https://virgool.ir/feed/@amirdordanehchoramfa2026-11-11 21:35:48https://virgool.ir/images/default-avatar.jpghttps://virgool.ir/@amirdordanehchoramhttps://virgool.ir/@amirdordanehchoram/معرفی-کتاب-فلسفه-مواجهه-با-دیگری-i2bzso8nsnovبا تیتر شروع کنیم. دو کلمه مهم در تیتر وجود دارد: مواجهه و دیگری. شاید اولش با خود بگویید که در هر مواجهه ­ای، دیگری هم حضور دارد و نوشتن [با دیگری] در تیتر چندان لزومی ندارد. حرف شما درست است که در هر مواجهه ­ای «دیگری» هم هست اما «دیگری» خارج از مواجهه با ما نیز وجود دارد. پس این کلمه در کنار کلمه «مواجهه» نیاز است که بیاید تا فراموش نشود و نقشش از یاد نرود.نویسنده ایده­ هایش را در سه بخش و شانزده فصلِ مختصر نوشته است. بگذارید بند اول کتاب را بخوانیم:عشاق، گاه با شور و اندکی هراس، وقتی فیلم نخستین مواجهه­ شان را در ذهن مرور می­ کنند، به خوش اقبالی خود پی می­برند. به ­راستی سرنوشتشان به مویی بند بود؛ ساعتی دیگر برای حرکت قطار، صندلی­ ای متفاوت در کوپه.... و چه ­بسا مسیر زندگی­شان هرگز با یکدیگر تلاقی نمی­کرد.قرار است با این کتاب سفری را آغاز کنیم که در پایانش قطعا نگاه مان به اطراف مان تغییر خواهد کرد. می­ فهمیم چه چیزهایی روح­مان را تغذیه می­کند و یا چه موقعیت­ هایی از کف­ مان رفته­ است.بخش اول. نشانه­ های مواجههمواجهه حالت خاصی است. در مواجهه احوالتمان متفاوت می ­شود، این دگرگونی یهویی و آنی در جانمان پدید می­ آید. مثلا چه دگرگونی ای؟ خب، یکی از احوالات مواجهه، آشفتگی است. وقتی با دیگری رو به ­رو می­شویم که خود ما نیست پوسته­ مان ترک برمی­دارد، متزلزل می­شویم، چون تجربه زیسته­ ی متفاوتی از ما دارد و از دستمان می­ گریزد. این آشفتگی و تفاوتی که داریم خود ما را می ­سازد.کنجکاوی نشانه­ ی دیگریست که خبر از مواجهه می­دهد. کنجکاوی برای کشف دنیایت، می­خواهم از تو بیشتر بدانم و در دنیایت بیشتر قدم بگذارم، می­خواهم در جهانت قدم بگذارم که برایم ناآشناست و من مسافری از جهان دیگرم.مواجهه می­تواند خودش را همچون میل به آفرینش بازبنماید؛ من مجذوب چیزی می­شوم که می­توانیم با هم بیافرینیم. حس آفرینش و خلق چیزی نو حس ماجرایی را در ما زنده می­کند و ما را از خود فراتر می­برد. اینجاست که 3=1+1 می­شود. آن چیزی که به تنهایی می­توانستیم بسازیم دیگر شور و شوق برایمان ندارد، گوهر آن چیزیست که با هم خواهیم ساخت.و نشانه­های دیگر. به میزانی که نشانه­ ها کمرنگ باشند یا اصلا خودشان را نشان ندهند، مواجهه از بین رفته است؛ انگار که دو پاره سنگ، دو برگ خشک سرگردان در باد، از کنار هم گذر کرده باشند.بخش دوم. شرایط مواجههمواجهه با دیگری لوازمی عینی و ذهنی دارد که اگر این­ها نباشند، بخت با ما یار نخواهد بود و تصادف­ هایمان به چیزی منجر نمی­ شود. به راستی مگر مواجهه جز همین دیدارها و اتفاقات تصادفی است که ممکن بود اینطور نباشند یا کلا رخ ندهند؟ شاید آن شب اگر به میهمانی نمی­رفتم هیچ­گاه شریک عاطفی­ ام را نمی­دیدم. شاید آن روز که رفتم آن استاد دانشگاه را ببینم و پروژه ­ای با او کار کنم استاد در دفترش نمی ­بود! پس مواجهه لوازمی دارد و در عین حال تصادفی است.لازمه اول بیرون زدن از خانه است. برو بیرون، خودت را در معرض دیگران بگذار. خودت را به دست تصادفات بسپار. یک کاری کن، کاری متفاوت از عادت­ های هر روزه ­ات. اگر همیشه بعد از ظهرها به باشگاه میرفتی اینبار شب برو. بگذار زندگی برایت شرایط متفاوتی بیافریند و آدم­ های نویی جلویت بگذارد. این کنش توست که آینده را برایت می­آفریند. بخش عینی ماجرا همین جاست؛ خودت را در معرض ناخواسته­ ها قرار بده.نویسنده تذکر مهمی دارد؛ همین که بیرون بزنی کافی نیست. باید گشوده باشی. گشوده به چیزی که نمی­دانی چیست و قرار است چگونه و کجا رخ بدهد. فرصت­ های معتبر و خوب همیشه آن­طور که ما در ذهن خود می­ پرورانیم و انتظارش را داریم درِ خانه ما را نمی­زنند. شاید درباره امیال و خواسته­ هایمان اشتباه کرده باشیم، چنین احتمالی را می­دهید؟ گاهی کنار گذاشتن تصورات پیشین شرطِ رسیدن به خوشبختی است.و شرط دیگر مواجهه این است که نقابی را که خودمان و دیگران بر چهره زده ­ایم برداریم. کمی بیشتر خودمان باشیم، ضعف­ ها و آسیب­ پذیری­مان را آشکار کنیم تا بیشتر به دیگری حس نزدیکی بدهیم. وقتی نقاب را برمی­داریم، تردیدها و ترس­ هایمان را پذیرا شده ­ایم و به دیگران فرصت می­ دهیم تا همدلی­شان را نثارمان کنند.آنچه ما را مجذوب می­کند پیچیدگی­هایی است که از این آسیب پذیری آشکار می­شود، نه خودِ آسیب­ پذیری. آنچه ما را مجذوب می­کند درهم تنیدگیِ نهانیِ قوت­ ها و ضعف­ هاست؛ پیچیدگی ­ای که همواره پشت نقابِ اجتماعیِ افراد پنهان می­شود. بخش سوم. زندگی حقیقی یعنی مواجههما برای اینکه «خود» بشویم وابسته و نیازمند دیگرانیم. اما چرا و چگونه؟ چرا حتما باید دیگری وجود داشته باشد تا انسان تعریف بشود؟ معنای چنین زندگی­ ای چیست؟ شاید باید با بوبر هم صدا بشویم که گفت: «زندگی حقیقی یعنی مواجهه». ما تا اینجا متوجه شدیم که مواجهه وجود دارد و چه اهمیتی دارد، اما پاسخی برای چگونگی فرایند مواجهه و سرمنشا آن گفته نشد. نویسنده در بخش آخر طی 5 فصل خوانش ­های مختلفی را می ­آورد که می­تواند سوال ما را پاسخ بدهد.1/ خوانش انسان­شناختی:سوال این است که آیا مواجهه ویژگی خاص انسان است؟ مگر حیوانات مواجهه با محیط ­شان ندارند؟ مرگ و خطر و عشق را تجربه نمی­ کنند و در کنار هم نیستند؟ مگر همه انسان­ها و حیوانات از نیاهای مشترک نیستند و بر اساس نظریه تکامل توضیح ­پذیر نیستند؟ پس چه چیزی ما را از حیوانات جدا می­کند؟ شهودمان تایید می­کند که ضمن شباهت­ هایمان، ما با حیوانات متفاوتیم. اما چرا و چطور؟روسو بخشی از جواب را در غریزه می­داند؛ حیوانات غریزه بسیار قوی و در نتیجه کمال­ پذیری بسیار کمتری دارند. به سبب همین غریزه است که نوزاد حیوان کمتر از نوزاد انسان به دیگران وابسته است. انسان از همان ابتدا بسیار وابسته است و همین او را به سمت ارتباط­ گیری و بازشناسی سوق می­دهد. انسان استعدادهایی دارد که می ­تواند آن­ها را شکوفا کند و شکوفایی تنها در ارتباط با دیگران حاصل می­ شود. 2/ خوانش اگزیستانسیالیستی:شعار معروف دکارت یادتان هست؟ «می ­اندیشم پس هستم». شعار این فصل از مفاهیم سارتر گرفته شده و تصور می­کنم شاعرانه ­تر است: «با تو مواجه می­ شوم، پس هستم». سارتر هم شناخت خود را به مواجهه و حضور دیگری گره می­زند. سارتر نقش کنش را بسیار پررنگ می ­داند، آن کس و آن چیز که در نهایت همه چیز را می­ سازد و از ما برجای می­ماند کنش­ ها و کرده­ هایمان است. و البته کنش­ ها و زندگی­مان در برابر دیگران است. ما از طریق دیگری «خود» می­شویم. مواجهه، ما را از درون خودمان بیرون می­کشد و به بیرون می ­افکند، اینطور بیشتر حس می­کنیم که وجود داریم. 3/ خوانش دینی:اینجا کی­یرکگور و بوبر بیشتر مطرح می ­شوند. در بیرون ما «دیگری بزرگ»ی وجود دارد که حقیقت وجودی همه چیز، از جمله انسان، است. دیگری بزرگ خداست؛ او که خارج از ماست و همه چیز را فراگرفته و در خود ما هم هست. ما از خویش بیرون می­زنم تا به خدا روی آوریم. به سوی خدا حرکت می­کنیم تا تکامل پیدا کنیم. برای مومنان مواجهه با انسان­های دیگر معنای نوع دیگری از مواجهه با خدا و بیرون آمدن از خویشتن است، مومن در همه جا خدا را جاری می­بیند. برای این فصل چنین شعاری برازنده است: «به تو روی می­ آورم، پس هستم».4/ خوانش روان­کاوانه:پای امیال و ریشه در کودکی در میان است! نوزاد که به دنیا می­آید از همان ابتدا خودش را با دیگری یکی می­بیند. در ابتدا این یکی انگار با مادر اتفاق می ­افتد. اما پس از مدتی نوزاد متوجه می­ شود که با مادرش یکی نیست. این اولین شکست است. کودک بار دیگر خودش را با افراد دیگری یکی می ­پندارد و هر بار شکست می­خورد، هر شکست او را بیشتر به این نتیجه می ­رساند که هویت مستقلی دارد. این هویت در پی همین شکست­ ها و مواجهات است که شکل می­گیرد.این جدایی ­ها سبب فقدانی در ما می­شود که میل به دیگری را در ما برمی­ انگیزد و انسان همیشه تلاش خواهد کرد این فقدان را پُر کند. این دیدگاه می­خواهد بگوید که من و امیالم بی­ واسطه به هم نچسپیده ­ایم بلکه میان خود من و امیال من، «دیگران» جای دارند. دیگرانی که مواجهه­مان با آن­ها خیر از جدایی ­ها و شکست ­ها و موفقیت­ هایی که هر کدام روایت خود را دارد و تاثیری بر میل ما گذاشته است.5/ خوانش دیالکتیکی:می­شود گفت این فصل نقدی است بر خوانش ­هایی که تا بحال از دیگری و مواجهه داشتیم. دغدغه و سوال اصلی در این فصل چنین است: آیا در ارتباطم با دیگری، او را ابزار خود نمی­کنم؟ آیا هرچه ارتباط بیشتر شود، رابطه­مان جای مواجهه را نمی­گیرد و مواجهه را از بین نمی­برد؟این فصل در ابتدا سعی می­ کند کلا مسئله ­ی مواجهه را نفی کند. اما نتیجه­ گیری نهایی این فصل را به خواننده می­سپارم. سخن طولانی شد. بار دیگر مهمان­تان می­کنم به بخشی از کتاب و این معرفی را به­ پایان می­رسانم:گاه ناممکن است که در دل مواجهه، بین شیفتگیِ بی­غرضانه به دیگری از یک سو، و این احساس که زندگی­ام به لطف او دگرگون خواهد شد از دیگر سو تمایز روشنی بگذارم. امیرعباس دردانه/a.a.dordaneha.a.dordanehTue, 29 Sep 2026 15:42:11 +0330