلاع میرسانمیاسوج دکتر سید ساعد حسینی دوم ابان ۱۴۰۵# آنچه آقای لیلاز و ملت شریفِ ایران باید درباره لرها بدانندبا آنکه شمار زیادی از لرزبانان پاسخ‌های مناسبی به جناب لیلاز داده‌اند، باز هم جای سخن بسیار است.نخست، افزون بر مفهوم مستقیم توهین کلامی ایشان، اگر به شیوه بیانشان دقت کنیم، نوعی لودگی و القای «هیچ‌نفهمیِ» لرها در آن لحن مستتر است؛ لحنی که گاه از توهین مستقیم نیز موهن‌تر است. دوم، جای پرسش جدی است که آن جناب بنا بر چه ضرورتی چنین سخنانی بر زبان آورده‌اند. اما از جهتی، این اظهارات فرصتی برای معرفی اجمالی قوم لر فراهم کرد. بنده نه از منظر یک لرتبارِ متعصب، بلکه به‌عنوان یک پژوهشگر مبتدیِ تاریخ، خلاصه‌ترین فهرست ممکن از سوابق و نقش لرها در سرنوشت ایران را عرض می‌کنم. از همه خوانندگان خواهش می‌کنم، در صورت دسترسی، این متن را در گروه‌های لرتبارانِ استان‌های دیگر نیز منتشر کنند.## هویت و پراکندگی لرهالرها یکی از اصیل‌ترین و دیرینه‌ترین اقوام برخاسته از ایران‌زمین‌اند و آمیزه‌ای از عیلامیان کهن و آریایی‌ها به شمار می‌آیند. در روزگاران گذشته، با اطمینان می‌توان گفت نیمی از جمعیت ایران را تشکیل می‌دادند؛ اما به دلایل گوناگون و حوادث بی‌شماری که جای شرح آن‌ها در اینجا نیست، به‌تدریج بخشی از زبان و هویت خود را از دست دادند و به جمعیت امروزی رسیدند.بر پایه پژوهش‌های دکتر امان‌الهی و تحقیقات این حقیر، افزون بر استان‌های شناخته‌شده‌ای چون لرستان، ایلام، بختیاری، همدان، کهگیلویه و بویراحمد و فارس، در استان‌های آذربایجان، گیلان، مازندران، خراسان، سیستان و بلوچستان، کرمان، هرمزگان، یزد و اصفهان، و نیز در سراسر بوشهر، قم، قزوین، اراک و کرمانشاه، از جمعیت نسبتاً زیاد تا چند خانواده لر زندگی می‌کنند. در کشورهای عراق و افغانستان نیز جمعیت قابل‌توجهی از لرتبارها وجود دارد.## نقش تاریخی لرهالرها از آغاز تاریخ ایران، از سلحشورترین و میهن‌پرست‌ترین مدافعان ایران‌زمین بوده‌اند. دکتر افشار سیستانی در صفحه ۵۲۳ کتاب ایل‌ها و چادرنشینان ایران می‌نویسد:> اقوام کهگیلویه در مشرق و مغرب ارتفاعات دربند پارس زندگی می‌کرده‌اند و از گذشته‌های دور «انزانی» و «انشانی» نامیده شده‌اند. در تمام سلسله‌های عیلامی، نقشی در جنگ، صلح، یاری و دشمنی داشته‌اند. چون سفرای بابل، سومر و اکد از بین‌النهرین به سرزمین خوزستانِ ایلامی می‌رسیدند، از قله‌های این کوهستان‌ها، جنگل‌ها و به‌ویژه از مردان جنگی و دلیر آن‌ها در گزارش‌ها و الواح خود یاد کرده‌اند.احمد اقتداری نیز در حدود پانصد صفحه از اثر ارزشمند خود، خوزستان و کهگیلویه و ممسنی، به شرح دلاوری‌های لرها در دفاع از میهن در دوران عیلامی، هخامنشی، اشکانی، ساسانی و پس از اسلام پرداخته است. در میان این رویدادها، مقاومت و فداکاری آریوبرزن در برابر اسکندر در خاک کهگیلویه و بویراحمد، حماسه‌ای بزرگ و برگ زرینی از تاریخ ایران به شمار می‌آید.پس از اسکندر، لرتبارها در سال ۱۴۸ پیش از میلاد در بخش‌هایی از کهگیلویه، بختیاری و خوزستان حکومت الیمایی را بنیان نهادند. در زمان اشکانیان نیز دولت خودمختار بازرنگیان را در بویراحمد و بخش‌هایی از شهرستان‌های لرنشین سپیدان، بیضا و پادنا تشکیل دادند. در هجوم اعراب، بازماندگان همین دولت در بویراحمد و غرب فارس، به سرداری گیلویه، تا سال ۲۱۰ هجری قمری در برابر اعراب مقاومت و استقلال داشتند. پس از شکستی موقت، پنجاه سال بعد با کمک یعقوب لیث استقلال خود را بازپس گرفتند. این مردم در رسیدن آل‌بویه به قدرت نقشی مؤثر داشتند و نشانه‌هایی از خودمختاری آنان در دوران سلجوقی و خوارزمشاهی نیز دیده می‌شود.از سال ۳۰۰ هجری قمری، اتابکان لر در سراسر «لرستان بزرگ»—یعنی بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد و ممسنی—و «لرستان کوچک»—یعنی لرستان امروزی—و نیز همه مناطق غرب رود دزفول تا ایلام و شمال خوزستان حکومت تشکیل دادند. حکومت اتابکان لر بزرگ تا سال ۸۲۷ و اتابکان لر کوچک تا سال ۱۰۰۶ ادامه یافت. لرها از حمله مغول در امان ماندند، اما در برابر تیمور شدیدترین و سرسختانه‌ترین مقاومت را از خود نشان دادند.## مقاومت در برابر صفویان و نادرشاهلرها در برابر صفویان بیش از پنج بار، از جمله دو بار در برابر شاه عباس بزرگ، قد علم کردند و در برابر نادرشاه نیز یک‌بار شورشی سخت به راه انداختند. اما هرگاه پای دفاع از میهن در میان بود، در صف مقدم جان‌فشانی می‌کردند. نمونه‌هایی از این مشارکت عبارت‌اند از:- شرکت و جان‌فشانی در جنگ چالدران - شرکت در جنگ با ازبک‌ها در زمان شاه تهماسب - جنگ با عثمانی‌ها - تصرف قلعه ریشهر بوشهر - بیرون راندن عثمانی‌ها از تبریز - سرکوب متمردان دزفول - سرکوب حاکم متمرد لاهیجان - فتنه قلندرشاه یا اسماعیل دومِ دروغین - تصرف بحرین - تصرف بغداد - تصرف قلعه قهقهه - تصرف بندرعباس، قشم و هرمز - تصرف دوباره بغداد و بصره نقش حاکم کوه‌گیلویه، با مرکزیت دهدشت، در زمان صفویه چنان بود که او مقام «امیرالامرایی» داشت و از میناب تا شوشتر در قلمرو حاکمیت او قرار داشت. در جنگ‌های یادشده، سواران بختیاری و ممسنی نیز حضور داشتند.در زمان نادرشاه نیز همه جنگجویان اقوام لر در فتح هرات، مسقط، عمان، هند و جنگ با افغان‌ها نقشی درخشان داشتند. لرها در شکست و بیرون راندن افغان‌ها بسیار مؤثر بودند و در تشکیل دولت مرکزی کریم‌خان زند نیز یاری رساندند.## لرها و قاجاریاندر حکومت فاسد و ایران‌خراب‌کن قاجار—که طی معاهده‌های گلستان، ترکمانچای و اخترچای تقریباً بخش بزرگی از سرزمین ایران را به روس‌ها واگذار کرد و هرات را به افغانستان داد—همواره میان آنان و لرها تنش و درگیری وجود داشت. این درگیری‌ها عمدتاً ناشی از نپذیرفتن زورگویی، اجحاف و نامردمی‌های آن دولت بود. اما ناآگاهان و قلم‌به‌دستانِ مزدور، این مقاومت‌ها را نادانی، بی‌سوادی و وحشی‌گری لرها قلمداد کردند. لرها نیز که رسانه‌ای برای دفاع از خود نداشتند، ناگزیر به دفاع مسلحانه متوسل می‌شدند.متأسفانه مبارزات ضداستعماری بویراحمدی‌ها در برابر انگلیسی‌ها از نظر مورخان داخلی و خارجی به‌کلی مغفول ماند. اگر کتاب آبی وزارت خارجه انگلیس وجود نداشت، امروز تنها می‌توانستیم بخش اندکی از آن را به‌عنوان تاریخ شفاهی بازگو کنیم. در کتاب آبی، پنجاه فقره شکایت انگلیسی‌ها از طریق کنسول آن‌ها در شیراز و بازتاب آن در سفارتخانه و وزارت امور خارجه انگلیس ثبت شده است. من شرح این اسناد را در کتاب تاریخ سیاسی و اجتماعی استان کهگیلویه و بویراحمد آورده‌ام.مقامات انگلیسی ضمن درخواست لشکرکشی گسترده علیه بویراحمدی‌ها، از طریق ادوارد براون از آخوند خراسانی خواستند با نفوذ کلام خود از بویراحمدی‌ها بخواهد دست از مصادره کاروان‌های انگلیسی بردارند. در فقره‌ای دیگر، یکی از دیپلمات‌ها و جاسوسان کهنه‌کار خود به نام ویلسون را نزد علیمرادخان بهمیی به دیشموک فرستادند تا آنان از حمله به کاروان‌های راه لینچ در بختیاری خودداری کنند. در تمام تلگراف‌ها از دلاوری مردم کهگیلویه و بویراحمد سخن رفته است.ظل‌السلطان، فرزند ناصرالدین‌شاه و از مستبدترین شاهزادگان قاجار، درباره مردم کهگیلویه و بویراحمد چنین می‌نویسد:> مردم کوه‌گیلویه اغلب آزاد و خودسر بوده‌اند. گاهی که اتابکان فارس و سلاطین اصفهان قدرتی داشتند، منحصراً اطاعت می‌کردند، ولی در هیچ تاریخی کاملاً مطیع نبودند؛ حتی شاه عباس بزرگ و آقامحمدخان، که چنان پادشاهان قهاری کمتر تاریخ نشان می‌دهد. اگر چهارروزی مطیع بودند، باز سر از رقبۀ اطاعت بیرون می‌آوردند و هرگز کاملاً رعیت نشده و اطاعت نکردند؛ به واسطه رشادت فطری و سختی مکان.منشی و منجمِ شاه عباس نیز تعبیری مشابه آورده است. این آزادگی و رشادت را می‌توان به همه لرها تعمیم داد و صدها نمونه و نکته دیگر نیز می‌توان افزود؛ همین مشت، نمونه‌ای از خروار است.دکتر صفی‌نژاد، استاد و پژوهشگر دانشگاه تهران، نیز در مقدمه کتاب عشایر مرکزی ایران با توجه به همین اسناد می‌نویسد:> بررسی فرهنگ عشایر گوشه‌هایی از فرهنگ کهن ایرانی را در اذهان جان می‌بخشد. یکی از این خصایص که برای ما به میراث مانده است، ستیز با دشمنان ایران است که با جنگ‌ها و دلاوری‌های خود آنان را از پای درآورده‌اند. بویراحمدی‌ها دارای چنین خصیصه فطری و تاریخی می‌باشند. به هنگام تجاوز انگلیسی‌ها به جنوب ایران، چنان منافع آن‌ها را به خطر انداخته و عرصه را بر آنان تنگ کرده‌اند که کنسول انگلیس در شیراز ناچار شد رسماً از دست بویراحمدی‌ها به سفیرشان در تهران شکایت نماید و سفیر نیز متن شکایت را به لندن مخابره کند.لرهای کوهمره فارس نیز تا آنجا که توانسته‌اند، در حمله به منافع انگلیسی‌ها کوتاهی نکرده‌اند (سرخی، ایل ناشناخته، صص ۲۳۳–۲۳۴). شرح جان‌فشانی‌های لرهای خطه بوشهر، کازرون و کوهمره و تا حدی بویراحمدی‌ها، و سپس عشایر دلیر قشقایی—که بخش مهمی از آنان لرتبارند—در بیش از پانصد صفحه کتاب ارزشمند فارس و جنگ بین‌الملل اول، برگ زرینی از تاریخ ایران‌زمین به شمار می‌آید.## مشروطه، رضاشاه و پس از آندر انقلاب مشروطه، نقش کلیدی بختیاری‌ها نیازی به توضیح ندارد. اما در زمان رضاشاه و در سرکوب شیخ خزعل، گرچه رضاشاه همه را به حساب خود گذاشت، واقعیت محرز این است که پیش از رسیدن ارتش به خوزستان و شلیک حتی یک تیر، عشایر کهگیلویه و بویراحمد کمر نیروهای خزعل را شکستند و او را وادار به تسلیم کردند.گفتنی است رضاشاه با نیمی از قوای تا دندان مسلح خود، برای نخستین بار در عمرش شکستی سنگین و مفتضحانه در برابر بویراحمدی‌ها در جنگ موسوم به «تنگ تامرادی» متحمل شد.در شورش سال‌های ۱۳۴۱–۱۳۴۲، لرهای بویراحمد و کوهمره فارس حضور داشتند. ارتشبد آریانا، فرمانده کل نیروهای جنوب، درباره آنان چنین نوشت:> بسیار دلیر، خشن، تیرانداز ممتاز، کوهنورد برجسته و ورزیده، ماهر در حفاظت انفرادی، استاد در استتار—به‌ویژه از نظر اکتشاف هوایی—دارای استعداد زیاد در تشخیص زمین و انتخاب بهترین پناهگاه، دارای مهارت کامل در دستبرد و عملیات شبانه، ورزیده در برقراری تأمین، بسیار قانع، بسیار باهوش، سوارکار ماهر، دارای مهارت کامل در جاسوسی و کسب اطلاع از دشمن؛ و دارای مهارت‌هایی که هر ارتشی آرزوی تربیت چنین رزمندگانی را دارد.در جنگ ایران و عراق نیز لرها—و در صدر همه، استان کهگیلویه و بویراحمد—با آمار حیرت‌آور ۲۵ درصد جمعیتِ شرکت‌کننده در جنگ، نهایت شجاعت و جان‌بازی در راه میهن را نشان دادند.## در عرصه علمیجناب لیلاز، شاید تنها نام دکتر ملک‌حسینی، پدر «پیوند ایران»، را شنیده باشید؛ اما بدانید که هم‌اکنون دانشگاه‌ها و بدنه تشکیلات کشوری و لشکری پر از نخبگان لرتبار است. و این تازه آغاز کار است. باش تا صبح دولتت بدمد و شاهد شکوفایی کم‌نظیر قوم لر در تمام عرصه‌ها باشی.در فرصت بعد، شمه‌ای از کارنامه مشعشع قاجاریان—که مورد تحسین جناب لیلاز است—را به اطلاع می‌رسانم.یاسوج — دکتر سید ساعد حسینی ۲ آبان ۱۴۰۵ابراهیم حسینیابراهیم حسینیSun, 25 Oct 2026 14:10:42 +0330https://virgool.ir/@areubarzan/نقش-انگلیس-درسلطنت-رضاشاه-ovk4dszbwhtzدرود بر هم‌وندان گرامی.جهت اطلاع، بنده قبلاً طی مقاله مبسوطی اشتباهات فاحش آقای دکتر زیباکلام را در این خصوص نگاشتم که به دلایلی منتشر نشد؛ اما اکنون که این بحث پیش کشیده شده، برای اجتناب از بدآموزی و رسوب اشتباهات تاریخی، به‌صورت بسیار خلاصه رئوس مهم آن را به عرض می‌رسانم:🔹 مغز کلام دکتر زیباکلام:ایشان معتقدند که انگلیسی‌ها در برآمدن رضاشاه هیچ نقشی نداشتند و او صرفاً به لحاظ شرایط داخلی و جنم شخصی‌اش به قدرت رسید. تنها مدرک او نیز بررسی اسناد دکتر غنی و وزارت خارجه انگلیس است که در آن‌ها اشاره‌ای به دخالت آن کشور نشده است.درحالی‌که در تاریخ، زوایای ظریفی وجود دارد که گاه از دید برخی مورخین پنهان می‌ماند. جناب زیباکلام نیز دچار چنین مشکلی شده است. او درست می‌گوید که در اسناد وزارت خارجه انگلیس چنین ردپایی نیست، اما متوجه نیست که به قول مورخین بزرگ، گاهی دولت‌ها عمداً ردپایی از دخالت‌های خود در آرشیوهای قابل‌دسترس نمی‌گذارند یا حتی اطلاعات گمراه‌کننده باقی می‌گذارند!🔹 واقعیت ماجرا (اقدام خودسرانه ژنرال‌ها):در این مورد خاص، استثنائاً دولت و وزارت خارجه انگلیس واقعاً در جریان نبودند؛ بلکه این تصمیم به‌وسیله «ژنرال‌های میدانی» و بنا به ضرورت و اضطرار، بدون اطلاع دولت متبوعشان گرفته شد تا رضاشاه را بر اریکه قدرت بنشانند.🔹 پیش‌زمینه تاریخی:طی جنگ جهانی اول، با وقوع انقلاب بلشویکی (۱۹۱۷) و جنگ داخلی در روسیه، «لرد کرزن» وزیر خارجه مغرور و متوهم انگلیس، فرصت را طلایی دید تا ایران را به مستعمره خود درآورد. بر این اساس، قرارداد ننگین ۱۹۱۹ را با دولت وثوق‌الدوله بر ایران تحمیل کرد که با مخالفت شدید روشنفکران، علمای داخل و حوزه نجف مواجه شد.🔹 احساس خطر بریتانیا:با قدرت گرفتن بلشویک‌ها در سال ۱۹۲۰ (۱۲۹۹ خورشیدی)، نیروهای انگلیسیِ حاضر در ایران به‌شدت احساس خطر کردند. لرد کرزن حاضر به تجدیدنظر در سیاست‌هایش نبود (با اینکه وزیر مختار بریتانیا صراحتاً نوشته بود: "در آتشی که در ایران برپا کرده‌ایم خواهیم سوخت").لذا فرماندهی انگلیس در هند (ژنرال دیکسون) و فرماندهی در بین‌النهرین (ژنرال آیرونساید) تصمیم گرفتند رأساً و بدون اطلاع وزارت خارجه، یک دولت مقتدر مرکزی در ایران تشکیل دهند تا در سایه آن، نیروهای خود را از دهان گرگ (بلشویک‌ها) خارج کنند.🔹 برکشیدن رضاخان:بریتانیا که یک سال قبل فرماندهی «بریگاد قزاق» (منظم‌ترین واحد نظامی ایران) را از روس‌ها گرفته بود، رضاخان را مورد توجه قرار داد. ژنرال آیرونساید که جنم و استعداد او را تشخیص داده بود، وی را از سرهنگی به سرتیپی ارتقا داد، تمام تدارکات را در اختیارش گذاشت و سید ضیاءالدین طباطبایی را به‌عنوان مغز متفکر سیاسی در کنارش قرار داد و آن‌ها را روانه فتح تهران کرد؛ با این شرط که به خروج سالم نیروهای بریتانیا کمک کرده و احمدشاه را نیز حفظ کنند.🔹 سرانجام کار:رضاخان بلافاصله پس از تسلط بر تهران، با بلشویک‌ها توافقاتی انجام داد و پس از سه ماه سید ضیاء را برکنار کرد. رضاشاهِ بعدی، نه روی خوشی به انگلیس نشان داد و نه به شوروی. او ایران را از آستانه تجزیه و فلاکت نجات داد و ایران مدرن را ساخت؛ اما در زمانی که احتیاج به خشونت نداشت، مهره‌های کلیدی و خدوم مملکت را از بین برد و ثابت کرد دیکتاتوری در همه‌جا و همه‌زمان‌ها یعنی همین.📚 منبع: تاریخ ایران مدرن (صص ۱۱۵-۱۳۰) - با تلخیصابراهیم حسینیابراهیم حسینیWed, 16 Sep 2026 13:53:37 +0330https://virgool.ir/@areubarzan/مقدمه-ای-کوتاه-بر-تاریخ-پزشکی-ایران-و-جهان-kiieyoeitv8yداستان پزشکی تاریخی بسیار طولانی دارد. در اینجا، تا حد فرصت، فقط به سرخط مطالب می‌پردازم.پزشکی از نظر تاریخ تمدنِ ویل دورانت، در نخستین تولد خود، از شیادی متولد شد.در اسطوره‌های ایران، نخستین بار در دوره جمشید به اوج رسید و در داستان تولد رستم، به شکلی نیمه‌اسطوره‌ای، تا حدی به یک واقعیت تاریخی متجلی شد؛ چرا که بیهوش کردن مادر رستم با مقدار زیاد شراب و شکافتن شکم زایمان، امری حقیقی به ذهن متبادر می‌کند و شایسته بود این عمل که امروزه سزارین نامیده می‌شود، به نام متقدمِ آن، «رستمی» یا «رستمینه» خوانده شود.در مرگ سهراب نیز از دارویی معجزه‌گر به نام «نوش‌دارو» یاد می‌شود، و در زمان شاپور ساسانی، پزشکی از اسطوره به موضوعی علمی تبدیل شد و به ایجاد نخستین دانشکده پزشکی جهان، به نام «گندی‌شاپور» (معرّب آن: جندی‌شاپور)، انجامید. معالجه خون‌دماغ‌های یزدگرد اول به‌دست پزشکان صورت می‌گرفت، و در زمان انوشیروان، نخستین کنگره پزشکی در ایران تشکیل شد.بر اساس کتاب تاریخ پزشکی ایران، تألیف الگود، شراب نیز به‌عنوان دارو در زمان جمشید کشف شد، و قباد ساسانی نیز در فارس بیمارستانی بنا کرد.۲. تاریخ پزشکی از نظر اوستانقل است که علت گرویدن گشتاسب به زرتشت، معالجه اسب محبوب او به دست زرتشت بوده است. اما اوستا به‌طور مشروح به موضوع پزشکی پرداخته، به‌طوری‌که الگود نوشته است بهداشت عمومی در ایران زرتشتی به مرتبه‌ای بسیار والا رسیده بود. در دین زرتشتی، مادر بیماری‌ها اژدهایی است به نام «اژی‌دهاک» و در برابر آن، نیرویی به نام «ترتونا»، پدر علم پزشکی به شمار می‌رود. از این جهت، پزشکان را «اتروان» می‌گفتند که به سه دسته تقسیم می‌شدند: شفادهندگان با تقدس، شفادهندگان با قانون، و شفادهندگان با چاقو.چون در ابتدا پزشکی و مسائل روحانی ارتباط بسیار تنگاتنگی داشتند، آموزش گروه اول مفصل‌تر، جامع‌تر و مهم‌تر بود. گروه دوم در واقع گیاه‌پزشکان بودند که خود به سه دسته تقسیم می‌شدند: جن‌گیرها، درمانگران جسمی -شامل برطرف‌کنندگان علل و زمینه بیماری- و پزشکان بالینی. چاقوبه‌دستان از میان صنعتگران انتخاب می‌شدند و چون در آن زمان اعمال جراحی چندان مؤثر نبود، اهمیت کمتری نسبت به دو گروه دیگر داشتند. شاگردان بیشتر از طبقه روحانی و باسواد انتخاب می‌شدند و مراکز آموزشی در همدان، ری و تخت‌جمشید بود.در آیین زرتشتی توجه خاصی به آلوده نکردن آب، خاک، محیط‌زیست، هوا و آتش داشتند و سقط جنین را معادل قتل عمد به حساب می‌آوردند. حتی درباره سگ‌ها نیز بسیار سخت‌گیر بودند و مراقبت از زن حامله و سایر حیوانات باردار را واجب می‌شمردند و متخلفان را به‌سختی مجازات می‌کردند. نزدیکی با زنی را که دچار خونریزی بود، تازه زایمان کرده بود، یا دارای ترشحات مهبلی بود، ممنوع و حرام می‌دانستند.شرایط و اخلاق پزشکی در ایران باستانمهم‌ترین و اساسی‌ترین شرط پرداختن به پزشکی این بود که شخص، علم پزشکی را دقیقاً فراگرفته باشد. او می‌بایست مردی باشد اهل مطالعه، خوش‌حافظه، علاقه‌مند به حرفه پزشکی و دارای اندوخته تجربی فراوان در این حرفه، و بتواند سخنان بیمارش را با حوصله فراوان گوش کند؛ از دردی که بیمارش می‌کشد آگاهی داشته باشد و آگاهانه به درمان بپردازد؛ خوش‌زبان، ملایم و مهربان باشد، به بهبودی بیمارش علاقه‌مند باشد و به شرافت حرفه خود مؤمن باشد.او باید برای پول و نفع مادی کار نکند و از خداترسان باشد. یک پزشک خوب کسی است که صرفاً به‌خاطر نجات بیمارش از درد و رنجی که می‌کشد، به درمان او بپردازد؛ این دسته از پزشکان محترم‌ترین بودند. گروهی که در ازای کار، مزد می‌گرفتند در درجه دوم قرار داشتند، و کسانی که صرفاً برای کسب درآمد پزشکی می‌کردند، در پایین‌ترین سطح به حساب می‌آمدند. وظیفه پزشک بود که هر روز از اثرات درمان خود آگاهی یابد و هر روز در موعد معین به دیدن مریض خود بشتابد و با دلسوزی با بیماریِ بیمارش به مبارزه برخیزد، چنان‌که گویی با دشمنان خصوصی خود به مبارزه پرداخته است.به‌طوری‌که می‌بینیم، بدون هیچ تعصبی، سوگندنامه پزشکی ایران باستان بر سوگندنامه فعلی یونانی برتری و جامعیت دارد.ادامه دارد...... دکتر سید ساعد حسینیابراهیم حسینیابراهیم حسینیTue, 25 Aug 2026 23:57:23 +0330