https://virgool.ir/feed/@a313313313555555fa2026-11-11 09:19:19https://virgool.ir/images/default-avatar.jpghttps://virgool.ir/@a313313313555555https://virgool.ir/@a313313313555555/امامت-و-رهبری-شهید-مطهری-38-onrvktpixch9سپس می گوید: فَمِن اَینَ یَختارُ هؤلاءِ الجُهّالُ چنین مقامی را که ابراهیم بعد از نبوت به آنان نائل می شود این نادانان چگونه می خواهند انتخاب کنند؟! اصلاً این مقام می تواند انتخابی باشد؟! اِنَّ الاِمامَةَ هِیَ مَنزِلَةٌ الاَنبِیاءِ وَ اِرثُ الاًوصِیاءِ امامت از منازل انبیاء و ارث اوصیاست یعنی یک امر وراثتی است به این معنی که استعداد آن از هر نسل به نسل منتقل شده است، نه وراثت قانونی. اِنَّ الاِمامَةَ خِلافَةُ اللهِ امامت خلافةالله است، همانی که آدمِ اول داشت وَ خِلافَةُ الرَِسولِ و خلافت پیامبر. بعد می فرماید: اِنَّ الاِمامَةَ زِمامُ الدّینِ... امامت زمام دین، نظام مسلمین، صلاح دنیا، عزت مؤمنین، اُسَ و ریشه اسلام و شاخه بلند اسلام است. بِالاِمامِ تَمامُ الصَّوةِ وَ الزَِکوةِ وَ الصِّیامِ وَ الحَجِّ وَ الجِهادِ(1)نتیجهاز مجموع اینها ما به منطقی می رسیم که اگر آن را قبول کنیم یک اساس دارد و اگر فرضاً کسی آن را رد کند سخن دیگری است. این منطق غیر از این مسائل خیلی سطحی و پیش پا افتادی ای است که مانند اغلب متکلمین بگوییم بعد از پیغمبر ابوبکر خلیفه شد و علی خلیفه چهارم شد.آیا علی باید خلیفه اول باشد یا مثلاً چهارم؟ آیا شرایط امامت در ابوبکر جمع بود یا جمع نبود؟ و بعد برویم سراغ شرایط امامت به معنی شرایط زمامداری مسلمین. البته این مطلب یک مطلب اساسی است و شیعه از نظر شرایط زمامداری نیز ایراد هایی بجایی هم گرفته اندولی اصولاً مسئله امامت را تحت این عنوان طرح کردن که آیا شرایط امامت در ابوبکر جمع بود یا جمع نبود، صحیح نیست. اصلاً خود سنی هم به چنین مقامی اقرار ندارد. خلاصه مطلب به عقیده اهل تسنن این است که آنچه خدا درباره جنبه های ماوراءالطبیعی انسان گفته از آدم و ابراهیم و ... تا حضرت رسول، بعد از ایشان دیگر پایان یافت. از دوره حضرت رسول به این طرف، دیگر بشر ها همه بشر عادی هستند، فقط علمایی هستند که از راه تحصیل عالم شده اند و گاهی اشتباه می کنند و گاهی اشتباه نمی کنند، و زمامدارانی هستند که بعضی از آنها عادلند و برخی فاسق. مسئله در این حدود قرار می گیرد. دیگر آن بابی که ما داریم به نام باب حجت های الهی، کسانی که پیوند با دنیای ماوراءالطبیعه دارند، [آنها ندارند و معتقدند که] با رفتن پیغمبر اصلاً این بساط برچیده و تمام شد.شیعه جواب می دهد که [ بعد از حضرت رسول ] مسئله رسالت و اینکه بشر دیگری بیاید و قانون و دین دیگری برای مردم بیاورد تمام شد. یک دین بیشتر نیست و آن اسلام است و با پیغمبر اسلام رسالت و نبوت ختم شد اما مسئله حجت و انسان کامل که اولین انسان روی زمین چنین بود و باید آخرین انسان هم چنین باشد، هرگز در میان افراد بشر تمام نشده است. در میان اهل تسنن تنها طبقه ای از متصوفه آنها هستند که این مسئله را قبول دارند منتها به نام های دیگری. این است که ما می بینیم متصوفه اهل تسنن با اینکه متصوف هستند، مسئله امامت را در بعضی از بیان هاشان طوری قبول کرده اند که یک قبول می کنند. محیی الدین عربی، اندلسی است و اندلس جزء سرزمین هایی است که اهالی آن نه تنها سنی بودند بلکه نسبت به شیعه عناد داشتند و بویی از ناصبی گری در آنها بود. علتش این است که اندلس را ابتدا اموی ها هم که دشمن اهل بیت بودند. و لهذا در میان علمای اهل تسنن، علمای ناصبی، اندلسی هستند و شاید در اندلس شیعه نداشته باشیم و اگر داشته باشیم خیلی کم است. محیی الدین، اندلسی است ولی روی آن ذوق عرفانی ای که دارد و معتقد است زمین هیچ گاه نمی تواند خالی از ولِی و حجت باشد، نظر شیعه را قبول کرده و اسم ائمه علیهم السلام را ذکر می کند تا می رسد به حضرت حجت و مدعی می شود که من در سال ششصد و چند محمّد بن حسن عسکری را در فلان جا ملاقات کردم. البته بعضی از حرف هایی که زده ضد این حرف است و اصلاً سنی متعصبی است ولی در عین حال چون ذوق عرفانی همیشه ایجاب می کند که زمین خالی از یک ولیّ به قول آنها( و به قول ائمه ما حجت) نباشد، این مسئله را قبول کرده و حتی مدعی مشاهده هم هست و می گوید من به حضور محمّد بن عسکری که اکنون از عمرش سیصد و چند سال می گذرد و مخفی است رسیده و به زیارتش نائل شده ام.سوال: مسئله ای که مورد اختلاف شیعه و سنی است همان موضوع ولایت و خلافت است که فرمودید و این متأسفانه بین اکثر شیعه هایی که اطلاعی از مقام امامت ندارند هست و این ایراد می گیرند که چطور کلمه ولایت ذکر شده و کلمه خلافت در قرآن نیست و خلافت در قرآن نیست و خلافت غیر از ولایت است. این بود که بنده در جست و جو بودم که ببینم(( مولا )) را خلیفه هم ترجمه کرده اند یا خیر. در این صورت، این اشکالی که می کنند به نظر بنده رفع می شود منتها چون((خلیف)) ذکر می کند، خواستم ببینم که خلیفه صحیح است یا خلیف؟ البته در قرآن ((خلیفه)) آمده است.جواب: این طور نیست. البته ما در قرآن کلمه خلیفه به این تعبیر نداریم ولی در احادیثی که شیعه روایت کرده اند کلمه خلیفه زیاد آمده. کلمه خیلی مهم نیست که ما بخواهیم سر کلمه خلیفه[ بحث کنیم ]-خلیفة الله... استاد: خلیفة الله یک مسئله لست و خلیفه پیغمبر مسئله دیگر. خلیفه یعنی جانشین. ما نباید اصرار داشته باشیم که آیا این لفظ در قرآن یا سنت راجع به پیغمبر آمده یا نیامده، صحبت از معنی این مطلب است. معنی اش آمده، خواه لفظش آمده باشد و خواه نیامده باشد.اما اینکه شما فرمودید معنی کلمه مولا ((خلیف)) باشد، معنایش این نیست. من خیال می کنم شما اشتباه فرموده اید؛ در آنجا خلیف نیست و ((حلیف)) است. حلیف یعنی همقسم، چون یکی از معانی مولا؛ ناصر و یاور است و عرب ها گاهی با همدیگر همقسم می شدند؛ قبایل همقسم می شدند که به آنها می گفتند حُلَفاء، یا دو نفر همقسم می شدند که هر یک از آندو را ((حلیف)) می خواندند. وقتی که همقسم می شدند یار و یاور یکدیگر بودند. بنابراین کلمه مولا اگر به معنی حلیف آمده، باز معنای یاور را می دهد1 .کافی، ج 1/ ص 283-286( کتاب الحجّه)a313313313555555a313313313555555Tue, 28 Jul 2020 01:14:17 +0430https://virgool.ir/@a313313313555555/امامت-و-رهبری-شهید-مطهری-37-ptara17pmhdxدو حدیث دیگر از امام صادق(ع)حدیث دیگر اینکه امام صادق فرمود: اِنَّ الاَرضَ لاتَخلو اِلّا وَ فیها اِمامٌ(1) زمین هیچ گاه خالی از امام باقی نمی ماند. [و نیز از آن حضرت است که:] لَو بَقِیَ اثنانِ لَکانَ اَحَدُهُمَا الحُجَّةَ عَلی صاحِبِهِ(2) اگر دو نفر در روی زمین باقی بمانند یکی از اینها باید حجت در روی زمین باشد، غیر از این نیست.روایتی از حضرت رضا(ع)در این زمینه ما احادیث زیادی داریم. روایت مفصلی است مربوط به حضرت رضا که مردی به نام عبدالعزیز بن مسلم می گوید:(( کُنّا مَعَ الرِّضا عَلَیهِ السَّلامُ بِمَروٍ فَاجتَمعنا فِی الجامِعِ یَومَ الجُمعَةِ فی بَدءِ مَقدَمِنا)) ما با امام رضا در مرو بودیم در سفری که حضرت در جریان ولایتعهدی به خراسان می رفتند. در یک روز جمعه در مسجد جامع بودیم و امام حضور نداشت. مردم جمع بودند و مسئله امامت مطرح بود و صحبت می کردند. بعد من رفتم خدمت حضرت رضا و صبحت ها را نقل کردم. امام تبسمی مسخره آمیز کرد که اینها اصلاً چه می فهمند؟! اصلاً نمی فهمند موضوع چیست. بعد فرمود: جَهُلَ القَومُ وَ خُدِعوا عَن آرائِهِم اینها جاهلند و در آراء و عقایدشان فریب خورده اند. خداوند پیغمبر خود را نبرد مگر آنکه دین خودش را تکمیل کرد و قرآن را نازل کرد که در آن بیان هر چیزی هست از حلال و حرام و حدود و احکام و جمیع آنچه که مردم در راه دین به آن احتیاج دارند، و بعد فرمود: ما فَرَّطنا فِی الکِتابِ مِن شَیءٍ(3) ما در این کتاب هیچ چیزی را کوتاهی نکردیم یعنی همه را گفتیم( لااقل مقصود دستورات حرام و حلال و تکالیف مردم است. در حجّةالوداع هم پیغمبر در آخر عمرش این آیه را خواهد: اَلیَومَ اَکمَلتُ لَکُم دینَکُم وَ اَتمَمتُ عَلَیکُم نِعمَتی وَ رَضیتُ لَکُمُ الاِسلامَ دیناً). بعد حضرت رضا فرمود: وَ اَمرُ الاِمامَةِ مِن تَمامِ الدّینِ امر امامت جزء متمّمات دین است وَ لَم یَمضِ حَتّی بَیَّنَ لِاُمَّتِهِ مَعالَمِ دینِهِم و پیغمبر نرفت مگر اینکه نشانه های دین را برای مردم بیان کرد و راهشان را روشن نمود وَ اَقامَ لَهُم عَلِیّاً عَلَماً.خلاصه اینکه قرآن در کمال صراحت می گوید ما چیزی را فروگذار نکردیم. حال آیا جزئیات را هم فروگذار نکرده؛ یا نه، فقط کلیات و اصول و آنچه ر که مردم بدان احتیاج دارند گفته است؟ یکی از آنها این است که قرآن انسانی را [ برای بعد از پیغمبر ] معرفی کرد که آنچه در تفسیر قرآن و توضیح معانی قرآن و تشریح کلیات قرآن هست نه از روی اجتهاد و رأی که بعضی از آنها درست باشد و برخی خطا، [بلکه به وسیله علم الهی می داند و ] آن حقیقت اسلام نزد او هست. پس اینکه می گوید ما همه چیز را بیان کردیم یعنی دیگر چیزی باقی نماند، کلیات را گفتیم، جزئیات را هم بیان کردیم و گذاشتیم نزد کسی که بداند. همیشه کسی که اسلام را می داند در میان مردم هست. مَن زَعَمَ اَنَّ اللهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَم یُکمِل دینَهُ فَقَد رَدَّ کِتابَ اللهِ خدا دینش را کامل نکرده بر ضد قرآن سخن گفته و کسی هم که کتاب خدا را رد کند کافر است. وَ هَل یَعرِفونَ قَدرَ الاِمامَةِ وَ مَحَلِّها مِنَ الاُمَّةِ فَیَجوزَ فیهَا اختِیارُهُم کسانی که می گویند امامت انتخابی است، آیا اصلاً می دانند امام یعنی چه؟ اینها خیال کرده اند که انتخاب امام مثل انتخاب فرمانده است برای یک سپاه؛ در حالی که امام یعنی آن کسی که قرآن می گوید [ با انتصاب او ] من دین را تکمیل کردم و نیز می دانیم که جزئیات مسائل در قران نیست و حقیقت اسلام نزد اوست. مگر مردم می توانند بفهمند که چنین شخصی کیست تا خودشان انتخاب کنند؟ مثل این است که بگویند پیغمبر را خودمان انتخاب می کنیم! اِنَّ الاِمامَةَ اَجَلُّ قَدراً وَ اَعظَمُ شَأناً وَ اَعلی مَکاناً وَ اَمنَعُ جانِباً وَ اَبعَدُ غَوراً مِن اَن یَبلُغَهَا النّاسُ بِعُقولِهِم اَو یَنالوها بِارائِهِم امامت از حد فکر مردم بالاتر است تا انتخابی باشد. مسئله ای را باید گفت (( انتخابی )) که واقعاً تشخیصش با مردم است. دین هیچ گاه در مسائلی که مردم می توانند تشخیص بدهند دخالت مستقیم نمی کند و اساساً دخالت مستقیم کردن دین در اینگونه مسائل غلط است زیرا در این صورت فکر و عقل مردم برای کجاست؟ تا آنجا که منطقه، منطقه عقل و فکر بشر است خود بشر برود انتخاب کند اما وقتی که مطلبی از منطقه عقل بشر خارج و لاباتر است، اینجا دیگر جای انتخاب نیست. [ امامت ] اَجَلُّ قَدراً، اَعظَمُ شَأناً، اَعلی مَکاناً، اَمنَعُ جانِباً وَ اَبعَدُ غَوراً است از اینکه مردم به عقل خودشان امام را درک کنند و در رأی خویش به او برسند و چنین شخصی را به اختیار خودشان انتخاب کنند. اِنَّ الاِمامَةَ خَصَّ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِها اِبراهیمَ الخَلیلَ بَعدَ النُّبُوَّةِ وَ الخُلَّةِ اگر می خواهید معنی واقعی امامت را بفهمید [ بدانید که امامت ] غیر از این مسائلی است که مردم ما در این زمان می گویند که یک خلیفه ای برای پیغمبر انتخاب کنیم ولی جانشین پیغمبر فقط کار های مردم را اداره کند. امامت آن مقامی است که ابراهیم بعد از نبوت به آن می رسد و در آن حال خوشحال می شود و می گوید: وَ مِن ذُرِّیَّتی و برخی از ذرّیه مرا هم خدایا به این مقام برسان، در حالی که می داند که چنین چیزی در مورد همه ذرّیه نمی تواند باشد. به او جواب می دهند: لا یَنالُ عَهدِی الظّالمینَ این چیزی است که به ستمگر نمی رسد ( که عرض کردیم در اینجا می گویند مقصود چیست؟ آیا یعنی ستمگر در حال ستمگری اعم از اینکه قبلاً هم ستمگر بوده یا قبلاً خوب بوده؟ می گویند این محال است که ابراهیم بگویدد خدایا! [امامت] را به ستمگرانِ از ذرّیه من بده. پس لابد نظرش به خوبان ذرّیه اش بوده است. پاسخ دادند به خوبانی از آنها داده می شود که سابقه ظلم ندارند ). فَاَبطَلَت هذِهِ الایَةُ اِمامَةَ کُلِّ ظالِمٍ اِلی یَومِ القِیامَةِ وَ صارَت فِی الصَّفوَةِ این امر در میان آن منتخب هاست، در میان صفوه ذرّیه ابراهیم است. ( صفوه به چیزی گویند مانن کَره ای که از دوغ می گیرند آنگاه که آن را جدا می کنند؛ همان معنی زبده را دارد. ) ثُمَّ اَکرَمَهُ اللهُ تَعالی بِاَن جَعَلَها فی ذُرِّیَّتِهة اَهلَ الصَّفوَةِ وَ الطَّهارَةِ [ سپس خداوند تعالی او را بزرگ داشت به اینکه امامت را ] در صفوه و اهل طهارت یعنی اهل عصمت ذرّیه او قرار داد. بعد امام به آیاتی از قرآن اشاره و استدلال می کند: وَ هَبنا لَهُ اِسحقَ وَ یَعقوبَ نافِلَةً وَ کُلّاً جَعَلنا صالِحینَ. وَ جَعَلناهُم اَئِمَّةً یَهدونَ بِاَمرِنا و اَوحَینا اِلَیهِم فِعلَ الخَیراتِ(4).در قرآن راجع به اینکه ذرّیه ابراهیم حامل مسئله امامت هستند تکیه زیادی شده و انصافاً آقای محمد تقی شریعتی در این جهت در کتاب خلافت و ولایت راجع به ذرّیه و اینکه چرا قرآن که در مسئله تبعیضات نژادی هیچ معتقد نیست که می توان برای یک نژاد بر نژاد دیگر امتیازی قانونی قائل شد [ چنین سخنی گفته است ]، خوب بحث کرده اند که اینکه ذرّیه ای از نظر نژادی و طبیعی به اصطلاح خلاصه می شوند و لیاقت دیگری پیدا می کنند مسئله دیگری است و همان معنی حمل امامت است و...1 .همان، ص 2512 . همان، ص 2533 . انعام/ 384 .انبیاء / 72 و 73a313313313555555a313313313555555Mon, 27 Jul 2020 01:08:56 +0430https://virgool.ir/@a313313313555555/امامت-و-رهبری-شهید-مطهری-36-wytimfibukdyامام در پاسخ بر مسئله توحید تکیه کرد، فرمود: اِنّا لَمّا اَثبَتنا اَنَّ خالِقاً صانِعاً مُتَعالِاً عَنّا وَ عَن جَمیعِ ما خَلَقَ وَ کانَ ذلِکَ الصّانِعُ حَکیماً مُتَعالِیاً لَم یَجُز اَن یُشاهِدَهُ خَلقُهُ وَ لا یُلامِسوهُ فَیُباشِرَهُم وَ یُباشِروهُ وَ یُحاجَّهُم وَ یُحاجّوهُ ثَبَتَ اَنَّ لَهُ سُفَراءَ فی خَلقِهِ یُعَبِّرونَ عَنهُ اِلی خَلقِهِ وَ عِبادِهِ وَ یَدُلّونَهُم عَلی مَصالِحِهِم وَ مَنافِعِهِم وَ ما بِهِ بَقاؤُهُم وَ فی تَرکِهِ فَناؤُهُم فَثَبَتَ الامِرونَ و النّاهونَ عَنِ الحَکیمِ العَلیمِ فی خَلقِهِ...خلاصه اینکه ریشه اثبات انبیاء و رسل، خودِ اثبات خداست با صفات و شئونش. وقتی شناختیم که ما خالق و صانعی داریم حکیم و متعالی از ما، یعنی ما نمی توانیم با حواس و مدارکی که داریم با او در تماس مستقیم باشیم و او را شهود یا لمس کنیم یا با او مُحاجّه و سوال و جواب کنیم، با توجه یه اینکه ما نیازمندیم که او ما را [ راهنمایی کند ] زیرا فقط او که حکیم است، به مصالح و منافع واقعی ما آگاه است، بنابراین باید یک موجودی که دارای دو جنبه است: از طرفی با خدا در تماس است یعنی می تواند از او وحی تلقی می کند، و از طرف دیگر ما می توانیم با او تماس بگیریم وجود داشته باشد وجود داشته باشد و وجود چنین کسانی لازم و واجب می شود. آنگاه درباره این افراد می فرماید: حُکَماءَ مُؤَدَّبینَ بِالحِکمَةِ خود اینها باید حکیمانی باشند و به حکمت تأدیب شده باشند. مَبعوثینَ بِها به حکمت مبعوث شده باشند یعنی دعوتشان دعوت حکمت باشد غَیرَ مُشارِکینَ لِلنّاسِ عَلی مُشارِکَتِهِم لَهُم فِی الخَلقِ در عین اینکه در خلقت با مردم شریکند، در یک جهاتی باید با مردم نباشند، یک جنبه علاوه ای، روح علاوه ای باید در آنها وجود داشته باشد. مُؤَیَّدینَ مِن عِندِ الحَکیمِ العَلیمِ بِالحِکمَةِ و مؤیَّد از ناحیه او باشند. ثُمَّ ثَبَتَ ذلِکَ فی کُلِّ دَهرٍ وَ زَمانِ در تمام ازمنه چنین وسائطی لازم است لِکَیلا تَخلُو الاَرضُ مِن حُجَّةٍ یَکونُ مَعَهُ عَلَمُ یَدُلُّ عَلی صِدقِ مَقالَتِهِ وَ جَوازِ عَدالَتِهِ(1).زید بن علی و مسئله امامتزید بن علی بن الحسین برادر امام باقر مرد صالح و بزرگواری است. ائمه ما او و قیامش را تقدیس کرده اند. در این جهت اختلاف است که آیا زید خودش واقعاً مدعی خلافت برای خودش بود یا اینکه امر به معروف و نهی از منکر می کرد و خودش مدعی خلافت نبود بلکه خلافت را برای امام باقر می خواست. قدر مسلّم این است که ائمه ما او را تقدیس کرده و شهید خوانده اند. در همین کافی هست که: مًضی وَ اللهِ شَهیداً او شهید از دنیا رفت. منتها صحبت این است که آیا خودش مشتبه بود یا نه؟ روایتی که اکنون می خوانیم دلالت می کند بر اینکه خود او مشتبه بود. حالا چطور می شود که چنین آدمی مشتبه باشد، مطلب دیگری است. مردی است از اصحاب امام باقر که به او ابوجعفر اَحوَل می گویند: می گوید زید بن علی در وقتی که مخفی بود دنبال من فرستاد. به من گفت آیا اگر یکی از ما خروج و قیام کند تو حاضری همکاری کنی؟ گفتم اگر پدر و برادرت قبول کنند بله، در غیر این صورت نه. گفت من خودم قصد دارم، به برادرم کاری ندارم، آیا حاضری از من حمایت کنی یا نه؟ گفتم نه. گفت چطور؟ آیا تو مضایقه از جانت داری درباره من؟ گفتم:(( اِنَّما هِیَ نَفسٌ واحِدَةٌ فَاِن کانَ لِلهِ فِی الاَرضِ حُجَّةٌ فَالمُتَخَلِّفُ عَنکَ ناجٍ وَ الخارِجُ مَعَکَ هالِکٌ وَ اِن لاتَکُن لِلهِ حُجّةٌ فِی الاَرضُ فَالمُختَلِّفُ عَنکَ وَ الخارجُ مَعَکَ سَواءٌ)) من یک جان بیشتر ندارم. تو هم که مدعی نیستی که حجت خدا باشی. اگر حجت خدا غیر از تو باشد، کسی که با تو خارج بشود خودش را هدر داده بلکه هلاک شده است و اگر حجتی در روی زمین نباشد، من چه با تو قیام کنم و چه قیام نکنم هر دو علی السویّه است.او می دانست که منظور زید چیست. مطابق این حدیث می خواهد بگوید امروز در روی زمین حجتی هست و آن حجت برادر توست و تو نیستی. خلاصه سخن زید این است که چطور تو این مطلب را فهمیدی و من که پسر پدرم هستم نفهمیدم و پدرم به من نگفت؟ آیا پدرم مرا دوست نداشت؟ والله پدرم اینقدر مرا دوست داشت که من را در کودکی کنار خودش بر سر سفره می نشاند و اگر لقمه ای داغ بود برای اینکه دهانم نسوزد آن را سرد می کرد و بعد به دهان من می گذاشت. پدری که این مقدار به من علاقه داشت که از اینکه بدنم با یک لقمه داغ بسوزد مضایقه داشت، آیا از اینکه مطلبی را که تو فهمیدی به من بگوید تا من برآتش جهنم نسوزم مضایقه کرد؟ [ابوجعفر اَحوَل] جواب داد به خاطر همین که تو در آتش جهنم نسوزی به تو نگفت، چون تو را خیلی دوست داشت به تو نگفت زیرا می دانست اگر بگوید تو امتناع می کنی و آنوقت جهنمی می شوی. نخواست به تو بگوید برای اینکه سرکشی روح تو را می شناخت، خواست تو در حال جهالت بمانی که لااقل حالت عناد نداشته باشی. اما این مطلب را به من گفت برای اینکه اگر قبول کردم نجات پیدا کنم و اگر نه، نه، و گفت و من هم قبول کردم. بعد می گوید گفتم:(( اَنتُم اَفضَلُ اَمِ الاَنبِیاءُ)) شما بالاترید یا انبیاء؟ جواب داد: انبیاء. قُلتُ یَقولُ یَعقوبُ لِیوسُفَ: یا بُنَیَّ لا تَقصُص رُؤیاکَ عَلی اِخوَتِکَ فَیَکیدوا کَیداً گفتم یعقوب که پیغمبر است به یوسف که پغمبر است و جانشین او می گوید خوابت را به برادرانت نگو. آیا این برای دشمنی با برادران یا برای دوستی آنها و نیز دوستی یوسف، چون او برادران را می شناخت که اگر بفهمند یوسف به چنین مقامی می رسد از حالا کمر دشمنی اش را می بندند. داستان پدر و برادرت با تو داستان یعقوب است با یوسف و برادرانش.به اینجا که رسید، زید دیگر نتوانست جواب بدهد. راه را بر یزید بکلی بست. آنگاه زید به او گفت: ((اَما وَ اللهِ لَئِن قُلتَذلِکَ)) حالا که تو این حرف را می زنی، پس من هم این حرف را به تو بگویم: ((لَقَد حَدَّثَنی صاحِبُکَ بِالمَدینَةِ))صاحب تو ( صاحب یعنی همراه. در اینجا مقصود امام است: امام تو، یعنی برادرم امام باقر ) در مدینه به من گفت: ((اَنّی اُقتَۀُ وَ اُصلَبُ بِالکُناسَةُ)) که تو کشته می شوی و در کُناسه کوفه به دار کشیده خواهی شد. (( وَ اَنَّ عِندَهُ لَصَحیفَةً فیها قَتلی وَ صَلبی(2))). و او گفت که در یک کتابی که نزد اوست کشته شدن و به دار کشیده شدن من است. در اینجا زید کأنه صفحه دیگری را بر ابوجعفر می خواند زیرا یک مرتبه منطق عوض می شود و نظر دوم را تأیید می کند. پس اول که آن حرف ها را به ابوجعفر می گفت، خودش را به آن در میزد، بعد که دید ابوجعفر اینقدر در امامت رسوخ دارد با خود گفت پس به او بگویم که من هم از این مطلب غافل نیستم، اشتباه نکن من هم می دانم و اعتراف دارم، و آخر جمله بر می گردد به این مطلب که من با علم و عمد می روم و با دستور برادرم می روم. تا آنجا که [ ابوجعفر] می گوید یک سالی به مکه رفتم و در آنجا این داستان را برای حضرت صادق نقل کردم و حضرت هم نظریات مرا تأیید کرد.1 . کافی، ج 1/ ص 236 و 237 (کتاب الحجّة)2. همان، ص 244 و 245a313313313555555a313313313555555Sun, 26 Jul 2020 00:58:14 +0430https://virgool.ir/@a313313313555555/امامت-و-رهبری-شهید-مطهری-35-j5jeekkm9pwuمن این مطلب را از مرحوم آقای بروجردی شنیدم ولی یادم نیست که در جای دیگری هم دیده ام یا نه، یعنی دنبالش نبوده ام؛ ایشان می فرمود این جمله از آن جمله هایی است که حضرت در بصره بیان کرده اند و شیعه و سنی به طور متواتر آن را نقل کرده اند. این جمله دنبال حدیث معروف کمیل است که کمیل گفت روزی علی دست مرا گرفت و با خودش برد تا از شهر خارج شدیم و به محلی به نام جَبّان رسیدیم. همینکه از شهر خارج شدیم و خلوت شد فَتَنَفَّسَ الصُّداءَ نفس عمیقی کشید، آهی کشید و بعد فرمود: یا کُمَیلُ! اِنَّ هذِهِ القُلوبَ اَوعِیَةٌ فَخَیرُها اَوعاها، فَاحفَظ عَنّی ما اَقولُ لَکَ دلهای فرزندان آدم به منزله ظرف ها هستند و بهترین ظرف ها آن است که بهتر می تواند نگه دارد یعنی سوراخ نداشته باشد، هرچه به تو می گویم ضبط کن. ابتدا آن تقسیم معروف را ذکر کرد: اَلنّاسُ ثَلاثَةٌ فَعالِمٌ رَبّانِیٌّ وَ مُتَعَلِّمٌ عَلی سَبیلِ نَجاةٍ وَ هَمَجٌ رَعاعٌ مردم سه دسته اند: یک دسته علمای ربّانی هستند. ( البته در اصطلاح حضرت علی عالم ربّانی غیر از عالم ربّانی ای است که ما به هر کسی تعارف می کنیم؛ یعنی یک عالم واقعاً و صد در صد الوهی و خالص برای خدا که شاید این تعبیر جز بر پیغمبران و ائمه صادق نیست. ) وَ مُتَعَلِّمٌ عَلی سَبیلِ نَجاةٍ (چون آن عالم را در مقابل این متعلم گرفته، مقصود عالمی است که از بشری تعلم نمی کند.) دسته دوم متعلمان هستند، شاگردان آنها هستند، کسانی که از آنها استفاده می کنند. دسته سوم مردمان هَمَجٌ رَعاعٌ هستند که لَم یَستَضیئوا بِنورِ العِلمِ وَ لَم یَلجَأوا اِلی رُکنِ وَثیقِ از نور علم پرتوی نگرفته اند و به پایگاه محکمی هم تکیه ندارند. بعد شروع کرد از اهل زمان شکایت کردن؛ فرمود من علوم زیادی دارم ولی فردی که صلاحیت [ دریافت آن را ] داشته باشد پیدا نمی کنم. دسته بندی کرد، فرمود هستند افرادی که زیر کند اما زیرک هایی که هرچه یاد بگیرند می خواهند به نفع خودشان به کار برند، می خواهند دین را به نفع دنیای خودشان استفاده کنند. مجبورم از آنها خود داری کنم. عده دیگری آدم های خوبی هستند اما احمقند، دریافت نمی کنند یا عوضی دریافت می کنند. تا اینجا تقریباً سخن حضرت یأس آور است [ زیرا به نظر می رسد که ] پس کسی پیدا نمی شود. ولی در ذیلش می فرماید: اَلّهُمَّ بَلی ... نه، این طور هم نیست که هیچ کس پیدا نشود، من اکثریت مردم را می گویم(1): اَلّهُمَّ بَلی لا تَخلُو الاَرضُ مِن قائِمٍ لِلهِ بِحُجَّةٍ اِمّا ظاهِراً مَشهوراً وَ اِمّا خائِفاً مَغموراً لِئَلّا تَبطُلَ حُجَجُ اللهِ وَ بَیِّناتُهُ وَ کَم ذا وَ اَینَ؟ اوُلئِکَ - وَ اللهِ - الاَقَلّونَ عَدَداً وَ الاَعظَمونَ عِندَ اللهِ قَدراً، یَحفَظُ اللهُ بِهِم حُجَجَهُ وَ بَیِّناتِهِ حَتِی یُدِعوها نُظَرائَهُم وَ یَزرَعوها فی قُلوبِ اَشباهِهِم، هَجَمَ بِهِمُ العِلمُ عَلی حَقیقَةِ البَصیرَةِ وَ باشَروا رَوحَ الیَقینِ وَ استَلانوا مَا استَوعَرَهُ المُترَفونَ وَ اَنسوا بِمَا استَوحَشَ مِنهُ الجاهِلونَ وَ صَحِبُوا الدُّنیا بِاَبدانٍ اَرواحُها مُعَلَّقَهٌ بِالمَحَلِّ الاَعلی(2).فرمود: آری؛ زمین هرگز خالی از حجت نیست، حال یا حجت ظاهر در میان مردم و یا حجت مکتوم، هست ولی مردم او را نمی بینند، از نظر ها پنهان است. به وسیله همان حجت هاست که خداوند دلایل خود را در میان مردم حفظ و نگه داری می کند و آنها هم آنچه را می دانند، این بذر ها را در دل اشباه خودشان ( که آنها نیز مانند خودشان هستند ) می کارند و می روند.چنین نیست که نکارند و بروند یعنی چنین نیست که من آنچه دارم نگفته بگذارم و بروم. آنگاه راجع به افراد که از یک مبدأ ملکوتی استفاده می کنند می فرماید: هَجَمَ بِهِمُ العِلمُ عَلی حَقیقَةِ البَصیرَةِ علم بر آنها تهاجم می کند نه آنها بر علم ( مقصود این است که علمشان افاضی است )، و آن علمی که به آنها هجوم می آورد بصیرت را به معنای حقیقی به آنها می دهد یعنی در آن علم، اشتباهی، نقصی، خطایی وجود ندارد. وَ استَلانوا مَا استَوعَرَهُ المُترَفونَ آن چیز هایی که مردمان مترف (یعنی خو گرفتگان به عیش و ناز و نعمت ) خیلی سخت می شمارند، برای آنها آسان است. مثلاً برای مردمانی که به عیش و نعمت دنیا خو گرفته اند، یک ساعت مأنوس بودن با خلوت با خدا بسیار سخت است، از هر کار سختی برایشان سخت تر است، ولی آنها انسشان به این است. وَ اَنسوا بِمَا استَوحَشَ مِنهُ الجاهِلونَ آن چیز هایی که نادانان از آنها وحشت می کنند، اینان به آنها مأنوسند. وَ صَحِبُوا الدُّنیا بِاَبدانٍ اَرواحُها مُعَلَّقَةٌ بِالمَحَلِّ الاَعلی با مردم همراهی می کنند با بدن های خودشان در حالی که در همان وقت روحشان به محلّ اعلی پیوستگی دارد؛ یعنی بدنشان با مردم هست اما روحشان اینجا نیست. مردمی که با اینها محشورند آنها را انسان هایی مثل خودشان می دانند و هیچ فرقی بین خودشان و آنها قائل نیستند ولی نمی دانند که باطن او به جای دیگری وابسته است.به هر حال چنین منطقی است و لذا در کافی هم بابی تحت عنوان ((باب الحجّة)) باز کرده است و می گوید اگر در دنیا دو نفر باقی بمانند یکی از آنها چنین انسانی خواهد بود کما اینکه اولین باری که یک انسان پیدا شد چنین انسانی بود. من برای اینکه شما با روح این منطق بیشتر آشنا شوید کتاب الحجّه کافی را آوردم تا قسمت هایی را در این زمینه بخوانم و معنی کنم. سایر مسائل - مثل این که امام باید باشد تا در میان مردم به عدالت حکومت کند یا مرجع اختلافات مردم در امور دینی باشد - همه طفیلی این اصل است نه اینکه امام را به خاطر اینکه در میان مردم حکومت کند باید امام قرار بدهند. مسئله بالاتر از این حرف هاست. اینها به اصطلاح از فواید استجاری یعنی از فواید تبعی است. از هر حدیثی جمله هایی را انتخاب می کنم و برایتان عض می کنم تا معلوم شود این منطق چه منطقی است.روایتی از امام صادقروایتی است مربوط به انبیاء و رسل که یک مرد زندیق(1) از امام صادق سؤال کرد: مِن اَینَ اَثبَتَّ الاَنبِیاءَ وَ الرُّسُلَ؟ تو انبیاء و رسل را به چه دلیل اثبات کنی؟1 .از اینجاست که آقای بروجردی می گفت حضرت آن را در خطبه ای در بصره انشاء کرده اند و الّا این در ذیل کلام کمیل هم هست.2 .نهج البلاغه ، حکمت 1393. کلمه ((زندیق)) عنوان فحش ندارد مثل امروز که ما به هر کس بخواهیم فحش بدهیم می گوییم ((زندیق)). در آن زمان عده ای به این نام معروف بودند و از نظر خودشان این نام فحش نبوده. مثل کلمه ((ماتریالیست)) در عصر ما. البته کسی که موحد است از این کلمه برای خودش خوشش نمی آید ولی آن کسی که ماتریالیست است، به این کلمه افتخار هم می کند. راجع به اینکه ریشه کلمه ((زندیق)) چیست خیلی حرف ها زده اند و بیشتر نظرشان این است که زنادقه مانوی بودند و در اوایل قرن دوم ظهور کردند که قرن امام صادق است. بسیاری از اروپاییها و غیر آنان برای کشف ریشه زنادقه در اسلام بحث ها کرده اند و بیشتر نظرشان این است که اینها همان مانوی ها بوده اند. البته کیش مانی کیش ضد خدایی نیست بلکه مانی خودش ادعای پیغمبری داشت، البته توحیدی نبود، ثنوی بود. مانی از زردشت ثنوی تر بوده است و بسیاری احتمال می دهند که زردشت خودش موحد بوده، لااقل توحید ذاتی را قائل بوده است گو اینکه توحید در خالقیت را در کلمات او نمی شود اثبات کرد. ولی به هر حال او یک مبدأ ازلی برای کل عالم قائل بوده است. اما مانی قطعاً ثنوی بوده و خود را از طرف خدای پیغمبر می دانست. ولی مانویهایی که بعد ظهور کردند به طبیعت گری و مادیگری گرایش پیدا کردند و اساساً به هیچ چیز اعتقاد نداشتند. a313313313555555a313313313555555Sat, 25 Jul 2020 17:13:15 +0430https://virgool.ir/@a313313313555555/امامت-و-رهبری-شهید-مطهری-34-h0qo6ipzgqr5 امامت از دیدگاه ائمه اطهاربحث امروز ما آخرین بحث ماست درباره مسائل کلی امامت. از این پس اگر بحث هایی بخواهیم بکنیم همه آنها جنبه نقلی خواهد داشت، مثل اینکه احادیثی را که پیغمبر اکرم راجع به امیر المؤمنین رسیده است یا امیرالمؤمنین درباره امامت بعد از خودشان و همچنین حضرت رسول درباره آن امامت فرموده اند و اینکه هر امامی چگونه بر امام بعد از خودش تصریح کرده است، یک یک بررسی کنیم که اینها بیشتر جنبه نقلی و تعیینی و تنصیصی پیدا می کند.بحث امروز ما بحثی است که یک مقدارش را شاید در لابلای عرایض جلسات پیش هم گفته ایم ولی چون مربوط به روح مسئله امامت است، من امروز با استناد به گفتار ائمه علیهم السلام در این زمینه بحث می کنم و قسمتی از کتابُ الحجّه کافی را برای شما می خوانم.مکرر عرض کردم که مسئله امامت به آن معنی که در میان شیعه یا لااقل از زبان ائمه شیعه مطرح است، غیر از امامت به معنایی است که در زبان اهل تسنن مطرح است، و غیر از مسئله حکومت است که در عصر ما زیاد مطرح است. مسئله امامت اساساً مسئله مسئله ای است تالی تِلوِ نبوت ولی نه به این معنی که مقامش از هر نبوتی پایین تر است، بلکه مقصود این است که چیزی است شبیه نبوت که انبیای بزرگ این را هم داشته اند یعنی نبوت را با امامت توأم داشته اند؛ یک چنین حالت معنوی است. تکیه گاه سخن ائمه در این زمینه مسئله انسان است به طور کلی. ما اول باید درباره تصور خودمان درباره انسان تجدید نظری بکنیم تا این مطلب روشن شود.انسان چگونه موجودی است؟ می دانید درباره انسان که اساساً انسان چگونه موجودی است، دو نوع نظر است؛ یکی اینکه انسان نیز مانند همه جانداران دیگر یک موجود صد در دصد- به اصطلاح - خاکی است یعنی مادی است ولی موجود مادی ای که در مسیر تحولات مادی، آن حداکثری که یک ماده می توانسته است متکامل شود، تکامل پیدا کرده است. حیات، چه در گیاهان و چه در درجه علیترش حیوانات و چه در درجه عالیتر از آن انسان ها، خود یک تجلی و پرتوی است از تکاملاتی که ماده در مسیر خودش تدریجاً پیدا کرده است؛ یعنی عنصر دیگری غیر از عناصر مادی در بافتمان وجود این موجود دخالت ندارد.( اینکه ((عنصر)) می گوییم، به خاطر این است که تعبیر دیگری نداریم. ) هر شگفتی که در این موجود هست، از همین بافت مادی او سرچشمه می گیرد. قهراً روی این حساب باید اولین انسان و اولین انسان هایی که در دنیا آمده اند، پایین ترین انسان ها باشند و هر چه که انسان رو به جلو آمده است متکاملتر شده باشد، خواه اولین انسان را به شکل تصور قدما در نظر بگریم که مستقیماً از خاک آفریده شد، یا به شکلی که بعضی از آقایان امروز پیش کشیده اند - و خودش یک فرضیه ای است و از نظر فرضیه بودن قابل توجه است - که انسان، انتخاب شده از یک موجودات پست تر از خودش و تحول یافته طبقه پایین تری است و ریشه اش به خاک منتهی می شود نه اینکه اولین انسان مستقیماً از خاک آفریده شده.اولین انسان در قرآناز نظر معتقدات اسلامی و قرآنی و بلکه همه مذاهب، آن اولین انسان موجودی است که از بسیاری از انسان های بعد از خودش حتی از انسان های امروز کامل تر است یعنی از اوّلی که این انسان پا به عرصه عالم گذاشته است، به عنوان خلیفةالله و به عبارت دیگر در حد یک پیغمبر به وجود آمده و این در منطق دین نکته قابل توجهی است که چرا اولین انسانی که در دنیا به وجود آمد، به صورت یک حجت خدا و پیغمبر به وجود آمد در صورتی که به نظر می رسد که روی مسیر عادی تکاملی باید انسان ها بیایند و پس از آنکه به مراحل عالی ترقی نائل شدند، یکی از آنها به مرحله نبوت و پیغمبری برسد نه اینکه اولین انسان خودش پیغمبر باشد.وَ اِذ قالَ رَبُّکَ لِلمَلائِکَةِ اِنّی جاعِلٌ فِی الاَرضِ خَلیفَةً قالوا اَتَجعَلُ فیها مَن یُفسِدُ فیها وَ یُسفِکُ الدِّماءَ وَ نَحنُ نُسَبِّحُ بِحَمدِکَ وَ نُقَدِّسُ لَکَ قالَ اِنّی اَعلَمُ ما ال تَعلَمونَ. وَ عَلَّمَ ادَمَ الاَسماءَ کُلَّها ثُمَّ عَرَضَهُم عَلَی المَلائِکَةِ فَقالَ اَنبِئونی بِاَسماءِ هؤُلاءِ(1)خلاصه، اولین انسانی که به وجود می آید فرشتگان را به شگفت وا می دارد. چه سرّی و چه رازی در کار است؟ درباره اولین انسان تعبیر ((وَ نَفَختُ فیهِمِن روحی))(2) به کار رفته (از روح خودم چیزی در او دمیدم ). این نشان می دهد که در بافتمان وجود این غیر از عناصر مادی یک عنصر عِلوی دخالت دارد که با تعبیر ((دمیدم از روح خودم))بیان شده است یعنی یک چسز اختصاصی مِن عنداللهی دارد: اِنّی جاعِلُ فِی الاَرضِ خَلیفَةً خلیفه برای خودم.بنابراین در قرآن یک چنین برداشت عظیمی برای انسان هست که اولین انسانی که پا در این عالم می گذارد، به عنوان حجت خدا، پیغمبر خدا و موجودی که با عالم غیب پیوستگی و ارتباط دارد پا می گذارد. تکیه گاه کلام ائمه ما روی همین اصالت انسان است به این معنا که اولین انسانی که روی زمین آمده است، از آن سنخ بوده وآخرین انسانی هم که روی زمین باشد از همین تیپ خواهد بود و هیچ گاه جهان انسانیت از موجودی که حامل روحِ اِنّی جاعِلٌ فِی الاَرضِ خَلیفَةً باشد خالی نیست.(اصلاً محور مسئله این است.) سایر انسان ها کأنه موجوداتی هستند فرع بر وجود چنین انسانی، و اگر چنین انسانی نباشد انسان های دیگر هم هرگز نخواهند بود. اینچنین انسانی را ((حجت خدا)) تعبیر می کنند: اَلّهُمَّ بَلی لاتَخلُو الاَرضُ مِن قائِمٍ لِلهِ بِحُجَّةٍ. این جمله در نهج البلاغه است(3) و در کتب زیادی نقل شده است.1 .بقره / 30 و 312 .حجر / 293 .حکمت 139a313313313555555a313313313555555Fri, 24 Jul 2020 01:04:18 +0430https://virgool.ir/@a313313313555555/امامت-ورهبری-شهید-مطهری-33-tert2tdk3et7شما بیایید به من ثابت کنید که علی یک کادر کافی داشت و در آن کادر کافی - العیاذ بالله - اشتباه کرد. من که نمی توانم ثابت کنم که یک کادر کافی داشت. من همین قدر می دانم که علی که (ع) که پیغمبر او را برای خلافت تعیین کرده و خودش این همه فریاد می کشد راجع به این که خلافت را ربودند، وقتی بعد از زمان عثمان به سراغش می آیند که با او بیعت کنند، عقب می کشد و می گوید: دَعونی وَ التَمِسوا غَیری فَاِنّا مُستَقبِلونَ اَمراً لَهُ وُجوهُ وَ اَلوانُ ... وَ اِنَّ الافاقَ قَد اَغامَت وَ المَحَجَّةَ قَد تَنَکَّرَت(1) زمینه و اوضاع، دیگر خراب شد و خلاصه شد و خلاصه نمی شود کار کرد، یعنی من فرد ندارم، افراد را از دست داده ام، من ندارم آدمی که بتوانم [ به کمک اوضاع جامعه را ] اصلاح کنم. همچنین می گوید: لَو لا حُضورُ الحاضِرِ وَ قِیامُ الحُجَّةِ بِوُجودِ النّاصِرِ...(2) بر من دیگر حجت تمام شده، من در مقابل تاریخ عذری ندارم، تاریخ این حرف را از من نمی پذیرد، می گویند علی فرصت را از دست داد. من با اینکه این فرصت، فرصت نیست، ولی برای اینکه تاریخ نگوید فرصت خوبی و از دست داد، قبول می کنم. بنابراین او خودش مدعی است که[ کادر کافی ] نیست و الآن وقت خلافت من نیست.درباره هر کسی انسان تردید کند، درباره خود علی تاریخ هم تردید نمی کند که او خودش را احقّ به خلافت می دانست از دیگران. سنّی ها هم این را قبول دارند که علی خودش را احقّ به خلافت می دانست از ابوبکر و عمر و ... آنوقت چطور علی که خودش را احقّ به خلافت می دانست از ابوبکر و عمر، بعد از عثمان که برای خلافت به سراغش می روند، عقب می نشیند و می گوید من اگر بعد از این هم برایتان مشاور باشم بهتر از این است که امیر باشم. بنابراین چنین افرادی، حالا به چه علل و عواملی، بحث دیگری است.اما مسئله وَ یُؤتونَ الزَّکوةَ وَ هُم راکِعنَ. اولاً ایشان فرمودند:((زکات به انگشتر تعلق نمی گیرد.)) اصلاً به طور کلی انفاقِ کار خیر را زکات می گویند. این زکات اصطلاحی که امروز به کار می رود، در عرف فقها عَلَم شده است برای زکات واجب، و الّا در قرآن اینطور نیست که هر جا دارد: یُقیمونَ الصَّلوةَ وَ یُؤتونَ الزَّکوةَ مقصود همین زکات واجب است. زکات یعنی صاف کردن مال، پاک کردن مال و حتی پاک کردن روح و نفس. قرآن به طور کلی انفاق مالی را زکات مال یا زکات روح و یا زکات نفس می گوید؛ کما اینکه کلمه صدقه هم همین طور است. امروز صدقه مفهوم خاصی دارد، مثلاً می گوییم صدقه سَری. قرآن هر کار خیری را می گوید صدقه. اگر شما یک بیمارستان بسازید یا یک کتاب تألیف کنید که خیر آن به مردم می رسد، از نظر قرآن صدقه است(صَدَقَةٌ جارِیَةٌ) و لهذا کسانی از اهل تسنن هم که خواسته اند به مفهومی که از این آیه برداشت شده ایراد بگیرند، به این کلمه اش ایراد نگرفته اند که زکات به انگشتر تعلق نمی گیرد، چون آنها وارد به ادبیات عرب هستند و می دانند که زکات اختصاص به زکات واجب ندارد.و اما این مسئله که چرا در حال رکوع اینچنین شد؟ این ایراد را افرادی از قدما مثل فخر رازی گرفته اند که علی همیشه در حال نماز آنچنان از خود بی خود بود که توجه به اطراف پیدا نمی کرد؛ چگونه شما می گویید که در حال نماز اینطور شد؟جواب این است که اولاً اینکه علی در نماز از خود بی خود می شد، یک حقیقتی است اما این جور نیست که همه حالات اولیای الهی، همیشه مثل همدیگر بوده است. خود پیغمبر اکرم هر دو حال برایش نقل شده، گاهی در حال نماز یک الت جذبه ای پیدا می کرد که اصلاً طاقت نمی آورد که اذان تمام شود، می گفت: اَرِحنا یا بِلالُ! زود [باش] که شروع کنیم به نماز. گاهی هم در حال نماز بود، سر به سجده می گذاشت، امام حسن یا امام حسین یا نوه دیگرش می آمد روی شانه اش سوار می شد و حضرت با آرامش صبر می کرد که این بچه نیفتد، سجده اش را طول می داد تا این که او بلند شود. یک دفعه پیفمبر اکرم به نماز ایستاده بود؛ جلوی محل نماز گویا کسی آب دهان انداخته بود. پیغمبر یک قدم به جلو برداشت و با پایش روی آن را پوشاند و بعد برگشت، که فقها از این[ واقعه ] مسائلی را در باب نماز استخراج کرده اند. سید بحر العلوم می گوید: وَ مَشیُ خَیرِ الخَلقِ بِابنِ طابٍ یُفتَحُ مِنهُ اَکثَرُ الاَبوابِیعنی: اینکه پیغمبر در حال نماز دو قدم جلو می رفت، آن کار را رد کرد و برگشت، خیلی مسائل را حل می کند که در باب نماز چه مقدار عمل خارج جایز است یا جایز نیست و خیلی چیز های دیگر. بنابراین حالات مختلفی بوده است.مطلب دیگری که عرفانی است این است: آنها که روی مذاق های عرفانی سخن می گویند معتقدند که اگر انجذاب خیلی کامل شد، در آن، حالت برگشت است یعنی شخص در عین اینکه مشغول به خدا هست، مشغول به ماوراء هم هست. آنها اینطور می گویند و من هم این حرف را قبول دارم ولی در این جلسه شاید خیلی قابل قبول نیست که ما بخواهیم عرض کنیم. مثل مسئله خلع بدن است. افرادی که تازه به این مرحله می رسند، یک لحظه ای، دو لحظه ای، یک ساعتی خلع بدن می کنند.بعضی افراد در هعمه احوال ددر حال خلع بدن اند(البته من معتقد هستم و دیده ام)؛ مثلا الآن با ما و شما نشسته اند و در حال خلع بدن هستند. به نظر آنها آن حالتی که در وقت نماز تیر را از بدنش بیرون بکشند و متوجه نشود، ناقصتر از آن حالتی است که حال نماز توجه به حال فقیر دارد، نه اینکه در اینجا از خدا غافل است و به فقیر توجه کرده، بلکه آنچنان توجه به خدایش کامل است که در آن حال تمام عالم را می بیند. بنابراین با این قرائن نمی شود اینها را رد کرد.1 . نهج البلاغه، خطبه 912. نهج البلاغه، خطبه 3 a313313313555555a313313313555555Thu, 23 Jul 2020 17:37:11 +0430https://virgool.ir/@a313313313555555/امامت-و-رهبری-شهید-مطهری-32-h1vml6vuidoqولی یک مطلب دیگر هست که از قرآن استنباط می شود و آن اینکه ما می بینیم که قرآن درباره یوسف صِدّیق در آن تنگنایی که آن زن از او کام طلبی می کرد می گوید: وَ لَقَد هَمَّت بِهِ آن زن آهنگ یوسف را کرد وَ هَمَّ بِها لا اَن رَأی بُرهانَ رَبِّهِ(1) و یوسف هم اگر نبود که دلیل پروردگار مشهودش بود، آهنگ او را می کرد؛ یعنی او هم یک بشر بود، یک جوان بود و غریزه داشت. آن زن به طرف یوسف رفت ولی یوسف به طرف او نرفت، یوسف هم اگر نبود که داشت یک شهودی می کرد، به سوی او می رفت. یوسف به حکم اینکه با ایمان بود و ایمال او یک ایمان کامل و در حد ایمان شهودی بود و بدی و زیان این کار را می دید، همان ایمانی که خدا به یوسف داده بود مانع و نگهدارنده او از این کار بود.هر فردی از افراد ما بدون آنکه یک قوه ای به زور جلوی ما را گرفته باشد، از بعضی لغزش ها و گناه ها معصوم هستیم به خاطر کمال ایمانی که ما به خطر آن گناهان داریم. مثلاً خود را از بالای پشت بام یک ساختمان چهار طبقه پرت کردن یا خود را داخل آتش انداختن یک گناه است اما ما این گناه را هرگز مرتکب نمی شویم چون خطر و زیان آن برای ما ثابت و مجسّم است. می دانیم دست به برق گرفتن همان و جان تسلیم کردن همان. فقط وقتی این گناه را مرتکب می شویم که از آن خطر چشم پوشیده باشیم. ولی یک بچه دست به آتش می زند؛ چرا؟ چون خطر این گناه آنچنان که برای ما مسجّل است برای او مسجّل نیست. یک نفر آدم عادل، ملکه تقوا دارد و به همین جهت بسیاری از گناهان را اصلاً انجام نمی دهد. همان ملکه به او در این حد عصمت می دهد. بنابراین عصمت بنابراین عصمت از گناه بستگی دارد به درجه ایمان انسان به گناه بودن آن گناه و خطر بودن آن خطر. ما گناهان را تعبّداً پذیرفته ایم که گناه است یعنی می گوییم چون اسلام گفته است شراب نخور ما نمی خوریم، گفته قمار نکن نمی کنیم. کم و بیش هم می دانیم که بد است اما آنچنان که خطر((خود را در آتیش انداختن)) برایمان مسجم است، خطر این گناهان برای ما مجسم نیست. اگر ما همان اندازه که به آن خطر ایمان داریم به خطر این گناهان نیز ایمان می داشتیم، ما هم از این گناهان معصوم بودیم. پس عصمت از گناه یعنی نهایت و کمال ایمان. آن کسی که می گوید: لَو کُشِِفَ الغِطاءُ مَا ازدَدتُ یَقیناً(2) (اگر پرده هم بر افتد بر یقین من افزوده نمی شود) قطعاً معصوم از گناه است. او در این سوی پرده هم پشت پرده را مجسم می بیند؛ یعنی مثلاً او حس می کند که با یک دشنام دادن در واقع عقربی برای جان خود آفریده، و به همین دلیل چنین کاری نمی کند. در اینکه قرآن نیز از ایمان هایی در این درجه یاد می کند شک نیست. و لهذا عصمت، نسبی است یعنی مراتب و درجات دارد. معصومین نسبت به آن چیز هایی که برای ما گناه است و گاهی مرتکب می شویم و گاهی اجتناب می کنیم، معصوم هستند وهرگز گناه نمی کنند ولی آن ها هم مراحل و مراتب، آنها مثل ما هستند در این مرحله. همان طور که ما نسبت به گناهان عصمت نداریم، آنها ( در آن مراحل و مراتب) عصمت ندارد. از آن چیزی که ما آنها را گناه می شمریم آنها معصوم هستند ولی چیز هایی برای آنها گناه است که برای ما حسنه است چون ما( به آن درجه) نرسیده ایم. مثلاً اگر یک شاگرد کلاس پنجم یک مسئله کلاس ششم را حل کند برای او فضیلت است و جایزه دارد اما اگر همان مسئله را شاگرد کلاس نهم حل کند چیزی برای شمرده نمی شود و ارزشی ندارد. چیز هایی که برای ما حسنات است، برای آنها گناه است.این است که ما می بینیم قرآن در عین حال به انبیا عصیان می دهد: وَ عَصی ادَمُ رَبَّهُ(3)،یا به پیغمبر می گوید: لِیَغفِرَ لَکَ اللهُ ما تَقَدَّمَ مِن ذَنبِکَ وَ ما تَأَخَّرَ.(4) .اینها می راند که عصمت یک امر نسبی است، او در حد خودش و ما در حد خودمان. پس ماهیت عصمت از گناه، بر می گردد به درجه و کمال ایمان. انسان در هر درجه ای از ایمان باشد، نسبت به آن موضوعی که نهایت و کمال ایمان را به آن دارد یعنی در مرحله وَلَو لا اَن رَأی بُرهانَ رَبِّه است، قهراً عصمت دارد؛ نه اینکه شخص معصوم هم مثل ماست، هی می خواهد به طرف معصیت برود، ولی مأموری که خدا فرستاده دستش را می گیرد و مانع می شود. اگر این طور باشد هیچ فرقی بین بنده و امیر المؤمنین نیست چون هم من به طرف گناه می روم و هم او، منتها برای او یک مأمور خارجی مانع گناه کردن انسان شود که هنر نشد. مثل این است که شخصی دزدی می کند و من دزدی نمی کنم ولی من که دزدی نمی کنم به خاطر این است که همیشه پاسبانی همراه من است است. در این صورت من هم مثل او دزد هستم با این تفاوت که او دزدی است که پاسبان جلویش را نگرفته و من دزدی هستم که پاسبان جلویم را گرفته. این، هنری نیست.عمده در مسئله عصمت، عصمت از گناه است. عصمت از خطا مسئله دیگری است که آن نیز دو گونه است. یکی مسئله خطای در تبلیغ احکام است که بگوییم پیغمبر احکام را برای ما بیان کرده است ولی شاید اشتباه کرده، شاید خدا به گونه ای به او وحی کرده و اشتباهاً به گونه ای دیگر گفته همان طور که ما اشتباه می کنیم؛ به ما می گویند برو این پیغام را برسان، بعد ما می رویم عوضی می گوییم. یعنی اصلاً اعتمادی به گفته پیغمبر نیست از باب اینکه ممکن است اشتباه کرده باشد. قطعاً چنین چیزی نیست.اما در سایر مسائل. در اینجا آقای مهندس کیتیرایی خیلی سرعت قضاوت نشان دادند و به امیرالمؤمنین ظلم کردند و واقعاً ظلم فاحشی بود. شما چطور به این سرعت قضاوت کردید که اگر شما به جای امیرالمؤمنین بودید، عبدالله بن عباس را انتخاب نمی کردید و ...؟ در اینگونه مسائل تاریخی قضاوت های ظنّی مانعی ندارد. انسان درباره شخصی قضاوت می کند که من فکر می کنم اگر فلان کس در پانصد سال پیش به جای آن کار این را می کرد بهتر بود. کسی می گوید قطعاً؟ می گوید من این طور فکر می کنم. این، مانعی ندارد. ولی در این گونه مسائل قضاوت قطعی کردن حتی نه نسبت به امیرالمؤمنین، نسبت به افراد دیگر هم صحیح نیست. او حاضر در وقایع و مسائل بوده و عبدالله بن عباس را از ما و شما بهتر می شناخته و اصحاب دیگرش را هم از ما و شما خیلی بهتر می شناخته است. آنوقت ما این طور قضاوت کنیم که اگر حضرت به جای عبدالله بن عباس کس دیگری را انتخاب می کرد، او آن کار را بهتر انجام می داد، و او را انتخاب نکرد. این، سرعت در قضاوت در اینگونه مسائل است. بعلاوه شما خودتان در بیاناتتان - که ما همیشه استفاده کرده ایم - همواره این مطلب را گفته اید که علی یک سیاست خاصی داشت و نمی خواست و نمی بایست یک ذره از آن سیاست تخلف کند، و در این سیاست همراه نداشت، خودش هم همیشه می گفت فرد ندارم. همین عبد الله بن عباس و دیگران دائماً می آمدند علی را توصیه می کردند به انعطاف یعنی همان چیزی که امروز به آن سیاست می گویند.1 .یوسف / 242 .سفینة البحار ،ج 2 / ص 734 (از امام علی)3 .طه / 1214 .فتح / 2a313313313555555a313313313555555Wed, 22 Jul 2020 17:16:28 +0430https://virgool.ir/@a313313313555555/امامت-و-رهبری-شهید-مطهری۳۱-hqucxipmpo2iمی گویند محال است که ابراهیم امامت را با این شأن بزرگی که خود او می دانست قضیه از چه قرار است که بعد از دوران نبوت و رسالت به او می گویند چنین منصبی را به تو می دهیم، برای آن بچه هایی خواسته باشد که از اول تا آخر عمرشان ظالم و بد کار بودند. همچنین محال است که تقاضای ابراهیم برای آن فرزندانش باشد که اوایل عمرشان خوب بودند اما اکنون که می خواهند این منصب را به آنها بدهند، بدند. ابراهیم اگر تقاضا کرده باشد، برای فرزندان خوبش تقاضا کرده است. خوب ها دو قسمند: خوب هایی که از اول تا آخر عمر همیشه خوب بوده اند، و خوب هایی که اول بد بوده اند و حالا خوب شده اند. وقتی که مورد تقاضای ابراهیم مشخض شد که ایندو تجاوز نمی کنند، پس شامل کسانی می شود که اگر چه اکنون ظالم و ستمگر نیستند ولی در گذشته آلودگی داشته و سابقه شان خوب نیست. [ ولی می بینیم ] قرآن می گوید: لا یَنالُ عَهدِی الظّالِمینَ آنها که سابقه ظلم دارند، نه؛ عهد من به ستمکاران نمی رسد. مسلماً آن که بالفعل ظالم است که یا همیشه ظالم بوده یا قبلاً نبوده و بالفعل ظالم است، مورد تقاضا نیست. بنابراین قرآن نفی می کند که امامت به کسی برسد که سابقه اش بد است.این است که شیعه بر این استدلال می کنند که امکان ندارد امامت به کسانی برسد که دورانی از عمرشان را مشرک بوده اند.سؤال: معصوم یعنی چه؟ آیا این، سخن منطق ما شیعه است یا مبانی دارد و ما پرورشش داده و بهترش کرده ایم؟ اصولاً آیا به کسی معصوم می گوییم که گناه نکند یا کسی که علاوه بر گناه، اشتباه هم نکند. ما بیست سال پیش در جلسه درس مرحوم میرزا ابوالحسن خان فروغی شرکت می کردیم. ایشان به خصوص در مسئله عصمت مطالعات مخصوص عقاید خاصی داشت و خیلی هم مفصل و تمیز صحبت می کرد و ما هشتاد درصد از صحبت هایش از صحبت هایش را نمی فهمیدیم ولی از بیست درصدش که می فهمیم، عصمت را یک جور دیگری تعریف می کرد. می گفت معصوم کسی نیست که گناه نکند. ما خیلی افراد را داریم که در زندگی شان گناه نکرده اند اما به آنها معصوم نمی گویند. حالا به آن منطق کار نداریم. قطعاً آقای مطهری جوابی دارند که معصوم چیست. اما اگر معصوم کسی است که باید اشتباه هم نکرده باشد، ما می بینیم از ائمه دوازده گانه بیش از دو نفرشان اختلاف نکردند: حضرت علی و حضرت امام حسن به مدت خیلی کوتاهی؛ و شک نیست که اینها در امر خلافت و اداره مملکتت اشتباهاتی کردند و به لحاظ منطق تاریخ بحثی در این اشتباهات نیست و این با آن تعریف معصوم جور در نمی آید. مثلاً حضرت امام حسن کسی را مأمور کرد با معاویه بجنگد عبید الله عباس بود. یا خود حضرت امیر که عبد الله بن عباس را حاکم بصره کرد اگر می دانست که این آدم یک چنان رسوایی به بار می آورد و آن طور کثافتکاری می کند، مسلّم این کار را نمی کرد. پس مسلّم این مطالب را نمی دانست یعنی قبلاً فکر می کرد که او بهترین کسی است که برای این کار انتخاب کرده و بعد خراب از در آب در آمد. و اگر تحقیق بیشتری درباره دوره حکومت حضرت بکنیم حتماً خیلی از این مسائل هست و به لحاظ تاریخی هیچ ایرادی ندارد ولی با این تعریف عصمت جور در نمی آید.... اینکه بنده عرض کردم که این نوع بحث کردنِ به اصطلاح یکطرفه که یک عده ای که همه موافق هستند در یک بحثی شرکت کنند زیاد مفید نیست، برای این است که واقعاً انسان وقتی یک عقیده ای دارد، آن را دوست دارد و تمایل ندارد که بر خلاف عقیده اش چیزی بشنود به خصوص ما که از کودکی در افکارمان حبّ تشیع و خاندان علی بوده و هیچ وقت انتقاد نشنیده ایم. شاید انتقاد نسبت به خود دین و اصول دین و حتی توحید و خدا پرستی را خیلی راحت تر شنیده ایم اما انتقاد به تشیع و ائمه و اینکه کسی از زندگی آنها ایراد بگیرد که چرا این کار را کردند و آن کار را نکرند، نشنیده ایم. به همین جهت برای ما خیلی شاقّ است که کسی مثلاً به امام حسن ایراد بگیرد یا احیاناً به امام حسین ایراد بگیرد که آن خیلی مشکلتر است. ولی مثلاً این آیه ای که جناب آقای مطهری در جلسه اول و در این جلسه روی آن تکیه کردند که می گوید افرادی که نماز می خوانند و زکات می دهند در حالی که رکوع می کنند، و بعد استدلال کردند که ان جز درباره حضرت علی و آن حالتی که اتفاق افتاد که در حال رکوع انگشترش را داد نیست، به نظر من زیاد منطقی و معقول به نظر نمی رسد زیرا اولاً ما در شرح حال حضرت علی شنیده و خوانده ایم که ایشان در حال نماز اینقدر توجهش به خدا بود که افراد را [ نمی شناخت ] و گفته اند حتی در حال وضو گرفتن نیز افرادی را که از جلویش عبور می کردند نمی شناخت. چطور می شود که چنین شخصی در حال نماز باشد و آنقدر حواسش به دیگران باشد که آن فقیر از در وارد می شود و گدایی می کند و کسی به او چیزی نمی دهد و حضرت انگشترش را بیرون می آورد و به او می دهد. و ازه این کار خوبی نیست که به گدا پول بدهیم. به گدا پول دادن آنچنان اهمیت ندارد که انسان نمازش را اقلاً به لحاظ روانی ناقص کند یا بدان لطمه برساند. بعلاوه زکات به انگشتر تعلق نمی گیرد و مطابق فتوای فقهای شیعه انگشتر جزء چیز هایی نیست که به آنها زکات تعلق می گیرد. گذشته از این، عده ای که خیلی در این مورد تعصب دارند برای اینکه این موضوع را بزرگتر جلوه دهند گفته اند که این انگشتر هم خیلی گران قیمت بوده، در حالی که حضرت امیر انگشتر گرانقیمت دستش نمی کرده است.جواب: مسئله ای که ایشان گفتند یک افرادی هم باشند که در جهت مخالفت صحبت کنند، البته برای همه جلسات یک امر مفیدی است. جواب این را من نباید بدهم. من همین قدر اقرار می کنم که کار خوب و مفیدی است.اما مسئله عصمت. معنی عصمت چیست؟ یک وقت هست که انسان این طور فکر می کند که عصمت یعنی اینکه خداوند افراد مخصوصی از بشر را همیشه مراقبت می کند که هر وقت اینها تصمیم می گیرند گناهی را مرتکب شوند، فورتً جلویشان را می گیرد. مسلّم است که عصمت به اینت معنی نیست و اگر هم باشد، برای کسی کمالی نیست. اگر کودکی را یک کسی همیشه مراقب باشد و هیچ گاه نگذارد که او کاری را که نباید بکند انجام دهد و مانعش باشد، این، کمالی برای آن کودک شمرده نمی شودa313313313555555a313313313555555Tue, 21 Jul 2020 20:25:02 +0430https://virgool.ir/@a313313313555555/امامت-و-رهبری-شهید-مطهری-31-gefjzqr91ifoمی گویند محال است که ابراهیم امامت را با این شأن بزرگی که خود او می دانست قضیه از چه قرار است که بعد از دوران نبوت و رسالت به او می گویند چنین منصبی را به تو می دهیم، برای آن بچه هایی خواسته باشد که از اول تا آخر عمرشان ظالم و بد کار بودند. همچنین محال است که تقاضای ابراهیم برای آن فرزندانش باشد که اوایل عمرشان خوب بودند اما اکنون که می خواهند این منصب را به آنها بدهند، بدند. ابراهیم اگر تقاضا کرده باشد، برای فرزندان خوبش تقاضا کرده است. خوب ها دو قسمند: خوب هایی که از اول تا آخر عمر همیشه خوب بوده اند، و خوب هایی که اول بد بوده اند و حالا خوب شده اند. وقتی که مورد تقاضای ابراهیم مشخض شد که ایندو تجاوز نمی کنند، پس شامل کسانی می شود که اگر چه اکنون ظالم و ستمگر نیستند ولی در گذشته آلودگی داشته و سابقه شان خوب نیست. [ ولی می بینیم ] قرآن می گوید: لا یَنالُ عَهدِی الظّالِمینَ آنها که سابقه ظلم دارند، نه؛ عهد من به ستمکاران نمی رسد. مسلماً آن که بالفعل ظالم است که یا همیشه ظالم بوده یا قبلاً نبوده و بالفعل ظالم است، مورد تقاضا نیست. بنابراین قرآن نفی می کند که امامت به کسی برسد که سابقه اش بد است.این است که شیعه بر این استدلال می کنند که امکان ندارد امامت به کسانی برسد که دورانی از عمرشان را مشرک بوده اند.سؤال: معصوم یعنی چه؟ آیا این، سخن منطق ما شیعه است یا مبانی دارد و ما پرورشش داده و بهترش کرده ایم؟ اصولاً آیا به کسی معصوم می گوییم که گناه نکند یا کسی که علاوه بر گناه، اشتباه هم نکند. ما بیست سال پیش در جلسه درس مرحوم میرزا ابوالحسن خان فروغی شرکت می کردیم. ایشان به خصوص در مسئله عصمت مطالعات مخصوص عقاید خاصی داشت و خیلی هم مفصل و تمیز صحبت می کرد و ما هشتاد درصد از صحبت هایش از صحبت هایش را نمی فهمیدیم ولی از بیست درصدش که می فهمیم، عصمت را یک جور دیگری تعریف می کرد. می گفت معصوم کسی نیست که گناه نکند. ما خیلی افراد را داریم که در زندگی شان گناه نکرده اند اما به آنها معصوم نمی گویند. حالا به آن منطق کار نداریم. قطعاً آقای مطهری جوابی دارند که معصوم چیست. اما اگر معصوم کسی است که باید اشتباه هم نکرده باشد، ما می بینیم از ائمه دوازده گانه بیش از دو نفرشان اختلاف نکردند: حضرت علی و حضرت امام حسن به مدت خیلی کوتاهی؛ و شک نیست که اینها در امر خلافت و اداره مملکتت اشتباهاتی کردند و به لحاظ منطق تاریخ بحثی در این اشتباهات نیست و این با آن تعریف معصوم جور در نمی آید. مثلاً حضرت امام حسن کسی را مأمور کرد با معاویه بجنگد عبید الله عباس بود. یا خود حضرت امیر که عبد الله بن عباس را حاکم بصره کرد اگر می دانست که این آدم یک چنان رسوایی به بار می آورد و آن طور کثافتکاری می کند، مسلّم این کار را نمی کرد. پس مسلّم این مطالب را نمی دانست یعنی قبلاً فکر می کرد که او بهترین کسی است که برای این کار انتخاب کرده و بعد خراب از در آب در آمد. و اگر تحقیق بیشتری درباره دوره حکومت حضرت بکنیم حتماً خیلی از این مسائل هست و به لحاظ تاریخی هیچ ایرادی ندارد ولی با این تعریف عصمت جور در نمی آید.... اینکه بنده عرض کردم که این نوع بحث کردنِ به اصطلاح یکطرفه که یک عده ای که همه موافق هستند در یک بحثی شرکت کنند زیاد مفید نیست، برای این است که واقعاً انسان وقتی یک عقیده ای دارد، آن را دوست دارد و تمایل ندارد که بر خلاف عقیده اش چیزی بشنود به خصوص ما که از کودکی در افکارمان حبّ تشیع و خاندان علی بوده و هیچ وقت انتقاد نشنیده ایم. شاید انتقاد نسبت به خود دین و اصول دین و حتی توحید و خدا پرستی را خیلی راحت تر شنیده ایم اما انتقاد به تشیع و ائمه و اینکه کسی از زندگی آنها ایراد بگیرد که چرا این کار را کردند و آن کار را نکرند، نشنیده ایم. به همین جهت برای ما خیلی شاقّ است که کسی مثلاً به امام حسن ایراد بگیرد یا احیاناً به امام حسین ایراد بگیرد که آن خیلی مشکلتر است. ولی مثلاً این آیه ای که جناب آقای مطهری در جلسه اول و در این جلسه روی آن تکیه کردند که می گوید افرادی که نماز می خوانند و زکات می دهند در حالی که رکوع می کنند، و بعد استدلال کردند که ان جز درباره حضرت علی و آن حالتی که اتفاق افتاد که در حال رکوع انگشترش را داد نیست، به نظر من زیاد منطقی و معقول به نظر نمی رسد زیرا اولاً ما در شرح حال حضرت علی شنیده و خوانده ایم که ایشان در حال نماز اینقدر توجهش به خدا بود که افراد را [ نمی شناخت ] و گفته اند حتی در حال وضو گرفتن نیز افرادی را که از جلویش عبور می کردند نمی شناخت. چطور می شود که چنین شخصی در حال نماز باشد و آنقدر حواسش به دیگران باشد که آن فقیر از در وارد می شود و گدایی می کند و کسی به او چیزی نمی دهد و حضرت انگشترش را بیرون می آورد و به او می دهد. و ازه این کار خوبی نیست که به گدا پول بدهیم. به گدا پول دادن آنچنان اهمیت ندارد که انسان نمازش را اقلاً به لحاظ روانی ناقص کند یا بدان لطمه برساند. بعلاوه زکات به انگشتر تعلق نمی گیرد و مطابق فتوای فقهای شیعه انگشتر جزء چیز هایی نیست که به آنها زکات تعلق می گیرد. گذشته از این، عده ای که خیلی در این مورد تعصب دارند برای اینکه این موضوع را بزرگتر جلوه دهند گفته اند که این انگشتر هم خیلی گران قیمت بوده، در حالی که حضرت امیر انگشتر گرانقیمت دستش نمی کرده است.جواب: مسئله ای که ایشان گفتند یک افرادی هم باشند که در جهت مخالفت صحبت کنند، البته برای همه جلسات یک امر مفیدی است. جواب این را من نباید بدهم. من همین قدر اقرار می کنم که کار خوب و مفیدی است.اما مسئله عصمت. معنی عصمت چیست؟ یک وقت هست که انسان این طور فکر می کند که عصمت یعنی اینکه خداوند افراد مخصوصی از بشر را همیشه مراقبت می کند که هر وقت اینها تصمیم می گیرند گناهی را مرتکب شوند، فورتً جلویشان را می گیرد. مسلّم است که عصمت به اینت معنی نیست و اگر هم باشد، برای کسی کمالی نیست. اگر کودکی را یک کسی همیشه مراقب باشد و هیچ گاه نگذارد که او کاری را که نباید بکند انجام دهد و مانعش باشد، این، کمالی برای آن کودک شمرده نمی شود.a313313313555555a313313313555555Tue, 21 Jul 2020 17:53:00 +0430https://virgool.ir/@a313313313555555/امامت-و-رهبری-شهید-مطهری-30-tmuffcd9tambفرمان ذبح فرزنداز اینها بالاتر قضیه ذبح فرزند است. به او می گویند باید دست خودت سر فرزندت را ببری در همین منا که امروز ما به یادگار آن تسلیم فوق العاده ای که ابراهیم نشان داد گوسفند قربانی می کنیم. (چون خدا گفته انجام می دهیم، چون و چرا هم ندارد.) بعد از دو سه بار که در عالم رؤیا به او وحی میشود و یقین می کند که این، وحی الهی است، مطلب را با فرزندش در میان می گذارد. هم بدون چون و چرا می گوید: یا اَبَتِ افعَل ما تُؤمَرُ هرچه به تو فرمان رسیده است انجام بده سَتَجِدُنی اِن شاءَ اللهُ مِنَ الصّابِرینَ(1) ان شاءالله خواهی دید که من هم خویشتن داری خواهم کرد. قرآن چه عجیب تابلو را مجسم می کند: فَلَمّا اَسلَما و او را به پیشانی خواباند (یعنی وقتی آخرین مرحله رسید که نه ابراهیم شک داشت که باید سر بچه اش را ببرد و نه اسماعیل شک داشت که سرش بریده می شود، پدر با طمأنینه کامل و پسر با طمأنینه کامل) وَ نادَیناهُ اَن یا اِبراهیمُ. قَد صَدَّقتَ الرُّؤیا(2) فریاد کردیم، وحی کردیم که ابراهیم! تو رؤیا را به حقیقت رساندی، انجام دادی، یعنی هدف ما سر بریدن نبود، ما نمی خواستیم که سر بریده شود. نگفت لازم نیست که این کار را عملی کنی، گفت عملی کردی، تمام شد، چون آن چیزی که ما می خواستیم این نبود که سر اسماعیل بریده شود بلکه ظهور اسلام و تسلیم شما پدر و فرزند بود که انجام شد.ابراهیم به نصّ قرآن در پیری، خداوند به او فرزند داد. نصّ قرآن است که وقتی فرشتگان آمدند و به او خبر دادند که خداوند به تو فرزند خواهد داد، زنش گفت: أَ اَلِدُ وَ اَنَا عَجوزٌ وَ هذا بَعلی شَیخاً منِ پیرزن بزایم؟ با این شوهر پیرمردم؟!( یک آقا شیخ مهدی بود مازندرانی، به شوخی می گفت بیشتر روی هذا بَلی شَیخاً تکیه داشت!) اَتَعجَبینَ مِن اَمرِ اللهِ رَحمَتُ اللهِ وَ بَرَکاتُهُ عَلَیکُم اَهلَ البَیتِ(3) فرشتگان به او گفتند نه، رحمت خدا و برکات اوست بر شما اهل بیت. بنابراین خداوند به ابراهیم در پیری فرزند داده است. پس تا جوان بود بچه نداشت. او هنگامی فرزند دار شد که پیغمبر شده بود چون آیات قرآن درباره ابراهیم - که خیلی زیاد است - نشان می دهد که ابراهیم پس از سال ها که پیغمبر بود، در اواخر عمر و در سنین هفتاد هشتاد سالگی، خداوند به او فرزند می دهد و ده بیست سال بعد از آن هم زنده بوده است تا وقتی که اسحاق و اسماعیل هر دو بزرگ می شوند و اسماعیل آنقدر بزرگ می شود که با کمک ابراهیم خانه کعبه را می سازند.آیه وَ اِذِ ابتَلی اِبراهیمَ رَبُِهُ بِکَلَماتٍ فَاَتَمَّهُنَّ قالَ اِنّی جاعِلُکَ لِلنّاسِ اِماماً قالَ وَ مِن ذُرِّیَّتی قالَ لا یَنالُ عَهدِی الظّالِمینَ می گوید خدا ابراهیم را مورد آزمایش ها قرار داد و او از آن آزمایش ها را به نهایت و اکمال رساند. آنگاه خدا به او گفت: من تو را امام قرار می دهم. ابراهیم گفت: آیا از ذرّیه من هم؟ جواب دادند که ستمگرانشان نه. این آیات مربوط به چه زمانی است؟ آیا مربوط به اوایل عمر ابراهیم است؟ مسلّماً مربوط به دوره قبل از نبوت نیست چون صحبت وحی است. مربوط به دوران نبوت است. آیا اوایل دوره نبوت است؟ نه، اواخر است به دو دلیل؛ یکی اینکه می گوید بعد از آزمایش ها بود. آزمایش های ابراهیم همه در طول دوره نبوت نبوده و مهمترین آنها در اواخر عمر ابراهیم بوده است؛ و دیگر آنکه در همین آیه صحبت از ذرّیه اوست. از اینکه گفته است: وَ مِن ذُرِّیَّتی معلوم می شود که بچه داشته است.این آیه به ابراهیم رسول نبی تازه در آخر عمر می گوید ما می خواهیم به تو یک شأن دیگر و یک منصب علیحده بدهیم: اِنّی جاعِلُکَ لِلنّاس اِماماً. معلوم می شود که ابراهیم پیغمبر بوده است، رسول بوده است، این مراحل را طی کرده بوده است ولی یک مرحله دیگر بوده که هنوز ابراهیم به آن نرسیده بوده است، و نرسید مگر بعد از پایان دادن تمام آزمایش ها. آیا این نشان نمی دهد که در منطق قرآن یک حقیقت دیگری هست که نامش امامت است؟ حال معنای امامت چیست؟امامت عهد خداستامامت یعنی انسانی در حدی قرار بگیرد که به اصطلاح یک انسان کامل باشد که این انسان کامل به تمام وجودش می تواند پیشوای دیگران باشد. ابراهیم فوراً به یاد ذرّیه و نسلش می افتد: خدایا و از ذرّیه من چطور؟ از نسل من چطور؟ جواب می دهند: لا یَنالُ عَهدِی الظّالمِینَ . در اینجا مسئله امامت ((عهد خدا)) نامیده شده است. این است که شیعه می گویند امامتی که ما می گوییم، با خداست و لهذا قرآن هم می گوید: عَهدی یعنی عهد من است نه عهد مردم. ما وقتی که بدانیم امامت غیر از مسئله حکومت است، دیگر تعجب نمی کنیم که بگوییم با خداست. می گویند حکومت با خداست یا با مردم؟ این حکومتی که ما می گوییم، غیر از امامت است.امامت عهد من است و عهد من به ستمگران فرزندان تو نمی رسد. نه گفت ((نه)) به طور کلی، و نه گفت ((آری)) به طور کلی. چون اینطور تفکیک کرد و ستمگرانشان را کنار گذاشت، پس غیر ستمگران باقی می ماند و این آیه نشان می دهد که در نسل ابراهیم امامت اجمالاً وجود دارد.آیه دیگرآیه دیگر قرآن در این زمینه (وَجَعَلَها کَلِمَةً باقِیَةً فی عَقِبِهِ)(4) نیز درباره ابراهیم است. می فرماید خداوند این را یک حقیقت باقی در نسل ابراهیم باقی گذاشت.مقصود از ظالم چیست؟آنوقت مسئله ((ظالمین)) پیش می آید. ائمه علیهم السلام همیشه به این آیه ظالمین استدلال کرده اند. مقصود از ظالم چیست؟ از نظر قرآن هر کسی که به نفس خود یا به غیر ظلم کند ظالم است. در عرف مردم، همیشه ما ظالم به غیر و کسی را که به حقوق مردم تجاوز می کند می گوییم((ظالم)) ولی ((ظالم)) در قرآن اعّم است از کسی که به غیر تجاوز کند یا به خود. کسی که به غیر تجاوز کند باز به خود ظلم کرده است. در قرآن آیات زیادی است در شرح ظلم به نفس.علامه طباطبایی از یکی از اساتیدشان نقل می کنند که در ارتباط با سؤالی درباره فرزندانش کرد، نسل ابراهیم، ذرّیه ابراهیم از نظر بد بودن و خوب بودن این طور تفسیر می شود: یکی اینکه فرض کنیم که افرادی بودند که از اول تا آخر عمر همیشه ظالم بودند. دیگر اینکه فرض کنیم که در اول عمر ظالم بودند، در آخر عمر خوب شدند. سوم آنکه در اول عمر خوب بودند، بعد ها ظالم شدند؛ و چهارم اینکه هیچ وقت ظالم نبودند.1 . صافّات / 1022 .صافّات / 103-1053.هود / 72 و 734. زخرف / 28a313313313555555a313313313555555Mon, 20 Jul 2020 15:53:10 +0430https://virgool.ir/@a313313313555555/امامت-و-رهبری-شهید-مطهری-29-x2jw5xmdbwfmآیه (( اِنما وَللِیُّکُمُ اللهُ))آیات دیگر در این زمینه نیز به گونه ای هستند که فکر و اندیشه را بر می انگیزد برای اینکه انسان بفهمد که در اینجا چیزی هست، و بعد هم به کمک نقل های متواتر قضیه ثابت می شود؛ مثل آیه اِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسولُهُ وَ الَّذینَ امَنُوا الَّذینَ یُقیمونَ الصَّلاةَ وة یُؤتونَ الزَّکوةَ وَ هُم راکِعونَ(1).تعبیر عجیبی است: ولّی امر شما خداست و پیغمبر و کسانی که ایمان آورده اند، آنها که نماز را بپا می دارند و در حال رکوع زکات می دهند. زکات دادن در حال رکوع یک کار عمومی نیست که بشود آن را به صورت یک اصل کلی ذکر کرد، بلکه این مطلب نشان می دهد که اشاره به یک واقعه معین است. هم تصریح نکرده است تصریحی که تمرد از آن نزد دوست و دشمن تمرد از قرآن شمرده شود، و هم تفصیح کرده است یعنی طوری بیان نموده که هر آدم بی غرضی می فهمد که در اینجا یک چیزی هست و اشاره به یک قضیه ای هست. اَلَّذینَ... یُؤتونَ الزَّکوةَ وَ هُم راکِعونَ( در حال رکوع زکات می دهند ) یک امر معمولی نیست، یک قضیه استثنایی است که اتفاقاً رخ می دهد. این قضیه چه بوده است؟ می بینیم همه اعم از شیعه و سنی گفته اند که این آیه درباره علی بن ابیطالب است.سخن عرفاآیات دیگری نیز هست که تدبّر عمیق مطلب را روشن می کند. این است که عرفا از قدیم سخنی گفته اند و البته این سخن در خود شیعه هست و عرفا آن را خوب بیان کرده اند. می گویند مسئله امامت و ولایت باطن شریعت است؛ یعنی کسی به این مطلب می رسد که اندکی از قشر عبور کرده باشد و به مغز و لُبّ بی پرده باشد؛ و اساساً مسئله امامت و ولایت در اسلام یک مسئله لُبّی بوده یعنی افراد عمیق آن را درک می کرده و می فهمیده اند، دیگران دعوت شده اند که به این عمق برسند، حال برخی می رسند و برخی نمی رسند.اکنون می رویم سراغ بعضی آیات دیگر. ما می خواهیم با استدلال هایی که شیعیان می کنند آشنا می شویم و منطق آنها را درک کنیم. امامت در شیعه مفهومی است نظیر نبوتآیه ای است در قرآن که این هم جزء همین سلسله آیات است و آیه عجیبی است. البته این آیه راجع به شخص امیرالمؤمنین نیست، راجع به خود مسئله امامت است به همان معنایی که عرض کردم و اکنون اشارتاً تکرار می کنم.گفتین که این بسیار اشتباه بوده از قدیم در میان متکلمین اسلامی که مسئله را به این صورت طرح کرده اند: شرایط امامت چیست؟ مسئله را طوری فرض کردند که امامت را، هم ما قبول داریم و هم اهل تسنن ولی در شرایطش با همدیگر اختلاف داریم؛ ما می گوییم شرط امام این است که معصوم و منصوص باشد، آنها می گویند نه؛ در صورتی که آن امامتی که شیعه به آن اعتقاد دارد، اصلاً سنی معتقد به آن نیست. آنچه اهل تسنن به نام امامت معتقدند، یک شأن دنیایی امامت است که یکی از شئون آن است؛ مثل اینکه در باب نبوت، یکی از شئون پیغمبر این بود که حاکم مسلمین بود، اما نبوت که مساوی با حکومت نیست. نبوت خودش یک حقیقتی است که هزاران مطلب در آن هست. از شئون پیغمبر این است که با بودن او مسلمین حاکم دیگری ندارند و وی حاکم مسلمین هم هست. اهل تسنن می گویند امامت یعنی حکومت، و امام یعنی همان حاکم میان مسلمین، فردی از افراد مسلمین که باید او را برای حکومت انتخاب کنند. آنها بیش از حکومت بالا نرفتند. ولی امامت در شیعه مسئله ای است تالی تِلوِ نبوت و بلکه از بعضی از درجاتِ نبوت بالاتر است یعنی انیای اولوالعزم آنهایی هستند که امام هم می باشند. خیلی از انبیا اصلاً امام نبوده اند. انبیای اولوالعزم در آخر کار به امامت رسیده اند. غرض اینکه وقتی چنین حقیقتی را قبول کردیم، همان طور که تا پیغمبر هست صحبتِ این نیست که چه کسی حاکم باشد زیرا او یک جنبه فوق بشری دارد، تا امام هست نیز صحبت کس دیگری برای حکومت مطرح نیست. وقتی او نیست ( حالا یا اصلاً بگوییم موجود نیست و یا بگوییم مثل عصر ما غایب است ) آنگاه صحبت حکومت به میان می آید که حاکم کیست. ما نباید مسئله امامت را با مسئله حکومت مخلوط کنیم و بعد بگوییم اهل تسنن چه می گویند و ما چه می گوییم. این، مسئله دیگری است. در شیعه امامت پدیده و مفهومی است درست نظیر نبوت آنهم عالی ترین درجات نبوت. بنابراین ما شیعه قائل به امامت هستیم و آنها اصلاً قائل نیستند نه اینکه قائل هستند و برای امام شرایط دیگری قائلند.امامت در ذرّیه ابراهیمآیه ای که می خواهم بخوانم، راجع به مفهوم امامت به همین معنی است که شیعیان می گویند. شیعه می گوید از این آیه استفاده می شود که یک حقیقت دیگری وجود دارد به نام امامت که نه فقط بعد از پیامبر اسلام بلکه از زمانی که پیامبران ظهور کردند وجود داشته است و این حقیقت در ذرّیه ابراهیم باقی است الی یوم القیامه. آن آیه در سوره بقره است: وَاِذِ ابتَلی اِبراهیمَ رَبُّهُ بِکَلَماتٍ فَاَمَتَّهُنَّ قالَ اِنّی جاعِلُکَ لِلنّاسِ اِماماً قالَ وَ مِن ذُرِّیَّتی قالَ لایَنالُ عَهدِی الظّالمِینَ(2) و آنگاه که خدا ابراهیم را با فرمان هایی آزمایش کرد و او این آزمایش ها را به حد کمال و اتمام رساند...ابراهیم در معرض آزمایش هادستور مهاجرت به حجازخود قرآن راجع به آزمایش های ابراهیم مطالبی ذکر کرده است؛ از مقاومتش در مقابل نمرود و نمرودی ها که حاضر شد در آتش برود و به آتشش افکندند، تا جریان های دیگری که بعد ها برایش رخ داد. یکی از آنها این بود که یک فرمان عجیبی که اجرای آن جز برای کسی که در مقابل امر خدا تعبّد مطلق داشته باشد و بی چون و چرا تسلیم باشد برای احدی ممکن نیست به او می رسد. پیر مردی که اولاد نداشته، برای اولین بار همسرش هاجر در سن هفتاد هشتاد سالگی می زاید. به او دستور می رسد که از شام و سوریه باید بروی به منطقه حجاز و در همین محل فعلی مسجدالحرام این زن و بچه را بگذاری و خودت هم از آنجا بروی. این اصلاً با هیچ منطقی جز تسلیم مطلق و اینکه چون امر خداست ( این را حس می کرده زیرا وحی بوده ) من اطاعت می کنم، جور در نمی آید. رَبَّنا اِنّی اَسکَنتُ مِن ذُرِّیَّتی بِوادٍ غَیرِ زَرعٍ عِندَ بَیتِکَ المُحَرَّمِ رَبَّنا لِیُقیمُوا الصَّلاةَ(3). البته او خودش به وحی الهی می داند که نهایت امر چیست ولی از عهده امتحان به خوبی بر آمد.1 .مائده / 552. بقره / 1243. ابراهیم / 37a313313313555555a313313313555555Sun, 19 Jul 2020 23:29:47 +0430https://virgool.ir/@a313313313555555/امامت-و-رهبری-شهید-مطهری-28-b27ad97vzvxyآیه ای هم که امروز می خواهیم بگوییم عین همین سرنوشت را دارد، یعنی آیه ای است در وسط آیات دیگر که اگر آن را برداریم، رابطه آنها هیچ با همدیگر قطع نمی شود کما اینکه اگر اَلیَومَ اَکمَلتُ... را از وسط آن آیات برداریم، رابطه ماقبل و مابعدش هیچ قطع نمی شود. آیه ای است در وسط آیات دیگر به طوری که نمی شود گفت دنباله ماقبل یا مقدمه مابعد است، بلکه مطلب دیگری است. در اینجا نیز قرائن خود آیه و نقل های شیعه و سنی همه از همین مطلب حکایت می کنند، ولی این آیه را نیز قرآن در وسط مطالبی قرار داده که به آنها مربوط نیست. حال رمز این کار چیست؟ این باید یک رمزی داشته باشد.رمز این مسئلهرمزی که برای این کار هست، هم از اشاره خود آیه قرآن استفاده می شود و هم در روایات ائمه ما به همین مطلب اشاره شده است و آن این است که در میان تمام دستورات اسلامی هیچ دستوری نبوده است مثل امامت امیرالمؤمنین و خصوصیت خاندان پیغمبر که این هم کم شانس اجرا داشته باشد، به این معنا که به دلیل تعصّباتی که در عمق روح مردم عرب وجود داشت،آمادگی بسیار کمی برای این مطلب به چشم می خورد. با اینکه به پیغمبر اکرم راجع به امیرالؤمنین دستور می رسید، حضرت همیشه این بیم و نگرانی را داشت که اگر بگوید، منافقینی که قرآن پیوسته از آنها نام می برد می گویند ببینید! - به اصطلاح معروف - دارد برای خانواده خودش نان می پزد. در صورتی که رسم و شیوه پیغمبر در زندگی این بود که در هیچ موردی برای خودش اختصاص قائل نمی شد و اخلاقش این بود و دستور اسلام هم همین بود که فوق العاده اجتناب داشت از اینکه میان خودش و دیگران امتیاز قائل بشود و همین جهت عامل بسیار بزرگی بود برای موفقیت پیغمبر اکرم.این مسئله، امیر و دستور خدا بود اما پیغمبر می دانست که اگر آن را بیان کند عده ای ضعیف الایمان که همیشه بوده اند خواهند گفت ببینید! دارد برای خودش امتیاز درست می کند. در آیه اَلیَومَ اَکمَلتُ لَکُم دینَکُم دیدیم که قبلش این بود: اَلیَومَ یَئِسَ الَّذینَ کَفَروا مِن دینِکُم فَلا تَخشَوهُم وَ اخشَونِ می گوید دیگر کافران امیدی به این دین ندارند یعنی آنها دیگر از اینکه از آن راهی که بر علیه اسلام مبارزه می کردند بتوانند بر این دین پیروز شوند مأیوسند، فهمیدند که دیگر کارشان پیش نمی رود فَلا تَخشَوهُم دیگر از ناحیه کافران نگرانی نداشته باشید وَ اخشَونِ ولی از من بیم داشته باشید، که عرض کردم مقصود این است که بیم داشته باشید زیرا اگر در داخلتان خراب بشوید، به حکم سنتی که من دارم که هر قومی چنانچه [در جهت فساد] تغییر کند من هم نعمت خویش را از آنها سلب می کنم، [نعمت اسلام را از شما سلب می نمایم.] در اینجا وَاخشَونِ کنایه است از اینکه از خودتان بترسید؛ از من بترسید از باب اینکه از خودتان بترسید؛ یعنی بیم از داخل است، دیگر از خارج بیمی نیست. از طرفی هم می دانیم که این آیه در سوره مائده است و سوره مائده آخرین سوره ای است که بر پیغمبر نازل شده یعنی این آیه در همان دو سه ماه آخر عمر پیغمبر در وقتی که اسلام قدرتش بسط یافته بود نازل گردیده است.در آیه ای که قبلاً عرض کردم نیز همین مطلب را که از داخله مسلمین بیم هست ولی از خارج بیم نیست می بینیم. می گوید:یا اَیُّهَا الرَّسولُ بَلِّغ ما اُنزِلَ اِلَیکَ مِن رَبِّکَ وَ اِن لَم تَفعَل فَما بَلَّغتَ رِسالَتَهُ وَ اللهُ یَعصِمُکَ مِنَ النّاس.اصلاً ما غیر از این آیه، دیگر آیه ای در قرآن نداریم که بخواهد پیغمبر را [به انجام کاری] تشویق کند. مثل این است که شما می خواهید کسی را به کاری تشویق کنید، او یک قدم جلو می گذارد و یک قدم عقب، بیم دارد. در این آیه پیغمبر را دعوت می کند که ابلاغ کن، از یک طرف تهدیدش می کند و از طرف دیگر تشویق می نماید یعنی تسلّی اش می دهد. تهدیدش می کند که اگر این موضوع ابلاغ نشود تمام رسالت تو بیهوده است، و تسلّی اش می دهد که نترس! خدا تو را از این مردم نگهداری می کند (وَ اللهُ یَعصِمُکَ مِنَ النّاس). در آیه اَلیَومَ یَئِسَ الَّذینَ کَفَروا مِن دینِکُم فَلا تَخشَوهُم فرمود دیگر از کافران نترسید. مسلّما پیغمبر در درجه اول نباید از کافران بترسد ولی آیه یا اَیُّهَا الرَّسولُ... نشان می دهد که پیغمبر نگرانی دارد. پس این نگرانی از داخل مسلمین است. حالا من کار ندارم که آنهایی که از داخل مسلمین [پذیرای امامت و خلافت علی نبودند] کافر باطنی بودند یا نبودند، بالاخره این موضوع به گونه ای بود که آمادگی آن را نداشتند و حاضر به پذیرش آن نبودند.شواهد تاریخیاتفاقاً جریان های تاریخی هم همین را حکایت می کند، یعنی جامعه شناسیِ مسلمین را همین طور نشان می دهد. لهذا عمر گفت: ما که علی را به خلافت انتخاب نکردیم(( حیطَةً عَلَی الاِسلام )) بود یعنی برای اسلام احتیاط کردیم، زیر بارش نمی رفتند، قبول نمی کردند. یا در جای دیگر که با ابن عباس صحبت می کرد به او گفت: قریش این کار را صحیح نمی دید که امامت در همان خاندانی باشد که نبوت هم در همان خاندان بوده؛ یعنی گفت نبوت که در خاندان بنی هاشم پیدا شد طبعاً برای بنی هاشم امتیاز شد؛ قریش حساب کرد که اگر خلافت هم در این خاندان باشد همه امتیازات از آنِ بنی هاشم می شود. از این جهت بود که قریش نسبت به این مطلب کراهت داشت. ابن عباس هم جواب های خیلی پخته ای به او داد. آیاتی را از قرآن در این زمینه خواند که جواب های بسیار پخته ای است.بنابراین در جامعه مسلمین یک وضعی بوده است که بر عبارت ها و زبان های مختلف بیان شده است. قرآن به آن صورت می گوید، عمر همان را به بیان و صورت دیگری می گوید. یا مثلاً می گفتند علی از باب اینکه در جنگ های اسلامی خیلی از افراد و سران عرب را کشته است و مردم عرب هم مردم کینه جویی هستند و بعد از آنکه مسلمان شدند نیز کینه پدر کشی و برادر کشی آنها نسبت به علی محفوظ بود،[ برای خلافت مناسب نیست] عده ای از اهل تسنن هم می خواهند همین ها را عذر درست کنند، می گویند درست است که افضلیت و مقام و ارجحیّت علی روشن بود ولی این جهت هم بود که خیلی دشمندار بود.بنابراین یک نوع نگرانی در زمان پیغمبر وجود داشته است برای تمرد از این دستور. شاید سرِّ اینکه قرآن این آیات را با قرائن و دلایل ذکر کرده این است که هر آدم بی غرضی مطلب را بفهمد ولی نخواسته مطلب را به صورتی در آورد که آنهایی که می خواهند تمرد کنند، تمردشان به صورت تمرد در مقابل قرآن و اسلام در آید. کأنه می خواهد بگوید: آنها که به هر حال تمرد می کنند پس تمردشان به شکلی در نیاید که به معنی طرد قرآن در کمال صراحت باشد؛ اقلاً یک پرده ای بتوانند برایش درست کنند. این است که ما می بینیم آیه تطهیر را در وسط آن آیات قرار می دهد ولی هر آدم فهیم و عاقل و مدبّر و متدبّری می فهمد که این، چیز دیگری است. آیه ذاَلیَومَ اَکمَلتُ را آن طور قرار می دهد و آیه یا اَیُّهَا الرَّسولُ بَلِّغ ما اُنزِلَ اِلَیکَ مِن رَبِّکَ را این طور. a313313313555555a313313313555555Sat, 18 Jul 2020 16:43:42 +0430https://virgool.ir/@a313313313555555/امامت-و-رهبری-شهید-مطهری-26-rz5m27tgsh1kآیه تطهیرمثلاً آیه ای داریم به نام آیه تطهیر:اِنَّما یُریدُ اللهُ لِیُذهِبَ عَنکُمُ الرِّجسَ اَهلَ البَیتِ وَ یُطَهِّرَکُم تَطهیراً(1).اگر ما باشیم و همین آیه و همین قسمت، می گوییم مفاد خیلی آشکاری دارد: خدا چنین اراده کرده است و می کند که از شما اهل البیت پلیدی را زایل کند، پاک و منزّهتان بدارد، یُطَهِّرَکُم تَطهیراً شما را به نوع خاصی تطهیر و پاکیزه کند. تطهیری که خدا ذکر می کند معلوم است که تطهیر عرفی و طبّی نیست که نظر به این باشد که بیماری ها را از شما زایل می کند، میکروب ها را از بدن شما بیرون می کند. نمی خواهم بگویم این، مصداق تطهیر نیست، ولی مسلّم تطهیری که این آیه بیان می کند، در درجه اول، از آن چیز هایی است که خود قرآن آنها را رِجس می داند. رجس و رُجز و این جور چیز ها در قرآن یعنی هر چه که قرآن از آن نهی می کند، هرچه که گناه شمرده می شود، می خواهد گناه اعتقادی باشد یا گناه اخلاقی و یا گناه عملی. اینها رجس و پلیدی است. این است که می گویند مفاد این آیه، عصمت اهل بیت یعنی منزّه بودن آنها از هر نوع آلودگی است.فرض کنید ما نه شیعه هستیم و نه سنّی، یک مستشرق مسیحی هستیم که از دنیای مسیحیت آمده ایم و می خواهیم ببینیم کتاب مسلمین چه می خواهد بگوید. این جمله را در قرآن می بینیم، بعد می رویم سراغ تاریخ و سنت و حدیث مسلمین. می بینیم نه تنها آن فرقه ای که شیعه نامیده می شوند و طرفدار اهل بیت هستند، بلکه آن فرقه ای هم که طرفداری بالخصوصی از اهل بیت ندارند، در معتبر ترین کتابهایشان هنگام بیان شأن نزول آیه،آن را در وصف اهل بیت پیغمبر دانسته اند و در آن جریانی که می گویند آیه در طی آن نازل شد، علی هست و حضرت زهرا و حضرت امام حسن و حضرت امام حسین و خود رسول اکرم. و در احادیث اهل تسنن است که وقتی این آیه نازل شد، اُمُّ سَلَمه(2) که یکی از زن های پیغمبر است می آید خدمت حضرت و می گویند: یا رسول الله! آیا من هم جزء اهل البیت شمرده می شود یا نه؟ می فرماید: تو به خیر هستی ولی جزء اینها نیستی. [نقل] این[مطلب] هم یکی و دو تا نیست، عرض کردم در روایات اهل تسنن زیاد است.همین آیه را ما می بینیم که در لابلای آیات دیگری است و قبل و بعدش همه درباره زن های پیغمبر است. قبلش این است : یا نِساءَ النِّبِی لَستُنَّ کَاَحَدٍ مِنَ النِّساءِ(3) ای زنان پیغمبر! شما با زنان دیگر فرق دارید ( البته نمی خواهد بگوید امتیاز دارید )، گناه شما دو برابر است زیرا اگر گناهی بکنید اولاً آن گناه را مرتکب شده اید و ثانیاً هتک حیثیّت شوهرتان را کرده اید، دو گناه است؛ کار خیر شما هم دو برابر اجر دارد چون هر کار خیر شما دو کار است؛ همچنان که اینکه می گوید ثواب کار خیر سادات و گناه کار شرشان مضاعف است نه از باب این است که مثلاً یک گناه درباره اینها با دیگران فرق دارد، بلکه بدین جهت است که یک گناه آنها می شود دو گناه. به عنوان مثال اگر یک سید - العیاذ بالله - مشروب بخورد، غیر از اینکه شراب خورده یک کار دیگر هم کرده و آن این است که چون منسوب به پیغمبر و ذرّیه پیغمبر است، هتکی هم از پیغمبر کرده است. کسی که می بینند فرزند پیغمبر این طور علنی بر ضد پیغمبر عمل می کند، در روح ا اثر خاصی پیدا می شود.در این آیات ضمیر ها همه مؤنث است: لَستُنَّ کَاَحَدٍ مِنَ النِّساءِ اِنِ اتَّقَیتُنَّ. معلوم است که مخاطب، زن های پیغمبرند. بعد از دو سه آیه یک مرتبه ضمیر مذکر می شود و به همین آیه می رسیدم: اِنَّما یُریدُ اللهُ لِیُذهِبَ عَنکُمُ(نه عَنکُنَّ) الرِّجسَ اَهلَ البَیتِ وَ یُطَهِّرَکُم تَطَهیراً. بعد دو مرتبه ضمیر مؤنث می شود.قرآن هیچ کاری را به گزاف نمی کند. اولاً در اینجا کلمه ((اهل البیت)) آورده و قبلاً همه اش نساءالنّبی است: یا نِساءَ النَّبِیِّ. یعنی عنوان نساء النبی تبدیل شد به عنوان اهل البیت پیغمبر. و ثانیاً ضمیر مؤنث تبدیل شد به ضمیر مذکر. [اینها] گزاف و لغو نیست، لابد مطلب دیگری می خواهد بگوید غیر از آنچه که در آیات پیش بوده است. آیات قبل و بعد از این آیه، همه تکلیف و تهدید و خوف و رجاء و امر است راجع به زنان پیغمبر: وَ قَرنَ فی بُیوتِکُنَّ وَ لاتَبَرَّجنَ تَبَرَُجَ الجاهِلِیَّةِ در خانه های خودتان بمانید و ماند زمان جاهلیت تظاهر به زینت نکنید. همه اش امر است و دستور و تهدید، و ضمناً خوف و رجاء که اگر کار خوب بکنید چنین می شود و اگر کار بد بکنید چنان می شود. این آیه [یعنی آیه تطهیر] بالاتر از مدح است، می خواهد مسئله تنزیه آنها از گناه و معصیت را بگوید. مفاد این آیه غیر از مفاد آیات ماقبل و مابعد آن است. در اینجا مخاطب اهل البیت است و در آنجا نساء النبّی . در اینجا ضمیر، مذکر است و در آنجا مؤنث. ولی همین آیه ای که مفاد آن این همه با ماقبل و مابعدش مختلف است، در وسط آن آیات گنجانده شده، مثل کسی که در بین صحبتش مطلب دیگری را می گوید و بعد رشته سخنش را ادامه می دهد. این است که در روایات ما ائمه علیهم السلام خیلی تأکید دارند که آیات قرآن ممکن است ابتدایش در یک مطلب باشد، وسطش در مطلب دیگر و آخرش در یک مطلب سوم. اینکه در مسئله تفسیر قرآن اینقدر اهمیت قائل شده اند برای همین است. نه تنها روایات و ائمه ما گفته اند که اِنَّما یُریدُ اللهُ لِیُذهِبَ عَنکُمُ الرِّجسَ... .با ماقبل و مابعدش فرق دارد و مخاطب و مضمونش غیر از آنها و مربوط به همان هایی است که آن داستان در ارتباط با آنهاست، بلکه اهل تسنن نیز همه، این مطلب را روایت کرده اند.نمونه دیگر: آیه((اَلیَومَ اَکمَلتُ...))در آیه اَلیَومَ اَکمَلتُ لَکُم دینَکُم هم می بینیم عین همین مطلب هست و بلکه در مورد این آیه عجیب تر است. قبل از این آیه همه اش صحبت از یک مسائل خیلی فرعی و عادی است: اُحِلَّت لَکُم بَهیمَةُ الاَنعامِ(4) گوشت چهارپایان بر شما حرام است و تذکیه چنین بکنید و اگر مردار باشد حرام است و آنهایی را که خفه می کنید (مُنخَنِقَه) حرام است و آنهایی که با شاخ زدن به یکدیگر کشته می شوند گوشتشان حرام است و .... یک دفعه می گوید: اَلیَومَ یَئِسَ الَّذینَ کَفَروا مِن دینِکُم فَلا تَخشوهُم وَ اخشَونِ اَلیَومَ اَکمَلتُ لَکُم دینَکُم وَ اَتمَمتُ عَلَیکُم نِعمَتی وَ رَضیتُ لَکُم الاِسلامَ دیناً. بعد دوباره می رود دنبال همان مسائلی که قبلاً می گفت. اساساً این جمله ها به ماقبل و مابعدش نمی خورد یعنی نشان می دهد که این، مطلبی است که در وسط و شکم مطلب دیگری گنجانده شده و از آن رد شده اند.1 .احزاب / 332 .او زنی است که در میان ما شیعه فوق العاده احترام دارد، بعد از خدیجه مجلّل ترین زن پیغمبر است. در میان اهل تسنن هم خیلی محترم است. از نظر انها بعد از خدیجه و عایشه،امّ سلمه است.3. احزاب / 324.مائده / 1a313313313555555a313313313555555Thu, 16 Jul 2020 20:55:57 +0430https://virgool.ir/@a313313313555555/امامت-و-رهبری-شیهد-مطهری-25-ahfzvet2enxxحدیثی را که نقل می کنم سنّی ها هم نقل کرده اند که ابومُدِلَّه غلام عایشه می گوید در شب های آخر پیامبر اکرم، نیمه های شب بود که دیدم پیغمبر از اتاق خودش تنها بیرون آمد. هیچ کس بیدار نبود. به طرف بقیع. من چون دیدم پیغمبر تنها دارد می رود، با خودم گفتم پیغمبر را تنها نگذارم. از دور شبح پیغمبر را می دیدم. دیدم که برای اهل بقیع استغفار کرد. بعد جمله هایی فرمود که مضمونش این است: شما رفتید و چه خوش رفتید و به سعادت رسیدید. فتنه هایی روی آورده است کَقِطَعِ اللَّیلِ المُظلِمِ مانند پاره های شب تاریک. این نشان می دهد که پیغمبر اکرم برای بعد ار خودش فتنه هایی را پیش بینی می کرد که مسلماً یکی از آنها همین بوده است. این مطلب را [که چرا قرآن امامت و خلافت علی را به اسم بیان نکرده است] این طور پاسخ می گویند که اولاً بنای قرآن بر این است که مسائل را به صورت اصل بیان کند و ثانیاً پیغمبر اکرم یا خدای تبارک و تعالی نمی خواست در این مسئله ای که بالاخره هوا و هوس ها دخالت می کند، مطلبی به این صورت طرح شود گو اینکه [ صورت طرح شده را هم ] اینها آمدند به صورت توجیه و اجتهاد و این حرف ها گفتند که نه، مقصود پیغمبر چنین و چنان بوده است؛ یعنی اگر آیه ای هم به طور صریح [در این خصوص وجود داشت، باز آن را توجیه می کردند.] پیغمبر در گفتار خودش به طور صریح گفت: هذا عَلِیٌّ مَولاهُ. دیگر از این صریح تر چه می خواهید؟! ولی خیلی فرق است میان گفتار پیغمبر با این صراحت را زمین زدن و آیه قرآن را با وجود کمال صراحت اسمی در آن، همان روز اولِ بعد از وفات پیغمبر زمین زدن؛ و لهذا من این جمله را در مقدمه آن کتاب (خلافت و ولایت) نقل کرده ام که یک یهودی در زمان حضرت امیر می خواست عموم مسلمین را به حوادث نا مطلوب صدر اسلام سرکوفت بدهد( و انصافاً سرکوفت هم دارد). به حضرت گفت: ما دَفَنتُم نَبیِّکُم حَتَّی اختَلَفهُم فیهِ هنوز پیغمبرتان را دفن نکرده بودید که درباره اش اختلاف کردید. امیرالمؤمنین جواب خیلی عجیبی می دهد، می فرماید: اِنَّمَا اختَلَفنا عَنهُ لا فیهِ وَ لکِنَّکُم ما جَفَّت اَرجُلُکُم مِنَ البَحرِ حَتّی قُلتُم لِنَبِِّکُمُ اجعَل لَنا اِلهاً کَما لَهُم آلِهَةٌ فَقالَ اِنَّکُم قَومٌ تَجهَلونَ(1) ما درباره پیغمبر اختلاف نکردیم، اختلاف ما درباره دستوری بود که از پیغمبر ما رسیده بود؛ ولی شما هنوز پایتان از آب دریا خشک نشده بود که از پیغمبرتان خواستید که همان اصل اول توحیدتان را زیر پا بگذارید، گفتید برای ما بتی بساز مثل اینها. پس خیلی تفاوت است میان آنچه برای ما رخ داد[ و آنچه برای شما رخ داد.] ما درباره خود پیغمبر اختلاف نکردیم بلکه درباره این اختلاف کردیم که مفهوم و مفاد دستور پیغمبر چیست. ایندو با هم خیلی فرق داردکه کاری که به هر حال آن را انجام می دادند توجیهش در خارج اینطور باشد (نه اینکه در واقع این طور بود) که بگویند [آنها که مرتکب این خطا شدند] خیال می کردند مقصود پیغمبر این بوده و در نتیجه گفته پیغمبر را به این صورت توجیه کردند و یا اینکه بگویند نصّ آیه قرآن با این صراحت را کنار گذاشتند یا قرآن را تحریف کردند.سؤال: سؤالی را که آقای دکتر[کاظم] یزدی مطرح کردند، به این صورت مطرح می کنم که درست است که در قرآن باید اصل گفته شود ولی اصل جانشینی و حکومت در اسلام که مسلماً خیلی اهمیت دارد می بایست نه به عنوان اینکه[ قرآن ] اسمی آورده باشد بلکه به عنوان دستورالعمل خیلی تصریح می شد و مثلاً به پیغمبر وحی می شد که تو باید جانشینت را تعیین کنی و او نیز جانشین بعد را و همین طور تا آخر، یا انتخاب جانشین با مشورت باشد و یا به صورت انتخاب باشد. یعنی دستور العمل جانشینی، برای اسلام که دینی بود که می بایست حکومت می کرد و حاکم لازم داشت، مسئله ساده ای نبود که به حال خودش رها بشود و تصریح نشود.قضیه این نیست که اسم حضرت علی آورده بشود یا آورده نشود، بلکه با توجه به این همه اختلاف که درباره نحوه جانشینی و حکومت هست، باید دستور العملی تعیین می شد که ای پیغمبر! بر توست که جانشین خودت را تعیین کنی. حالا ممکن بود راجع به اینکه جانشین کیست تفسیرات مختلف کنند ولی این دیگر قطعی بود که جانشین را پیغمبر خودش تعیین کرده بود و به عهده مشورت مسلمین نبود. همچنین آیا جانشین پیغمبر باید خلیفه بعدی یا امام بعدی را تعیین می کرد یا باید یک عده ای انتخاب می کردند یا مشورت می کردند؟ این قضیه از نظر قرآن آن طور که من می دانم مبهم مانده و به هر حال در این مورد دستور العمل تصریح شده ای نداریم.دوم آنکه من چندی پیش کتابی راجع به حکومت در اسلام خواندم. در آن کتاب نقل و قول های زیادی از خود حضرت علی و دیگران شده بود که این امر [یعنی خلافت] امری است مربوط به مسلمین، و مسلمین باید نظر بدهند، اهل حلّ و عقد باید نظر بدهند، امر خلافت امر من نیست، آنها باید مشورت کنند و نظر و رأی بدهند. ودلایل خیلی زیادی جمع کرده بود در تأیید اینکه مسئله حکومت در اسلام یک امر انتخابی است و نه اینکه یک فرد جانشین خودش را تعیین کند. خواستم ببینم راجع به این گفته ها چه نظری است؟سوم اینکه به فرض که این دوازده امام به عنوان جانشین، یکی بعد دیگری تعیین شده اند( حالا یا به خدایی و یا به صورت دیگر )، تکلیف قطعی به عنوان یک اصل انتخاب و تعیین جانشین( و نه شکل انتخاب ) برای همیشه جامعه اسلامی چگونه است، یعنی آیا از پیش گفته بودند که بر طبق وحی خدایی فقط دوازده امام با این خصوصیات که معصومند و ... می آیند و بعد از آن دوره غیبت مثلاً باید به این صورت انتخاب باشند؟ آیا اینها تصریح شده؟ این استنباط خود ماست که چون اکنون امام دوازدهم حضور ندارد، می گوییم باید[ در رأس حکومت] مجتهد جامع الشرایط باشد یا نباشد. ولی قرآن باید یک دستور العمل اساسی برای مسلمین بدهد که [ پس از پیغمبر ابتدا ] عده ای را که معصومند اختصاصاً بر شما حاکم می کنیمف بعد از آن شما باید به مشورت خودتان [کسی را انتخاب کنید] یا فقیه شما حکومت کند. این قضیه هم بعد از امام یازدهم لا ینحل می ماند و باز دچار اشکالات و اختلاف نظر های بسیار است. این مسئله به چه صورت از نظر ما شیعه حل می شود؟جواب: مقداری از اینها را ما در جلسات پیش عرض کردیم. باز شما مسئله را تنها به مسئله حکومت برگرداندید. این را ما در هفته های پپیش عرض کردیم که مسئله حکومت غیر از مسئله امامت است و از نظر شیعه مسئله حکومت در زمان امام نظیر مسئله حکومت است در زمان پیغمبر، یعنی حکم استثنایی دارد. همانطور که در زمان پیغمبر این مسئله مطرح نیست که با وجود پیغمبر تکلیف مسئله حکومت چیست، با فرض وجود و حضور امام در سطحی که شیعه بدان قائل است نیز مسئله حکومت یک مسئله فرعی و طفیلی است. 1 .نهج البلاغه، حکمت 317a313313313555555a313313313555555Wed, 15 Jul 2020 16:55:03 +0430https://virgool.ir/@a313313313555555/امامت-و-رهبری-شهید-مطهری-24-dmxvr8lqzuvlجواب: همین سؤال حضرت عالی در کتاب خلافت و ولایت که اخیراً منتشر شده مطرح گردیده است. جواب این مطلب از خود کلمات امیر الؤمنین روشن است. وقتی آمدند با حضرت بیعت کنند، فرمود: دَعونی وَ التَمِسوا غَیری فَاِنّا مُستَقبِلونَ اَمراً لَهُ وُجوهٌ وَ اَلوانٌ مرا رها کنید و دنبال کس دیگری برویدکه ما حوادث بسیار تیره ای در پیش داریم( تعبیر عجیبی است)، کاری را در پیش داریم که چندین چهره دارد یعنی آن را از یک وجهه نمی شود رسیدگی کرد، از وجهه های مختلف باید رسیدگی کرد. بعد می گوید: اِنَّ الاِنفاقَ قَد اَغامَت وَ المَحَجَّةَ قَد تَنَکَّرَت(1) خلاصه راهِ شناخته شده ای که پیغمبر تعیین کرده بود الآن نشناخته شده، فضا ابرآلود گردیده است. و در آخر می گوید: ولکن من اگر بخواهم بر شما حکومت کنم رَکِبتُ بِکُم ما اَعلَمُ آن طوری که خدوم می دانم عمل می کنم نه آن طور که شما دلتان می خواهد.این مطلب نشان می دهد که امیرالؤمنین این مطلبی را که از نظر تاریخی نیز بسیار قطعی است، کاملاً روشن می دیده که الآن با زمان بعد از پیغمبر زمین تا آسمان فرق کرده یعنی اوضاع، عجیب تغییر کرده و خراب شده است؛ و این جمله را امام برای اتمام حجت کامل می گوید، چون مسئله بیعت گرفتن قول گرفتن از آنهاست که پیروی بکنند. مسئله بیعت این نیست که اگر شما بیعت نکنید خلافت من دیگر باطل است.((بیعت می کنند)) یعنی قول می دهند که تو هر کاری بکنی ما پشت سرت هستیم. این مطلب را همه شیعه و سنی نوشته اندکه بعد از عمر، قضیه شورا که پیش آمد، یکی از شش نفر اعضای شورا علی بود. در این شورا سه نفر به نفع سه نفر کنار رفتند. زبیر به نفع علی کنار رفت، طلحه به نفع عثمان و سعد وقاص به نفع عبد الرحمن بن عوف. سه نفر ماندند. عبد الرحمن گفت من خودم داوطلب نیستم. دو نفر باقی مانند: علی و عثمان. کلید کار افتاد به دست عبد الرحمن، هر طرف را که او انتخاب کند همو خلیفه است. اول آمد سراغ امیرالؤمنین، گفت من حاضرم با تو بیعت کنم به این شرط که به کتاب خدا، سنت رسول و سیره شیخین رفتار کنی. فرمود من حاضرم بپذیرم ولی به کتاب خدا و سنت رسول عمل می کنم. سیره شیخین را کنار گذاشت. بعد رفت سراغ عثمان و همین سخن را گفت. عثمان گفت: بله من حاضرم به کتاب خدا، سنت رسول و سیره شیخین عمل کنم؛ با اینکه به قول آقای محمد تقی شریعتی، عثمانی که گفت من به سیره شیخین رفتار می کنم اتفاقاً به سیره شیخین رفتار نکرد. اگر مقایسه کنیم، سیره امیرالمؤمنین چون با سیره پیغمبر یکی بود،به سیره شیخین هم شبیه تر بود چون شیخین تا حد زیادی سیره پیغمبر را عمل می کردند. ولی امیرالمؤمنین برای اینکه اگر الآن این شرط را قبول کند انحرافاتی را هم که در دوره شیخین پیدا شده امضا کرده است و دیگر نمی تواند با آنها مبارزه کند، آن شرط را نمی پذیرد. مثلاً مسئله تفاضل یعنی از بین بردن تساوی و فرق گذاشتن میان مهاجرین و انصار و غیر این ها در زمان عمر تأسیس شد و امیرالمؤمنین با آن سخت مخالف بود. اگر می گفت من به سیره شیخین عمل می کنم مجبور بود آنچه را در زمان عمر پیدا شده تثبیت کند و حال آنکه نمیخواست تثبیت کند. دروغ هم که نمی خواست بگوید که امروز بگوید عمل می کنم و فردا زیرش بزند. این بود که گفت نمی خواهم.بنابراین وقتی که علی بعد از عمر حاضر نیست به مردم بگوید که من به سیره این دو خلیفه که انحرافات زمان آنها خیلی کمتر بود عمل می کنم، [ طبیعی است که ] بعد از عثمان که اوضاع بکلی دگرگون شده بود و به قول خودش آینده داشت چندین چهره نشان می داد و مردم نیز می خواستند که علی آن طوری که آنها دلشان می خواهد عمل کند، به ایشان بگوید که من اگر حکومت را در دست بگیرم، آن طوری که خودم می فهمم عمل می کنم نه آن گونه ای که شما دلتان بخواهد. پس [این سخنان امیرالؤمنین] نه معنایش این بود که حضرت [حکومت را] رد کرد،بلکه می خواست اتمام حجت کامل کرده باشد.سؤال: ما می بینیم در خود قرآن تأکید زیادی بر اتحاد شده است. با توجه به اهمیت مسئله امامت و حضرت امیر، چطور شده که این موضوع در قرآن به طور صریح ذکر نشده و چرا خود پیغمبر در مواقع متعددی این موضوع را بیان نفرمودند؟جواب: این، دو مطلب است. یکی اینکه چرا این موضوع در قرآن به طور صریح ذکر نشده و دیگر اینکه آیا پیغمبر اکرم این موضوع را در مواقع متعددی بیان فرمود یا نه؟ و همچنین آیا قرآن کریم این موضوع را در جا های مختلف ذکر کرده است یا نه؟ در مورد مطلب دوم، حرف ما همین است که این مسئله یک مسئله تاریخی است. حتی بسیاری از اهل تسنن قبول دارند که پیغمبر اکرم این مطلب را در جاهای متعدد بیان کرده است؛ تنها در غدیر خم نبوده و این را در کتاب های امامت نوشته اند. جمله اَنتَ مِنّی بِمَنزِلَةِ هارونَ موسی اِلّا اَنَّهُ لا نَبِیَّ بَعدی را حضرت در تبوک فرمود. و یا جمله لَاُعطِیَنَّ الرّایَةَ غَداً رَجُلاً یًحِبُّ اللهَ وَ رَسولَهُ وَ یَحِبُّهُ اللهُ وَ رَسولُهُ را که مقام علی را تثبیت می کند، حضرت در خیبر بیان نمود. حتی در اوایل بعثت بود که خطاب به قریش فرمود: هر کس از شما اول کسی باشد که با من بیعت می کند، او وصی و وزیر و حتی و وصی و وزیر و خلیفه من خواهد بود [و چنین شخصی علی بود.]قرآن هم همین طور است، در یک جا و دو جا نیست. تنها مسئله ای که هست و اتفاقاً این نیز در کتاب خلافت و ولایت طرح شده، این است که چرا قرآن کریم اسم نبرده است؟ چون به عقیده ما که قائلیم در قرآن تحریفی صورت نگرفته یعنی چیزی از آن کم و یا بدان افزوده نشده است، هیچ گاه اسم حضرت علی به صراحت نیامده بوده است.برای این مسئله دو جهت بیان کرده اند. یکی - که در همین کتاب، آقای محمد تقی شریعتی آن را خوب توضیح داده اند - اینکه قرآن یک راه و روشی دارد و آن این است که در موضوعات، همیشه می خواهد مطلب را به صورت اصل بیان کند نه به صورت فردی و شخصی، و این خودش یک مزیتی است در قرآن. مثلا در مسئله اَلیَومَ اَکمَلتُ لَکُم دینَکُ کفار به این دلیل مأیوس شدند که همیشه میگفتند تا این (پیغمبر) هست نمی شود کاری کرد، وقتی بمیرد دیگر تمام می شود. این، آخرین نقطه امید مخالفین پیغمبر بود. وقتی که دیدند پیغمبر اکرم تدبیر بقای امت را هم کرد که بعد از من تکلیف چیست، مأیوس شدند.مطلب دیگر - که این را نیز سنّی ها هم نوشته اند - اینکه پیغمبر اکرم در روز های آخر عمرش نگرانیِ((وَ اخشَونِ )) را که در آیه قرآن هست داشت،یعنی نگرانی از وضع آینده امت را از داخل امت داشت.1 .نهج البلاغه، خطبه 91a313313313555555a313313313555555Tue, 14 Jul 2020 16:49:13 +0430https://virgool.ir/@a313313313555555/امامت-و-رهبری-شهید-مطهری-23-d8zismnzsktyاز جمله این آیه است که به همین معنا متشابه است:قُلِ اللهُمَّ مالِکَ المُلکِ تُؤتِی مَن تَشاءُ وَ تَنزِعُ المُلکَ مِمَّن تَشاءُ وَ تُذِلُّ مَن تَشاءُ بِیَدِکَ الخَیرُ اِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیءٍ قَدیرٌ(1)دیگر تأکیدی از این بالاتر نمی شود: مالک اساسی همه مُلک ها و قدرت ها تو هستی و به هر که ملک بدهی تو می دهی و از هر که منتزع بکنی تو می کنی و به هر که عزت بدهی تو می دهی، از هرکه عزت بگیری و ذلت بدهی تو می دهی، خیر منحصراً در دست توست و تو بر همه چیز توانا هستی. این آیه از این نظر متشابه است که آن را چند گونه می شود پیاده کرد. همین قدر می گوید که همه چیز به مشیت الهی است؛ دو جور ممکن است کما اینکه بعضی همین طور نتیجه گیری غلط کرده و گفته اند بنابراین ممکن است تمام شرایطی که ما آنها را شرایط عزت می نامیم پیدا بشود ولی به دنبال آن به جای عزت ذلت بیاید، و ممکن است تمام شرایطی که ما آنها را شرایط ذلت می نامیم حاصل شود اما پشت سر آن عرت بیاید! در سعادت دنیا و آخرت هیچ چیزی شرط هیچ چیز نیست چون همه چیز به مشیت الهی است! در نتیجه ممکن است یک قومی یا یک فردی در دنیا به سعادت کامل نائل بشود بدون هیچ مقدمه ای، یا به بد بختی کامل برسد بدون هیچ مقدمه ای، و یا در آخرت یک قومی به اعلی علّیّین برده شوند بدون هیچ شرط و مقدمه ای و قوم دیگری در قعر سجّین فرو بروند بدون هیچ مقدمه ای. متأسفانه بعضی از مسلمین که به آنها اشاعره می گویند همین استفاده را از این آیه کرده و گفته اند هیچ مانعی ندارد که پیغمبر خدا به جهنم برود و ابو جهل به بهشت، چون خدا گفته همهص چیز به مشیت الهی است!ولی این یک نوع پیاده کردن غلط است. آیه فقط می گوید همه چیز به مشیت الهی است اما کیفیت جریان مشیت را بیان نکرده و نگفته است که مشیت الهی که سعادت و شقاوت و عزت و ذلت به مشیت اوست، چگونه کار می کند. پس این آیه را چند گونه می توان پیاده کرد. ولی وقتی ما به آیات دیگر قرآن مراجعه می کنیم، آنها آیات مادر می شوند و این آیه را تفسیر می کنند. مثلاً این آیه در کمال صراحت می گوید: ذالِکَ بِاَنَّ اللهَ لَم یَکُ مُغَیِّراً نِعمَةً اَنعَمَها عَلی قَومٍ حَتّی یُغَیِّروا بِاَنفُسِهِم(2) . یا آیه دیگر دیگر که از یک نظر اعمّ است و می گوید :اِنَّ اللهَ لا یُغَیِّرُ ما بِقَومٍ حَتّی یُغَیِّروا ما بِاَنفُسِهِم(3).این دو آیه هر کدام چیزی دارد که دیگری ندارد. آیه دوم می گوید: خدا آنچه را که بر قومی هست از آنها نمی گیرد مگر آنچه را که در ایشان هست، خودشان از خودشان بگیرند. این آیه اعمّ است؛ یعنی خداوند نعمتی را که قومی دارند از آنها نمی گیرد و تبدیل به نقمت نمی کند مگر خودشان را عوض کرده باشند، نقمتی را هم که قومی دارند از آنها نمی گیرد باز مگر خودشان را عوض کرده باشند. ولی آیه اول فقط در مورد نعمت هاست و به نقمت ها کار ندارد اما با یک نکته اضافی و آن اینکه می فرماید: ذالِکَ بِاَنَّ اللهَ یَکُ مُغَیِّراً این بدان موجب است که خدا چنین نبوده است. (قرآن می گوید: ما کانَ اللهُ خدا چنین نبوده است؛ یعنی خدایی خدا ایجاب نمی کند) بر ضد خدایی خداست که نعمتی را گتره از قومی سلب کند اینکه خداوند گتره و گزاف جریان پیدا کند و هیچ چیزی را شرط هیچ چیز قرار ندهد، بر خلاف حکمت و کمال ذات و خدایی اوست. پس این آیات، آیات مادرند نسبت به آن آیه. آیه هایی که راجع به مشیت است همین قدر می گوید که همه چیز به مشیت خداست. این آیه می گوید ولی مشیت خدا اینچنین در عالم جریان دارد، اینچنین قانونی دارد.پس در قرآن این مطلب یک اساسی بسیار متینی است و در آیات زیادی تکرار شده است که اگر شکر نعمت مرا بجای آورید یعنی اگر از نعمت من درست لستفاده کنید آن را ابقا می کنم و اگر با نعمت من بازی کنید، کفران نعمت کنید، آن را از شما سلب می کنم.پس معنی اَلیَومَ یَئِسَ الَّذینَ کَفَروا مِن دینِکُم فَلا تَخشَوهُم وَ اخشَونِ این است که دیگر کافر ها، بیرون جامعه اسلامی مأیوسند؛ تاز ناحیه آنها دیگر خطری برای عالم اسلامی نیست؛ ار من بترسید، یعنی از خودتان بترسید. ای جماعت مسلمین! بعد از این اگر خطری باشد آن است که خودتان با نعمت اسلام بد عمل کنید، آن استفاده ای را که باید ببرید نبرید، در نتیجه قانون من در مورد شما اجرا شود: اِنَّ اللهَ لا یُغَیِّرُ ما بِقَومٍ حَتّی یُغَِّروا ما بِاَنفُسِهِم. از این روز دیگر خطری از خارج، جامعه اسلامی را تهدید نمی کند، خطر از داخل تهدید می کند.سؤال: همانطور که فرمودید ما معتقدیم که امامت پیشوایی دین و دنیاست و این به دلایلی که گفته شد خاص حضرت امیر است. اما پس چرا بعد از قتل عثمان وقتی که خواستند با حضرت امیر بیعت کنند، حضرت مکث کردند، جای مکث نبود، بایستی که خود به خود قبول می کردند1 . آل عمران / 262. انفال / 533. رعد / 11a313313313555555a313313313555555Mon, 13 Jul 2020 22:39:06 +0430https://virgool.ir/@a313313313555555/امامت-و-رهبری-شهید-مطهری-22-qgck0wqxbtinدر پاسخ گفته اند که این مطلب با اَتمَمتُ عَلَیکُم نِعمَتی (نعمت را به پایان رساندم، ساختمان را تمام کردم) جور در نمی آید چون بسیاری از دستورات بعد از آن روز رسیده است. این روز حتماً باید روز های آخر عمر پیغمبر باشد که دیگر بعد از آن دستور جدیدی نرسیده باشد(1).اینهایی که گفته اند مقصود از (( الیوم )) فلان روز است، هیچ دلیلی ندارند یعنی گذشته از این تاریخ تأیید نمی کند، قرائن هم تأیید نمی کند.بیان شیعه1 .از جنبه تاریخیشیعه در اینجا یک بیانی دارد که مدعی است هم مضمون آیات، آن را تأیید می کند و هم تاریخ. پس مطلب در دو قسمت باید بحث شود، یکی اینکه مضمون آیات تأیید می کند و دیگر اینکه تاریخ تأیید می کند.اگر بخواهم قسمت دوم را بحث کنم یک مسئله تاریخی خیلی مفصلی است. اغلب کتاب هایی که در این مورد نوشته اند بیشتر روی این جهت تکیه کرده اند که از جنبه تاریخی و از جنبه حدیثی ثابت کنند که آیه اَلیَومَ یَئِسَ الَّذینَ کَفَروا مِن دینِکُم فَلا تَخشَوهُم وَ اَخشَونِ اَلیَومَ اَکمَلتُ لَکُم دینَکُم وَ اَتمَمتُ عَلَیکُم نِعمَتی وَ رَضیتُ لَکُم الاِسلامَ دیناً در غدیر خم نازل شده است. کتاب الغدیر همین مطلب را ثابت می کند. گذشته از کتب حدیث، در مورد مورخین هم همین طور است. قدیمی ترین کتاب تاریخی اسلام از کتاب های تاریخ عمومی اسلام و از معتبر ترین کتاب های تاریخ اسلامی که شیعه و سنی آن را می شمارند کتاب تاریخ یعقوبی است.مرحوم دکتر آیتی هر دو جلد این کتاب را ترجمه کرده اند. کتاب بسیار متقنی است و در اوایل قرن سوم هجری نوشته شده است. ظاهراً بعد از زمان مأمونه و حدود زمان متوکل نوشته شده. این کتاب که فقط کتاب تاریخی است و حدیثی نیست، از آن کتابهایی است که داستان غدیر خم را نوشته است. کتابهای دیگری - که آنها را هم اهل تسنن نوشته اند - نیز حادثه غدیر خم را ذکر کردند.نقل روایت این است که پیغمبر اکرم در بازگشت از حجةالوداع(2) هنگامی که به غدیر خم که نزدیک جَحفه(3) است رسیدند، قافله را متوقف و اعلام کردند که می خواهم در باره موضوعی با مردم صحبت کنم. (این آیه ها نیز در آنجا نازل شد.) بعد دستور داد که منبری برایش درست کنند. از جهاز شتر و چیز های دیگر مرکز مرتفعی ساختند. حضرت رفت بالای آن و مفصل صحبت کرد: اَلَستَُ اَولی بِکُم مِن اَنفُسَکُم؟ قالوا: بَلی. آنگاه فرمود:مَن کُنتُ مَولاهُ فَهذا عَلِیُّ مَولاهُ. بعد از این بود که این آیه نازل شد: اَلیَومَ یَئِسَ الَّذینَ کَفَروا مِن دیمِکُم فَلا تَخشَوهُم وَ اخشَونِ اَلیَومَ اَکمَلتُ لَکُم دینَکُم وَ اَتمَمتُ عَلَیکُم نِعمَتی.اگر بخواهیم از جنبه تاریخی بحث کنیم، باید یک یک کتابهایی از شیعه و سنی و مخصوصاً از اهل تسنن را که این حادثه را نقل کرده اند بیاوریم و بررسی کنیم. اینها را در کتابی هایی مثل الغدیر یا در ترجمه های آن نوشته اند. کتاب را چند سال پیش در مشهد همین جوانان (( کانون نشر حقایق )) منتشر کردند که تقریباً زبره و خلاصه ای است در مسئله غدیر. برای مثل آقایان شاید خواندن آن کتاب مفید باشد.استدلال شیعیان یکی از جنبه های تاریخی است که می گویند وقتی ما میبینیم در لفظ آیا آیه اَلِومَ اَکمَلتُ لَکُم دینَکُم این مطلب نیست که ((امروز)) کدام روز استن، به تاریخ و شأن نزول ها مراجعه می کنیم. در نتیجه می بینیم[ نقل های تاریخی] نه یکی، نه دوتا و نه ده تا بلکه به طور متواتر می گوید این آیه در روز غدیر خم نازل شد که پیغمبر علی را به جانشینی خودش نصب کرد.2. از جنبه قرائن موجود در آیهولی ما می خواهیم ببینیم آیا قرائنی که در خود آیه هست نیز همین را که تاریخ تأیید می کند، تأیید می نماید یا نه؟ آیه این است: اَلیَومَ یَئِسَ الَّذینَ کَفَروا مِن دینِکُم امروز ( یا بگویم آن روز ) کافران از دین شما مأیوس شدند. این را ما ضمیمه می کنیم به یک سلسله آیات دیگری در قرآن که مسلمین را تحذیر می کند، می ترساند و می گوید کافران دائماً نقشه می کشند و دوست دارند که شما را از دینتان برگردانند و علیه دینتان اقدامات می کنند. هم راجع به اهل کتاب دارد و هم راجع به غیر اهل کتاب : وَدَّ کَثیرٌ مِن اَهلِ الکِتابِ لَو یَرُّدّونَکُم مِن بَعدِ ایمانِکُم کُفّاراً حَسَداً مِن عِندِ اَنفُسِهِم(4). پس ، از یک طرف ما می بینیم که [خداوند] در آیاتی از قرآن گوشزد می کند که کفار طمع بسته اند به از بین بردن دین شما، و از طرف دیگر می بینیم در آن آیه می گوید ولی امروز دیگر مأیوس شدند، از امروز دیگر فعالیت کافران علیه دین شما به پایان رسید فَلا تَخشَوهُم دیگر از ناحیه آنها بیمی نداشته باشید وَ اَخشَونِ از من بترسید. بعد از این از اینکه دینتان از بین برود یا ضعیف شود و هرچه که بر سرتان بیاید، باید از من بترسید.((از من بترسید)) یعنی چه؟ مگر خدا دشمن دین خودش است؟ نه، این آیه همان مطلبی را می گوید که در آیات زیادی از قرآن به صورت یک اصل اساسی هست راجع به نعمت هایی که خداوند بر بنده اش تمام می کند. می فرماید: اِنَّ اللهَ لا یُغَیِّرُ ما بِقَومٍ حَتّی یُغَِّروا ما بِاَنفُسِهِم(5) یا:ذالِکَ بِاَنَّ اللهَ لَم یَکُ مُغَیِّراً نِعمَةً اَنعَمَها عَلی قَومٍ حَتّی یُغَیِّروا ما بِاَنفُسِهِم(6). مضمون این است: خداوند هر نعمتی را که بر قومی ارزانی بدارد، آن نعمت را از آنها نمی گیرد مگر وقتی که آن مردم خودشان را از قابلیت بیندازند؛ یعنی مگر اینکه آن مردم خودشان به دست خودشان بخواهند آن نعمت را زایل کنند. این مطلب اساساً یک اصل اساسی در قرآن مجید است.محکمات و متشابهاتبه مناسبت این آیه لازم است مطلبی را که در خیلی موراد به کار می آید عرض بکنم. آیات قرآن بعضی، بعضی دیگر را تفسیر می کنند(اَلقُرانُ یُفَسِّرُ بَعضُهُ بَعضاً) . قرآن کتاب مبین است، آشکار و آشکار کننده است. خود قرآن می گوید آیات من دو گونه است: محکمات و متشابهات. آیات محکمات را آیات مادر می نامد که تعبیر عجیبی است: هُوَ الَّذی اَنزَلَ عَلَیکَ الکِتابَ مِنهُ ایاتٌ مُحکَماتٌ هُنَّ اُمُّ الکِتابِ وَ اُخَرُ مُتَشابِهاتٌ(7). آیه متشابه آیه ای است که مفهومی دارد که آن را چند جور می شود پیاده کرد. آیه محکمه را فقط یک جور می توان پیاده کرد. قرآن که آیات محکمات را آیات مادر می نامد یعنی آیات متشابه را با کمک آیات محکمه می شود پیاده کرد. اگر آیه ای از قرآن را چند گونه بشود پیاده کرد، ما حق نداریم آن را پیاده کنیم مگر اینکه رجوع کنیم به سایر آیات قرآن که با توجه به آنها خواهیم دانست که چگونه باید آن را پیاده کرد. معنی آیه متشابه این نیست که مجمل است یا لغتی در آن است که معنایش را نیم دانیم، بلکه آیه متشابه یعنی آیه ای که می شود آن را به چند گونه شبیه یکدیگر توجیه کرد. مثلاً در قرآن آیاتی است راجع به مشیت الهی که همه چیز به مشیت الهی است. استثنا نمی کند. 1 .کتاب خلافت و ولایت اخیراً حسینیه ارشاد منتشر کرده و قسمت های اولش سخنرانی های آقای محمّد تقی شریعتی است که در چهار سال پیش در حسینیه ایراد کردند و با استفاده از سوره مائده بحث کردند،همین قسمت هایی را که الآن من بحث می کنم دارد ولی چون ممکن است احتیاج به بحث بیشتری داشته باشد، شاید بیانات امروز من اندکی توضیح آن بحث ها هم باشد یا آنهایی که در آن کتاب می خوانید توضیح عرایض من هم هست. ایندو همدیگر را توضیح می دهند.2. حجةالوداع در سال آخر عمر حضرت رسول دو ماه مانده به وفات ایشان رخ داده است. وفات حضرت رسول در بیستو هشتم صفر یا به قول سنّی ها در دوازدهم ربیع الاول اتفاق افتاده. در هیجدهم ذیالحجّه به غدیر خم رسیده اند. مطابق آنچه که شیعه می گوید حادثه غدیر خم دو ماه و ده روز قبل از وفات حضرت روی داده و مطابق آنچه که سنّی ها می گویند این حادثه دو ماه و بیست و چهار روز قبل از رحلت حضرت رسول اتفاق افتاده است.3.شاید بعضی از شما به جحفه رفته باشید. من به جحفه رفته ام در سفر دوممان که مدینه مان به تأخیر افتاد و بعد از حج به جده رفتیم. در فتوا ها اختلافی هست که آیا از جده می شود محرم شد یا نمی شود. اختلاف هم در واقع اختلاف فتوایی نیست، باید گفت اختلاف نظر جغرافیایی است، چون از یکی از نقاطی که محاذی با یکی از میقاتها باشد می توان محرم شد. یک آدم جغرافی دانی که جغرافیای عربستان را خوب بداند شاید دقیقاً بتواند تعیین کند که آیا جده محاذی با یکی از میقاتها هست یا نیست؟ ما خودمان اول عمل نکردیم ولی بعد که در مدینه و مکه نقشه های عربستان را پیدا کردیم، به نظرمان آمد که جده محاذی با بعضی از میقاتها هست اگر آن نقشه ها درست باشد. کسانی که از جده به سوی مکه حرکت می کنند چون می خواهند احتیاظ کنند که از یکی از میقاتهایی واقعی محرم شوند، از جده به جحفه می آیند و جحفه از راه مدینه نزدیک رابِغ است. جحفه میقات اهل شام است یعنی وقتی افراد از راه شام که شمال غربی [مکه] می شود می آمدند، پس از پیمودن اندکی از راه به جحفه می رسیدند. پیغمبر اکرم آنجا را میقات قرار دادند برای مردمی که از آن راه می آیند. غدیر خم نزدیک حجفه است و محلی بوده که مسلمین را بازگشت از مکه وقتی به آن نقطه می رسیدند متفرق می شدند، اهل مدینه به مدینه می رفتند و دیگران نیز به شهر های خود. 4. بقره / 1095. رعد / 116.انفال / 537. آل عمران / 7a313313313555555a313313313555555Sun, 12 Jul 2020 21:35:08 +0430https://virgool.ir/@a313313313555555/امامت-و-رهبری-شهید-مطهری21-nplae1tqdbvbپس در اینکه روز فتح مکه روز پیروزی عظیمی برای اسلام است هیچ بحثی نیست و ما هم بحثی نداریم.گفتیم برخی گفته اند شاید مقصود از روزی که قرآن این همه به آن اهمیت می دهد( اَلیَومَ یَئِسَ الَّذینَ کَفَروا مِن دینِکُم فَلا تَخشَوهُم وَ اَخشَونِ اَلیَومَ اَکمَلتُ لَکُم دینَکُم وَ اَتمَمتُ عَلَیکُم نِعمَتی ) روز بزرگ فتح مکه باشد.(همانطور که عرض کردم دلیل در لفظ یا در تاریخ برای اثبات این سخن نیست.) این سخن هم گذشته از اینکه هیچ قرینه و تاریخی آن را تأیید نمی کند، صدر آیه نیز آن را تأیید نمی کند چون آیه می گوید: اَکمَلتُ لَکُم دینَکُم وَ اَتمَمتُ عَلَیکُم نِعمَتی نعمت خودم را به پایان رساندم، یعنی چیزی باقی نمانده که نگفته باشم، همه چیز را گفتم، و حال آنکه ما می دانیم بسیاری از دستورات اسلام بعد از فتح مکه نازل شده است. این با اَتمَمتُ عَلَیکُم نِعمَتی نمی سازد. وقتی می گوید من این ساختمان را به پایان رساندم، مسلّماً منظور ساختمان نیمه تمام نیست. بسیاری از آیات و از جمله همه سوره مائده که اتفاقاً مفصل و زیاد است و دستور هم زیاد دارد، بعد از فتح مکه نازل شده. چطور می تواند این آیه که جزء سوره مائده است مربوط به فتح مکه باشد که در سال هشتم هجری بوده در حالی که سوره مائده در اواخر سال دهم هجری نازل شده است. اگر هم بگوییم تنها این آیه [ در فتح مکه ] نازل شده، باز با اتمام نعمت جور در نمی آید.در اینکه منظور از (( الیوم )) در این آیه روز فتح مکه باشد، ایراد دیگری نیز هست و آن اینکه آیه می گوید: اَلیَومَ یَئِسَ الَّذینَ کَفَروا مِن دینِکُم امروز کافران از دین شما مأیوس شدند یعنی از تسلط بر دین شما مأیوس شدند. آیا در روز فتح مکه این طور شد؟ درست است که این فتح اثر عظیم داشت ولی آیا آن روز روزی یود که دیگر کافران بکلی از اینکه این دین از بین برود مأیوس شدند؟ نه.3.روز قرائت سوره برائت به وسیله امیر المؤمنین در مناروز دیگری را نیز روز مهمی شمرده اند(که مهمتر بوده است) و گفته اند احتمالاً مضقود آن روز است یعنی روز قرائت سوره برائت به وسیله امیر المومنین در منا در سال نهم هجری. فتح مکه یک فتح نظامی بود و به موجب آن، قدرت نظامی و حتی قدرت معنوی اسلام عجیب تثبیت شد ولی هنوز پیغمبر با کفار با شرایط صلح زندگی می کرد، قرارداد صلح بسته بود و لهذا آنها هم حق داشتند در خانه کعبه طواف کنند و در مکه باشند و نیز حق داشتند که در حج شرکت کنند. یک سال هم [ مراسم حج ] به همین صورت بود: مسلمین شرکت می کردند، آنها هم شرکت می کردند. مسلمین مراسمشان را مطابق اسلام انجام می دادند، آنها هم مطابق رسوم خودشان انجام می دادند. در سال نهم هجری سوره برائت نازل شد. بعد که این سوره نازل شد قرار شد که امیر المؤمنین برود این سوره را در منا در مجمع عمومی بخواند که از این پس دیگر مشرکین حق ندارند در مراسم حج شرکت کنند و این مراسم خاص مسلمین است و بس.داستان معروف است که حضرت رسول اول ابوبکر را به عنوان میر الحاج فرستادند. او رفت ولی هنوز بین راه بود که آیه نازل شد. اینکه ابوبکر سوره برائت را هم با خود برد یا از اول سوره برائت نبود و او فقط برای امارةالحاج رفته بود، مورد اختلاف مفسرین است ولی به هر حال این، مورد اتفاق شیعه و سنی است و آن را جزء فضائل امیر المؤمنین می شمارند که پیغمبر اکرم امیر المؤمنین را با مرکب مخصوص خودش فرستاد و به او فرمود برو که بر من وحی نازل شده است که این سوره را بر مردم نباید بخواند مگر تو یا کسی که از توست. امیر المؤمنین رفت و در بین راه ابوبکر رسید. داستان را اینطور نقل کرده اند که ابوبکر در خیمه ای بود. شتر مخصوص پیغمبر نعره ای کشید. او این صدا را می شناخت. گفت این صدای شتر پیغمبر است، چرا این شتر اینجاست؟! ناگاه دید علی آمده است. خیلی ناراحت شد. فهمید خبر مهمی است. گفت: آیا خبری شده؟ فرمود: پیغمبر را مأمور کرده که سوره برائت را بر مردم بخوانم. گفت: آیا چیزی علیه من هم نازل شده یا نه؟ فرمود: نه. در اینجا اختلاف است: سنّی ها می گویند علی رفت و سوره برائت را قرائت کرد و ابوبکر به سفر ادامه داد و این یک پست از او گرفته شد. ولی عقیده شیعه و بسیاری از اهل تسنن همان طور که در تفسیر المیزان نقل شده است که ابوبکر از آنجا برگشت و تا به پیغمبر اکرم رسید گفت: یا رسول الله! آیا چیزی علیه من در این سوره نازل شده است؟ فرمود: نه.روز اعلام سوره برائت هم برای مسلمین روز فوق العاده ای بود. در آن روز اعلام شد که از امروز دیگر کفار حق ندارنددر مراسم حج شرکت کنند و محیط حرم اختصاص به مسلمین دارد، و مشرکین فهمیدند که دیگر نمی توانند به وضع شرک زندگی کنند، اسلام شرک را تحمل نمی کند، همزیستی با ادیانی مثل یهودیت، نصرانیت و مجوسیت را می پذیرد ولی همزیستی با شرک را نمی پذیرد گفته اند شاید مقصود از الیوم این روز باشد.a313313313555555a313313313555555Sat, 11 Jul 2020 23:56:31 +0430https://virgool.ir/@a313313313555555/امامت-و-رهبری-شهید-مطهری-20-uilsr731th7nیک مرتبه: اَلیَومَ یَئِسَ الَّذینَ کَفَروا مِن دینِکُم فَلا تَخشَوهُم وَ اَخشَونِ اَلیَومَ اَکمَلتُ لَکُم دینَکُم وَ اَتمَمتُ عَلَیکُم نِعمَتی وَ رَضیتُ لَکُمُ الاِسلامَ دیناً. این که تمام می شود دو مرتبه بر می گردد به همان سیاق اول که چه گوشتی حرام است و در صورت اضطرار مانعی ندارد: فَمَنِ اضطُرَّ فی مَخمَصَةٍ غَیرَ مُتَجانُفٍ... یعنی آیات به شکلی است که اگر ما آن قسمت را از وسط آن را برداریم، ماقبل و مابعد آن به همدیگر متصل می شود بدون اینکه کوچکترین خللی وارد شود کما اینکه همین مضمونی که در ماقبلی و مابعد این آیات آمده در دو سه جای دیگر قرآن تکرار شده بدون اینکه این امر در وسط قرار بگیرد، و مطلب نیز متلائم و کامل می باشد. مقصود از ((الیوم)) کدام روز است؟این است که در اینجا مفسرین اعم از شیعه و سنی در تلاش هستند که معنی ((الیوم)) را به دست آورند که این ((امروز)) چه روزی است؟ این کار دو راه دارد. یک راه این است که ما از قرائن بفهمیم یعنی از قرینه مضمون ببینیم این مضمون به چه روزی می خورد؛ درباره چه روزی می شود چنین جمله ای آمده باشد؟ دیگر اینکه از تاریخ و حدیث بفهمیم که شأن نزول این آیه چیست. گروهی که راه اول را انتخاب می کنند به تاریخ و سنت و حدیث - که در حدیث چه آمده است - که در حدیث چه آمده است درباره اینکه این آیه چه وقت و به چه مناسبت نازل شد - کار ندارند، می گویند ما به مضمون آیه نگاه می کنیم. در نتیجه گفته اند که این آیه مربوط به زمان بعثت است، پس ((الیوم)) یعنی (( آن روز )) نه ((امروز)). این آیات در اوایل سوره مائده است که سوره پنجم قرآن می باشد و با آیه یا اَیُّهَا الَّذینَ امَنوا اَوفوا بِالعُقودِ شروع می شود؛ و سوره مائده به اتفاق جمیع مفسرین آخرین سوره ای است که بر پیغمبر نازل شده است یعنی سوره ای است مدنی. حتی از سوره اِذا جاءَ نَصرُ اللهِ وَ الفَتحُ هم دیر تر نازل شده است. البته یکی دوتا آیه را گفته اند که بعد از این سوره نازل شده که در سوره های دیگر قرار داده شده است ولی سوره ای بعد از این سوره نازل نشده است. این سوره جزء آخرین آیاتی است که بر پیغمبر نازل شده است.نظریات مختلف درباره ((الیوم))1 .روز بعثتگفتیم بعضی گفته اند که مقصود از ((الیوم)) ((آن روز)) است نه((امروز)) می گوییم روی چه قرینه ای؟ می گویند وقتی می گوید ((الیوم)) و یک روزی را آنچنان توصیف می کند که در این روز من اسلام را برای شما به عنوان یک دین پسندیدم، قاعدتاً این روز باید همان روز بعثت پیغمبر باشد.جواب داده اند که شما این سخن را به قرینه رَضیتُ لَکُمُ الاِسلامَ دیناَ می گویید. این درست است در صورتی که جملات قبلش نبود زیرا صحبت این است که من امروز دین را به پایان رساندم و نعمت را به حد اتمام رساندم، حال آنکه روز بعثت روز شروع این نعمت بوده است. رَضیتُ لَکُمَ الاِسلامَ دیناً نیز به این عنوان است که حالا که اسلام کامل شد و نعمت اسلام تمام شد من این را به عنوان آن اسلامی که می خواهم، برای شما پسندیدم. پس ((الیوم)) نمی تواند روز بعثت باشد.2 .روز فتح مکهاز روز بعثت که بگذریم، روز دیگری که احتمال داده اند(1)، روز فتح مکه است. گفته اند یک روز دیگر هم در تاریخ اسلام روز خیلی مهمی است( راست هم می گویند روز خیلی مهمی است ) و آن، روز فتح مکه است که آیه نازل شد: اِنّا فَتَحنا لَکَ فَتحاً مُبیناً.لِیَغفِرَ لَکَ اللهُ ما تَقَدَّمَ مِن ذَنبِکَ وَ ما تَأَخَّرَ(2).مکه در جزیرةالعرب از نظر روحی وضع و موقیعت عجیبی داشت. بعد از عام الفیل و داستان اصحاب فیل که به مکه حمله کردند و به آن وضع عجیب شکست خوردند، تمام مردم جزیرةالعرب یک اعتقاد عظیمی به کعبه به عنوان معبد بزرگ پیدا کرده بودند. غرور قریش هم از همان جا بود. قریش این را به حساب خودشان گذاشتند و گفتند بله این کعبه است که چنین احترامی دارد که لشکری با آن قدرت می آید و آنچنان دچار بلای آسمانی می شود که کسی از ایشان باقی نمی ماند. ببینید ما چقدر مهم هستیم! از آن پس غریش عجیب غرور پیدا کردند و در مردم جزیرةالعرب نیز یک نوع اطاعت و فرمانبرداری از ایشان پدید آمده بود. بازار مکه رواج بسیار یافت. آنها هر تحکمی که دلشان می خواست، به مردم می کردند. مردم هم روی همین جنبه روانی و اعتقادی که به کعبه پیدا کرده بودند، اطاعت می کردند.از آن هنگام مردم اعتقاد پیدا کردند که محال است کسی بر کعبه قدرت پیدا کند و مسلط شود. پیغمبر اکرم مکه را بدون خون ریزی، بدون هیچ ناراحتی و بدون اینکه کوچکترین آسیبی به کسی برسد فتح کرد.شاید پیغمبر اکرم که این همه عنایت داشت به اینکه مکه را بدون خونریزی فتح کند، غیر از مسئله حرمت کعبه که می خواست محفوظ بماند، این مسئله را نیز در نظر داشت. اگر در جای دیگر می جنگیدند، چنانچه صد مسلمان هم کشته می شدند، کسی به حساب چیزی نمی گذاشت، ولی اگر در فتح مکه به مسلمان ها آسیبی می رسید، می گفتند ببینید! همان کاری که بر سر اصحاب فیل آمد، بر سر اصحاب محمّد آمد. پیغمبر اکرم مکه را آنچنان فتح کرد که خون هم از دماغ کسی نیامد، نه از مسلمین و نه کفار. فقط خالد بن ولید روی کینه های خودش، در گوشه ای از مکه که عده ای مقاومت می کردند، دو سه نفر از آنها را کشت. بعد که این خبر به پیغمبر اکرم رسید عجیب آنها را تهدید کرد که چرا چنین کاری کردید؟! و تبرّی جست: خدایا من از تو تبرِی می جویم از کاری که این مرد کرد و من هرگز به این کار راضی نبودم. این بود که فتح مکه از نظر روانی اثر فوق العاده ای در مردم جزیرةالعرب گذاشت. گفتند معلوم می شود که وضع دیگری است. محمّد آمد مکه را تصرف کرد و هیچ آسیبی هم به او نرسید. بعد از این بود که دیگر مردم جزیرةالعرب تسلیم می شدند، هی آمدند و اسلام اختیار کردند. آیه قرآن می فرماید: لا یَستَوی مِنکُم مَن اَنفَقَ مِن قَبلِ الفَتحِ وَ قاتَلَ اولئِکَ اَعظَمُ دَرَجَةً مِنَ الَّذینَ اَنفَقوا مِن بَعدُ وَ قاتَلوا(3) در نزد خدا مردمی که قبل ار فتح مکه چنین کردند برابر نیستند؛ چون قبل از فتح مکه هنوز مسلمین در اقلیت بودند [ و این اعمال آنها] روی ایمان کامل بود ولی بعد از فتح مکه مردم خود به خود می آمدند [ و اسلام اختیار می کردند.]ایمان بعد از فتح مکه ارزش ایمان قبل ار فتح مکه را نداشت.1 .اینها هیچ قرینه ای ندارد، فقط احتمال است. چون گفته اند، ما هم نقل می کنیم 2 . فتح / 1و23.حدید / 10a313313313555555a313313313555555Fri, 10 Jul 2020 20:48:10 +0430https://virgool.ir/@a313313313555555/امامت-و-رهبری-شهید-مطهری19-njv0su31y3y4در واقع باید چنین گفت که در نظر شیعه مسئله ای به نام امامت مطرح است که اهل تسنن از اساس آن را قبول ندارند نه اینکه در شرایطش با آنها اختلاف دارند. درست مثل مسئله نبوت است در مقابل منکرین نبوت. شیعه امامت را در سطحی آنچنان بالا می برد که قهراً اگر کسی آن فرضیه را پیش بکشد و قبول کند، نمی تواند قبول نکند که امام باید از طرف خدا تعیین شده باشد. همین طور که در نبوت هیچ گاه نمی گویند مردم بنشینند و نبی انتخاب کنند، قهراً در مورد امام در آن سطحی که شیعه می گوید نیز جای این حرف نیست که مردم بنشینند و چنان شخصی را انتخاب کنند.در جلسه پیش ما آن سلسله مراتب و شرایطی را که شیعه در باب امامت می گوید عرض کردیم و رسیدیم به اینجا که شیعه مسئله را از بالا شروع می کند و می آید پایین. بعد می گویند برای اینکه این فقط یک فرضیه نباشد باید ببینیم آیا واقعاً با توجه به آنچه که ما در باب امامت در آن سطح عالی می گوییم، پیغمبر اکرم کسی را برای این مقام تعیین کرده است؟ آیا قرآن فرموده است یا نه؟اول در نظر داشتم که به همان ترتیب حرفهای خواجه در تجرید مطالب را عنوان کنم ولی به مناسبت اینکه چند روز دیگر روز عید غدیر است، به نظرم رسید که بهتر این است که ما همین آیات مربوط به غدیر را معنی و ترجمه کنیم و شرح بدهیم.بررسی آیه (( الیوم یَئِسَ ))در اوایل سوره مائده این آیه آمده است: اَلیَومَ یَئِسَ الَّذینَ کَفَروا مِن دینِکُم فَلا تَخشَوهُم وَ اخشَونِ اَلیَومَ اَکمَلتُ لَکُم دینَکُم وَ اَتمَمتُ عَلَیکَم نِعمَتی وَ رَضیتُ لَکُمُ الاِسلاَ دیناً(1).این دو قسمت که هردو با (( الیوم )) شروع می شوند، ضمن یک آیه هستند نه دو آیه، و قدر مسلّم این است که هردو هم مربوط به یک مطلب است نه دو مطلب. ترجمه این آیه را عرض می کنم بعد به شرح معنی آن از روی قرائن می پردازم.کلمه ((یوم)) - یعنی روز - وقتی با ((الف و لام)) ذکر می شود( الف و لام عهد ) گاهی به معنی آن روز است و گاهی به معنی امروز، در هر دو مورد به کار برده می شود. به معنی (( آن روز )) در جایی به کار می رود که قبلاً یک روزی را نام برده اند بعد می گویند در آن روز. ولی اگر بگوییم فلان کس الیوم وارد شد یعنی همین امروز وارد شد. اَلیَومَ یَئِسَ الَّذین کَفَروا مِن دینِکُم (حالا ما نمی گوییم مقصود آن روز است یا امروز، شرحش را بعد می دهیم.) در آن روز ( یا امروز ) کافران از دین شما مأیوس شدند فَلا تَخشَوهُم پس، از آنها دیگر بیم نداشته باشید. یعنی چه آنها از دین شما مأیوس شدند؟ یعنی آنها دیگر مأیوس شدند که بر دین شما پسروز و فائق شوند و آن را از میان ببرند. چون مأیوس شدند دست از کار و فعالیت و آن روشی که قبلاً علیه السلام داشتند برداشتند. از آنها دیگر بیم نداشته باشید. جمله بعد خیلی عجیب است، می فرماید: وَ اخشَونِ اما از من بترسید. صحبت این است که امروز از ناحیه آنها بیم نداشته باشید ولی از ناحیه من بیم داشته باشید، با توجه به این که بحث درباره خود دین است. بیم از آنها این بود که از ناحیه آنان به این دین آسیب. میفرماید نترسید، دیگر آنها نمی توانند آسیبی برسانند وَاخشَونِ از من بترسید. قهراً معنایش این است که اگر آسیبی به این دین برسد، از طرف من می رسد. حال این چه مفهومی می تواند داشته باشد که بعد از این از کفار بر دین خودتان نترسید، از من بترسید. بعد عرض می کنیم که مقصود چیست. اَلیَومَ اَکمَلتُ اَکُم دینَکُم آن روز ( یا امروز ) دین شما را کامل کردم، به حد کمال رساندم وَ اَتمَمتُ عَلَیکُم نِعمَتی و نعمت خودم را به پایان رساندم. در اینجا دو کلمه نزدیک به هم ذکر شده است: اکمال و اتمام. این دو کلمه خیلی به هم نزدیکند: کامل کردم یا تمام کردم.فرق اکمال و اتمامفرق این دو کلمه ( در فارسی و بیشتر در عربی ) با یکدیگر این است که (( تمام )) در جایی گفته می شود که یک چیزی اجزایش باید پشت سر یکدیگر بیاید؛ تا وقتی که هنوز همه اجزایش مرتب نشده، می گوییم ناقص است؛ وقتی که آخرین جزئش هم آمد، می گوییم تمام شد. مثل یک ساختمان که می گوییم ساختمان تمام شد. یک ساختمان تا وقتی که پایه هایش را بالا آورده اند وحتی سقف آن را هم زده اند، تمام نیست. تا همه اجزایی که برای یک ساختمان لازم است - که اگر نباشد از آن ساختمان نمیشود استفاده کرد - نباشد، می گوییم این ساختمان تمام نیست. وقتی همه اجزاء بود به طوری که بتوان در آن سکنی گزید، می گوییم تمام شد. اما در مسئله (( کامل )) این طور نیست که [ شیء غیر کامل ] جزء ناقصی دارد بلکه ممکن است هیچ جزء ناقص و ناتمامی نداشته باشد ولی هنوز کامل نباشد. مثلاً یک جنین در رحم مادر به حد تمام می رسد یعنی همه ساختمانش تمام می شود، بچه هم به دنیا می آید ولی هنوز انسان کاملی نیست یعنی آن رشدی را که باید بکند نکرده است. رشد کردم غیر از این است که جزء ناقصی داشته باشد. در واقع اختلاف کامل و تمام با یکدیگر اختلاف کیفی و کمّی است.قرآن از یک طرف می گوید: اَلیَومَ اَکمَلتُ لَکُم دینَکُم در این روز دین شما را به حد کمال رساندم، و از طرف دیگر می گوید: وَ اَتمَمتُ عَلَیکُم نِعمَتی نعمت خودم را هم به حد توان رساندم و وَ رَضیتُ لَکُمُ الاِسلامَ دیناً در امروز من اسلام را برای شما به عنوان یک دین پسندیدم. یعنی این اسلام، امروز آن اسلامی است که خدا می خواسته آن باشد. واضح است که مقصود این نیست که اسلام همان اسلام سابق است ولی خدا نظرش تغییر کرده! بلکه مقصود این است که چون اکنون اسلام به حد کمال و حد تمام رسید، این همان دین مرضیّ الهی است. آن دینی که خدا می خواسته همین اسلام کامل شده و تمام یافته است.مفهوم آیه بیش از این نیست. هرچه هست درباره کلمه((الیوم)) است که مقصود کدام روز است؟ کدام روز است در این حد از اهمیت که قرآن می گوید در آن روز دین کمال یافت نعمت خدایی به اتمام رسید. این باید یک روز خیلی مهمی باشد، یک حادثه خیلی فوق العاده ای باید در آن روز واقع شده باشد؛ و این دیگر مربوط به شیعه و سنی نیست.از عجایب قضیه این است که از ماقبل و مابعد این آیات هم هیچ چیزی که دلالت بر آن روز بکند فهمیده نمی شود. خلاصه از قرائن لفظی خود آیه چیزی نمی شود فهمید. یک وقت هست که قبل ار آیه ای حادثه یا جریان یا مطلب خیلی مهمی را نقل کرده بعد می گوید(( امروز ))یعنی به مناسبت آن مطلبی که در اینجا گفتیم. در این مورد این طور نیست چون قبل از این آیه دستورات بسیار ساده ای هست راجع به اینکه گوشت چه حیوانی بر شما حلال است و گوشت چه حیوانی بر شما حرم اس، حکم میته چنین است، خون بر شما حرام است، گوشت خنزیر(یعنی خوک ) بر شما حرام است و ...1 .مائده / 3a313313313555555a313313313555555Thu, 09 Jul 2020 21:22:17 +0430