https://virgool.ir/feed/@SayehTalks✍🏻خبرنگار و پژوهشگر مردم‌شناسی هستم که حالا در دنیای محتوا، از روایت و سئو برای ساختن تجربه‌های معنادار در یوتیوب و اینستاگرام استفاده می‌کنم آدرس کانال یوتیوب من: https://tinyurl.com/2xhbyf29fa2026-11-10 16:04:29https://files.virgool.ir/upload/users/4283108/avatar/YLCcmM.jpghttps://virgool.ir/@SayehTalkshttps://virgool.ir/@SayehTalks/از-دادگاه-های-سئول-تا-بن-بست-های-تهران-دو-روایت-از-نبرد-با-استثمار-پیمانکاران-کارگران-ایرانی-چطور-موفق-می-شوند-kraymdfasyehدر دهه‌های اخیر، شرکت‌های بزرگ با گسترش الگوهای نوین در بازار کار جهانی، هزینه‌های نیروی کار را کاهش دادند و هم‌زمان کنترل خود را بر فرآیند تولید افزودند. پیمانکاری نیروی انسانی یکی از مهم‌ترین نمودهای این تحول به شمار می‌آید؛ الگویی که در آن کارگر اگرچه در قلب فرایند تولید حضور دارد، اما رابطه مستقیم و پایدار او با کارفرمای اصلی تضعیف می‌شود. نتیجه این وضعیت برای بسیاری از کارگران، ترکیبی از ناامنی شغلی، کاهش قدرت چانه‌زنی، دسترسی محدودتر به مزایا و دشواری بیشتر در سازمان‌دهی برای دفاع از حقوق صنفی است.کارگران ایرانی و کارگران کره‌ایناامنی شغلی و هراس از اخراج در صورت اعتراض به شرایط نابرابر و ناایمن کار، تجربه‌ای است که به مرزهای جغرافیایی محدود نمی‌شود. کارگران پیمانکاری در بسیاری از کشورهای جهان با چالش‌هایی مشابه روبه‌رو هستند.مسئله کارگران پیمانکاری تنها به سطح قراردادهای استخدامی محدود نمی‌شود؛ این پدیده بخشی از تغییرات گسترده‌تر در مناسبات کار در اقتصاد معاصر است. در بسیاری از صنایع، شرکت‌های بزرگ با واگذاری بخشی از فعالیت‌های خود به پیمانکاران، تلاش کرده‌اند ساختار تولید را انعطاف‌پذیرتر و هزینه‌های نیروی انسانی را مهار کنند. اما آن‌ها این انعطاف‌پذیری را صرفاً با انتقال ریسک اقتصادی از شرکت به دوش نیروی کار به دست می‌آورند؛ ریسکی که خود را در قالب قراردادهای کوتاه‌مدت، ناامنی شغلی و سلب امکان اعتراض نشان می‌دهد.کرۀ جنوبی یکی از نمونه‌های مهم برای بررسی این روند است. کارفرمایان این کشور، پدیدۀ «پیمانکاری درون‌شرکتی» را به‌ویژه‌ از دهۀ ۱۹۹۰ در صنایع بزرگی مانند خودروسازی، کشتی‌سازی و فولاد گسترش دادند. در این مدل، کارگران شرکت‌های پیمانکاری در همان خطوط تولید، همان کارخانه‌ها و تحت همان نظم کاری نیروهای رسمی فعالیت می‌کنند، اما از جایگاه حقوقی و سازمانی متفاوتی برخوردارند. آنها در بسیاری از موارد بخشی جدایی‌ناپذیر از تولید هستند، اما سهم بسیار کمتری از امنیت و قدرت چانه‌زنی نیروی کار رسمی می‌برند.مبارزات کارگران پیمانکاری در کره جنوبی از دل همین تناقض شکل گرفت: کارگرانی که چرخ‌های تولید شرکت‌های بزرگ را می‌چرخاندند، اما ساختار حقوقی آن‌ها را به حاشیۀ مناسبات کار می‌راند. تجربۀ این جنبش‌ها ثابت می‌کند که کارگران صرفاً از مسیر اصلاح قراردادها روی کاغذ به بهبود شرایط کار دست نمی‌یابند، بلکه باید سازمان‌یابی کنند، شبکه‌های حمایتی بسازند و قدرت جمعی خود را در محیط کار اعمال کنند.این تجربه، بستر مناسبی برای مقایسۀ تطبیقی با وضعیت نیروی کار در ایران فراهم می‌کند. در ایران  طی سال‌های گذشته، پیمانکاری به یکی از اشکال رایج سازمان‌دهی نیروی کار در صنایع بزرگ، پروژه‌های عمرانی، نفت، گاز، پتروشیمی، معدن و بخش‌های خدماتی تبدیل شده است. کارگران پیمانکاری دوشادوش نیروهای رسمی کار می‌کنند و وظایفی کاملاً مشابه انجام می‌دهند، اما فاصلۀ عمیقی در امنیت شغلی، مزایا و امکان پیگیری مطالبات میان آن‌ها وجود دارد.مسئله اصلی در بررسی وضعیت ایران، صرفاً وجود یا نبود قوانین حمایتی نیست؛ بلکه شکاف میان چارچوب‌های قانونی و واقعیت مناسبات کار است. قانون کار، قراردادهای استخدامی، سازوکارهای حل اختلاف و تشکل‌های کارگری را به رسمیت می‌شناسد، اما تجربه بسیاری از کارگران نشان می‌دهد که میان حقوق پیش‌بینی‌شده در قانون و امکان تحقق عملی آنها فاصله‌ای جدی وجود دارد.این گزارش با مقایسه تجربه کارگران پیمانکاری در کره جنوبی و ایران، تلاش می‌کند به پرسشی اساسی بپردازد: در شرایطی که کارگرانِ فاقدِ امنیت شغلی، بار اصلی تولید را بر دوش می‌کشند، چه عواملی می‌توانند شرایط عادلانه‌تر کار را تضمین کنند، قدرت چانه‌زنی نیروی کار را افزایش دهند و شکاف میان کارگر و ساختارهای تصمیم‌گیری را از بین ببرند؟اینفوگرافیک کارگران پیمانکاریایران؛ تقابل میان عدالت مزدی و سایۀ سنگین شرکت‌های واسطهدر ایران، مسئلۀ نیروهای پیمانکاری سال‌هاست به یکی از چالش‌های مهم مناسبات کار تبدیل شده است. صدها هزار نیروی شاغل در دستگاه‌های دولتی، صنایع بزرگ، شرکت‌های نفت، گاز، پتروشیمی، معادن و بخش‌های خدماتی، از طریق شرکت‌های تأمین نیرو و پیمانکاران واسطه فعالیت می‌کنند؛ کارگرانی که در محیط کاریِ یکسان با نیروهای رسمی کار می‌کنند، اما امنیت شغلی، ثبات قرارداد و دستمزدی برابر ندارند.کارگران طی سال‌های گذشته، بارها مطالبه تغییر ساختار رابطۀ کاری را فریاد زده‌اند؛ آن‌ها حذف شرکت‌های واسطه، برقراری قرارداد مستقیم با کارفرمای اصلی و پایان دادن به تبعیض مزدی را طلب می‌کنند.پروندۀ ساماندهی نیروهای شرکتی بیش از هفت سال است که در فضای قانون‌گذاری و اجرایی کشور دست‌به‌دست می‌شود. در این مدت، نمایندگان مجلس و مسئولان دولتی بارها طرح‌های مختلفی پیشنهاد و از اجرای قریب‌الوقوع آن‌ها خبر دادند. در دولت چهاردهم نیز مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور دستور داد تا موضوع حذف شرکت‌های واسطه به جدیت در دستور کار قرار گیرد (مشخضاً آخرین بار در روز جهانی کارگر امسال) و مسئولان وعده دادند سازوکاری برای انعقاد قرارداد مستقیم تدوین کنند.با این حال، این وعده‌ها تاکنون به اجرای کامل طرحی که مورد انتظار بخش بزرگی از کارگران است، منجر نشده است. در همین شرایط، اخیراً هیأت دولت «طرح ساماندهی نظام پرداخت نیروهای شرکتی» را تصویب کرده که تقابل دو رویکرد را عیان می‌سازد: رویکرد طبقه کارگر که بر حذف پیمانکاران و تغییر رابطۀ استخدامی پافشاری می‌کند، و رویکرد دولت که تنها اصلاح شیوۀ پرداخت و انتقال مستقیم حقوق را هدف می‌گیرد.بخش بزرگی از کارگران پیمانکاری، به‌ویژه نیروهای ارکان ثالث صنعت نفت و گاز، این مصوبۀ دولت را پاسخی به مطالبۀ تاریخی خود نمی‌دانند. آن‌ها معتقدند اصلاح نظام پرداخت می‌تواند بخشی از مشکلات مالی و تأخیرهای پرداخت را کاهش دهد اما تا زمانی که شرکت‌های واسطه در ساختار تأمین نیروی انسانی باقی بمانند، مسئلۀ اصلی یعنی نبود امنیت شغلی و تداوم رابطۀ چندلایۀ کارفرمایی حل نخواهد شد.نمایندگان کارگران تأکید می‌کنند که مشکل اصلی فقط مسیر انتقال حقوق نیست؛ بلکه جایگاه حقوقی کارگر در ساختار تولید است. کارگری که سال‌ها چرخ یک مجموعه را چرخانده و بخش اصلی تولید را بر دوش می‌کشد، نباید زیر سایۀ یک دلال یا واسطه با کارفرمای اصلی ارتباط داشته باشد.کلاف سردرگم حقوق کار؛ سد قانونی در برابر مسئولیت کارفرماپیچیدگی‌های حقوقی و اجرایی، روند ساماندهی نیروهای پیمانکاری را در ایران طولانی و فرسایشی کرده‌ است. مخالفانِ حذف پیمانکاران مدام محدودیت‌های استخدامی و هزینه‌های مالی دولت را بهانه می‌کنند. در مقابل، حامیان حقوق کارگران معتقدند مسئلۀ اصلی فقط افزایش هزینه‌های دولت نیست، بلکه باید هزینۀ اجتماعی و اقتصادی تداوم یک نظام استخدامی نابرابر نیز در نظر گرفته شود.در ساختار فعلی، کارگر پیمانکاری برای بسیاری از مطالبات معمول مانند حقوق معوقه، بیمه یا اختلافات قراردادی می‌تواند از مسیرهای قانونی موجود پیگیری کند؛ اما زمانی که موضوع به تغییر رابطۀ کاری و الزام کارفرمای اصلی به پذیرش مسئولیت مستقیم می‌رسد، مسیر حقوقی دشوارتر می‌شود. زیرا قوانین موجود، اصل وجود شرکت‌های پیمانکاری را در بسیاری از حوزه‌ها به رسمیت شناخته‌ است.به همین دلیل، برخلاف برخی تجربه‌های جهانی که دادگاه‌ها در مواردی رابطۀ واقعی کارگر و کارفرمای اصلی را معیار حکم خود قرار می‌دهند، در ایران حل مسئلۀ پیمانکاری بیش از آنکه از مسیر شکایت‌های فردی عبور کند، به تصمیم‌های کلان قانون‌گذاری و تغییر توازن قوا به نفع نیروی کار وابسته است.کره جنوبی؛ از سرکوب کارگران  تا قدرت‌یابی تشکل‌های مستقلبرای فهم وضعیت امروز کارگران پیمانکاری در کره جنوبی، نمی‌توان تاریخ جنبش کارگری این کشور را نادیده گرفت. برخلاف تصویری که کره جنوبی را تنها به‌عنوان یک اقتصاد صنعتی پیشرفته معرفی می‌کند، رشد اقتصادی این کشور در بخش بزرگی از قرن بیستم بر پایه نیروی کاری شکل گرفت که سال‌ها از حقوق محدود صنفی برخوردار بود و با سرکوب سازمان‌یافته مواجه می‌شد.در دهه‌های ۱۹۶۰ تا ۱۹۸۰ میلادی، هم‌زمان با اجرای برنامه‌های توسعه صنعتی سریع در کره جنوبی، کارخانه‌ها و شرکت‌های بزرگ این کشور به موتور رشد اقتصادی تبدیل شدند؛ اما این توسعه، هزینه‌های سنگینی برای نیروی کار داشت. دستمزدهای پایین، ساعات کار طولانی، شرایط سخت محیط‌های صنعتی و محدودیت فعالیت اتحادیه‌های مستقل، بخشی از واقعیت زندگی کارگران در دوران حکومت‌های نظامی بود.دولت‌های اقتدارگرای پارک چونگ‌هی و چون دو هوان، توسعه اقتصادی را اولویت اصلی خود قرار داده بودند و فعالیت‌های مستقل کارگری را تهدیدی برای ثبات سیاسی تلقی می‌کردند. در چنین فضایی، بسیاری از کارگران نه فقط برای افزایش دستمزد، بلکه برای ابتدایی‌ترین حقوق خود مانند اجرای قانون کار و داشتن امکان سازمان‌یابی مبارزه می‌کردند.چون ته‌ایل؛ کارگری که مسئله کار را به وجدان جامعه آوردخودسوزی «چون ته‌-ایل»، کارگر ۲۲ ساله صنعت پوشاک کره جنوبی، در ۱۳ نوامبر ۱۹۷۰ به یکی از نقاط عطف تاریخ جنبش کارگری این کشور تبدیل شد.ته‌ایل که در بازار پوشاک «پیونگ‌هوا» در سئول کار می‌کرد، با شرایط دشوار کارگران، به‌ویژه کارگران جوان زن در کارگاه‌های پوشاک، روبه‌رو بود؛ کارگرانی که ساعات طولانی کار می‌کردند و در بسیاری از موارد از ابتدایی‌ترین استانداردهای قانونی کار محروم بودند.او برخلاف تصور رایج، پیش از اقدام اعتراضی خود تلاش کرد از مسیرهای قانونی شرایط را تغییر دهد. ته‌ایل قانون استانداردهای کار کره را مطالعه کرد، تخلفات کارفرمایان را ثبت کرد و تلاش کرد با مراجعه به نهادهای مسئول، اجرای قانون را پیگیری کند. اما بی‌نتیجه ماندن این تلاش‌ها، او را به این نتیجه رساند که مشکل تنها تخلف چند کارفرما نیست، بلکه مسئله‌ای ساختاری در رابطه میان سرمایه و نیروی کار وجود دارد.در ۱۳ نوامبر ۱۹۷۰، او در اعتراض به شرایط غیرانسانی کارگران صنعت پوشاک دست به خودسوزی زد؛ اقدامی که افکار عمومی کره را تکان داد و نام او را به نمادی از مبارزه برای کرامت انسانی کارگران تبدیل کرد. تنها دو هفته پس از مرگ ته‌ایل، اتحادیه کارگران پوشاک چونگ‌گیه تشکیل شد؛ رویدادی که بسیاری از پژوهشگران آن را آغاز مرحله‌ای تازه در سازمان‌یابی مستقل کارگران کره می‌دانند.تأثیر این واقعه تنها به کارخانه‌ها و کارگاه‌ها محدود نماند. دانشجویان، روشنفکران و گروه‌های مذهبی نیز بیش از گذشته به مسئله شرایط کارگران توجه کردند و پیوند میان جنبش کارگری و جنبش دموکراسی‌خواهی شکل گرفت؛ پیوندی که در دهه ۱۹۸۰ نقش مهمی در تغییرات سیاسی کره جنوبی ایفا کرد.۱۹۸۷؛ نقطه چرخش تاریخی برای کارگران کرهاگر مرگ چون ته‌ایل جرقه آگاهی عمومی دربارۀ وضعیت کارگران بود، سال ۱۹۸۷ نقطه‌ای بود که قدرت جمعی کارگران خود را آشکار کرد.در آن سال، هم‌زمان با موج گسترده اعتراضات دموکراسی‌خواهانه علیه حکومت نظامی، کره جنوبی شاهد بزرگ‌ترین موج اعتصابات کارگری تاریخ خود شد. این دوره که به «مبارزۀ بزرگ کارگری ۱۹۸۷» مشهور است، با هزاران اعتصاب در کارخانه‌های سراسر کشور همراه شد. کارگران خواسته‌هایی فراتر از افزایش دستمزد مطرح کردند:آزادی تشکیل اتحادیه‌های مستقل؛بهبود شرایط کار؛افزایش دستمزدها؛پایان دادن به کنترل سیاسی بر تشکل‌های کارگری.این اعتراضات دولت را ناچار کرد اصلاحاتی در نظام روابط کار انجام دهد و فضای بیشتری برای فعالیت اتحادیه‌های مستقل ایجاد شود. یکی از مهم‌ترین نتایج این دوره، شکل‌گیری کنفدراسیون اتحادیه‌های کارگری کره جنوبی (KCTU) بود؛ نهادی که بعدها به یکی از مهم‌ترین بازیگران عرصه روابط کار این کشور تبدیل شد.تجربۀ ۱۹۸۷ یک درس مهم برای تاریخ کارگری کره داشت: حتی وجود قوانین کار، بدون سازمان‌یابی و قدرت چانه‌زنی جمعی، الزاماً به بهبود واقعی شرایط کارگران منجر نمی‌شود.چون ته‌-ایل، کارگر ۲۲ سالهپرونده پوسکو؛ وقتی دادگاه رابطه واقعی کار را دیدپرونده کارگران پیمانکاری شرکت «پوسکو» یکی از نمونه‌های مهم این روند است. کارگران پیمانکاری این شرکت پانزده سال دوندگی کردند؛ آنها استدلال کردند که اگرچه قرارداد رسمی آن‌ها با شرکت‌های پیمانکار منعقد شده، اما در عمل زیر نظر مستقیم شرکت اصلی کار می‌کنند و بخشی جدایی‌ناپذیر از فرآیند تولید پوسکو هستند.در این پرونده‌ها، استدلال اصلی کارگران این بود که رابطه واقعی کار باید معیار قضاوت باشد، نه صرفاً شکل ظاهری قرارداد. یعنی اگر یک شرکت بر نحوه انجام کار، آموزش، نظارت و فرآیند تولید کنترل دارد، نمی‌تواند صرفاً با استفاده از یک واسطه قراردادی از مسئولیت‌های خود فاصله بگیرد.پیگیری‌های طولانی حقوقی و حمایت تشکل‌های کارگری، در نهایت در روزهای پایانی تیرماه امسال، به صدور آرایی انجامید که جایگاه مسئولیت کارفرمای اصلی را در برابر برخی نیروهای پیمانکاری تقویت کرد.این تجربه نشان داد که یک شکایت فردی زمانی می‌تواند به تغییر ساختاری منجر شود که پشتوانه‌ای از سازمان‌یابی جمعی، حمایت اجتماعی و استمرار مطالبه‌گری وجود داشته باشد.اعتراضات کارگران پیمانکاری شرکت «پوسکو» ایران مسیر ناهموار؛ فرق ما با کره جنوبی کجاست؟تجربۀ کره جنوبی نشان می‌دهد که تغییر وضعیت کارگران پیمانکاری، محصول یک تصمیم اداری یا یک اصلاح محدود قانونی نبوده است. پشت هر گام رو به جلو، دهه‌ها مبارزه کارگری، پیگیری حقوقی، ایجاد تشکل و پرداخت هزینه اجتماعی وجود داشته است.کارگران پیمانکاری کره جنوبی نیز زمانی در شرایطی مشابه امروز بسیاری از کارگران پیمانکاری ایران قرار داشتند: کار در قلب کارخانه‌های بزرگ، اما بیرون از امنیت رابطه مستقیم با کارفرمای اصلی. اما تفاوت مهم در آن بود که کارگران کره جنوبی توانستند مطالبات پراکنده را به نیرویی سازمان‌یافته تبدیل کنند؛ نیرویی که هم در خیابان، هم در مذاکره و هم در دادگاه حضور داشت.در ایران نیز کارگران پیمانکاری سال‌هاست مطالباتی مشابه را مطرح می‌کنند:حذف شرکت‌های واسطهقرارداد مستقیمپایان تبعیض مزدیپذیرش مسئولیت توسط کارفرمای اصلیبا این حال، نبود تشکل‌های مستقل قدرتمند، محدودیت قدرت چانه‌زنی جمعی و دشواری تبدیل اعتراض‌های پراکنده به یک مطالبه سازمان‌یافته، همچنان از موانع اصلی پیش روی این گروه از کارگران است.تجربۀ کره جنوبی نشان می‌دهد که پایان استثمار پیمانکاری تنها مسئلۀ تغییر یک قرارداد نیست؛ مسئلۀ اصلی این است که چه کسی در ساختار تولید قدرت تصمیم‌گیری دارد و آیا کارگری که بار اصلی تولید را بر دوش می‌کشد، ابزار لازم برای دفاع جمعی از حقوق خود را در اختیار دارد یا نه.مسیر کره جنوبی از کارگاه‌های فرسوده دهه ۱۹۷۰ تا دادگاه‌های امروز سئول، مسیری چند دهه‌ای بوده است؛ مسیری که نشان می‌دهد حقوق کارگران نه صرفاً با نوشته شدن در قانون، بلکه با قدرت یافتن نیروی کار در جامعه تثبیت می‌شود. تا زمانی که کارفرمایانِ اصلی با پنهان شدن پشت شرکت‌های واسطه از پذیرش مسئولیت می‌گریزند و کارگران ابزار سازمان‌یافتۀ قدرتمندی برای مقابله با این روند در اختیار ندارند، ناامنی شغلی و بی‌عدالتی مزدی همچنان چالش حل‌نشدۀ بازار کار باقی خواهد ماند.دو کشور، دو رویکرد؛ وقتی ساختارها راه را جدا می‌کنندتفاوت مسیر سئول تا تهران را باید در اراده ساختارهای قانونی و اجرایی جست‌وجو کرد. در حالی که نظام قضایی کره جنوبی با درک «رابطه واقعیِ کار»، مسئولیت کارفرمای اصلی را تثبیت می‌کند، در ایران روندها بیشتر به سمت رسمیت بخشیدن به بی‌ثباتی شغلی پیش رفته است.ناصر چمنی، عضو هیات مدیره کانون عالی انجمن‌های صنفی کارگران، در گفت‌وگو با ایلنا با اشاره به همین تضادِ معنادارِ آرای قضایی می‌گوید: دیوان عالی کره جنوبی رأی می‌دهد که کارگران فولاد مستقیماً با کارفرمای اصلی کار کنند؛ اما در ایران قضیه برعکس است، در دهۀ ۷۰، رأی شماره ۱۷۹ دیوان عدالت اداری صادر شد که عملاً زمینه را برای رواج قراردادهای موقت فراهم کرد. یعنی در یک کشور، بالاترین مرجع قضایی به سمتی می‌رود که رابطه مستقیم کارگر و کارفرما را تقویت کند، اما در کشور ما، رأیی صادر می‌شود که راه را برای بی‌ثباتی بیشتر باز می‌کند. نتیجه این است که کارگران امنیت شغلی خود را از دست می‌دهند.چمنی ریشۀ انباشت این مشکلات را ورود شرکت‌های پیمانکاری به پروژه‌های عمرانی در دهۀ ۷۰ می‌داند؛ روندی که امنیت شغلی را قدم‌به‌قدم تضعیف کرد. او با اشاره به بن‌بستِ پیگیری‌های حقوقی در ایران اضافه می‌کند:در کشوری مثل کره جنوبی، هرچند رسیدگی قضایی ممکن است سال‌ها طول بکشد، اما کارگران در نهایت به نتیجه می‌رسند؛ اینجا اما مطالبات کارگری معمولاً نادیده گرفته می‌شود. دربارۀ دستمزد هم به دیوان عدالت اداری شکایت شد؛ حتی خانه کارگر برای اجرای ماده ۴۱ قانون کار شکایت کرد، اما هیچ نتیجه‌ای حاصل نشد.تکرار وعده‌های بی‌سرانجام؛ فقدان اراده یا خلأ پیگیری؟این بی‌نتیجه ماندن‌ها تنها به دادگاه‌ها ختم نمی‌شود؛ وعده‌های پیاپی دولت‌ها برای حذف شرکت‌های واسطه نیز به همان سرنوشت دچار شده‌اند. چمنی با انتقاد از شعارهای بی‌سرانجام در قبال حذف پیمانکاران می‌گوید:  آقای پزشکیان در هفته کارگر امسال درباره حذف پیمانکاران صحبت کرد. اما نتیجه چه شد؟ وقتی عالی‌ترین مقام اجرایی کشور وعده می‌دهد و عملی نمی‌شود، چه انتظاری از سایر دستگاه‌ها می‌توان داشت؟ قبل از ایشان آقای رئیسی و دولت‌های قبل‌تر هم همین وعده را دادند. تقریباً هر سال در هفته کارگر، مسئولان از حذف پیمانکاران و قرارداد مستقیم می‌گویند، اما در عمل هیچ اتفاقی نمی‌افتد. مجلس هم بارها با طرح‌هایی مثل ساماندهی کارکنان دولت وارد شد، اما آن اتفاقی که مطالبه واقعی کارگران بود، هرگز رخ نداد.او حلقۀ مفقوده را استمرار در مطالبه‌گری می‌داند و تأکید می‌کند:دلیل اینکه در کره جنوبی اتفاقی می‌افتد اما در ایران نه، این است که آنجا مطالبات تا رسیدن به نتیجه پیگیری می‌شود، ولی اینجا بعد از مدتی رها می‌شود. حتی رسانه‌ها هم باید گریبان مسئولان را بگیرند و بپرسند چرا وعده حذف پیمانکاران اجرا نشد؟ چرا طرح مجلس به سرانجام نرسید؟ همین پیگیری‌نشدن‌هاست که مطالبات ما را بی‌نتیجه می‌گذارد.بازی با کلمات؛ از تغییر نام‌ها تا مصوبات بی‌اثراخیراً تصویب «طرح نظام پرداخت نیروهای شرکتی» در هیأت دولت خبرساز شد، اما آیا این دست مصوبات می‌تواند پایانی بر تبعیض‌ها باشد؟ چمنی با بدبینی به این رویکردها نگاه می‌کند و  می‌گوید: بسیاری از مسئولانی که در مجلس درباره کارگران صحبت می‌کنند، تاکنون اقدام مؤثری برای احقاق حقوق ما انجام نداده‌اند. متأسفانه این اظهارات بیشتر جنبه پوپولیستی دارد؛ زمان انتخابات مطرح می‌شود و بعد به فراموشی سپرده می‌شود. ما با تغییر نام‌ها هم بیگانه نیستیم. در موضوع بازنشستگان، اول گفتند «همسان‌سازی»، بعد اسمش را گذاشتند «متناسب‌سازی» و با همین تغییرِ کلمه، فرمول پرداخت‌ها را هم عوض کردند. متاسفانه جامعه کارگری با این شیوه‌ها به خوبی آشناست.این فعال کارگری، عقب‌ماندگی صنعتی را نتیجۀ مستقیمِ همین بی‌توجهی‌ها می‌داند و هشدار می‌دهد: کره جنوبی روزگاری از نظر صنعتی با ما قابل مقایسه بود، اما امروز پیشرو است. یکی از دلایل این عقب‌ماندگی، بی‌توجهی به نیروی کار است. در کشور ما همواره صدای سرمایه‌داران بلندتر از کارگران بوده و قدرت تصمیم‌گیری بیشتری داشته‌اند. ارتقای جایگاه نیروی کار و نزدیک کردن دستمزدها به استانداردهای واقعی، مستقیماً به توان رقابتی صنعت و رشد اقتصادی کشور کمک خواهد کرد.او اشاره می‌کند: انقلاب ۵۷ با شعار حمایت از مستضعفان و مقابله با سلطه سرمایه‌داری پیروز شد. حق جامعه کارگری این نبود که بعد از نزدیک به پنج دهه، امنیت شغلی‌اش دستمایه وعده‌های سیاسی شود. جامعه کارگری این وعده‌ها را فراموش نمی‌کند، اما مشکل اینجاست که تریبون مؤثری ندارد. رسانه ملی کمتر به ما می‌پردازد و اصولاً برنامه‌ای برای طرح مشکلات کارگران ندارد. طبیعی است وقتی صدایمان شنیده نشود، قدرت اثرگذاری‌مان هم با قدرت صاحبان سرمایه قابل مقایسه نخواهد بود.منتشر شده در سایت خبرگزاری ایلنا ۱۷ مرداد ۱۴۰۵گلیتا حسین پور اصفهانیگلیتا حسین پور اصفهانیTue, 25 Aug 2026 14:21:52 +0330https://virgool.ir/@SayehTalks/حق-امتناع-از-کار-چه-تفاوتی-با-حق-اعتصاب-دارد-کارگران-در-مقابل-خطر-ایستادگی-کنند-اخراج-کاملاً-ظالمانه-است-uuaubwoxrzjzدر حالی که کارگران روزانه با خطرات گوناگون شغلی مواجه می‌شوند، قانون کار ایران هنوز «حق امتناع از کار ناایمن» را به‌عنوان حقی صریح و مستقل به رسمیت نشناخته است. این خلأ قانونی، نیروی کار، به‌ویژه کارگران دارای قراردادهای موقت را در دوراهی دردناکِ پذیرش خطر یا از دست دادن شغل قرار می‌دهد.حامد اکبری، رئیس کمیته ارزیابی ایمنی مجلس شورای اسلامی و مشاور کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، در گفتگو با خبرنگار ایلنا، با اشاره به همین خلأ قانونی، از ظرفیت‌های موجود در حقوق قراردادها، حقوق عمومی و مسئولیت مدنی برای حمایت از کارگران سخن می‌گوید. او همچنین معتقد است در صورت تصویب صریح این حق، باید ضمانت‌های اجرایی مشخصی برای جلوگیری از اخراج و تنبیه کارگران و همچنین جبران خسارت‌های احتمالی در نظر گرفته شود.اول ایمنی، بعد کارظرفیت‌های حقوقی برای دفاع در برابر دستورهای غیرقانونی و خطرناکاگر حق امتناع از کار به‌طور صریح در قوانین پیش‌بینی نشده باشد، چه ظرفیت‌های حقوقی برای حمایت از کارگری که از انجام کار ناایمن یا غیرقانونی خودداری می‌کند وجود دارد؟درست است که در قوانین ما به‌صورت صریح و با جزئیات، به حق امتناع از کار اشاره نشده است، اما این به آن معنا نیست که نمی‌توان از ظرفیت‌های موجود حقوقی برای حمایت از این حق استفاده کرد.یکی از این ظرفیت‌ها، حقوق قراردادها و حقوق خصوصی است. رابطه کارگر و کارفرما یک رابطه قراردادی است و قرارداد باید بر اساس اصل حسن نیت اجرا شود. بنابراین، اجبار کارگر به انجام کاری که سلامت او را به خطر می‌اندازد یا به هر نحوی غیرقانونی است، با اصل حسن نیت در اجرای قرارداد سازگار نیست.اگر کارفرما از کارگر بخواهد عملی غیرقانونی انجام دهد، چنین دستوری از منظر حقوقی مشروعیت ندارد و کارگر می‌تواند به دلیل غیرمشروع بودن دستور، از انجام آن خودداری کند.موضوع دیگر، تعهد کارفرما به تأمین ایمنی محیط کار است. کارفرما به‌صورت ضمنی متعهد به فراهم کردن محیطی ایمن برای کارگر است. بنابراین، امتناع کارگر می‌تواند پاسخی به نقض تعهد کارفرما در زمینه حفظ سلامت و ایمنی او باشد.در حوزۀ حقوق عمومی نیز می‌توان به اصل ضرورت حفظ حیات و سلامت انسان توجه کرد. انسان حق دارد زندگی کند و از سلامت خود محافظت کند. اگر دستوری اداری یا مدیریتی با این حقوق بنیادین در تعارض باشد، باید به این مسئله توجه شود.همچنین دستوراتی که اجرای آن‌ها منجر به آسیب جسمی یا نقض قوانین می‌شوند، می‌توانند از نظر حقوقی غیرقابل اجرا تلقی شوند. در چنین شرایطی، کارگر می‌تواند استدلال کند که دستور صادرشده ماهیت قانونی ندارد و نمی‌تواند او را ملزم به انجام آن کند.در حوزۀ مسئولیت مدنی و کیفری نیز این موضوع قابل بررسی است. اگر کارگر با اجرای یک دستور غیرقانونی، خودش در معرض مسئولیت کیفری یا مدنی قرار بگیرد، امتناع از آن کار می‌تواند اقدامی احتیاطی برای جلوگیری از ورود به چرخه مسئولیت باشد. در برخی موارد نیز می‌توان از نظریه اضطرار استفاده کرد؛ یعنی کارگر برای جلوگیری از وقوع آسیب بزرگ‌تر به خود، دیگران یا محیط کار، از انجام آن عمل خودداری کرده است.در نهایت، بحث تفسیر گسترده قوانین نیز مطرح است. حتی اگر قانون صراحتاً عبارت «حق امتناع از کار ناایمن» را به کار نبرده باشد، می‌توان از مفاهیمی مانند وظیفه کارفرما برای تأمین ایمنی، حمایت از کرامت انسانی کارگر و حفظ سلامت او برای دفاع از این حق استفاده کرد.اگر بخواهم خلاصه کنم، کارگر می‌تواند از عدم مشروعیت دستور، تقدم حق سلامت و ایمنی بر دستور مدیریتی، جلوگیری از مسئولیت کیفری و ظرفیت‌های حقوق مسئولیت برای مشروعیت بخشیدن به امتناع خود استفاده کند.راهکارهای حقوقی کارگران در صورت اخراج یا تنبیهاگر کارگر به دلیل امتناع از انجام کار ناایمن یا غیرقانونی اخراج شود، چه اقدامی می‌تواند انجام دهد؟اگر چنین اخراجی اتفاق بیفتد، اولین و مهم‌ترین اقدام، مستندسازی است. کارگر باید دلیل امتناع، نحوه صدور دستور، شرایط ناایمن و هر نوع برخوردی را که کارفرما با او داشته است، تا حد امکان مستند کند.برای مثال، اگر دستوری به‌صورت شفاهی صادر شده است، کارگر می‌تواند درخواست کند دستور به‌صورت کتبی، از طریق پیام یا ایمیل به او اعلام شود. همچنین می‌تواند شرایط ناایمن را مستند کند یا موضوع را با مسئول ایمنی و HSE شرکت در میان بگذارد و از آن‌ها بخواهد موضوع را ثبت کنند.اگر شرایط ناایمن است، گزارش رسمی مسئول ایمنی، عکس یا فیلم از وضعیت، گزارش‌های اداری و شهادت همکاران می‌تواند در اثبات موضوع مؤثر باشد.در مورد خود اخراج نیز باید نامه، پیام یا هر مدرکی که نشان می‌دهد رابطه کاری به چه علت و در چه شرایطی خاتمه پیدا کرده است، حفظ شود.بعد از مستندسازی، کارگر می‌تواند از مسیر مراجع حل اختلاف کار و سایر مراجع اداری ذی‌ربط اقدام کند. در صورت وجود سازمان ناظر یا واحد بازرسی مرتبط نیز می‌توان موضوع را گزارش داد.اگر تصمیم مراجع حل اختلاف به نفع کارگر نباشد یا طرفین نسبت به آن اعتراض داشته باشند، موضوع می‌تواند مطابق مسیر قانونی وارد مرحله قضایی شود و کارگر حسب مورد بازگشت به کار، حقوق و مزایای قانونی و جبران خسارت را مطالبه کند.اما نکته بسیار مهم، اثبات رابطه میان امتناع از کار و اخراج است. باید نشان داده شود که کارگر به دلیل خودداری از انجام یک کار غیرقانونی یا ناایمن، مورد تنبیه یا اخراج قرار گرفته است.یک توصیه مهم من به کارگران این است که امتناع خود را کتبی، محترمانه و در عین حال قاطع اعلام کنند. صرفاً نگویند «این کار را انجام نمی‌دهم»، بلکه توضیح دهند که به دلیل وجود خطر مشخص و مغایرت روش انجام کار با الزامات ایمنی، برای حفظ سلامت خود، همکاران یا تجهیزات از انجام آن کار خودداری می‌کنند.حتی بهتر است اگر روش جایگزین و ایمنی وجود دارد، آن را نیز پیشنهاد کنند. این نوع اعلام نشان می‌دهد که کارگر قصد فرار از کار یا ایجاد بی‌نظمی ندارد، بلکه می‌خواهد کار را به شکل ایمن انجام دهد. چنین مستندی می‌تواند در دفاع حقوقی او بسیار مؤثر باشد.ضرورت ضمانت اجرایی قانوناگر حق امتناع از کار تصویب شود، چه ضمانت اجرایی مشخصی باید برای آن در نظر گرفت؟تصویب حق امتناع از کار به‌عنوان یک قاعدۀ مشخص در قانون، باعث می‌شود این موضوع از یک ادعای اخلاقی به یک حق قانونی قابل استناد تبدیل شود. البته هر حقی زمانی مؤثر است که ضمانت اجرایی مشخص داشته باشد.اگر این حق تصویب شود، باید برای کارفرمایی که کارگر را به دلیل استفاده از آن اخراج یا تنبیه می‌کند، تنبیه‌های مشخصی در قانون در نظر گرفته شود. همچنین در حوزۀ مسئولیت مدنی و حقوق کار، می‌توان برای اخراج غیرقانونی، بازگشت به کار، پرداخت حقوق و مزایای دورۀ اخراج و جبران خسارت، سازوکار مشخصی در نظر گرفت.اگر کارفرما با نادیده گرفتن حق امتناع، کارگر را مجبور به انجام کار ناایمن کند و این موضوع به حادثه منجر شود، مسئولیت‌های ناشی از حادثه نیز متوجه کارفرما خواهد بود و بسته به شرایط حادثه، موضوع می‌تواند شامل هزینه‌های درمان، ازکارافتادگی، دیه و حتی مسئولیت‌های ناشی از فوت باشد.در حوزۀ مسئولیت کیفری و اداری نیز، در صورت تصویب قانون، می‌توان ضمانت‌هایی مانند جریمه‌های مالی، محرومیت از برخی امتیازات یا محدودیت‌های اداری را پیش‌بینی کرد و در موارد شدید، موضوع می‌تواند مسئولیت کیفری نیز ایجاد کند.یکی از مهم‌ترین ضمانت‌های اجرایی، ضمانت پیشگیرانه است. یعنی قانون باید به‌گونه‌ای باشد که کارفرما بداند نادیده گرفتن این حق، هزینه و تبعات حقوقی قابل توجهی برای او خواهد داشت.آیا تغییر رویه‌ی اثبات می‌تواند یکی از ضمانت‌های اجرای این حق باشد؟این موضوع می‌تواند یکی از ضمانت‌های اجرایی مؤثر باشد. اگر حق امتناع تصویب شود و کارگر به دلیل وجود خطر از انجام کاری خودداری کند، می‌توان در شرایط مشخص قانونی پیش‌بینی کرد که اگر کارفرما مدعی است کار ایمن بوده، او نیز باید ایمن بودن کار را اثبات کند.در این صورت، کارگر صرفاً مسئول اثبات خطر نیست و کارفرما نیز باید مستند کند که شرایط کار، تجهیزات و روش انجام آن، مطابق الزامات ایمنی بوده است.این تغییر می‌تواند از نظر حقوقی و روانی، حمایت مؤثری از کارگران ایجاد کند.اینفوگرافیک حق امتناع از کار ناایمنتفاوت حق امتناع از کار با حق اعتصاب و راهکارهای اثبات ناایمنیحق امتناع از کار پرخطر چه تفاوتی با حق اعتصاب دارد؟این دو موضوع کاملاً با یکدیگر متفاوت‌اند و نباید آن‌ها را اشتباه گرفت.در حق امتناع، کارگر می‌گوید: «من کار می‌کنم، اما این کار مشخص را که خطرناک یا غیرقانونی است، انجام نمی‌دهم.» بنابراین دامنه امتناع معمولاً به همان کار مشخص محدود است و کارگر سایر وظایف خود را انجام می‌دهد.اما در اعتصاب، کارگر یا گروهی از کارگران ممکن است انجام کار را به‌طور گسترده متوقف کنند تا به مجموعه‌ای از خواسته‌ها، مانند مطالبات اقتصادی، اجتماعی، صنفی یا اصلاح شرایط کار، دست پیدا کنند.از نظر ماهیت حقوقی نیز، حق امتناع بیشتر بر دفاع از حق حیات و سلامت و جلوگیری از انجام یک کار خطرناک استوار است، در حالی که اعتصاب معمولاً یک اقدام جمعی و سازمان‌یافته برای پیگیری مطالبات صنفی و تابع مقررات خاص خود است. به زبان ساده، در حق امتناع کارگر می‌گوید: «این کار خاص را انجام نمی‌دهم، اما آماده‌ام کار ایمن را انجام دهم.» در اعتصاب، کارگر می‌گوید: «تا زمانی که خواسته‌های مشخص من برآورده نشود، کار را متوقف می‌کنم.»کارگران باید ابتدا موضوع را به‌صورت رسمی گزارش کنند. اگر در محل کار، واحد ایمنی یا HSE وجود دارد، حتماً گزارش کتبی ارائه کنند و رسید، کپی نامه یا هر مدرکی را که نشان دهد موضوع ثبت شده، نزد خود نگه دارند.باید یک ردپای اداری از موضوع ایجاد شود. یعنی خطر فقط به‌صورت شفاهی به یک نفر گفته نشود بلکه مسئول ایمنی، مدیر مربوطه، واحدهای نظارتی و سایر افراد مرتبط، در جریان موضوع قرار بگیرند.اگر کارگر در گذشته به دلیل شرایط کاری آسیب دیده است، مدارک پزشکی نیز می‌تواند اهمیت داشته باشد.اما یک استراتژی مهم این است که پیش از امتناع، هشدار داده شود. کارگر باید اعلام کند که روش موردنظر خطرناک است، چه آسیبی ممکن است ایجاد کند و چرا انجام آن می‌تواند برای او یا دیگر کارگران شرکت خطرناک باشد.وقتی کارفرما یا مسئول مربوطه متوجه شود که کارگر خطر را شناخته و هدف او جلوگیری از حادثه‌ی مرگبار است، احتمال اینکه امتناع او به‌عنوان بی‌نظمی یا فرار از کار تفسیر شود، کمتر خواهد شد.تبدیل حق ایمنی به مطالبه عمومی و نقش تشکل‌های کارگریکارگران و تشکل‌های کارگری برای تصویب این حق چه کاری می‌توانند انجام دهند؟برای تصویب یک قانون، صرف طرح یک مطالبه کافی نیست. این موضوع باید به یک مطالبه عمومی و اجتماعی تبدیل شود.رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی می‌توانند در این زمینه نقش مهمی داشته باشند. حوادث کار و تجربه‌های واقعی کارگران باید مستند و روایت شوند تا جامعه اهمیت موضوع را بیشتر درک کند.تشکل‌های کارگری همچنین می‌توانند با سایر گروه‌های فعال در حوزۀ ایمنی و حقوق کارگران ائتلاف تشکیل دهند و موضوع را صرفاً به یک مطالبه اقتصادی محدود نکنند، بلکه آن را به‌عنوان حق سلامت، حق زندگی و حق برخورداری از محیط کار ایمن مطرح کنند.در مرحله بعد، باید یک متن قانونی مشخص تدوین شود. تجربۀ کشورهای دیگر و نمونه‌های موفق در سازمان‌ها و صنایع مختلف نیز می‌تواند برای تدوین چنین متنی مورد استفاده قرار گیرد.سپس تشکل‌ها می‌توانند از طریق فشار رسانه‌ای و اجتماعی و مذاکره با قانون‌گذاران، این پیشنهاد را در کمیسیون‌های مرتبط مجلس مطرح کنند تا زمینه بررسی و در نهایت قانون‌گذاری فراهم شود. البته این متن باید با سایر قوانین موجود هماهنگ باشد و تعارض‌های احتمالی آن با قوانین دیگر نیز بررسی شود.در نهایت، به نظر من نکته مهم این است که کارگر نباید فقط یک واکنش‌گر باشد؛ یعنی کسی که بعد از اخراج یا وقوع حادثه، برای احقاق حق خود اقدام می‌کند. کارگران و تشکل‌های آن‌ها می‌توانند به کنشگران تغییر قانون و ارتقای ایمنی محیط کار تبدیل شوند.اگر این حقوق به‌درستی شناخته و مطالبه شود، می‌توان از مرحله واکنش به مرحله‌ی کنترل و مهارِ حادثه رسید و به سمت پیشگیری، اصلاح قوانین و ارتقای سطح ایمنی و سلامت در محیط‌های کار حرکت کرد.منتشر شده در سایت خبرگزاری ایلنا ۲۸ مرداد ۱۴۰۵اینفوگرافیک آسیب‌پذیری کارگران پیمانکاری در امتناع از کار خطرناکگلیتا حسین پور اصفهانیگلیتا حسین پور اصفهانیTue, 25 Aug 2026 10:47:01 +0330https://virgool.ir/@SayehTalks/دوراهی-بی-رحمانۀ-نان-و-جان-پیش-پای-کارگران-اگر-به-کار-برنگردید-اخراج-می-شوید-xkleurdvunidحوادث تکرارشونده و خونین صنعتی، واقعیتی عریان را فریاد می‌زنند: ایمنی در محیط کار، نه یک فرمول مهندسی، بلکه میدان «توازن قوا» میان کارگر و کارفرماست.در ساختاری که چرخ چرخ‌دنده‌ها نباید تحت هیچ شرایطی از حرکت بایستد، منطق سود محوری، جان نیروی کار را فدای کاهش هزینه‌ها می‌کند. اینجا آیین‌نامه‌ها و بخشنامه‌های کاغذی در برابر ارادۀ حاکم برای تداوم بی‌وقفۀ تولید رنگ می‌بازند و به‌تنهایی، ضامن امنیت جانی کارگران نیستند.سازمان بین‌المللی کار (ILO) اما با درک همین تضاد ساختاری، ایمنی را حقوق بنیادین می‌داند و در مادۀ ۱۳ کنوانسیون ۱۵۵، «حق امتناع از کار ناایمن» را به رسمیت می‌شناسد. بر پایۀ این سند، کارگرِ روبه‌رو با خطر جدی و قریب‌الوقوع، باید بتواند بدون ترس از اخراج یا اقدامات تلافی‌جویانه، ماشین تولید را متوقف کند. امروز این حق حیاتی دیگر آرمان‌شهری خیالی یا امتیاز کشورهای ثروتمند نیست؛ از معادن آفریقای جنوبی و برزیل تا کارخانه‌های جنوب شرق آسیا، کارگران این اهرم قانونی را برای محافظت از جان خود به کار می‌گیرند. منطق جهانی این حق روی یک اصل ساده استوار است: هیچ فعالیت اقتصادی نباید با هزینه کردن از جان انسان‌ها ادامه پیدا کند.قراردادهای موقت و فقدان تشکل‌ها؛ تشدیدکنندۀ بحران ایمنیساختارهای نظم سرمایه‌داری، در هیچ‌کجای جهان، اجرای قانون به نفع کارگران را با میل باطنیِ خود نپذیرفته‌اند. واقعیت تلخ این است که حق امتناع از کار، بیش از هر چیز نیازمندِ پشتیبانی و «عاملیتِ جمعی» است. زمانی که نیروی کار ابزارهای حمایتی را در اختیار ندارد و سایۀ سنگینِ قراردادهای موقت و تهدید به اخراج را بالای سر خود می‌بیند، به‌تنهایی توان ایستادگی در برابر ارادۀ کارفرما برای تداوم بی‌وقفۀ تولید را ندارد. در چنین شرایطی، کارگر در یک جبر ساختاری گرفتار می‌شود و ناچار است برای حفظ معیشت خود، روی سلامتش قمار کند؛ این دوراهیِ بی‌رحمانه‌ای میان «نان و جان» است....ابراهیم رحیمیان، دبیر اجرایی خانۀ کارگر طبس و فعال کارگری، در گفت‌وگو با ایلنا بر این فشار ساختاری مهر تأیید می‌زند: کارگر خطر را حس می‌کند، هشدارها را می‌بیند و می‌خواهد همان لحظه دست از کار بکشد، اما اجبار کارفرما، استادکار یا سرکارگر او را به ادامۀ کار وامی‌دارد و نهایت هم فاجعه رخ می‌دهد.او فقدان امنیت شغلی را ریشۀ مشکلات می‌داند:اگر کارگران ما امنیت شغلی داشتند و می‌دانستند توقف کار در مواقع خطر، موقعیت شغلی‌شان را تهدید نمی‌کند، قطعاً دیگر شاهد اینهمه حوادث  مرگبار نبودیم. متأسفانه بیش از ۹۵ درصد قراردادها موقت است. تا کارگر می‌گوید کار ناایمن است، کارفرما پاسخ می‌دهد برو خانه، نیروی دیگری می‌آورم. شاید تا آخر ماه حقوقش را بدهند، اما دیگر قراردادش را تمدید نمی‌کنند.روایتی از جنایت خاموش: وقتی قربانی مقصر می‌شود!ایران اواخر سال ۱۴۰۰ به کنوانسیون ۱۵۵ پیوست؛ مصوبه‌ای که دولت را مکلف به ایمن‌سازی محیط کار می‌کرد. با این حال، بندِ نجات‌بخش «حق امتناع از کار ناایمن» در حد یک نوشته روی کاغذ باقی ماند و  سال‌ها در عمل با خلأهای اجرایی روبه‌رو بود؛ خلأهایی که جان‌های بسیاری را به خطر انداخت.رحیمیان پروندۀ یکی از همین قربانیان را باز می‌کند: بامداد شنبه ۲۹ بهمن ۱۴۰۱، مجید علیزاده، کارگر ۵۰ساله و باسابقۀ معدن زغال‌سنگ پرودۀ طبس (زیرمجموعۀ تاصیکو)، زیر غلطک نوار نقالۀ دستگاه اصلی کارگاه شماره یک جان باخت؛ فاجعه‌ای با علت اصلیِ «فقدان امکانات و شرایط ایمنی».دبیر اجرایی خانۀ کارگر طبس، جزئیات شانه خالی کردن مسئولان از بار این حادثه را چنین روایت می‌کند: حوادث ناشی از کار بسیار زیاد است. گاهی کارگر می‌داند کار مخاطره‌آمیز است و نمی‌پذیرد، اما مسئول مربوطه او را مجاب می‌کند و پس از وقوع حادثه، هیچ‌کس مسئولیت نمی‌پذیرد. نمونۀ بارز آن، اتفاقی است سه سال پیش برای مرحوم مجید علیزاده افتاد. سوپروایزر شیفت دستور داد زیر نوار نقاله را لایروبی کند. کارگر تأکید کرد شرایط ایمن نیست، اما او را مجبور کردند بدون خاموشی نوار، زیر دستگاه برود. دقیقاً مشخص نیست چه شد، اما احتمالاً لباسش در درام نوار نقاله گیر می‌کند و به داخل کشیده می‌شود. متأسفانه بدن این کارگر کاملاً زیر دستگاه له شد.او با تاسف پایان این روایت تلخ را چنین شرح می‌دهد:بخش دردناک ماجرا، نپذیرفتن مسئولیت بود. کارگر فوت کرده و امکان دفاع نداشت. سوپروایزر هم زیر بار نرفت. در آخرین گزارش اعلام کردند خود این بنده خدا مقصر بوده و باید اول نوار را خاموش می‌کرده است. در نهایت بازرسان، کارگر را مقصر می‌شناسند؛ فرد جانش را از دست می‌دهد واقعاً جای تأسف دارد؛  حداقل انتظار می‌رود خانواده‌اش از نظر حقوق و مزایا متضرر نشوند، اما باز هم کارگر را مقصر معرفی می‌کنند.پیمانکاری و تضعیف عاملیت نیروی کارهولناک‌ترین تجربۀ این فقدان به سال ۱۴۰۳ بازمی‌گردد؛ حادثۀ انفجار معدن زغال‌سنگ طبس که ۵۳ خانواده را در سوگ عزیزانشان نشاند و بار دیگر این پرسش سنگین را پیش روی جامعه گذاشت: اگر قانون اختیار و حمایت کافی برای توقف کار در شرایط خطرناک را به کارگران می‌داد، آیا آن‌ها می‌توانستند از وقوع چنین فاجعه‌ای جلوگیری کنند؟گزارش‌های پس از حادثه پرده از حقیقتی تلخ برداشتند. کارگران پیش از انفجار، خطر را حس کرده و پیچیدن بوی گاز را به سرپرستان شیفت گزارش داده بودند. آن‌ها می‌خواستند دست از کار بکشند، اما پاسخ عمق زمین، همان انتخاب بی‌رحمانه میان نان و جان بود: «اگر به کار برنگردید، اخراج می‌شوید.» در آن لحظۀ حیاتی، فقدان سازوکار روشن و قابل اتکا برای توقف کار، دست کارگران را بست و لاجرم چتر حمایتی برای خودداری از ورود به آن دالان مرگبار نیافتند.رحیمیان نقش شرکت‌های پیمانکاری را در تضعیف امنیت نیروی کار برجسته می‌داند:مسئلۀ اصلی صرفاً قانون نیست؛ کارفرمایان برای کاهش مسئولیت خود ساختار فعلی را حفظ می‌کنند. امروز شرکت‌های تأمین نیرو عملاً فقط یک درصد حق بالاسری می‌گیرند. معتقدم تا زمانِ دائمی نشدن قراردادها، این بحران‌ها پابرجاست. از سوی دیگر، کارفرمایان تمایلی به تربیت نیروی متعهد ندارند. در معدن ما از ۳۵۰۰ نیرو، ۱۹۰۰ نفر امانی هستند. نیروی امانی روز عاشورا هم سر کار می‌آید، نسبت به تجهیزات و راندمان حساس است؛ اما نیروی پیمانکاری و قرارداد موقت، کار را متعلق به خود نمی‌داند و آن حس تعلق و دلسوزی را از دست می‌دهد.چشم‌انداز آینده؛ الزام عبور از پیش‌نویس‌های کاغذیفشار افکار عمومی پس از فاجعۀ طبس، وزارت کار را ناچار کرد پیش‌نویس «آیین‌نامۀ حق امتناع از کارهای خطرناک» را روی میز بگذارد. اما آیین‌نامه بدون ابزار قدرت، بازی با کلمات است. تنها راه خروج از این بحران، بازگرداندن امنیت شغلی و مجاب کردن کارفرمایان به عقد قراردادهای دائمی است. دولت نباید دست کارفرما را برای حاکمیت مطلق بر جان کارگر باز بگذارد.رحیمیان در پایان با اشاره به راهکار خروج از این وضعیت تأکید می‌کند: کارفرمایان باید به این نتیجه برسند که نیروی متعهد و باانگیزه بسازند؛ نیرویی که اولویت اولش کار باشد. اگر این اتفاق نیفتد، محیط‌های کاری همواره با چالش مواجه خواهند بود. باید سازوکار قانونی و اجرایی آن فراهم شود، اما متأسفانه شرایط به شکلی پیش رفته که همه می‌خواهند بار مسئولیت خود را سبک‌تر کنند. امیدوارم این روند اصلاح شود و دولت‌ها کارفرمایان را مجاب کنند که به سمت عقد قراردادهای دائمی حرکت کنند.تلخ‌ترین بخش ماجرا اینجاست: نوشدارو بعد از مرگ سهراب. حوادث صنعتی در ایران، همواره پس از گرفتن جان انسان‌ها اهمیت ابزارهای حفاظتی را یادآوری می‌کنند. «حق امتناع از کار ناایمن»، قانونی شیک و لوکس نیست؛ سلاحی است در دست کارگر تا پیش از آنکه استخوان‌هایش زیر چرخ‌دنده‌ها خرد شود، ماشین تولید را متوقف کند. تا زمانی که این حق از روی کاغذ به کف کارگاه‌ها نیاید و پشتوانۀ اجرایی پیدا نکند، سایه مرگ بر سر کارگران مشاغل پرخطر برقرار خواهد ماند. منتشر شده در سایت خبرگزاری ایلنا ۲۰ مرداد ۱۴۰۵گلیتا حسین پور اصفهانیگلیتا حسین پور اصفهانیWed, 12 Aug 2026 13:42:51 +0330https://virgool.ir/@SayehTalks/سایۀ-سیاه-گرانی-نان-بر-زندگی-فرودستان-دیگر-طبقه-متوسط-نداریم-npcbgcglvqn3موج گرانی‌های پیاپی در بازار اقلام خوراکی، این بار به خط قرمز سفره مردم رسیده؛ نان، همان قوت غالبی که آخرین پناهگاه اقشار کم درآمد و خانواده‌های کارگری‌ست، دوباره گران شده است. کوچک شدن سفرۀ مردم پدیده تازه‌ای نیست. این روند سال‌ها پیش با حذف گوشت و دیگر منابع پروتئینی آغاز شد، سپس با کاهش یا حذف تدریجی حبوبات ادامه یافت و اکنون به نان، تنها تکیه گاه باقی مانده برای بسیاری از اقشار کم درآمد، رسیده است؛ موضوعی که معیشت دهک‌های پایین جامعه را با چالشی کم سابقه روبرو کرده است.در ماه‌های اخیر، جهش قیمت نان به یکی از جدی‌ترین دغدغه‌های روزمره حقوق بگیران تبدیل شده است. هرچند آمارهای رسمی از افزایش ۱۰۰ تا ۱۴۰ درصدی قیمت نان در یک سال گذشته حکایت دارد؛ رقمی که بالاترین نرخ رشد در میان کالاهای اساسی محسوب می‌شود، اما واقعیت بازار روایتی به مراتب تلخ‌تر دارد. در برخی مناطق شهری، قیمت نان یارانه‌ای نیز عملاً تا دو برابر افزایش یافته است. این گرانی تنها به نان محدود نمانده و با افزایش قیمت ساندویچ، فست فود و انواع غذاهای آماده، دامنه فشار بر سبد خوراکی خانوارها را گسترده‌تر کرده است.با این حال، آنچه این افزایش قیمت را برای خانوارهای کارگری و حقوق بگیران دشوارتر می‌کند، شکاف عمیق میان درآمدها و حداقل هزینه‌های زندگی است؛ شکافی که هر روز بیشتر می‌شود و قدرت خرید دهک‌های پایین را بیش از گذشته کاهش می‌دهد.آنچه امروز شاهد آن هستیم، صرفاً افزایش قیمت یک کالای اساسی نیست، بلکه نشانه‌ای از ضعف در نظارت بر زنجیره توزیع آرد و ناکارآمدی نظام یارانه‌ای در تحقق عدالت است. فاصله قابل توجه میان نرخ‌های مصوب و قیمت‌های واقعی بازار، پرسش‌های جدی درباره کارآمدی نظام حمایتی کشور ایجاد کرده است؛ بحرانی معیشتی که اکنون به یکی از مهم‌ترین مطالبات تشکل‌های کارگری تبدیل شده و بیش از هر زمان دیگری، تصمیم گیری فوری سیاست گذاران را می‌طلبد. چرا که در نهایت، بحث بر سر نان، بحث بر سر آخرین مرز تاب آوری معیشتی جامعه است.احسان سلطانی، کارشناس اقتصادی و پژوهشگر، در گفتگو با ایلنا، ابعاد مختلف این موضوع را از منظر اقتصاد کلان و آثار آن بر معیشت خانوارها بررسی کرده است.شکاف دستمزد و هزینه‌های زندگی؛ چرا سفره مردم هر روز کوچک‌تر می‌شود؟یکی از مهم‌ترین انتقادها به وضعیت بحرانیِ اقتصادی، فاصله چشمگیر میان حداقل دستمزد و هزینه واقعی زندگی خانوارهاست. در حالی که پایه دستمزد مصوب سال جاری حدود ۱۶ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان است و حداقل حقوق کارگران با مزایای همه‌شمول در بهترین حالت، حدود ۲۲ تا ۲۳ میلیون تومان است، برآوردها از هزینه سبد معیشت حداقلی کارگران در اسفند پارسال، رقمی در حدود ۴۵ میلیون تومان را نشان می‌دهد. به عبارت دیگر، دستمزد مصوب تنها حدود ۳۷ درصد از هزینه‌های واقعی زندگی را پوشش می‌دهد و بخش بزرگی از جامعه برای تأمین حداقل‌های معیشتی ناچار به حذف بسیاری از نیازهای اساسی خود شده‌اند. سلطانی در تشریح پیامدهای این شکاف گفت:طی یک سال گذشته، اگرچه نرخ تورم عمومی حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد اعلام شده، اما قیمت مواد غذایی در بسیاری از اقلام بین دو تا دو و نیم برابر افزایش یافته است. این فشار در استان‌های محروم و مناطق روستایی حتی شدیدتر بوده و خانوارهای کم درآمد بیش از سایر اقشار از شوک‌های قیمتی آسیب دیده‌اند.وی ادامه داد: در چنین شرایطی، دولت اعلام می‌کند برای تأمین ارز کالاهای اساسی و نهاده‌های دامی با محدودیت منابع مواجه است، اما هم زمان منابع برای واردات برخی کالاهای لوکس یا فعالیت‌های دیگر وجود دارد. این نوع اولویت بندی، پرسش‌های جدی درباره نحوه تخصیص منابع ایجاد می‌کند.این پژوهشگر اقتصادی با بیان اینکه یکی از تناقض‌های اصلی اقتصاد ایران همین مسئله است، افزود: از یکسو شعار حمایت از اقشار ضعیف و عدالت اجتماعی مطرح می‌شود، اما از سوی دیگر بسیاری از سیاست‌های اقتصادی بر مبنای سازوکارهای بازار آزاد و بدون حمایت مؤثر از اقشار آسیب پذیر اجرا می‌شود. نتیجه این وضعیت، افزایش شکاف طبقاتی و فقیرتر شدن بخش بزرگی از جامعه است.سلطانی تأکید کرد: اقتصاد ایران در سال‌های اخیر همزمان با تحریم، فشارهای خارجی و مشکلات داخلی روبه رو بوده است. در چنین شرایطی انتظار می‌رود سیاست‌های اقتصادی با هدف حمایت از معیشت مردم طراحی شود، اما در عمل شاهد افزایش قیمت کالاهای اساسی، کاهش قدرت خرید و عقب ماندن دستمزدها از نرخ تورم هستیم.وی با اشاره به افزایش قیمت اقلام ضروری از جمله لبنیات و سایر مواد غذایی گفت: نتیجه ترکیب این سیاست‌ها، افزایش فقر و کوچک‌تر شدن سفره مردم بوده است.تناقض در سیاست‌های اقتصادی؛ حمایت از معیشت یا آزادسازی بازار؟سلطانی معتقد است میان شعارهای اقتصادی دولت و سیاست‌های اجرایی آن شکاف قابل توجهی وجود دارد و همین تناقض، آثار مستقیمی بر معیشت مردم و توزیع درآمد در جامعه بر جای گذاشته است.وی در این باره گفت: اگر کشوری خود را در شرایط جنگ اقتصادی و تحریم می‌داند، انتظار می‌رود سیاست‌های اقتصادی آن نیز متناسب با همین شرایط و در جهت حمایت از تولید و معیشت مردم باشد. اما در عمل، در برخی حوزه‌ها شاهد آزادسازی گسترده بازار و واردات کالاهای غیرضروری هستیم.او ادامه داد: به عنوان نمونه، در سال‌های اخیر واردات خودروهای لوکس افزایش یافته است. این موضوع این پرسش را ایجاد می‌کند که چرا برای برخی کالاها منابع ارزی وجود دارد، اما برای کالاهای اساسی یا حمایت از معیشت مردم محدودیت مطرح می‌شود.به گفته وی، خروجی این سیاست‌ها به نفع گروه‌های برخوردار و به زیان کارگران، حقوق بگیران و طبقات متوسط و پایین جامعه بوده است. نتیجه آن نیز افزایش فقر، کاهش قدرت خرید و از بین رفتن بخش بزرگی از طبقه متوسط است؛ به گونه‌ای که امروز دیگر طبقه متوسط نداریم؛ بخش قابل توجهی از جمعیت کشور زیر خط فقر قرار گرفته‌اند.کسری بودجه و مالیات تورمی؛ چرا فشار اصلی بر دوش حقوق بگیران است؟یکی از پرسش‌های مهم درباره سیاست‌های اقتصادی دولت، نحوه تأمین منابع مالی و علت افزایش فشار بر معیشت مردم است. سلطانی معتقد است ریشه بخش مهمی از این مشکلات را باید در شیوه جبران کسری بودجه دولت جست وجو کرد.وی در این باره گفت: به اعتقاد من، یکی از مهم‌ترین مشکلات اقتصاد ایران، نحوه تأمین منابع مالی دولت است. دولت اصولاً سه راه برای تأمین هزینه‌های خود دارد؛ یا باید از محل مالیات، یا از محل فروش منابعی مانند نفت و یا از محل ارائه خدمات، درآمد کسب کند. در اقتصادهای توسعه یافته، بخش عمده بودجه از محل مالیات تأمین می‌شود، اما مالیاتی که عمدتاً از فعالیت‌های سودآور، دارایی‌های بزرگ و سرمایه اخذ می‌شود.سلطانی ادامه داد: در ایران اما، بخش مهمی از مالیات‌هایی که می‌توانست از فعالیت‌های سوداگرانه، خانه‌های خالی، املاک لوکس یا ثروت‌های بزرگ دریافت شود، هرگز اخذ نشده یا اثرگذاری چندانی نداشته است. از سوی دیگر، درآمدهای نفتی نیز به دلیل تحریم‌ها و محدودیت‌های فروش نفت کاهش یافته و بخش قابل توجهی از آن درآمدها نیز صرف هزینه‌هایی می‌شود که در اختیار دولت نیست.وی افزود: در نتیجه، دولت برای جبران کسری بودجه، بیش از هر چیز به افزایش نقدینگی و تورم متوسل می‌شود؛ روشی که در اقتصاد از آن با عنوان «مالیات تورمی» یاد می‌شود. این نوع مالیات، بیشترین فشار را بر حقوق بگیران و اقشار کم درآمد وارد می‌کند، زیرا ارزش درآمد و پس‌انداز آنها به مرور کاهش می‌یابد، در حالی که صاحبان دارایی و سرمایه معمولاً کمتر از این وضعیت آسیب می‌بینند.این کارشناس اقتصادی تصریح کرد: به نظر می‌رسد حاکمیت اقتصادی در خدمت اشراف و سرمایه‌داران وابسته به قدرت و بر ضد کارگران و دستمزدبگیران است؛ در سال‌های اخیر، مردم عادی از نظر اقتصادی سرکوب شده‌اند اما پولدارها پولدارتر شده و ارزش دارایی‌های انبوه‌شان نجومی‌تر شده است. استدلال دولت درباره قاچاق آرد و نان تا چه اندازه قابل قبول است؟دولت، جلوگیری از قاچاق آرد و نان را یکی از مهم‌ترین دلایل اصلاح نظام یارانه نان و افزایش قیمت این کالای اساسی عنوان می‌کند. با این حال، سلطانی معتقد است با وجودِ راه اندازی سامانه‌های هوشمند، این استدلال نسبت به گذشته اعتبار کمتری پیدا کرده است.وی گفت: در سال‌های اخیر دولت با اتصال خرید نان به کارت بانکی و سامانه‌های هوشمند، امکان رصد میزان فروش نان را تا حد زیادی فراهم کرده است. وقتی خریدها ثبت می‌شود، تعداد نان‌های فروخته شده مشخص است و میزان آرد تحویلی نیز قابل کنترل است، بنابراین بخش مهمی از امکان فروش خارج از شبکه یا عرضه آزاد نان کاهش یافته است.وی ادامه داد: به همین دلیل، به نظر من استناد به موضوع قاچاق آرد و نان برای توجیه افزایش قیمت‌ها، امروز نسبت به گذشته از قوت کمتری برخوردار است، زیرا ابزارهای نظارتی نسبتاً کاملی در این حوزه ایجاد شده است.سلطانی در عین حال تأکید کرد:نباید فراموش کرد که کل منابع ارزی مورد نیاز برای واردات گندم یا نهاده‌های مرتبط، در مقایسه با حجم کل اقتصاد ایران رقم بسیار بزرگی نیست. بنابراین باید دید اولویت‌بندی منابع ارزی چگونه انجام می‌شود و چرا در برخی بخش‌ها محدودیت مطرح می‌شود، اما در بخش‌های دیگر چنین محدودیتی وجود ندارد.افزایش قیمت نان چه اثری بر امنیت غذایی خانوارها دارد؟با توجه به سهم بالای نان در سبد مصرفی خانوارهای کم درآمد، این پرسش مطرح است که افزایش قیمت این کالای اساسی، چه پیامدهایی برای امنیت غذایی دهک‌های پایین خواهد داشت.سلطانی در پاسخ به این پرسش اظهار داشت:نان مهم‌ترین کالای مصرفی خانوارهای کم درآمد است. هرچه درآمد خانوار کمتر باشد، سهم نان در سبد غذایی آن بیشتر می‌شود. به همین دلیل افزایش قیمت نان، برخلاف بسیاری از کالاهای دیگر، فشار مستقیم و سنگینی بر دهک‌های پایین وارد می‌کند.وی افزود: خانواده‌ای که توان خرید گوشت، مرغ، ماهی یا سایر مواد غذایی باکیفیت را ندارد، ناچار است بخش بیشتری از نیاز غذایی خود را از طریق نان خالی یا نان و تخم مرغ تأمین کند. بنابراین هرگونه افزایش قیمت این کالا، مستقیماً امنیت غذایی این خانوارها را تهدید می‌کند.این پژوهشگر اقتصادی معتقد است افزایش قیمت نان، همانند تجربه حذف ارز ترجیحی، می‌تواند تورم مواد غذایی را بیش از گذشته تشدید کند و فشار بیشتری بر استان‌های محروم، مناطق روستایی و طبقات پایین جامعه وارد سازد؛ زیرا این گروه‌ها بخش بیشتری از درآمد خود را صرف تأمین مواد غذایی می‌کنند.گرانی نان؛ فشاری که بیش از همه دهک‌های پایین را هدف می‌گیردسلطانی در جمع بندی آثار افزایش قیمت کالاهای اساسی، به ویژه نان، تأکید کرد که تجربه سال‌های اخیر نشان داده است بیشترین آسیب این سیاست‌ها متوجه خانوارهای کم درآمد است.وی گفت: تجربه سال‌های اخیر، از جمله پس از حذف ارز ترجیحی، نشان داده است که افزایش قیمت کالاهای اساسی بیش از همه بر دهک‌های پایین درآمدی اثر می‌گذارد. تورم مواد غذایی معمولاً در استان‌های محروم و مناطق روستایی شدیدتر از مناطق برخوردار است و به همین دلیل خانوارهای کم درآمد سهم بیشتری از درآمد خود را صرف تأمین غذا می‌کنند.وی ادامه داد: در این میان، نان جایگاه ویژه‌ای دارد، زیرا اصلی‌ترین کالای غذایی بسیاری از خانواده‌های کم درآمد است. افزایش قیمت نان برای خانوارهای پردرآمد شاید تغییر محسوسی در الگوی مصرف ایجاد نکند، اما برای خانواده‌ای که بخش مهمی از کالری روزانه خود را از نان تأمین می‌کند، این گرانی فشار اقتصادی قابل توجهی به همراه خواهد داشت. هرچه درآمد خانوار پایین‌تر باشد، اثر افزایش قیمت نان بر معیشت بیشتر خواهد بود.کارگران فصلی و روزمزد؛ نخستین قربانیان فشارهای معیشتیکارگران فصلی، کارگران ساختمانی و افرادی که درآمد ثابتی ندارند، از جمله گروه‌هایی هستند که بیش از سایر اقشار از تورم و افزایش هزینه‌های زندگی آسیب می‌بینند.سلطانی در اینباره اظهار داشت: این گروه‌ها از آسیب‌پذیرترین اقشار جامعه هستند، زیرا برخلاف بسیاری از شاغلان، درآمد ثابتی ندارند و معمولاً از پوشش‌های حمایتی کافی نیز برخوردار نیستند. در شرایطی که هزینه‌های زندگی به سرعت افزایش پیدا می‌کند، درآمد این افراد متناسب با تورم رشد نمی‌کند و همین موضوع باعث می‌شود بخشی از آنها به زیر خط فقر سقوط کنند.وی افزود: به اعتقاد من، امروز حتی بسیاری از حقوق بگیران نیز زیر خط فقر قرار دارند و افزایش هزینه‌های زندگی می‌تواند گروه بیشتری از خانوارها را از طبقه متوسط به طبقه فقیر و از طبقه فقیر به فقر شدید سوق دهد.این کارشناس اقتصادی با اشاره به کاهش صرفه اقتصادی اشتغال برای برخی کارگران گفت: افزایش هزینه‌های درمان، حمل و نقل، مسکن و سایر هزینه‌های ضروری باعث شده است که برای برخی از کارگران، به ویژه کارگران روزمزد، اشتغال نیز دیگر مانند گذشته صرفه اقتصادی نداشته باشد. وقتی بخش عمده درآمد صرف رفت و آمد، درمان، استهلاک جسمی و سایر هزینه‌های اجتناب ناپذیر می‌شود، انگیزه برای حضور مستمر در بازار کار کاهش پیدا می‌کند.راهکار برون رفت از وضعیت موجود چیست؟سلطانی در پایان، اصلاح ساختار تأمین منابع مالی دولت و بازنگری در اولویت‌های اقتصادی را مهم‌ترین راهکار برون رفت از شرایط فعلی عنوان کرد.وی گفت: مهم‌ترین مسئله، اصلاح نحوه تأمین منابع مالی دولت و تغییر اولویت‌های اقتصادی است. او گفت: دولت اگر با کسری بودجه روبروست، باید به جای اتکا به تورم، درآمدهای پایدار ایجاد کند؛ از جمله از طریق اصلاح نظام مالیاتی و اخذ مالیات مؤثر از فعالیت‌های سوداگرانه، دارایی‌های بزرگ و ثروت‌های کلان.وی ادامه داد: در مقابل، اتکا به تورم برای جبران کسری بودجه، بیشترین فشار را بر اقشار حقوق بگیر و کم درآمد وارد می‌کند و در نهایت به کوچک‌تر شدن سفره مردم و افزایش نابرابری منجر می‌شود.سلطانی در پایان تأکید کرد: در مجموع، اگر روند فعلی ادامه پیدا کند و هم زمان دستمزدها متناسب با افزایش هزینه‌های زندگی اصلاح نشود، فشار معیشتی بر کارگران، بازنشستگان، کارگران فصلی و سایر گروه‌های کم درآمد بیش از گذشته افزایش خواهد یافت و شکاف میان درآمد و هزینه‌های زندگی عمیق‌تر می‌شود.منتشر شده در سایت خبرگزاری ایلنا ۲۰ تیر ۱۴۰۵گلیتا حسین پور اصفهانیگلیتا حسین پور اصفهانیSun, 09 Aug 2026 20:16:25 +0330https://virgool.ir/@SayehTalks/بازنشستگان-توان-خرید-نان-و-پنیر-هم-ندارند-لزوم-ترمیم-حقوق-ها-qgcthtwubj22تازه‌ترین آمارهای مرکز آمار ایران از تشدید فشار تورمی بر معیشت خانوارها حکایت دارد. در تیرماه، تورم نقطه به نقطه خوراکی‌ها به بیش از ۱۲۰ درصد رسیده است؛ به این معنا که خانوارها برای خرید همان سبد غذایی سال گذشته، امروز باید بیش از دو برابر هزینه کنند. این در حالی است که شورای‌عالی کار هزینۀ سبد معیشت خانوار کارگری را حدود ۴۵ میلیون تومان برآورد کرده، اما دریافتی یک کارگر با احتساب مزایا به حدود ۲۵ میلیون تومان می‌رسد؛ شکافی که با افزایش قیمت کالاهای اساسی، به‌ویژه نان، هر روز عمیق‌تر می‌شود.  عیدعلی کریمی، فعال کارگری و دبیر اجرایی خانۀ کارگر استان قزوین، در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا، خواستار بازنگری مستمر در دستمزدها متناسب با تورم، پرداخت مطالبات بازنشستگان و تسویۀ بدهی دولت به سازمان تأمین اجتماعی شد. کریمی با هشدار نسبت به شرایط سخت معیشتی بازنشستگان گفت: متأسفانه صبر بازنشسته‌ها دیگر دارد تمام می‌شود. مردم در خیابان از ما می‌پرسند این حقوق‌ها چه شد؟ این دو ماه عقب‌ماندگی چه شد؟ چرا این وضعیت به وجود آمده است. وی با اشاره به افزایش قیمت نان افزود: چند ماه از سال گذشته است. وقتی خود دولت قیمت نان را ۱۰۰ درصد افزایش می‌دهد، طبیعی است که هزینه‌های سفرۀ مردم، به‌ویژه کارگران و بازنشسته‌ها، از این هم بیشتر افزایش پیدا کند. این فعال کارگری با هشدار نسبت به احتمال افزایش قیمت حامل‌های انرژی گفت:اجرای چنین تصمیمی، موج تازه‌ای از گرانی را به سبد معیشت خانوارها تحمیل می‌کند و افزایش ابتدای سال دستمزدها را بیش از پیش بی‌اثر خواهد کرد. کریمی ادامه داد: الان گرانی‌ها از مرز ۱۰۰ درصد گذشته است. اگر افزایش قیمت حامل‌های انرژی و بنزین که دربارۀ آن صحبت شده، در همین روزهای آینده اعمال شود، دوباره موج جدیدی از گرانی وارد سبد خانوار خواهد شد. این فعال کارگری تاکید کرد: ادامۀ سیاست‌های پلکانی و سهمیه‌بندی‌های جدید هم دردی از مردم دوا نمی‌کند و فقط فشار بیشتری به خانواده‌ها وارد خواهد کرد. انتظار ما این است که دولت و نمایندگان مجلس به جای این تصمیم‌ها، برای کاهش فاصلۀ طبقاتی و بهبود معیشت مردم چاره‌ای اساسی بیندیشند. وی با تأکید بر ضرورت اصلاح سازوکار تعیین مزد اظهار داشت: اولین مطالبۀ ما این است که حقوق‌ها اصلاح شود. سال گذشته هم قول داده بودند که هر شش ماه یک‌بار بازنگری در دستمزد انجام شود، اما امروز معتقدم با این سرعت تورم، باید هر دو ماه یک‌بار حقوق‌ها متناسب با نرخ تورم اصلاح شود. با تورمی که امروز به وجود آمده، دیگر افزایش‌های ابتدای سال هیچ ارزشی ندارد. پرداخت مطالبات بازنشسته‌ها باید در اولویت قرار گیردکریمی با اشاره به مطالبات معوق بازنشستگان گفت: علاوه بر به‌روزرسانی حقوق‌ها متناسب با تورم، باید مطالبات بازنشسته‌ها هرچه سریع‌تر پرداخت شود. ما حق مسکن، حق عائله‌مندی و سایر مزایای خود را می‌خواهیم. از ابتدای سال تاکنون قیمت کالاها بیش از ۱۰۰ درصد افزایش یافته، اما حقوق‌ها تنها حدود ۴۵ درصد افزایش داشته که آنهم عملاً بی‌اثر شده است. وی افزود: فاصله طبقاتی هر روز بیشتر می‌شود. فقیر، فقیرتر شده و ثروتمند، ثروتمندتر. واقعاً حتی نان خالی هم از سفرۀ بسیاری از بازنشسته‌ها حذف شده است. این وضعیت دیگر قابل تحمل نیست. مشکل ضعف سیستم نظارتی استدبیر اجرایی خانۀ کارگر استان قزوین، در ادامه گفت:ممکن است بخواهند همه این مشکلات را به جنگ ربط بدهند، اما من این را قبول ندارم. مشکل اصلی، ضعف سیستم نظارتی است. یا نظارتی وجود ندارد، یا اگر هست، به درستی عمل نمی‌کند. وی ادامه داد: اگر فرصت دیدار با مسئولان فراهم شود، همه این مسائل را با صراحت مطرح خواهیم کرد. امروز شرایط به نقطۀ حساسی رسیده است. ما در برابر دشمنان کشور ایستاده‌ایم و از امنیت کشور دفاع می‌کنیم، اما نباید شرایط اقتصادی به گونه‌ای باشد که سفرۀ مردم هر روز کوچک‌تر شود. امروز بسیاری از بازنشسته‌ها حتی توان خرید نان و پنیر را هم ندارند و این یک واقعیت تلخ است. دولت بدهی خود به سازمان تأمین اجتماعی را هرچه سریع‌تر پرداخت کنداین فعال کارگری از دولت خواست بدهی خود به سازمان تأمین اجتماعی را هرچه سریع‌تر بپردازد تا این سازمان برای جبران کمبود منابع، فشار را بر دوش بازنشسته‌ها نگذارد.او افزود: تأمین اجتماعی نباید برای جبران کسری بودجه، خدمات درمانی و قانون الزام را محدود کند یا بیمۀ تکمیلی تحمیلی را پیش بکشد. مسئولان نباید خدمات درمانی را محدود کنند. از وزیر کار، مدیرعامل تأمین اجتماعی و نمایندگان مجلس می‌خواهیم پرداخت بدهی دولت را در اولویت بگذارند. وی در پایان هشدار داد: ادامه‌ی این روند، شرایط را بحرانی خواهد کرد. صبر بازنشسته‌ها رو به پایان است و آثار این مشکلات را امروز در خانواده‌ها می‌بینیم. از دولتی‌ها و نمایندگان مجلس می‌خواهیم هرچه سریع‌تر در این روند تجدیدنظر کنند.  وضعیت امروز واقعاً اسفبار است.منتشر شده در سایت خبرگزاری ایلنا ۱۴ مرداد ۱۴۰۵گلیتا حسین پور اصفهانیگلیتا حسین پور اصفهانیSat, 08 Aug 2026 23:27:49 +0330https://virgool.ir/@SayehTalks/نیم-قرن-فرسایش-قدرت-خرید-طبقه-کارگر-قیمت-یک-خودروی-ارزان-از-دستمزد-۶-سال-کارگر-بیشتر-است-thvcvqdcndkmدر روزگاری که تورم، دستمزدهای ناچیز و بیکاری بر اقتصاد سایه انداخته است، رؤیای خانه‌دار شدن، به‌ویژه در پایتخت، سال‌هاست برای جوانان به سرابی دست‌نیافتنی تبدیل شده است. در چنین شرایطی، سالها قبل بسیاری از مردم خودرو را آخرین دارایی قابل اتکای خود می‌دانستند. برای بسیاری، خودرو فقط یک وسیله نقلیه نبود بلکه ابزاری برای کسب درآمد از شغل دوم و مسافرکشی به شمار می‌رفت یا دست‌کم بخشی از هزینه‌های سنگین رفت‌وآمد روزانه را جبران می‌کرد. برخی نیز ناچار بودند شب‌ها  به جای خانه، داخل خودرو زندگی کنند و آن را به سرپناهی موقت تبدیل سازند.اما اکنون همین دلخوشی کوچک نیز از بین رفته است. خودرو هم به‌تدریج از دسترس خانوارها خارج  و رؤیای خرید آن به فهرست بلند آرزوهای دست‌نیافتنی جوانان ایرانی اضافه شده است. نگاهی به روند پنج دهه گذشته، عمق این شکاف را به‌خوبی نشان می‌دهد. برای درک  افت شدید قدرت خرید، کافی است وضعیت یک کارگر حداقل‌بگیر را در سال‌های ۱۳۶۵، ۱۳۷۵، ۱۳۸۵، ۱۳۹۵ و در نهایت ۱۴۰۵ با یکدیگر مقایسه کنیم.البته پیش از بررسی این واقعیت تلخ، باید یک فرض غیرواقعی را بپذیریم. در تمام این محاسبات فرض می‌کنیم که یک کارگر ۱۰۰ درصد حقوق ماهانه خود را پس‌انداز می‌کند و حتی یک ریال هم برای مسکن، خوراک، پوشاک، درمان و سایر هزینه‌های زندگی نمی‌پردازد. همین فرض غیرممکن، عمق بحران کاهش قدرت خرید را آشکارتر می‌کند.اینفوگرافیک قدرت خرید خودرو توسط کارگران با حقوق پایهدهه ۶۰؛ روزگار پیکان و تورم جنگدر سال ۱۳۶۵، اقتصاد ایران همچنان تحت تأثیر شرایط جنگ قرار داشت و نرخ تورم به ۲۳.۸ درصد رسیده بود. در آن سال، شورای عالی کار حداقل دستمزد کارگران را ۲ هزار و ۱۶۰ تومان تعیین کرد؛ رقمی که با وجود پایین بودن سطح عمومی قیمت‌ها، فاصله قابل توجهی با هزینه خرید کالاهای بادوام داشت.رنو ۵ دو در، ارزانترین خودروی بازار ایران در آن دوره به شمار می‌آمده و قیمتی حدود ۷۵ تا ۸۵ هزار تومان داشته است. اگرچه پیکان که در آن سال‌ها محبوب‌ترین وسیله نقلیه خانوارها به شمار می‌رفت، قیمتی حدود ۹۵ تا ۱۱۰ هزار تومان داشته است.قیمت دولتی رنو ۵ هم در اوایل دهه شصت شمسی (سال ۱۳۶۱) حدود ۷۰ هزار تومان و بهای آزاد آن هم حول‌وحوش ۱۴۰ الی ۱۵۰ هزار تومان بود که البته این مبلغ هیچ‌گاه ثابت نماند و ظرف مدت چند سال، یعنی در سال ۱۳۶۵ شمسی به مرز ۴۰۰ هزار نزدیک شد و پس از مدتی و در سال ۱۳۶۹ شمسی، رقم ۸۰۰ هزار تومان را هم رد کرد.بر این اساس، یک کارگر حداقل‌بگیر در سال ۱۳۶۵، اگر تمام حقوق خود را پس‌انداز می‌کرد، برای خرید ارزان‌ترین مدل رنو با قیمت دولتی به حدود ۲ سال و ۸ ماه زمان نیاز داشت.دهه ۷۰؛ ورود پراید به بازار خودرو ایراندولت، دهۀ ۷۰ را با اجرای سیاست‌های تعدیل اقتصادی آغاز کرد. در سال ۱۳۷۵، نرخ تورم به ۲۳.۲ درصد رسید و شورای عالی کار حداقل دستمزد را ۲۰ هزار و ۷۲۱ تومان تعیین کرد. در آن مقطع، قدرت خرید سکه افزایش یافت و یک کارگر با دو ماه پس‌انداز می‌توانست یک سکه ۴۱ هزار تومانی بخرد.اما بازار خودرو مسیر دیگری را طی کرد. گزارش‌ها حاکی از آن است که در دهۀ ۷۰ جهش بی‌سابقه‌ای در قیمت خودرو به وجود آمد. اگرچه در این دهه خودرو «پراید» در ایران تولید می‌شد، اما این خودرو ارزان‌ترین خودرو در بازار نبود؛ لذا برای این گزارش به قیمت ارزان‌ترین خودرو در سال ۱۳۷۵ یعنی رنو ۵ استناد می‌کنیم؛ خودرویی که بین ۱.۵ تا ۱.۸ میلیون تومان قیمت داشت و برای قشر فرودست و کارگر ایران در دسترس‌ترین خودروی قابل خریداری به شمار می‌رفت.جهش قیمت در این دوره، خودرو را از یک کالای مصرفی به یک دارایی گران‌قیمت برای بسیاری از خانوارها تبدیل کرد؛ روندی که در دهه‌های بعد نیز ادامه یافت.دهه‌های ۸۰ و ۹۰؛ بهبود نسبی قدرت خرید خودرودر میانه دهه ۸۰، شرایط تا حدی تغییر کرد. در سال ۱۳۸۵، نرخ تورم به ۱۱.۹ درصد کاهش یافت و حداقل دستمزد به ۱۵۰ هزار تومان رسید. در این دوره، یک کارگر برای خرید یک پراید ۷.۵ میلیون تومانی به حدود ۵۰ ماه یعنی ۴ سال و ۲ ماه پس‌انداز نیاز داشت.بهترین دوره خرید خودرو برای کارگران در سال ۱۳۹۵ رقم خورد. تورم تک‌رقمی ۹ درصدی و حداقل دستمزد ۸۱۲ هزار تومانی باعث شد یک کارگر بتواند با ۲۶ ماه، یعنی حدود ۲ سال و ۲ ماه پس‌انداز، یک پراید ۲۰.۸ میلیون تومانی را از کارخانه خریداری کند.سال ۱۴۰۵؛ سقوط دوباره قدرت خریدآمار خرداد ۱۴۰۵ تصویر روشنی از افت شدید قدرت خرید ارائه می‌دهد. مرکز آمار ایران نرخ تورم سالانه را ۶۲ درصد اعلام کرد. در همین حال، پایه دستمزد به حدود ۱۶ میلیون و ۶۲۵ هزار تومان رسید، اما افزایش اسمی حقوق نتوانست با رشد شتابان قیمت‌ها همگام شود.از سوی دیگر، سایپا پراید را از خط تولید خارج کرده است و ساینا اس به عنوان ارزان‌ترین خودروی صفر، در کارخانه حدود ۷۲۳ میلیون تومان قیمت دارد. اما از آنجایی که برخلاف گذشته، دسترسی به خودرو با قیمت کارخانه‌ای راحت نیست، برای این گزارش قیمت بازار آزاد را ملاک قرار می‌دهیم یعنی یک میلیارد و ۲۶۰ میلیون تومان.از آذر سال گذشته که این خودرو ۵۰۰ میلیون تومان قیمت داشت، قیمت آن تا به امروز بیش از سه برابر شده است؛ موج تورمی که با وقوع جنگ و شرایط نه جنگ و نه صلح، شدت یافته است.بر این اساس، یک کارگر حداقل‌بگیر، حتی اگر بتواند خودرو را با قیمت کارخانه خریداری کند، باید بیش از ۴۳ ماه، یعنی نزدیک به ۳ سال و ۷ ماه، تمام حقوق خود را پس‌انداز کند تا به آن برسد (این رقم برای بازار آزاد به بیش از ۷۵ ماه، یعنی ۶ سال و ۴ ماه می‌رسد).بازار طلا نیز شرایط بهتری ندارد و قیمت هر سکه تمام بهار آزادی به حدود ۱۷۸ میلیون تومان رسیده است. در نتیجه، یک کارگر برای خرید تنها یک سکه باید بیش از ۱۰ ماه تمام حقوق خود را کنار بگذارد.جدول مقایسه قدرت خرید ارزانترین خودرو برای کارگران با پایه حقوق در دهه‌های مختلفمحاسبات بالا بر اساس فرض غیرواقعی پس‌انداز ۱۰۰ درصدی حقوق ماهانه استوار است. این اعداد یک واقعیت مهم را آشکار می‌کنند؛ نرخ تورم به‌تنهایی نمی‌تواند قدرت خرید مردم را توضیح دهد. برای مثال، تورم سال‌های ۱۳۶۵ و ۱۳۷۵ تقریباً در یک سطح قرار داشت، اما توان خرید یک خودروی اقتصادی برای یک کارگر حداقل‌بگیر از حدود ۲ سال و ۸ ماه به ۶ سال افزایش یافت. تکرار این تکانه‌های اقتصادی در دهه‌های بعد نشان می‌دهد که اقتصاد ایران پس از دوره‌های کوتاه ثبات، بار دیگر به مسیر فرسایش دستمزدها و کاهش قدرت خرید بازگشته است. البته مقایسه صرف زمان لازم برای خرید خودرو نمی‌تواند تمام فشار اقتصادی امروز را نشان دهد؛ زیرا در دهه ۶۰ سهم هزینه‌های ضروری زندگی از درآمد خانوار و تنوع هزینه‌های معیشتی با شرایط امروز تفاوت چشمگیری داشت.اگر روند خرید خودرو را در چهار دهه اخیر بررسی کنیم، اولین نکته‌ای که به چشم می‌آید، جهش شدید زمان لازم برای خرید خودرو در فاصله سال‌های ۱۳۶۵ تا ۱۳۷۵ است. در سال ۱۳۶۵، یک کارگر با حداقل دستمزد، در صورت پس‌انداز کامل حقوق خود، می‌توانست طی حدود دو سال و هشت ماه یک رنو ۵ بخرد. اما این زمان در سال ۱۳۷۵ به حدود شش سال افزایش یافت.این تغییر را باید در تحولات اقتصادی پس از پایان جنگ جست‌وجو کرد. دهه ۷۰، زمان  اجرای برنامه تعدیل اقتصادی و حرکت به سمت آزادسازی نسبی قیمت‌ها بود. کاهش کنترل‌های دولتی، رشد نرخ ارز، افزایش تورم و واقعی‌تر شدن قیمت کالاها، بازار خودرو را نیز تحت تأثیر قرار داد؛ به‌طوری ‌که قیمت خودرو با سرعتی بیش از رشد دستمزدها افزایش یافت. در مقابل، هرچند دهه ۶۰ با جنگ ایران و عراق مصادف بود، اما سیاست‌های اقتصاد دولت جنگ و کنترل بازار باعث شده بود قیمت خودرو نسبت به درآمد خانوارها در سطح پایین‌تری باقی بماند و خودرو همچنان کالایی نسبتاً دست‌یافتنی محسوب شود.اما روند تاریخی از اینجا به بعد، برخلاف تصور عمومی پیش می‌رود. تصور رایج این است که هرچه در زمان جلوتر می‌آییم، خرید خودرو همواره دشوارتر شده است؛ در حالی که داده‌ها چنین الگویی را نشان نمی‌دهند. برای مثال، زمان لازم برای خرید خودرو از ۶ سال در ۱۳۷۵، به چهار سال و دو ماه در ۱۳۸۵ کاهش می‌یابد و در سال ۱۳۹۵ به کمترین مقدار خود، یعنی حدود دو سال و دو ماه می‌رسد. علت این بهبود نسبی، پیشی گرفتن سرعت رشد حداقل دستمزد از رشد قیمت خودرو در این دو دهه است. با نگاهی به ارقام می‌بینیم که از سال ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۵، قیمت ارزان‌ترین خودرو حدود ۵ برابر شد (از ۱.۵ به ۷.۵ میلیون تومان)، در حالی که حداقل دستمزد بیش از هفت برابر افزایش یافت. این روند در فاصله ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۵ نیز تکرار شد؛ جایی که قیمت خودرو حدود ۲.۸ برابر، اما حداقل دستمزد بیش از پنج برابر رشد کرد. همین اختلاف معنادار، قدرت خرید خانوارها را برای تهیه خودرو به شکل چشمگیری ارتقا داد.اما از نیمه دوم دهه ۹۰، این روند کاملاً معکوس شد. جهش‌های پیاپی نرخ ارز، تورم مزمن، تشدید شدن تحریم‌ها، محدودیت‌های تولید و ناترازی بازار خودرو موجب شد قیمت‌ها با سرعتی بسیار بیشتر از دستمزدها رشد کند. در نتیجه، در سال ۱۴۰۵ برای خرید ارزان‌ترین خودروی بازار، یک کارگر باید حدود شش سال تمام حقوق خود را پس‌انداز کند؛ رقمی که نشان می‌دهد افت قدرت خرید کارگران، تقریباً به همان شرایط دشوار سال ۱۳۷۵ بازگشته است.ابعاد این سقوط زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم بین سال‌های ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۵، قیمت ارزان‌ترین خودرو حدود ۶۱ برابر افزایش یافته، در حالی که حداقل دستمزد تنها ۲۰ تا ۲۱ برابر رشد کرده است.پیام این آمارها روشن است؛ افزایش چند ده درصدی دستمزدها، زمانی که قیمت دارایی‌هایی مانند خودرو و طلا با سرعتی بسیار بیشتر رشد می‌کند، تنها یک «افزایش اسمی» است. مسئله اصلی، تغییر جایگاه خودرو در سبد دارایی خانوارهاست. به اعتقاد فعالان کارگری، خودرو که زمانی یک کالای مصرفی قابل دستیابی و حتی ابزاری برای کمک‌خرج کارگران بود، اکنون به کالایی سرمایه‌ای و دور از دسترس تبدیل شده که خرید آن به سال‌ها پس‌انداز نیاز دارد.در نهایت، اعداد این گزارش تنها یک عقب‌گرد اقتصادی را نشان نمی‌دهند، بلکه راوی مرگ یک رؤیای ساده در طبقه کارگرند. کارگر دهه شصت، با وجود سایه سنگین جنگ و اقتصاد کوپنی، می‌دانست که اگر کمتر از سه سال دندان روی جگر بگذارد، صاحب خوردوی شخصی می شود؛ وسیله‌ای که هم عصای دست خانواده بود، هم ابزاری برای کمک‌خرج بودن و هم سرمایه‌ای کوچک برای روز مبادا.اما امروز در سال ۱۴۰۵، حتی اگر کارگر معجزه کند و بیش از شش سالِ تمام، هزینه‌های مسکن، خوراک و پوشاک را از زندگی‌اش فاکتور بگیرد، تازه به ارزان‌ترین خودروی بازاری می‌رسد که هر روز با سرعتی سرسام‌آور از توان او دور و دورتر می‌شود.نیم قرن پیش، خرید خودرو برای یک کارگر، پله‌ای برای ارتقای سطح رفاه و فرار از فشارهای اقتصادی بود؛ امروز اما، سرابی است که هرچه به سمتش می‌دود، بیشتر در باتلاق تورم جا می‌ماند. پیام روشن این نیم قرن دویدن و نرسیدن این است: ما دیگر صرفاً با پدیده‌ی «تأخیر در خرید» مواجه نیستیم؛ ما با ظهور نسل جدیدی از طبقه کارگر روبه‌رو هستیم که پیشاپیش، از بدیهی‌ترین ابزارهای رفاه و آینده‌نگری خلع‌ید شده است.منتشر شده در سایت خبرگزاری ایلنا ۲۷ تیر ۱۴۰۵گلیتا حسین پور اصفهانیگلیتا حسین پور اصفهانیTue, 04 Aug 2026 22:03:13 +0330https://virgool.ir/@SayehTalks/خاطرات-فراموش-نشدنی-یک-دختر-جوان-yfp5hzxc8mkeآنلیز ماری فرانک، مشهور با نام "آن فرانک"، دختر نوجوانی است که دفترخاطراتش باعث شد سراسر دنیا نام او را به خاطر بسپارند. آن فرانک نوجوانی با استعداد و بلندپرواز بود که در زمانه‌ای غیر معمول می‌زیست؛ یعنی دوران جنگ جهانی دوم. امروز سالگرد تولد اوست، اگر جنگ و حواشی جنگ نبود، ممکن بود امروز زنده باشد و ۹۷ سالگی خود را جشن بگیرد. این مقاله به مناسبت ۱۲ ژوئن (۲۲ خرداد)، سالروز تولد آن فرانک، بازنشر شده است. معرفی زندگی و خاطرات آن فرانک؛ دختری نوجوان در جنگ جهانی دوم که دفترچه‌اش به نماد مبارزه با نژادپرستی بدل شد.آنلیز ماری فرانک"آن فرانک" تنها یکی از یک میلیون کودکی بود که به خاطر آلمان نازی جان خود را از دست دادند. با این وجود دفترچه خاطراتی که پیش از دستگیری و انتقال به اردوگاه آشویتس، زندگی روزانۀ خود را در آن می‌نوشت باعث شد امروزه بسیاری او را بشناسند."آن فرانک" در ۱۲ ژوئن ۱۹۲۹ در آلمان به دنیا آمد، اما بعدها به همراه خانواده به آمستردام مهاجرت کرد. خاطره نویسی رسمی او از تولد ۱۳ سالگیش آغاز می‌شود، زمانی که یک دفتر خاطرات هدیه می‌گیرد. خاطره‌نویسی آن فرانک از زمانی آغاز می‌شود که قوانین تبعیض‌آمیز در سطح کشور علیه یهودیان اجرا شده و خانواده او به زودی قرار است خود را پنهان کنند تا آب‌ها از آسیاب بیفتد.زاویه دید نوشته‌های آن فرانک نه جهت‌دار و ایدئولوژیکی، که از منظر دختر جوانی است که زندگیش تحت تاثیر قوانین تبعیض‌آمیز و جنگ قرار گرفته است. شرایطی که دفترخاطرات، تنها جاییست که آن می‌تواند افکار، نگرانی‌ها، دلتنگی‌ها و تنهایی‌هایش را بروز دهد.آن فرانک؛ خاطرات یک دخترجوان«این کار را نمی‌توانستیم بکنیم، آن کار را نمی‌توانستیم بکنیم...با این حال زندگی ادامه یافت. ژاک همیشه به من می‌گفت: "من دیگر جرات هیچ کاری را ندارم، چون می‌ترسم مجاز نباشد".»/ ص ۲۴«خیلی در بند پول و مال دنیا نیستم، زیبا و باهوش و زرنگ هم نیستم، اما شادم و می‌خواهم همینطور بمانم! من شاد به دنیا آمدم، مردم را دوست دارم، شخصیتی قابل اتکا دارم و دلم می‌خواهد همه مثل من شاد باشد.»/ ص ۲۵۰خانواده او از روز ششم جولای ۱۹۴۲ در ساختمان ضمیمه، که در محل کار آتو فرانک پدر آن، قرار داشت پنهان شدند. از آن زمان به مدت دو سال "آن" به همراه ۴ نفر دیگر در آن ساختمان‌ مخفی می‌شوند. دو سال تمام حبس شدن در یک فضای کوچک، دو سال دور بودن از نور خورشید و محروم ماندن از هوای تازه، دوسال گرفتار شدن با آدم‌های به لحاظ سنی بزرگسال‌تر که دوران بحران بلوغ و حساسیت‌های روحی یک نوجوان را درک نمی‌کنند، دوسال تمام رگبار و بمباران شبانه وقتی آن‌ها را به هراس می‌افکند اما نمی‌توانستند برای نجات جان خود از ساختمان خارج شوند، دوسال هر روز دل بستن به اخبار برون مرزی به امید آن که خبری از شکست هیلتر و پایان جنگ بشنوند.اتاق آن فرانک در ساختمان ضمیمهپس از  دو سال زندگی پنهانی در ۴ آگوست ۱۹۴۴ در نهایت به دلایل نامعلوم مخفیگاه خانواده فرانک لو می‌رود و توسط کارل یوزف سیلبربور، گروهبان اس‌اس اهل اتریش دستگیر شده و به اردوگاه آشویتس در لهستان فرستاده می‌شوند؛  "آن" بعد از مدتی به همراه خواهر بزرگترش مارگوت فرانک به اردوگاه برگن-بلسن منتقل شده و هردو در همانجا جان می‌سپارند. جایی که خاطرات «آن» پایان می‌پذیر دو به همراه آن تمام آرزوها و عشق‌های نوجوانی او ناتمام می‌مانند. تنها یک چیز به پایان نمی‌رسد و "آن" را به آرزویش می‌رساند؛ کسب شهرت و این که از او با عنوان نویسنده یاد شود. درواقع پدرش که تنها بازمانده از هشت یهودی مخفی شده در آن ساختمان بود، با انتشار دفترخاطرات، دخترش را به آرزوی پیش از مرگش می‌رساند.مزار مارگوت و آن فرانک در اردوگاه برگن بلسنعلت مرگ و روز دقیق مرگ "آن" و خواهرش در دسترس نیست. هم بندان در اردوگاه برگن بلسن (Bergen-Belsen concentration camp)، مرگ این دو خواهر را به دلیل بیماری و عدم دسترسی به خدمات بهداشتی و درمانی عنوان کرده‌اند. جایی دلیل مرگ را ابتلا به حصبه عنوان کرده‌اند و جایی دیگر ابتلا به تیفوس. احتمال می‌رود او در اوایل ماه مارس ۱۹۴۵، چند روز پس از مرگ خواهرش، جان خود را از دست داده و جسد هر دو دختر جوان در گورهای دسته جمعی این اردوگاه دفن شده‌ است.کتاب «خاطرات یک دختر جوان» که به عنوان حافظه جهانی یونسکو محفوظ است، امروزه یکی از قوی‌ترین صداهای جهان در مورد مبارزه با نژادپرستی به شمار می‌رود، خانه‌ای که "آن" در آمستردام در آن پنهان شده بودند، امروزه یکی از پربازدیدکننده‌ترین موزه‌های این شهر است. خاطرات آن فرانک به بیش از ۵۰ زبان ترجمه شد و در دنیا بسیار مورد استقبال قرار گرفت.از جنبه‌های تاثیرگذار این کتاب، تفکرات این دختر جوان است که نمی‌خواهد مانند عموم زنان زمانۀ خود زندگی کند. مسئله‌ای که باعث می‌شود خواندن خاطرات یک دخترجوان، برای سایر دختران نوجوان، بسیار الهام‌بخش باشد.«می‌خواهم به چیزهایی دست پیدا کنم. نمی‌توانم مثل مادر، خانم وان‌ و همه زن‌هایی که پدر خودشان را در می‌آورند و بعد فراموش می‌شوند، زندگی کنم. احتیاج دارم که در کنار شوهر و بچه چیزهای دیگری هم داشته باشم و خودم را وقف چیزی کنم! نمی‌خواهم مثل بیشتر آدم‌ها بی‌فایده و بی‌ثمر باشم. می‌خواهم مفید باشم و برای همه آدم‌ها، حتی کسانی که هرگز ندیده‌ام، لذت بیافرینم. می‌خواهم حتی پس از مرگم هم به زندگی ادامه بدهم! برای همین از خداوند سپاسگزارم که به من این استعداد را داده که بتوانم خودم را پرورش بدهم و درونیاتم را بیان کنم.»/ص۲۶۲منتشر شده در سایت خبرگزاری ایمنا ۲۲ خرداد ۱۳۹۸اگر دوست دارید با روایت تصویری و جزئیات بیشتر با زندگی و خاطرات آن فرانک آشنا شوید، پیش‌تر ویدئویی دربارۀ او در کانال یوتیوبم منتشر کرده‌ام. می‌توانید این ویدئو را در یوتیوب تماشا کنید و همراه تصویر، به دفتر خاطرات او نزدیک‌تر شوید.گلیتا حسین پور اصفهانیگلیتا حسین پور اصفهانیTue, 04 Aug 2026 11:44:24 +0330https://virgool.ir/@SayehTalks/هنر-در-میانۀ-آتش-پروانه-های-سیاه-روایت-محاصرۀ-سارایوو-s5zm5n6qst9kدر این معرفی کتاب، از آسمانی می‌گوییم که با خاکسترِ کتاب‌ها سیاه شد. رمان «پروانه‌های سیاه» تنها یک داستان نیست؛ بلکه تداوم همان پرسشِ همیشگی است: در لحظۀ فروپاشی، وقتی همه‌چیز در چنبرۀ خشونت است، سهمِ «آگاهی» و «هنر» چیست؟ این کتاب، شهادتی است بر این مدعا که کلمه، حتی وقتی می‌سوزد، راهی برای پرواز می‌یابد. این معرفی کتاب به مناسبت ۸ ژوئیه، سالگرد نسل‌کشی سربرنیتسا منتشر می‌شود؛ یادآوریِ فاجعه‌ای که نشان داد حذف انسان، همواره با سوزاندن حافظه، فرهنگ و کلمه آغاز می‌شود.  معرفی رمان «پروانه‌های سیاه»؛ روایتی ادبی از محاصره سارایوو، نسل‌کشی بوسنی و هنر به‌مثابه مقاومت انسانی.نویسنده: ریسیلا موریسمترجم: مزدک بلوریناشر: نشر بیدگلپروانه‌های سیاه اثر پریسیلا موریس داستان؛ وقتی کلمات پرواز می‌کنندروایت از بهار ۱۹۹۲ آغاز می‌شود؛ زمانی که جنگ هنوز در حاشیۀ اخبار است، اما سایه‌اش بر زندگی روزمرۀ مردم بالکان سنگینی می‌کند. زورا، نقاش و معلمی ۵۵ ساله، خانواده‌اش را به انگلستان می‌فرستد و خودش در سارایوو می‌ماند؛ نه برای قهرمان‌بازی، بلکه از سر پیوندی عمیق با شهر، شاگردانش و آن چیزی که هنوز نامش «زندگی» است.اما ناگهان، واقعیتِ عریانِ محاصره فرا می‌رسد: قطع آب و برق، صف‌های طولانی غذا، زمستان‌های استخوان‌سوز و صدای ممتدِ شلیک. زورا در این فروپاشی، نه اسلحه به دست می‌گیرد و نه شعار می‌دهد؛ او با آموزش دادن و نقاشی کشیدن از دلِ ویرانی، معنا می‌سازد.عنوان کتاب از یکی از تکان‌دهنده‌ترین لحظات تاریخ معاصر می‌آید: آتش زدن کتابخانۀ ملی بوسنی. وقتی میلیون‌ها جلد کتاب و سند تاریخی در آتشِ کینۀ قوم‌گرایی می‌سوزند، صفحات سوخته چون پروانه‌هایی سیاه در آسمانِ سارایوو شناور می‌شوند. این تصویر، قلبِ تپندۀ رمان است؛ نمادی از نابودیِ حافظۀ جمعی که نشان می‌دهد دشمنی با «انسان»، همواره با دشمنی با «فرهنگ» و «کلمه» آغاز می‌شود. پس‌زمینه تاریخی؛ زخمی به نام سارایوو و شبحِ نسل‌کشیبرای درک سنگینیِ رمان، باید به یاد آورد که محاصرۀ سارایوو (۱۹۹۲-۱۹۹۶) طولانی‌ترین محاصره در تاریخ نظامی مدرن است. شهر سارایوو که سده‌ها نماد همزیستی «چندملیتی» و صلح‌آمیزِ ادیان (مسلمان، مسیحی و یهودی) بود، به مدت ۱۴۲۵ روز به زندانی بزرگ بدل شد.در پس‌زمینۀ داستانِ زورا، شعله‌های جنگ داخلی یوگسلاوی سابق زبانه می‌کشد؛ جنگی که با پاکسازی قومی و نسل‌کشی‌های هولناکی (همچون فاجعۀ سربرنیتسا) گره خورد. موریس، که خود ریشه‌هایی در این خاک دارد، تاریخ را از سطحِ اخبارِ خشکِ سیاسی به سطحِ «تجربۀ زیسته» می‌آورد. او نشان می‌دهد که چطور جنگ، ابتدا با تخریب روابط انسانی و از میان بردن امکانِ گفت‌وگو، راه را برای گلوله‌ها باز می‌کنند. سوختن کتابخانه ملی در این رمان، نه یک حادثۀ تصادفی، بلکه تلاش برای پاک کردن شناسنامۀ یک ملت چندصدایی است.نویسنده با انتخاب چنین شخصیتی، جنگ را از زاویه‌ای روایت می‌کند که کمتر دیده شده است: از منظر انسانی که وظیفه‌اش حفظ حافظه و انتقال معناست. استودیوی زورا در یکی از بمباران‌ها نابود می‌شود، اما او در آپارتمانش نمایشگاه‌های کوچک و بداهه برپا می‌کند؛ با دانش‌آموزانش طراحی می‌کشد و از شیشه‌های خرد، پوکه‌ی گلوله‌ها و تکه‌های دیوار، اثر هنری می‌سازد. در این رمان، هنر نه تزئین روایت، بلکه شکلی از زیستن است؛ کنشی آرام، روزمره و در عین حال سیاسی، برای ایستادن در برابر حذف و فراموشی.  اهمیت اثر و سبک نویسنده؛ هنر به مثابۀ مقاومتچرا خواندن این کتاب برای ما، به‌ویژه در دوران‌های پرالتهاب، ضروری است؟ پاسخ را باید در سبک موریس و نگاه او به مفهوم «مقاومت» جست‌وجو کرد:پلی میان واقعیت و شعر: موریس به‌جای تمرکز بر خشونت عریان، بر «زوالِ روزمره» تمرکز می‌کند؛ بر لرزش دست یک نقاش از سرما، سکوت سنگین خانه‌ها و لذتِ نایابِ یک جرعه آب. نثر او بر مرزی ظریف میان واقع‌گرایی خشن و زبان شاعرانه حرکت می‌کند.قهرمانِ بی‌ادعا: زورا نه یک چریک است و نه یک سیاستمدار؛ او زنی است که مسئولیتِ «خلق کردن» را زمین نمی‌گذارد. او نشان می‌دهد که در برابر ابتذالِ شر، حتی کشیدن یک طرح ساده روی کاغذ، کنشی اخلاقی و سیاسی است. «پروانه‌های سیاه» یادآوری می‌کند که در دل فروپاشی یک شهر چندملیتی (و نویسنده بسیار تاکید دارد که چندقومیتی نه، چندملیتی)، انتخاب ماندن، مراقبت‌کردن و خلق‌کردن می‌تواند کنشی اخلاقی باشد.ساختار روایی: تقسیم کتاب به فصل‌های زمانی، حسِ خفقان و تعلیقِ کش‌دارِ محاصره را به خواننده منتقل می‌کند؛ گویی زمان در سارایوو ایستاده است. ویژگی‌های ادبی و مضامین رماناز منظر ادبی، نثر موریس بر مرزی ظریف میان واقع‌گرایی خشن و زبان شاعرانه حرکت می‌کند. او به‌جای توصیف صحنه‌های پرهیاهوی نبرد، بر جزئیات حسی و زیستِ روزمره تمرکز دارد: از سکوتِ سنگین خانه‌ها و سرمای کشندۀ استخوان‌سوز تا اشیای درهم‌شکسته‌ای که از دل ویرانی به‌جا مانده‌اند. شخصیت زورا، با آن درون‌گرایی و تردیدهای انسانی‌اش، نمونۀ درخشانی از یک «قهرمانِ بی‌ادعا» است که بارِ سنگین روایت را به تنهایی بر دوش می‌کشد.مضمون «هنر به‌مثابه مقاومت» تاروپود این رمان را می‌سازد؛ در دنیای زورا، نقاشی کردن، آموزش دادن و آفریدنِ زیبایی از دل خاکستر، تنها راه برای حفظ هویت و بازسازی پیوندهای انسانی است. اما این مقاومت، فراتر از بوم‌های نقاشی اوست و در لایه‌های عمیق‌تر داستان ریشه دارد. استعارۀ «پروانه‌های سیاه» که از سوختن کتابخانه زاده می‌شود، منطق درونی کتاب را عیان می‌کند: زیبایی و معنایی که از دل فاجعه برمی‌خیزد، اما هرگز بی‌هزینه نیست. حتی داستان فولکلورِ ساختنِ پل توسط سه برادر نیز در ذهن شخصیت اصلی، به همین ضرورتِ هزینه و فداکاری برای ماندگاری اشاره دارد.اگرچه ریتم روایت در بخش‌هایی آرام می‌شود و برخی خرده‌روایت‌ها مجالی بیشتر برای بسط یافتن می‌طلبند، اما قدرت اصلی اثر در فضاسازی و ایجاد پیوند عاطفی عمیق میان هنر، حافظه و بقا است. زیباترین جلوه‌های این پیوند را می‌توان در لحظاتِ نابِ همبستگی یافت؛ آن‌جا که زورا خانۀ مادری‌اش را به پناهجویان می‌سپارد، یا آن کتابفروشی که تغییر کاربری می‌دهد تا هم‌زمان محفلی برای گفت‌وگو و مرکزی برای امدادرسانی باشد. تکان‌دهنده‌ترین تصویر رمان اما، همان «زنجیرۀ انسانی» در برابر کتابخانۀ در حال سوختن است؛ تلاشی جانانه و جمعی برای آنکه «حتی یک کتاب کمتر بسوزد». این صحنه، عصارۀ تمامِ رمان و نمادِ پیروزیِ آگاهی بر خاکستر است. کلام آخر؛ چرا باید «پروانه‌های سیاه» را خواند؟در مجموع، «پروانه‌های سیاه» بیش از آنکه رمانی دربارۀ جنگ بوسنی باشد، پاسخی به این پرسش بنیادین است: وقتی همه‌چیز در حال سوختن است، چه چیزی ارزش حفظ‌کردن دارد؟ پاسخ موریس روشن است: کلمه، تصویر و انسانی که هنوز حاضر است برای نجاتِ معنا، در زنجیرۀ انسانی بایستد.خواندن این رمان، مواجهه با حقیقتی است که جغرافیایش شاید دور باشد، اما منطقش برای هر کسی که نگرانِ «آگاهی» است، آشناست. در جهانی که همه‌چیز می‌سوزد، این کلمات هستند که هنوز بال پرواز دارند.گلیتا حسین پور اصفهانیگلیتا حسین پور اصفهانیTue, 09 Jun 2026 22:03:34 +0330https://virgool.ir/@SayehTalks/قیام-گوانگجو-بازخوانی-پروندۀ-خونین-ترین-کشتار-تاریخ-معاصر-کره-جنوبی-ukucfwqq4zypسالگرد قیام مردم کره جنوبی؛ یادبودی برای مدافعان آزادی گوانگ جو۱۸ ماه می سالگرد یکی از خونین‌ترین رویدادهای تاریخ معاصر کشور کره چنوبی برای پایان دادن به دیکتاتوری و سرکوب شدید زمان زمان ریاست جمهوری «چون دوهوان» در دهه ١٩٨٠ میلادی است.18 ماه می، قیام گوانگجودموکراسی در هیچ جای جهان راحت به دست نیامده است و کشور کره جنوبی نیز از این مسئله مستثنی نیست. مردم کره جنوبی برای گذار از هشت سال کشتار سیاسی و سرکوب در تاریخ کشورشان؛ تاوان سنگینی پرداختند. یکی از خونینترین آن‌ها، قیام مردم گوانگ جو بود که البته به کشتار مردم این شهر منجر شد و البته نباید نقش چشمگیر آن در ایجاد دوران نوین کره را نادیده گرفت.ماجرا به زمان ریاست جمهوری «چون دو هوان» بین سال‌های ١٩٨٠ تا ١٩٨٨ باز می‌گردد. دوران تاریکی که با کودتای نظامی آغاز شد؛ کوچکترین انتقادها علیه دولت شدیداً سرکوب شده و منتقدان، عاملان فریب خورده و مزدور کره شمالی برای ایجاد ناامنی در کشور معرفی می‌شدند. دولت کره جنوبی در آن زمان گرایش‌های ضد کمونیستی شدیدی داشت؛ کوچکترین اعتراضی را تاب نمی‌آورد و زندانیان سیاسی زیر شکنجه‌های بسیار سخت جان خود را از دست می‌دادند. ۱۸ ماه می، روایتگر قیام دموکراتیک مردم گوانگ جو و سرکوب خونین آن‌ها از سوی حکومت است. این روز از سوی سازمان یونسکو با عنوان "۱۸ می، قیام دموکراتیک" و یا "۱۸ می، جنبش دموکراتیک گوانگ جو" شناخته می‌شود.گوانگ جو ششمین شهر بزرگ کره جنوبی است که قیام دهقانان علیه حاکمان شبه جزیرۀ کره را نیز در کارنامه دارد. قیامی مردمی در این شهر اتفاق می‌افتد که از روز ١٨ تا ٢٧ ماه می سال ١٩٨٠ به طول می‌انجامد. قیامی که با اعتراضات ساده دانشجویی آغاز شد. دانشجوی دانشگاه ملی «چون نام» توسط نیروهای امنیتی مورد تعرض قرار گرفت، تا سرحد مرگ کتک خورد و در نهایت جان خود را از دست داد. مرگ این دانشجو، فضای شهر را ملتهب‌تر کرده و باعث شدت گرفتن قیام‌های ضد حکومتی شد. از سوی دیگر، سرکوب و برخورد مأموران حکومتی نیز شدت گرفت، به‌طوری که معترضان را در میدان‌های شهر به رگبار می‌بستند. گروهی از معترضان برای جلوگیری از خشونت روز افزون خود را مسلح کردند و اینگونه بود که اعتراضات مسالمت‌آمیز دانشجویی به نبرد خیابانی منجر شد. پس از چند روز شهر محاصره شده و بعد از مدت‌ها مردم کشورهای دیگر از اخبار و اتفاقات کره جنوبی بی‌خبر بودند.سرکوب خونین قیام گوانگجودربارۀ تلفات این حادثه آمار دقیقی وجود ندارد. به نقل از منابع غیر رسمی حداقل ۱۶۵ نفر جان خود را از دست داده و ۷۶ نفر همچنان مفقودالاثر هستند؛ البته برخی از رسانه‌های کره جنوبی معتقدند آمار واقعی بسیار بیشتر از این است. منتقدان و رسانه‌های خارجی، تعداد کشته‌شدگان را چیزی بین هزار تا دو هزار نفر تخمین می‌زنند. از سال ٢٠١٧ تحقیقات جدیدی در اینباره انجام شد. طبق این تحقیقات رهبر وقت کره جنوبی از بالگردهای مک دونل داگلاس برای شلیک به معترضان گوانگ جو استفاده کرده است.تصویر از قربانیان قتل‌عام گوانگجوامروز در مقایسه با دهۀ هشتاد برخورد با قیام گوانگ بسیار متفاوت است. این فاجعه برای سالیان طولانی همیشه انکار می‌شد و حتی اشاره کردن به دوران ریاست جمهوری چون دوهوان، جرم تلقی می‌شد. اکنون در حاشیه شهر گوانگ جو، گورستان ۱۸ می برای یادبود قربانیان تأسیس شده است. در سال ۱۹۹۴ یک سازمان غیرانتفاعی و غیردولتی به نام «بنیاد گرامیداشت ١٨ می» که توسط بازماندگان قتل‌عام گوانگ جو تأسیس شد، همایشی را آغاز کرد که هرساله به مدافعان آزادی جایزهای را تحت عنوان «گوانگ جو برای حقوق بشر» اهدا می‌کند.بنیاد گرامیداشت ١٨ میهنوز مشخص نیست در آن زمان چه کسی دستور شلیک به مردم را صادر کرد؛ زیرا دولت مستقر بسیاری از اسناد مربوط به این رویداد تاریخی را از بین برد؛ اما در سال ۱۹۹۰ مسئولان وقت آن زمان که در این کشتار نقش داشتند تحت پیگرد قانونی قرار گرفتند. در سال ۱۹۹۶ نیز "چون دوهوان" به دلیل قتل عام مردم گوانگ جو به اعدام محکوم شد که البته حکم اعدام وی توسط دیوان عالی کره به حبس ابد تغییر یافت. یک سال بعد نیز توسط رئیس جمهور وقت کره جنوبی "کیم دائه جونگ" مورد عفو قرار گرفته و آزاد شد. "کیم دائه جونگ" به نلسون ماندلا آسیا شهرت دارد و در سال ٢٠٠٠ برنده جایزه صلح نوبل شد.کیم دائه جونگبرای نویسندگانی چون «کیونگ سوک شین» و هم نسلانش، قیام گوانگ جو و قتل عام دانشجویان نماد غم و اندوه بود. در مورد تبعات قیام گوانگ جو، آثار ادبی و سینمایی متعددی نوشته و ساخته شده که از معروفترین آن‌ها می‌توان به رمان «اعمال انسانی» نوشتۀ «هان کانگ» اشاره کرد.منتشر شده در سایت خبرگزاری ایمنا ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۹کتاب «اعمال انسانی» نوشتۀ «هان کانگ»فیلم‌های «هجدهم ماه می» و «۱۹۸۷: هنگامی که روز فرا می‌رسد» هر دو با محوریت دوره‌ای تاریک از تاریخ سیاسی کره‌جنوبی ساخته شده‌اند، اما از دو منظر متفاوت به مسئلۀ عدالت و دموکراسی می‌پردازند.فیلم «هجدهم ماه می» روایتگر قیام خونین گوانگجو در سال ۱۹۸۰ است؛ داستان خانواده‌ای معمولی در شهری که ناگهان به میدان جنگی خون‌آلود تبدیل می‌شود. فیلم از زاویۀ درد و رنج مردم و قربانیان کشتار سخن می‌گوید و فضای خفقان سیاسی و وحشت را با صحنه‌هایی تکان‌دهنده به تصویر می‌کشد. این اثر، بازسازی صادقانۀ فاجعه‌ای است که دهه‌ها پنهان مانده بود و مخاطب را نه فقط با خشونت فیزیکی، بلکه با فروپاشی روانی مردم روبه‌رو می‌کند. اگر پیش‌تر در وبلاگم تحلیل این فیلم را خوانده‌اید، می‌توانید از طریق لینک ضمیمه شده به آن‌ها مراجعه کنید.پوستر فیلم «هجدهم ماه می»در مقابل، فیلم «۱۹۸۷: هنگامی که روز فرا می‌رسد» نگاهی روایی و تاریخی به مسیر شکل‌گیری جنبش‌های دانشجویی و تلاش گروهی از روزنامه‌نگاران، دادستان‌ها و مردم عادی دارد که برای افشای مرگ مشکوک یک دانشجوی معترض در زندان مبارزه می‌کنند. این فیلم نقطۀ شروع تحولات دموکراتیک کره را نشان می‌دهد و از تقابل میان حقیقت و قدرت سیاسی سخن می‌گوید. اگر پیش‌تر در وبلاگم تحلیل این فیلم را خوانده‌اید، می‌توانید از طریق لینک ضمیمه شده به آن‌ها مراجعه کنید.پوستر فیلم «هنگامی که روز فرا میرسد»هر دو فیلم، بخش جدایی‌ناپذیری از حافظۀ تاریخی مردم کره‌جنوبی‌ هستند و مرور آن‌ها به درک عمیق‌تر از پیوند میان مبارزه، آزادی و مسئولیت اجتماعی کمک می‌کند.گلیتا حسین پور اصفهانیگلیتا حسین پور اصفهانیTue, 10 Feb 2026 12:28:57 +0330https://virgool.ir/farhang-andishe/جشن-میانه-زمستان-وجود-تاریخی-ندارد-نگاهی-اسطوره-شناسانه-به-یک-باور-نادرست-cp13ukxzaomtمدیر گروه پژوهش دانشگاه هنر اصفهان: جشن میانه‌ زمستان اصالت تاریخی نداردمدیر گروه پژوهش دانشگاه هنر اصفهان گفت: در منابع به‌جامانده از ایران باستان، جشنی به نام «جشن میانه‌ زمستان» به چشم نمی‌خورد و در هیچ‌یک از کتاب‌های دوره اسلامی نیز به چنین جشنی اشاره نشده است.برخی از پانزدهم بهمن‌ماه با عنوان جشن فراموش شدۀ میانه زمستان یاد کرده‌اند؛ جشنی که در چهل‌وپنجمین روز زمستان به علت شکسته شدن غول سرما و دوباره زنده شدن و آغاز نفس کشیدن زمین برگزار می‌شود. اما وجود این جشن تا چه اندازه درست است؟«صدرالدین طاهری» اسطوره‌شناس و مدیر گروه پژوهش دانشگاه هنر اصفهان، بابیان اینکه در منابع به‌جامانده از ایران باستان، جشنی به نام جشن میانه زمستان به چشم نمی‌خورد و در هیچ‌یک از کتاب‌های دوره اسلامی هم به چنین جشنی اشاره نشده است، در اینباره گفت: باوجود اینکه در چند سال گذشته وب‌سایت‌های اینترنتی گوناگون از وجود این مناسبت صحبت کرده‌اند، اما در منابع معتبر اثری از این جشن دیده نمی‌شود. نه در متون اوستایی و پهلوی و نه در کتاب‌های دوران اسلامی مانند آثارالباقیه، غرراخبار، تاریخ طبری و شاهنامه به چنین آئینی اشاره نشده است.طاهری با اشاره به گونه‌های جشن‌های ایرانی و ماهیت آن‌ها افزود:دو مجموعه جشن دوره‌ای ایرانی از نیاکان ما به‌جامانده است؛ گروه نخست جشن‌های ماهانه همچون فروردینگان، اردیبهشتگان، خردادگان، تیرگان، امردادگان و دیگر جشن‌های ماهانه است که براساس تقارن نام روز با نام ماه بنا شده‌اند. گروه دوم جشن‌های فصلی هستند که به آن‌ها «گاهان‌بار» یا «گَهَنبار» گفته می‌شود.وی تصریح کرد:«براساس باورهای مزدیسنی، اهورامزدا جهان را در این شش «گاه» میدیوزَرِیم (پانزدهم اردیبهشت‌ماه)، میدیوشِیم (پانزدهم تیرماه)، پَیته‌شَهیم (سی‌ام شهریورماه)، اَیاسرِم (سی‌ام مهرماه)، میدیارِم (بیستم دی‌ماه) و هَمَسپَتمَدُم (آخرین روز سال کبیسه) آفرید؛ بنابراین شمار و زمان جشن‌های ماهانه و گاهنبارها آشکار است و نمی‌توان آئینی را بر این شمار افزود یا از آن کاست».«صدرالدین طاهری» اسطوره‌شناس و مدیر گروه پژوهش دانشگاه هنر اصفهانمدیر گروه پژوهش دانشگاه هنر اصفهان ادامه داد: برخی گمان می‌کنند «عروسی پیرشالیار» که در هفته‌های اول و دوم بهمن در هورامان برگزار می‌شود، نشانی از وجود جشنی به نام «میانه زمستان» است، درصورتی‌که این جشن را باید سنتی متعلق به دوران اسلامی و بناشده بر جشن سده (در دهم بهمن‌ماه) دانست که از مهم‌ترین جشن‌های کهن ایرانی است و همچنان در بسیاری از شهرهای قلمرو ایران فرهنگی برگزار می‌شود.این اسطوره‌شناس گفت: ابوریحان بیرونی، سده را جشن پیروزی فریدون بر آژیدهاک می‌داند و حکیم طوس، بر این باور است که سده روز کشف آتش توسط هوشنگ پیشدادی است:«جهاندار پیش جهان‌آفریننیایش همی کرد و خواند آفرینکه او را فروغی چنین هدیه دادهمین آتش آن گاه قبله نهادیکی جشن کرد آن شب و باده خَوردسده نام آن جشن فرخنده کرد»همچنین، منابع گوناگون دلایل دیگری ازجمله رسیدن فرزندان کیومرث یا «مشی و مشیانه» به صد تن، چله زایش خورشید (چهل روز پس از شب یلدا)، رسیدن به صدمین روز زمستان (که در ایران باستان از ابتدای آبان محاسبه می‌شد) و ماندن صد شب و روز تا رسیدن نوروز را برای برگزاری این جشن بیان کرده‌اند.جشن پیرشالیارمنتشر شده در سایت خبرگزاری ایمنا ۱۴ بهمن ۱۴۰۰گلیتا حسین پور اصفهانیگلیتا حسین پور اصفهانیSun, 01 Feb 2026 14:59:38 +0330https://virgool.ir/@SayehTalks/کیم-مان-دئوک-بزرگ-زن-تاجر-جزیره-ججو-uw3xttd426u7«کیم مان دئوک» بانوی نیکوکار کره‌ای و کسی است که زمان خود از بسیاری مرزهای طبقاتی و جنسیتی پا را فراتر گذاشت.پرتره کیم مان دوک«کیم مان دئوک» اهل چوسان، زن بازرگان، نیکوکار، با تدبیر و از یکی از دو زن ثروتمند زمان خود بود که بین سال‌های ١٧٣٩ تا ١٨١٢ در "جزیره ججو" زندگی می‌کرد. زمانی که او به دنیا آمد شرایط زندگی برای او و سایر زنان جزیره ججو چندان آسان نبود؛ ارتقا به طبقه اجتماعی بالاتر، تحصیل و ترک کردن جزیره یا حتی ترک کردن خانه، اقداماتی بود که زنان حق انجام آن را نداشتند. او نه تنها از این مرزها گذر کرد، بلکه از معدود زنانی شد که دربار امپراطوری از او قدردانی کرد. اگر چه رو به رو شدن با این موانع کار چندان آسانی نبود.«کیم مان دئوک» در خانواده‌ای فقیر به دنیا آمد. پدرش بازرگان بود. زمانی که تنها ١٢ سال داشت، والدین خود را از دست داد، او به «گیسانگ برده» تبدیل شد و یک گیسانگ او را به فرزندی پذیرفت. پس از چند سال کار کردن به عنوان یک گیسانگ، به پایین بودن منزلت طبقه‌ای که به آن تنزل یافته بود پی برد؛ بنابراین مشکل خود را با وزیر در میان گذاشته، از او می‌خواهد پایگاه اجتماعی او را برگرداند چرا که او اصالتا برده و از طبقه پایین جامعه نبود.نظام طبقاتی اجتماعی؛ سانگ‌میندر آن دوران طبقات اجتماعی در این سرزمین به دسته‌های زیر به ترتیب «نجیب‌زادگان»، «طبقه متوسط»، «غیراشرافی عادی»، «غیراشرافی سطح پایین»، «نجس‌ها» و در پایین‌ترین جایگاه «بردگان و دهقان‌هایی که زمینی نداشتند» دسته‌بندی می‌شد. گیسانگ در فرهنگ شبه جزیره کره؛ به زنان برده‌ای گفته می‌شد که وظیفه داشتند پادشاه یا طبقه اشراف‌زاده را سرگرم کنند و در مواردی خدمات جنسی ارائه می‌دادند. آن‌ها پذیرایی‌ کننده‌های رسمی حکومتی بودند که شعر و هنر می‌آموختند.  آنجایی که گیسانگ‌ها برده به حساب می‌آمدند و طبقه پایین به شمار می‌رفتند، استعدادهای آن‌ها عموما به دلیل پایگاه اجتماعی‌شان نادیده گرفته می‌شد.زنان گیسانگ در شبه‌جزیره کرهسر انجام پایگاه اجتماعی «مردم عادی غیر اشرافی» به او بازگردانده شد. زمانی که پایگاه اجتماعی او به وضعیت مردم عادی بازگشت، تصمیم گرفت که بازرگان شود. او ابتدا آموزش‌های لازم را دید و از آنجایی که توانایی مدیریتی خوبی داشت، از جلبک دریایی، فروش زمین، مروارید و غیره به ثروت و موفقیت بسیاری دست یافت. راز موفقیت او در فروش بالا اما با قیمت پایین بود. اوایل سال ١٧٩٠، قحطی بی‌سابقه‌ای اتفاق می‌افتد که به مرگ نزدیک به یک سوم جمعیت مردم ججو منجر می‌شود. در این زمان "کیم مان دئوک" تصمیم بزرگی می‌گیرد، بیش از ٩٠ درصد دارایی‌های خود را به اقدامات امدادگرانه و کمک به مردم جزیره اختصاص داد. اقدام "کیم مان دئوک" به قدری بزرگ و تاثیر گذار بود که مورد تحسین "جئونگجو چوسان" بیست و دومین پادشاه سلسله چوسان، قرار گرفت. پادشاه جئونگجو از "کیم مان دئوک" خواست تا آرزویش را به او بگوید و او به عنوان قدردانی خواسته او را برآورده سازد. "کیم مان دئوک" در پاسخ گفت می‌خواهد قصر سلطنتی هانیانگ را ببیند. زمانی که زنان نمی‌توانستند به طبقه اجتماعی بالاتر ارتقا یابند و یا جزیره را ترک کنند؛ نه تنها امپراطور به او اجازه داد که به پایتخت بیاید و قصر را از نزدیک ببیند، بلکه با وجود مخالفت‌های بسیاری که در دربار وجود داشت جئونگجو به "کیم مان دئوک" سمت حکومتی داد.پوستر تاجر بزرگ سریالی با اقتباس از زندگی واقعی کیم مان دئوکدر سال ١٨١٢، "کیم مان دئوک" در  ٧٣ سالگی درگذشت. امروزه در جزیره ججو مجسمه یادبود برای او ساخته شده است و برای گرامیداشت او در سال ٢٠١٠ سریالی با اقتباس از زندگی واقعی او در کره جنوبی پخش شد.یادبود کیم مان دئوک در کره جنوبیمنتشر شده در سایت خبرگزاری ایمنا ۲۵ آذر ۱۳۹۷گلیتا حسین پور اصفهانیگلیتا حسین پور اصفهانیWed, 14 Jan 2026 14:24:59 +0330https://virgool.ir/@SayehTalks/کره-شمالی-بهشتی-در-محاصرۀ-سیم-خاردار-lonx5ul4ggkqکره شمالی؛ سرزمینی که نامش یادآور تاریکی، خفقان و تعظیم در برابر مجسمۀ رهبر کبیر، «کیم ایل سونگ» است. این کشور به سبب تحریم‌های خارجی و بسته بودن مرزها، ارتباط اندکی با دنیای بیرون دارد و اطلاعات از شرایط داخلی آن بسیار محدود است. سرزمینی که حاکمانش ادعای سوسیالیسم و ساخت بهشت طبقه کارگر را دارند، اما همان‌طور که در کتاب «رهبر عزیز» نقل شده است:«کره شمالی و رهبرانش به‌شدت از اینکه دنیای بیرون دربارۀ آن‌ها اطلاعات داشته باشد بیزارند و دست به هر کاری می‌زنند تا مانع این اتفاق شوند.»کره شمالیکیم جونگ ایل، دومین رهبر کره شمالی، می‌گوید: «ما باید کشورمان را در مه غلیظی نگه داریم تا دشمنان چیزی درباره‌مان نفهمند.» از این‌ رو رازآلود بودن این کشور، کنجکاوی‌ها را به خود جلب می‌کند. یکی از راه‌های آشکار شدن بخشی از حقایق زندگی در این کشور، شنیدن روایت‌های مردم کره شمالی است که از کشورشان گریخته‌اند؛ روایت‌هایی بس شوکه‌کننده...تنها چیزی که من یاد گرفتم این بود که برای بقای خودم باید دیگران رو شکار کنم.(کتاب فرار از اردوگاه ۱۴ – صفحه ۲۱۰)شوکه کننده بود؟ این تنها بخش کوچکی از تجربۀ زیسته شین دو هیوک (신동혁) Shin Dong-hyuk است؛ کسی که در اردوگاه کار اجباری در کره شمالی به دنیا آمده و تا این لحظه تنها فردی بوده که موفق به فرار از این اردوگاه و کشور شده است. در جایی دیگر از این کتاب می‌خوانیم که «آزادی» در ذهن شین، کلمه‌ای مترادف با «گوشت بریان» بوده است.شین دو هیوک 신동혁و این یکی، روایتی از زبان یکی از مأموران عالی‌رتبۀ ضداطلاعاتی، جانگ جین-سونگ (장진성) Jang Jin-sung است که زمانی در بالاترین سطوح قدرت رژیم کره شمالی فعالیت کرده و از رازهای پشت‌پردۀ این کشور آگاهی دارد.هیچ وقتِ دیگری در عمرم این‌قدر سؤال برای پرسیدن از خودم، حزب و رهبر عزیز در ذهن نداشتم.  (کتاب رهبر عزیز – صفحه ۲۹)کودکان در کره شمالیدر اوایل دهه ۱۹۸۰، دولت کره شمالی اعلام کرد که حضور شهروندان معلول در پیونگ یانگ زیبایی شهر را خراب می‌کند و همه آنان را به روستاها تبعید کرد. (کتاب رهبر عزیز – صفحه ۷۰)زنان کره شمالیچرا ما ملتی فقیر بودیم؟ اگر رهبر کبیرمان بزرگ بود، چرا مردمش از گرسنگی می‌مردند؟ اصلاحات چینی‌ها را خوشبخت کرد، چرا حزب ما به تغییری در سیاست‌هایش نمی‌اندیشد؟ از این‌که این سوال‌ها مثل چشمه در ذهنم می‌جوشیدند متنفر بودم. وقتی فکر می‌کردم از شر یکی‌شان خلاص شده‌ام، سر و کله یکی دیگر پیدا می‌شد.جنگ جین سونگ 장진성طی سالیان گذشته، کتاب‌هایی از تجربۀ زیسته و روایت‌های پناهجویان از کره شمالی به چاپ رسیده و در سراسر دنیا به زبان‌های مختلف ترجمه شده است. ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست و برخی از این کتاب‌ها در داخل به فارسی ترجمه شده‌اند. «مسعود یوسف حصیرچین» یکی از این مترجمان است که ترجمۀ کتاب‌های «فرار از اردوگاه ۱۴» و «رهبر عزیز» از آثار اوست. خبرنگار ایمنا دربارۀ این دو کتاب و ترجمه‌های آتی، گفت‌وگویی با مسعود یوسف حصیرچین داشته است که در ادامه می‌خوانیم:⚠️ یادداشت بازنشر: این گفت‌وگو نخستین‌بار در سال ۱۳۹۷ منتشر شده است. از آن زمان تا امروز، برخی اطلاعات تغییر کرده‌اند؛ از جمله اینکه بیژن اشتری، مترجم شناخته‌شده‌ی آثار مرتبط با ضد جهان کمونیسم، امسال درگذشت. همچنین مسعود یوسف حصیرچین پس از این مصاحبه، کتاب‌های بیشتری ترجمه و منتشر کرده و دامنۀ فعالیتش فراتر از آثار اشاره‌شده در این گفت‌وگو رفته است. افزون بر این، کتاب «In Order to Live» نوشته‌ی یئان می پارک که در زمان انجام مصاحبه هنوز به فارسی ترجمه نشده بود، بعدها با ترجمۀ مترجمی دیگر در ایران منتشر شده است. این توضیح برای به‌روزرسانی اطلاعات و حفظ دقت تاریخی متن افزوده شده است.⚠️مسعود یوسف حصیرچینچرا «فرار از اردوگاه ١٤» و «رهبر عزیز» برای ترجمه انتخاب شدند؟در واقع من کمی شناخت قبلی نسبت به کرۀ شمالی داشتم، اما نه تا این حد؛ با این حال پیگیر اخبار وضعیت‌هایی این‌چنینی بودم. این‌طور شد که با شخصیت اصلی «فرار از اردوگاه ۱۴» آشنا شدم. در یکی از سایت‌ها داستانی دربارۀ این فرد خواندم و برایم عجیب بود که نه‌تنها چنین شرایطی برای او وجود داشته، بلکه تعداد بسیاری از انسان‌ها در چنین شرایطی در اردوگاه‌ها نگهداری می‌شوند و هیچ اتفاقی هم نمی‌افتد؛ یعنی نه کسی هست که کاری برایشان انجام دهد و نه خودشان می‌توانند به وضعیت خود کمک کنند. به همین خاطر این ماجرا برای من جالب شد. پس از تحقیق دربارۀ شین دونگ-هیوک و خواندن اخبار مرتبط با او، از طریق سی‌ان‌ان از ترجمۀ این کتاب در کره جنوبی مطلع شدم و آنجا بود که پی بردم چنین کتابی وجود دارد. پس از تهیه و خواندن کتاب، به نظرم آمد که این اثر باید ترجمه شود؛ چرا که می‌تواند شناخت بیشتر و بهتری از کره شمالی به ما بدهد.فرار از اردوگاه ١٤ اثر بلین هاردنزمانی که «فرار از اردوگاه ۱۴» چاپ شد، کتاب‌هایی که درباره‌ی کره شمالی وجود داشتند بسیار کم بود و می‌توان گفت تنها کتابی که از کره شمالی در بازار ایران شناخته شده بود، «آکواریوم‌های پیونگ‌یانگ» با ترجمۀ بسیار خوب بیژن اشتری بود که متخصص این سبک کتاب‌هاست. اما تفاوتی که این کتاب با کتاب «رهبر عزیز» دارد، این است که «آکواریوم‌های پیونگ‌یانگ» دربارۀ شخصی است که در کره شمالی به دنیا آمده و تنها ۱۰ سال در یکی از اردوگاه‌های کار اجباری زندگی کرده و وضعیتش چندان وحشتناک نبوده است. بنابراین «فرار از اردوگاه ۱۴» را ترجمه کردم؛ زیرا داستان آن متفاوت و بسیار تکان‌دهنده‌تر بود؛ داستان کسی که در اردوگاه کار اجباری به دنیا آمده و شرایط بسیار بدتری را تجربه کرده است. شخصیت اصلی داستان، شین دونگ-هیوک، کسی است که در پایین‌ترین طبقۀ جامعه قرار دارد؛ آن هم در جامعه‌ای که ادعای جامعۀ بدون طبقۀ سوسیالیستی را دارد، اما در واقع جامعه‌ای بسیار طبقاتی است.آکواریوم‌های پیونگ یانگ ترجمۀ بیژن اشتریدر کتاب «رهبر عزیز» شرایط تقریباً برعکس این است. در هرم طبقاتی جامعۀ کره شمالی، خاندان کیم و شخص رهبر در اوج هستند و شاید چند سطح پایین‌تر، آقای جانگ قرار داشته که شخصیت اصلی کتاب «رهبر عزیز» است. من به این فکر کردم حالا که با ترجمۀ «فرار از اردوگاه ۱۴» پایین‌ترین طبقه را به تصویر کشیده‌ام، با ترجمۀ «رهبر عزیز» تلاش کنم آن سوی واقعیت زندگی افرادی را که در بالاترین سطح قرار دارند نیز به تصویر بکشم؛ اینکه چرا شخصی در این موقعیت، ایمانش نسبت به کره شمالی و رهبر خود متزلزل می‌شود و فرار می‌کند. باور من بر این بود که کنار هم گذاشتن این دو روایت باید جالب باشد.کتاب رهبر عزیز اثر جنگ جین سونگآیا قصد ترجمۀ کتاب‌های دیگری در این دست مانند پارک یئون-می فعال حقوق بشر در زمینه مردم کره شمالی را دارید؟کتاب «In Order to Live» از یئان می پارک (박연미) Yeon-mi Park را مطالعه نکرده‌ام و اطلاعی از محتوای آن ندارم. کتاب را باید بخوانم؛ اگر به نظرم مطلب تازه‌ای داشت، در کنار کتاب‌های دیگری که در لیست برنامه‌های آتی برای ترجمه دارم، حتماً قرار خواهم داد. اگر نداشت، به نظرم بهتر است سراغ کتاب دیگری بروم که حرف تازه‌ای ارائه دهد؛ چه دربارۀ کره شمالی و چه دربارۀ هر جای دیگری از دنیا. برای مثال، با ترجمۀ «فرار از اردوگاه ۱۴» و «رهبر عزیز»، هم رأس هرم را نشان دادم و هم انتهای هرم را. بیشتر قصد ترجمۀ کتاب معروف دیگری را از کره شمالی داشتم که متفاوت از دو کتاب قبلی باشد و زاویه دید جدیدی داشته باشد، اما خب زودتر ترجمه شد. آن کتاب دربارۀ مردم عادی در جامعۀ کره شمالی بود.به خاطر زندگی اثر یئان می پارککتاب‌های تازه‌تری برای ترجمه در دست دارید؟در حال حاضر با همکاری فردی دیگر، به ترجمۀ یک نمایشنامه مشغول هستیم که کار رو به اتمام است. بعد از آن آثاری را برای ترجمه مد نظر دارم. یکی از کارهایی که در حال حاضر در دست انتشار است مربوط به کره است. یک کتاب دیگر هم هست که البته این‌ بار دربارۀ کره شمالی نیست اما فضای مشابهی دارد که ترجمه شده و برای چاپ در دست ناشر است و امیدوارم که تا پایان امسال به بازار بیاید. کتاب مربوط به زمان جنگ ایران و عراق است و شخصیت اصلی یک دانشجوی عراقی است که به خاطر مسخره کردن صدام به زندان افتاده است. کتاب مربوط به فضای دیکتاتوری صدام و مسائلی از این دست است.منتشر شده در سایت خبرگزاری ایمنا ۶ آبان ۱۳۹۷رهبر کره شمالی به همراه همسرشگلیتا حسین پور اصفهانیگلیتا حسین پور اصفهانیSun, 04 Jan 2026 13:41:17 +0330https://virgool.ir/@SayehTalks/سینما-و-جنبش-دانشجویی-معرفی-فیلم-vx3mjhseifcjتصویرِ عصیان؛ وقتی سینما سنگر می‌شود اگر کتاب‌ها استخوان‌بندی روایت تاریخی و تئوری مبارزه‌اند، فیلم‌ها رگ و ریشه‌اند؛ جایی که خشاب خشم دانشجویان، اضطراب نسل جوان، و بوی باروت میدان‌های اعتراض را می‌توان با چشم دید و با تن حس کرد. در مطالب پیشین، با کتاب‌ها همراه شدیم تا ردّ جنبش‌های دانشجویی ایران و جهان را پیدا کنیم؛ از مه ۶۸ فرانسه گرفته تا آلمان، آمریکا، مکزیک و ۱۶ آذر ایران. پیش‌تر نیز با معرفی فیلم از سینمای کرۀ جنوبی، پا به خیابان‌های سئول گذاشتیم و دیدیم چگونه مرگ یک دانشجو می‌تواند آتش زیر خاکستر باشد. مطالعۀ تاریخ جنبش‌های دانشجویی، چه در ایران و چه در جهان، نشان می‌دهد که دردهای مشترک، پاسخ‌های مشترک و البته سرنوشت‌های مشابهی داشته‌اند. بازخوانی این تاریخ برای دانشجوی امروز ضرورتی زنده است؛ نه برای ماندن در گذشته، بلکه برای فهمیدن اینکه این مسیر طولانی چگونه ساخته شده و چه امیدها و هشدارهایی را با خود حمل می‌کند. تاریخ نشان می‌دهد هر بار که نیروی جوان و اندیشه‌ورز به میدان آمده، توانسته توازن قدرت را جابه‌جا کند. در ادامه، فهرستی از مهم‌ترین آثار سینمایی داستانی و مستند را مرور می‌کنیم که مکمل ضروری آن مطالعه نظری هستند؛ آثاری که گاهی شاعرانه هستند و گاهی خشن. سینمای فرانسهمه ۶۸ فرانسه فقط یک شورش سیاسی نبود؛ یک انفجار فرهنگی بود که حتی جشنواره کن را هم به تعطیلی کشاند. در آن سال، گدار، تروفو و دیگران از پردۀ سینما آویزان شدند تا جشنواره را در همبستگی با دانشجویان و کارگران متوقف کنند. سینمای فرانسه پس از آن هرگز مثل قبل نشد. معرفی فیلم «رویازدگان»رویازدگان (The Dreamers)کارگردان: برناردو برتولوچیمحصول: ۲۰۰۳ فیلم رویازدگان (The Dreamers)رویازدگان برتولوچی در این فیلم، مه ۶۸ را از زاویه‌ای متفاوت و به‌شدت خصوصی روایت می‌کند. داستان سه جوان (یک آمریکایی و دو فرانسوی) که در روزهای طوفانی پاریس، خود را در آپارتمانی حبس کرده‌اند و جهان بیرون را از دریچه سینما و بازی‌های روانی بازسازی می‌کنند.«رویازدگان» فیلمی آغشته به تب و تاب مه ۶۸ است؛ اما نه در خیابان، بلکه پشت پنجره‌های یک آپارتمان پاریسی. برتولوچی در این فیلم، مه ۶۸ را از زاویه‌ای به‌شدت خصوصی روایت می‌کند؛ داستان سه جوان (یک آمریکایی و دو فرانسوی) که در روزهای طوفانی پاریس، خود را در آپارتمانی حبس کرده‌اند.نکته تاریخی جذابی که در فیلم برجسته است و در کتاب‌ها کمتر به آن پرداخته می‌شود، جرقۀ اولیۀ اعتراضات است: اخراج هانری لانگلوا (مدیر سینماتک فرانسه). دانشجویان پیش از آنکه برای حقوق کارگران فریاد بزنند، برای دفاع از سینما به خیابان آمدند. این فیلم همان رگه‌ای را آشکار می‌کند که کتاب‌های نظری قادر به لمسش نیستند: سرگیجه نسلی که میان سینما، آرمان‌گرایی و میل به گسستن از نظم خانوادگی در نوسان است. این اثر مرثیه‌ای است برای معصومیت از دست رفتۀ نسلی که می‌خواست جهان را با شعر و سینما تغییر دهد.برای درک لایۀ روانکاوانۀ این جنبش، می‌توان این فیلم را در کنار خواندن کتاب «علیه افسردگی ملی» اثر ژولیا کریستوا مشاهده کرد. کریستوا در این اثر توضیح می‌دهد که چه وضعیت روانی و اجتماعی، نسل جوان را به سمت طغیان علیه اقتدار موجود سوق داد.  معرفی فیلم «همه‌چیز خوب است»همه‌چیز خوب است (Tout va bien)کارگردان: ژان‌لوک گدار و ژان‌پیر گورین محصول: ۱۹۷۲فیلم همه‌چیز خوب است (Tout va bien)همه‌چیز خوب است اگر «رویازدگان» نگاهی رمانتیک به گذشته دارد، گدار در «همه‌چیز خوب است» کالبدشکافی بی‌رحمانه‌ای از دورانِ پس از طوفان ارائه می‌دهد. فیلم چهار سال بعد از وقایع ۶۸ ساخته شده و داستان زوجی روشنفکر است که در جریان اعتصاب کارگران یک کارخانه سوسیس‌سازی، گروگان گرفته می‌شوند. گدار با فرمی ساختارشکن (دیوار چهارم را می‌شکند و صحنه را مانند خانه عروسکی برش‌خورده نشان می‌دهد) می‌خواهد بگوید: انقلاب تمام نشده، بلکه به مبارزه طبقاتی روزمره تبدیل شده است. این فیلم پاسخی است به کسانی که فکر می‌کردند مه ۶۸ شکست خورده است؛ گدار فریاد می‌زند که مبارزه از خیابان به کارخانه‌ها و ساختارهای روزمره منتقل شده است. گدار، دوربینش را نه بر تظاهرات که بر پیامدهای پساکودتا و پساعتراض می‌گذارد. اگر در بخش فرانسه مقاله قبل از «نظم موجودی» گفتیم که مه ۶۸ تلاش کرد آن را زیر سؤال ببرد، گدار اینجا نشان می‌دهد چه بر سر بدن‌های خسته و رویاهای ترک‌خورده می‌آید. فیلم، سندی است از این واقعیت تلخ که هر جنبشی، حتی موفق‌ترینش، در سطح زندگی روزمره باز هم هزینه دارد.این فیلم را باید کنار کتاب «حقیقت دموکراسی» خواند؛ همان‌جایی که نانسی می‌گفت خیابان و دانشگاه می‌توانند مفهوم دموکراسی را دوباره اختراع کنند. گدار نشان می‌دهد بعد از این اختراع، چه چیزی از آن باقی می‌ماند.   سینمای آلمانجنبش دانشجویی آلمان (که در مطلب قبلی پیرامون کتاب‌ها به تفصیل در موردش صحبت کردیم)، دو مسیر متفاوت را طی کرد: گروهی مانند «سبزها» وارد پارلمان شدند و گروهی دیگر اسلحه به دست گرفتند. سینمای آلمان در بازنمایی این دوگانه، شاهکارهایی خلق کرده است که مرز باریک میان «آرمان‌گرایی» و «تروریسم» را واکاوی می‌کنند. معرفی فیلم «کمپلکس بادر ماینهوف»کمپلکس بادر ماینهوف (The Baader Meinhof Complex)کارگردان: اولی ادلمحصول: ۲۰۰۸ فیلم کمپلکس بادر ماینهوف (The Baader Meinhof Complex)کمپلکس بادر ماینهوف این فیلم روایتی نفس‌گیر و تکان‌دهنده از شکل‌گیری «فراکسیون ارتش سرخ» (RAF) است. گروهی از دانشجویان رادیکال که پس از سرکوب‌های پلیس و ترور بنو اونه‌زورگ (که در کتاب‌ها خواندیم)، به این نتیجه رسیدند که «با سیستم نمی‌توان حرف زد، باید به سیستم شلیک کرد.» فیلم با جزئیاتی دقیق، لحظات کلیدی تاریخ معاصر آلمان را بازسازی می‌کند؛ از آتش زدن فروشگاه‌ها در فرانکفورت به نشانه اعتراض به جنگ ویتنام (با شعار: «بگذارید مصرف بسوزد») تا عملیات‌های چریکی شهری. این اثر به ما هشدار می‌دهد که چگونه خشم مقدس دانشجویی، اگر به بن‌بست سیاسی بخورد، می‌تواند به خشونت کور تبدیل شود. هرچند این فیلم در نگاه نخست درباره گروه ارتش سرخ است، اما تاریخ دانشجویی آلمان را بدون عبور از این پیچ نمی‌توان فهمید. نسل ۶۷ آلمان، همان نسلی که در مقاله قبلی از پیوندش با فضای نظری مکتب فرانکفورت گفتیم، بخشی از نیرویش را در مسیر رادیکالیسم مسلحانه از دست داد.فیلم ادل، گرچه با روایت‌های ساده‌سازش نقد شده، اما تصویری روشن از این تضاد درونی ارائه می‌دهد: اینکه چگونه خشونت دولتی، سرکوب تظاهرات، و شلیک به دوچکه، می‌تواند بخشی از یک جنبش دانشجویی را به سمت مبارزه زیرزمینی سوق دهد. این گسست را کتاب‌ها «توصیف» می‌کنند، اما فیلم‌ها «قابل لمس» می‌سازند. این مجموعه را باید مانند ضمیمه عملی همان فصل «دموکراسی و جنبش دانشجویی» در کتاب هابرماس خواند. همان‌جا که گفته بودیم روشنفکران گاهی حامی و گاهی منتقد دانشجویان بودند؛ این فیلم‌ها نشان می‌دهند که چگونه خود دوچکه میان این دو سویه در رفت و برگشت بود: هم نظریه را می‌فهمید، هم وزن مشت و باتوم را. از رودی دوچکه تا RAF؛ تصویری که تاریخ رسمی سانسورش کرددر مقاله قبلی، از «روح سرخ دانشگاه» و نقش رودی دوچکه گفتیم (به زودی درباره این موضوع، ویدئو معرفی کتاب نیز خواهم ساخت)، از اینکه چگونه شلیک یک راست‌گرا در ۱۹۶۸ نه تنها یک رهبر، که مسیر یک نسل را دگرگون کرد. اما سینمای آلمان، این روایت را به‌گونه‌ای ثبت کرده که کتاب‌ها قادر به انجامش نیستند: با صورت‌ها، صداها و لحظه‌هایی که در هیچ تحلیل نظری دیده نمی‌شوند. مجموعه آثار تصویری درباره رودی دوچکهاگر بخواهید تاریخ را صحنه‌به‌صحنه، سال‌به‌سال ببینید، این فهرست یک آرشیو زنده است؛ از مصاحبه‌های اولیه تا سال‌های تبعید و فروپاشی جسمی. حضور مستمر دوچکه در رسانه‌ها نتیجه یک واقعیت تاریخی است: او برای نسلش فقط رهبر سیاسی نبود، آینه بود؛ آینه اضطراب آلمانِ پساجنگ. مستندهای رودی دوچکه؛ سیمای یک رهبر اگر بادر و ماینهوف نماد «خشونت انقلابی» بودند، رودی دوچکه نماد «شعور انقلابی» بود. او معتقد به «راه‌پیمایی طولانی در نهادها» بود، نه بمب‌گذاری. تماشای مستندهای زیر برای درک شخصیت کاریزماتیک او که با ترور یک راست‌گرای افراطی ناتمام ماند، ضروری است (به ترتیب سال انتشار):  رودی دوچکه (Rudi Dutschke) (اپیزودی از مجموعه مستند جهت اطلاع Zu Protokoll, Episode aired Dec 3, 1967)  راه رفتن با سربلندی: ردپاهایی از رودی دوچکه (Aufrecht gehen, Rudi Dutschke) (فیلم مستند)   رودی دوچکه: شورشی (Dutschke, Rudi, Rebell) (فیلم کوتاه تلویزیونی) رودی دوچکه (Rudi Dutschke) (اپیزودی از مجموعه مستند زندگی‌نامه‌های آلمانی Deutsche Lebensläufe, Episode aired Nov 7, 2002)  دوچکه (Dutschke) (فیلم تلویزیونی ساخت سال 2009) دوچکه: چهرۀ یک انقلابی آلمانی (Dutschke - Gesicht einer deutschen Revolte) (فیلم تلویزیونی ساخت سال 2018) فهرست این فیلم‌ها را به نقل از کتاب «روح سرخ دانشگاه: زندگینامۀ رودی دوچکه، رهبر جنبش دانشجویی آلمان» اثر اولریش شوسی نقل کرده‌ایم که پیشتر معرفی کرده بودیم. سینمای آمریکای لاتیندر بخش قبل و در معرفی کتاب‌های مکزیک، به سرکوب خونین تلاتلولکو اشاره کردیم. اما روح آن دانشجویان در کالبد نسل‌های بعدی دمیده شد. نمونۀ بارز این تداوم تاریخی را می‌توان در شیلی دید؛ جایی که دانشجویان نه برای ایدئولوژی‌های کلان، بلکه برای زندگی روزمره جرقۀ انقلابی تازه را زدند. معرفی فیلم «کشور خیالی من»کشور خیالی من (My Imaginary Country) کارگردان: پاتریسیو گوسمانمحصول: ۲۰۲۲ فیلم کشور خیالی من (My Imaginary Country)گرچه این فیلم دربارۀ شیلی است، نه مکزیک، اما حلقه اتصالش به مقاله قبلی روشن است: هر دو درباره لحظه‌هایی هستند که تظاهرات دانشجویی به جنبش ملی تبدیل می‌شود. اگر در بخش مکزیک مقاله قبل از «تلاتلولکو» و هزینه‌های سنگین اعتراض گفتیم، گوسمان در این فیلم نشان می‌دهد که چگونه نیم قرن بعد، دانشجویان شیلی دوباره آن شعله را زنده کردند.کشور خیالی من پاتریسیو گوسمان، مستندساز کهنه‌کار شیلیایی که نیم‌قرن پیش کودتای پینوشه و مرگ آلنده را ثبت کرده بود، این بار دوربینش را به سمت خیابان‌های سانتیاگو در سال ۲۰۱۹ می‌چرخاند. جنبشی که با یک نافرمانی مدنی ساده توسط دانش‌آموزان و دانشجویان شروع شد: پریدن از گیت‌های مترو در اعتراض به افزایش ۳۰ پزویی قیمت بلیت. شعار معروف آنها این بود: «به خاطر ۳۰ پزو نیست، به خاطر ۳۰ سال است.» (اشاره به ۳۰ سال سیاست‌های نئولیبرالی پس از دیکتاتوری). گوسمان در این مستند خیره‌کننده نشان می‌دهد که چگونه یک حرکت دانشجویی ساده، به تدوین قانون اساسی جدید برای یک کشور منجر شد. این فیلم اثباتی است بر اینکه دانشگاه هنوز هم نبض تغییرات اجتماعی است.«کشور خیالی من»، تصویری احساسی و سیاسی از سیل دانشجویانی است که از دل خیابان‌ها خواستند کشورشان را بازتعریف کنند؛ نه بر مبنای گذشته‌ای تحمیلی، بلکه بر اساس رؤیایی مشترک. فیلم، اثبات می‌کند که تاریخ جنبش‌های دانشجویی آمریکای لاتین خطی نیست؛ موج است، می‌رود و دوباره برمی‌گردد. سینمای کره جنوبیدر دو مطلب پیشین، ابتدا را ورق زدیم و سپس با به خیابان‌های پاریس و سانتیاگو رفتیم. اما جغرافیای مبارزه، مرز نمی‌شناسد. اگر در اروپا دانشجوها با سنگفرش و بیانیه می‌جنگیدند، در شرق آسیا، و به‌ویژه کره جنوبی، بهای سنگینی برای دموکراسی پرداخت می‌شد. کرۀ جنوبی پیش از آنکه امروز به‌عنوان الگویی از توسعه و دموکراسی شناخته شود، دوره‌ای تاریک زیر سایه حکومت‌های نظامی را پشت سر گذاشت.دهه‌های ۷۰ و ۸۰ میلادی، دوره‌ای بود که دانشگاه‌ها به کانون مقاومت مدنی تبدیل شدند؛ فضایی که هر اعتراض دانشجویی، آینه‌ای از خشم عمومی بود. از قتل دانشجوی دانشگاه ملی چوننام آغاز شد و به موجی انجامید که در گوانگجو فوران کرد. قیامی ده‌روزه که نه فقط یک شهر که بنیان مشروعیت رژیم را لرزاند. دیکتاتور نظامی به نام«چون دوو-هوان» که نامش با کشتار گره خورده و سرنوشتش در نهایت با حکم اعدام (در سال ۱۹۹۶) رقم خورد. برای درک اینکه چگونه دانشجویان کره‌ای توانستند یکی از خشن‌ترین دیکتاتوری‌های نظامی آسیا را به زانو درآورند، باید این دو فیلم را نه به عنوان آثار سرگرم‌کننده، بلکه به‌عنوان اسناد تصویری یک ملت تماشا کنید. این دو اثر، دو پرده از یک نمایش تراژیک اما باشکوه هستند: معرفی فیلم «هجدهم ماه می»هجدهم ماه می (May 18) کارگردان: کیم جی-هون محصول: ۲۰۰۷فیلم هجدهم ماه می (May 18)اگر می‌خواهید بدانید چرا ۱۸ می ۱۹۸۰ در تقویم یونسکو به عنوان «قیام دموکراتیک» ثبت شده، باید این فیلم را ببینید. داستان از دانشگاه ملی چوننام آغاز می‌شود؛ جایی که اعتراض دانشجویان به کشته شدن هم‌دانشگاهی‌شان، جرقۀ انبار باروت جامعه شد. اعتراضاتی که ابتدا مسالمت‌آمیز بود، اما دیکتاتور وقت، چون دوو-هوان، با برچسب‌زنی «کمونیست» و «عوامل بیگانه»، دستور آتش داد. فیلم «هجدهم می»، روایتی عریان و دردناک از روزهایی است که ارتش به روی مردم خودش آتش گشود. این اثر نشان می‌دهد که دانشگاه چگونه توانست شهری را بیدار کند و تاوان این بیداری، قتل‌عامی بود که هنوز هم یادآوری‌اش تن جامعه کره را می‌لرزاند.فیلم «هجدهم ماه مه» نیز بُرشی تکان‌دهنده از گوانگجو ۱۹۸۰ ارائه می‌دهد. روایتی از روزهایی که ابتدا با اعتراض مسالمت‌آمیز به قتل یک دانشجو آغاز شد و با دستور مستقیم دووهوان، به قتل‌عامی تمام‌عیار تبدیل شد. این رویداد امروز به‌عنوان «قیام دموکراتیک هجدهم می» در یونسکو ثبت شده؛ نیم‌صفحه‌ای از تاریخ که فهم جنبش دانشجویی شرق آسیا بدون آن ناقص خواهد بود. برای توضیحات بیشتر در مورد این فیلم می‌توانید مقالۀ پیشین را در ویلاگ ویرگول، از اینجا بخوانید.معرفی فیلم «هنگامی که روز فرا می‌رسد (1987)»هنگامی که روز فرا می‌رسد: ۱۹۸۷ (1987: When the Day Comes)کارگردان: جانگ جون-هوان محصول: ۲۰۱۷ فیلم هنگامی که روز فرا می‌رسد: ۱۹۸۷ (1987: When the Day Comes)اگر «هجدهم می» داستان کاشتن بذر آزادی در خاک خونین بود، «۱۹۸۷» داستانِ درو کردن آن است. هفت سال پس از آن کشتار، زمانی که رژیم نظامی گمان می‌کرد همه چیز را تحت کنترل دارد، شکنجه و قتل یک دانشجوی دیگر (پارک جونگ-چول) کاسۀ صبر ملت را لبریز کرد. این فیلم با ریتمی تند و نفس‌گیر، وقایع واقعی «جنبش دموکراسی ژوئن» را بازسازی می‌کند. لحظه‌ای تاریخی که دانشجویان، فعالان مدنی و مردم عادی دست‌به‌دست هم دادند و دیکتاتوری را که دستانش به خون گوانگجو آلوده بود، پایین کشیدند. «۱۹۸۷» فقط یک فیلم نیست؛ کلاسِ درسِ همبستگی است و نشان می‌دهد وقتی دانشجو نترسد، هیچ دیکتاتوری در امان نخواهد بود.فیلم «۱۹۸۷: When the Day Comes» روایتی است از خیزش دموکراسی ژوئن ۱۹۸۷؛ زمانی که مردم و دانشجویان قدم آخر را برای پایان‌دادن به حکومت نظامی چون دووهوان برداشتند. همان کسی که به خاطر نقش در سرکوب‌های گسترده، از جمله کشتار گوانگجو، سال‌ها بعد در ۱۹۹۶ به اعدام محکوم شد. برای توضیحات بیشتر در مورد این فیلم می‌توانید مقالۀ پیشین را در ویلاگ ویرگول، از اینجا بخوانید.جمع‌بندیسینما همان کاری را با تاریخ جنبش‌های دانشجویی می‌کند که دانشگاه با سیاست کرده: فضا را باز می‌کند، روایت را چندصدایی می‌کند و اجازه می‌دهد صداهایی شنیده شوند که در اسناد رسمی گم شده‌اند. تماشای این فیلم‌ها پس از مطالعه کتاب‌های تاریخ جنبش دانشجویی، مثل دیدن رنگ‌ها پس از شنیدن نام آن‌هاست. این آثار به ما یادآوری می‌کنند که جنبش دانشجویی فقط بیانیه و قطعنامه نیست؛ بلکه شور، جوانی، اشتباه، عشق و خون است که در هم آمیخته شده. همان‌طور که در مقالات پیشین گفتم، داستان مقاومت در شرق آسیا، پیچیدگی‌ها و رشادت‌هایی دارد که کمتر شنیده‌اید.به‌زودی در مطلبی جامع و تخصصی، به کالبدشکافی جنبش‌های دانشجویی در شرق آسیا (ژاپن، کره و چین) خواهم پرداخت. این صفحه را دنبال کنید تا شاهد تلاقی سنت و مدرنیته، و اطاعت و طغیان در این بخش مهم از جهان باشید.گلیتا حسین پور اصفهانیگلیتا حسین پور اصفهانیTue, 09 Dec 2025 13:22:30 +0330https://virgool.ir/@SayehTalks/چرا-باید-تاریخ-جنبش-های-دانشجویی-را-خواند-qtcdpycv7sooمعرفی جامع بهترین کتاب‌های جنبش دانشجویی ایران و جهان۱۶ آذر در تقویم ایران فقط یک تاریخ نیست؛ یادآور روزی است که دانشگاه تصمیم گرفت سکوت نکند. در پاییز ۱۳۳۲، سنگفرش دانشکدۀ فنی دانشگاه تهران با خون سه دانشجو، یعنی احمد قندچی، مصطفی بزرگ‌نیا و مهدی شریعت‌رضوی، رنگین شد و پیامی روشن به جامعه داد: دانشگاه شریان بیداری و چشم تیزبین آزادی است.اما این مطالبه‌گری دانشجویان تنها به ایران و آن‌هم سال‌های اخیر محدود نبود که به‌واسطۀ مواضع و عملکرد برخی فعالان سابق دانشجویی ایران لوث و بدنام شود. دانشجویی که در ۱۶ آذر ۳۲ در برابر استعمار و استبداد ایستاد، در همان مسیر جهانی حرکت می‌کرد که بعدها در پاریس، برلین، برکلی و مکزیکوسیتی، جهان دانشجویان را تکان دادند.مطالعۀ تاریخ جنبش‌های دانشجویی، چه در ایران و چه در جهان، به ما نشان می‌دهد که دردهای مشترک، پاسخ‌های مشترک و البته سرنوشت‌های مشابهی داشته‌اند. بازخوانی این تاریخ برای دانشجوی امروز ضرورتی زنده است؛ نه برای ماندن در گذشته، بلکه برای فهمیدن اینکه این مسیر طولانی چگونه ساخته شده و چه امیدها و هشدارهایی را با خود حمل می‌کند. تاریخ نشان می‌دهد هر بار که نیروی جوان و اندیشه‌ورز به میدان آمده، توانسته توازن قدرت را جابه‌جا کند.در ادامه، فهرستی جامع از مهم‌ترین و کاربردی‌ترین کتاب‌های مربوط به جنبش‌های دانشجویی جهان (به‌ویژه مه ۶۸) و جنبش دانشجویی ایران ارائه می‌شود؛ آثاری که می‌توانند برای فهم واقعیت دانشگاه و نقش تاریخی دانشجویان، چراغ راه باشند.البته جنبش دانشجویی محدود به این کشورها نبوده است. برای همین در مطلب دیگری به جنبش دانشجویی در آسیای شرقی خواهم پرداخت. ۱. جنبش دانشجویی فرانسه؛ جایی که مه ۶۸ آغاز شدجنبش دانشجویی فرانسه در مه ۱۹۶۸ یکی از نقطه‌های عطف تاریخ معاصر است؛ رخدادی که از یک اعتراض کوچک در خوابگاه نانتر آغاز و خیلی زود به موجی فراگیر در سراسر کشور تبدیل شد. دانشجویان و کارگران در کنار هم ایستادند و چنان نیرویی پدید آوردند که پایه‌های جمهوری پنجم فرانسه را لرزاند و نظم موجود را زیر سؤال برد. این جنبش تنها یک خیزش سیاسی نبود؛ تجربه‌ای فرهنگی، نسلی و نظری بود که برداشت تازه‌ای از مفهوم همبستگی، آزادی و مشارکت سیاسی ارائه کرد. فهمیدن مه ۶۸ یعنی شناختن ریشه‌های بسیاری از تحولات فکری و اجتماعی نیم‌قرن اخیر اروپا. در ادامه، مهم‌ترین منابع فارسی برای مطالعه این رویداد را معرفی می‌کنیم.انقلاب ۱۹۶۸ فرانسهانقلاب ۱۹۶۸ فرانسه: گزارش مستند و کلاسیکنویسندگان: پاتریک سیل و مورین مکانویلمترجم: حسین بخشندهناشر: سراییانقلاب ۱۹۶۸ فرانسه: گزارش مستند و کلاسیکاین کتاب روایتی کلاسیک و مستند از وقایع ۱۹۶۸ ارائه می‌کند. نویسندگان با دقتی روزنامه‌نگارانه، مسیر اعتراضات را قدم‌به‌قدم دنبال می‌کنند و نشان می‌دهند چگونه شعله یک اعتراض دانشجویی توانست به جنبشی سراسری تبدیل شود. خواننده در این کتاب به وضوح می‌بیند که چه عواملی، از بحران‌های سیاسی تا نارضایتی‌های فرهنگی، در کنار یکدیگر آتش مه ۶۸ را شعله‌ور کردند.  می ۶۸ در فرانسهمی ۶۸ در فرانسه: رویکرد نظری و فلسفینویسندگان: آلن بدیو، ژیل دلوز، فلیکس گتاری و میشل لوویمترجمان: سمیرا رشیدپور و محمدمهدی اردبیلیناشر: رخداد نومی ۶۸ در فرانسه: رویکرد نظری و فلسفیاگر پرسش اصلی این باشد که پشت این اعتراض‌ها چه اندیشه‌ای جریان داشت، این کتاب پاسخ روشنی ارائه می‌کند. مقاله‌هایی از آلن بدیو، ژیل دلوز، میشل لووی و دیگر متفکران برجسته، مه ۶۸ را نه فقط به عنوان یک حادثه سیاسی، بلکه به عنوان رخدادی فکری بررسی می‌کند. این مجموعه برای دانشجویان و خوانندگانی ارزشمند است که می‌خواهند ریشه‌های نظری این جنبش و پیامدهای فلسفی آن را بشناسند. علیه افسردگی ملیعلیه افسردگی ملینویسنده: ژولیا کریستوامترجم: مهرداد پارساناشر: شوندعلیه افسردگی ملیکریستوا در این کتاب از زاویه روانکاوی به جامعه فرانسه در دهۀ ۶۰ نگاه می‌کند. او تلاش می‌کند توضیح دهد چه وضعیت روانی و اجتماعی نسل جوان را به سمت طغیان علیه اقتدار موجود سوق داد. این تحلیل، لایه‌ای عمیق‌تر از فهم مه ۶۸ را ارائه می‌دهد؛ لایه‌ای که کمتر در روایت‌های صرفاً تاریخی دیده می‌شود. حقیقت دموکراسیحقیقت دموکراسینویسنده: ژان‌لوک نانسیمترجم: پویا ایمانیناشر: مرکزحقیقت دموکراسینانسی در این کتاب به بررسی مفهوم دموکراسی در دل جنبش‌های اعتراضی می‌پردازد. او نشان می‌دهد چگونه خیابان، دانشگاه و فضای عمومی می‌توانند بسترهایی برای بازتعریف دموکراسی باشند. این اثر مکمل خوبی برای درک پیامدهای فکری و سیاسی مه ۶۸ است؛ به‌ویژه برای خوانندگانی که دنبال ابعاد نظری این تحولات هستند.   ۲. جنبش دانشجویی آلمان؛ رادیکالیسم چپ علیه راست افراطی و دیکتاتوریجنبش دانشجویی آلمان، به‌ویژه از اواخر دهه ۵۰ تا پایان دهه ۶۰ میلادی، یکی از مهم‌ترین نمونه‌های پیوند میان نظریه انتقادی و اقدام رادیکال است. فضای سیاسی آن سال‌ها، زیر سایه حافظه جنگ جهانی دوم، مقاومت در برابر بازتولید اقتدارگرایی، و تأثیر اندیشه‌های مکتب فرانکفورت شکل گرفت. دانشجویان آلمانی نه فقط به نظم سیاسی اعتراض کردند، بلکه سعی داشتند با اتکا به تشکیلات و کار جمعی، مسیر تازه‌ای برای مشارکت سیاسی بسازند؛ مسیری که بعدها در تأسیس حزب سبزها و ورود مطالبات دانشجویی به سیاست رسمی دیده شد.  روح سرخ دانشگاهروح سرخ دانشگاه: زندگی‌نامۀ رودی دوچکه، رهبر جنبش دانشجویی آلماننویسنده: اولریش شوسیمترجم: مرجانه فشاهیناشر: مردم‌نگارروح سرخ دانشگاه: زندگی‌نامۀ رودی دوچکه، رهبر جنبش دانشجویی آلماناین کتاب روایتی روشن و مستند از زندگی پرفراز و نشیب رودی دوچکه، یکی از چهره‌های کاریزماتیک جنبش دانشجویی آلمان، است که در سال سال ۱۹۶۸ توسط یک راستگرای افراطی ترور شد. او که با وجود آسیب‌های جسمی و روحی بسیار و تهدیدهای دوبارۀ راستگرایان که او را ناگزیر از زندگی در تبعید کشورهای مختلف کرده بود، در حالی که تازه دکترای جامعه‌شناسی خود را دریافت کرده و در لیست حزب تازه‌تأسیس چپ‌نوی «سبزها» به پارلمان ایالتی برمن راه یافته بود، پس از تحمل ۱۲ سال جراحت ناگهان درگذشت و بدل به نماد نسلی مبارز شد.نویسنده با تکیه به آرشیوهای خانوادگی، خصوصی و دولتی آلمان، از جمله نهادهای امنیتی آلمان شرقی و غربی که او را رصد و تعقیب می‌کردند، نشان می‌دهد چگونه دوچکه توانست با زبان دقیق، شجاعت فردی و فهم تاریخی، بخش بزرگی از نسل خود را نسبت به خطر فراموشی و سازش‌پذیری حساس کند. اثر، علاوه بر روایت زندگی او، تصویری نزدیک از فضای فکری جنبش، تضادهای درونی آن و رابطه میان نظریه انتقادی و عمل رادیکال ارائه می‌دهد. مبارزه علیه وضع موجودمبارزه علیه وضع موجود: جنبش دانشجویی آلمان ۱۹۵۵-۱۹۸۵نویسنده: زابینه ‌فون‌دیرکهمترجم: محمد قائدناشر: طرح نو (1381)، نشر نو (1398)مبارزه علیه وضع موجود: جنبش دانشجویی آلمان ۱۹۵۵-۱۹۸۵این کتاب یکی از مهم‌ترین مطالعات تحلیلی دربارۀ ابعاد فرهنگی و به‌ویژه ادبیات و هنر در جنبش دانشجویی آلمان است که بلا تشکیل «اپوزیسیون فراپارلمانی» برخی از آنها با تشکیل «حزب سبزها» دو دهه بعد بدل به نسل تازه‌ای در سیاست رسی آلمان شدند. فون‌دیرکه نشان می‌دهد چگونه جنبش از اعتراضات خیابانی، اشغال دانشگاه‌ها و نقد ساختار قدرت، به‌تدریج به سوی سیاست رسمی حرکت کرد. کتاب، شکل‌گیری شبکه‌های دانشجویی، بحث‌های درونی، و مسیرهایی را بررسی می‌کند که نهایتا به تاسیس حزب سبزها انجامید. نقطه قوت اثر، تمرکز بر مسئله «نتیجه‌گرایی» در کنش دانشجویی است؛ اینکه چگونه جنبش می‌تواند انرژی اعتراضی را به دستاوردهای پایدار سیاسی تبدیل کند. یورگن هابرماس: نقد در حوزه عمومییورگن هابرماس: نقد در حوزه عمومی: مجادلات فلسفی هابرماس با پوپری‌ها، گادامر، لومان، لیوتار، دریدا و دیگراننویسنده: رابرت هولابمترجم: حسین بشیریهناشر: نییورگن هابرماس: نقد در حوزه عمومی: مجادلات فلسفی هابرماس با پوپری‌ها، گادامر، لومان، لیوتار، دریدا و دیگراناین کتاب مقدمه‌ای منظم بر اندیشه‌های هابرماس و تحول مفهوم «حوزۀ عمومی» است، اما برای مطالعه جنبش دانشجویی آلمان نیز ارزش ویژه‌ای دارد. در فصل «دموکراسی و جنبش دانشجویی»، نویسنده با استناد به آرای هابرماس، نشان می‌دهد چگونه دانشجویان آلمانی کوشیدند فضای دانشگاه را به صحنه‌ای برای گفت‌وگو، نقد ساختار قدرت و بازتعریف مشارکت سیاسی تبدیل کنند. هولاب همچنین توضیح می‌دهد چه رابطه‌ای میان این جنبش و روشنفکرانی چون هابرماس شکل گرفت؛ رابطه‌ای که گاهی حمایتی بود و گاهی انتقادی، اما در هر حال بر رشد حساسیت سیاسی و نظری نسل دانشجو اثر گذاشت.  ۳. جنبش دانشجویی آمریکا؛ صدای صلح در زمان جنگجنبش دانشجویی آمریکا در دهه ۶۰ میلادی بخشی از آن لرزش بزرگ فرهنگی و سیاسی بود که سراسر جامعه آمریکا را تکان داد. در حالی که دولت لایه‌لایه در جنگ ویتنام فرو می‌رفت، دانشجویان در برکلی، کلمبیا، میشیگان و صدها پردیس دیگر تبدیل شدند به صدای صلح، پرسش‌گری و مقاومت مدنی. اعتراضات ضدجنگ، جنبش آزادی بیان، و سازمان‌یابی دانشجویان چهره دانشگاه‌ها را تغییر داد و نشان داد نهاد دانشگاه می‌تواند جایی باشد که وجدان جمعی در آن شکل می‌گیرد؛ جایی که تردیدها و امیدها در کنار هم به فریاد بدل می‌شوند. جنبش دانشجویی در آمریکا: رویدادها و قطعاتی از دهه ۶۰جنبش دانشجویی در آمریکا: رویدادها و قطعاتی از دهه ۶۰مؤلف: نادر فتوره‌چیناشر: رخداد نوجنبش دانشجویی در آمریکا: رویدادها و قطعاتی از دهه ۶۰این کتاب مدخلی موجز و قابل‌اعتماد برای فهم تجربه دانشجویی آمریکا در دهه ۶۰ است. نویسنده با کنار هم گذاشتن رویدادها، اسناد و روایت‌های آن دوره، تصویری روشن از این می‌سازد که چگونه اعتراضات دانشجویان علیه جنگ ویتنام به جنبش اجتماعی گسترده تبدیل شد. اثر برای خواننده روشن می‌کند که این جنبش فقط واکنشی عاطفی به جنگ نبود؛ بلکه نتیجه سازمان‌یابی، آگاهی سیاسی و شکل‌گیری شبکه‌های اعتراضی در دل بزرگ‌ترین اقتصاد سرمایه‌داری بود.مجموعه‌ای از متن‌های رادیکال نسل جوان مخالف جنگ، استبداد، تبعیض طبقاتی، تبعیض نژادی و تبعیض جنستی،  شامل بیانیه‌ها و مانیفست‌ها، سخنرانی‌ها و دفاعیۀ دادگاه از رهبران دانشجویی، جنبش هیپی‌ها و جنبش سیاهانئ (پلنگ‌های سیاه) در این کتاب گردآوری شده‌اند.  ۴. جنبش دانشجویی مکزیک؛ نگاهی کوتاه به فصل خونین تاریخ جنبش دانشجویی مکزیک در دهۀ ۶۰ میلادی، به‌ویژه در سال ۱۹۶۸، بازتابی از عطش آزادی و مطالبۀ عدالت در میان جوانان بود. دانشجویان خواستار پایان کنترل‌های امنیتی، اصلاحات سیاسی و احترام به حقوق مدنی بودند؛ اما حکومت مکزیک در آستانۀ برگزاری المپیک، این صداها را تهدیدی علیه نظم سیاسی تلقی کرد. اوج این تنش‌ها در ۲ اکتبر ۱۹۶۸ و در میدان تلاتلولکو رقم خورد؛ جایی که تجمع مسالمت‌آمیز دانشجویان با خشونتی گسترده سرکوب شد و به یکی از تلخ‌ترین رویدادهای تاریخ معاصر مکزیک تبدیل گردید. این حادثه، مشابه آنچه ۱۶ آذر را برای ایران رقم زده، برای مکزیک نمادی از بهای سنگین آزادی است. ۶۸: پاریس، پراگ، مکزیکوسیتی۶۸: پاریس، پراگ، مکزیکوسیتینویسنده: کارلوس فوئنتسمترجم: زهرا نعیمیناشر: خرد سرخ۶۸: پاریس، پراگ، مکزیکوسیتیفوئنتس، رمان‌نویس و متفکر برجستۀ مکزیکی، در این اثر نگاهی ادبی و تاریخی به موج جهانی اعتراضات سال ۱۹۶۸ می‌اندازد؛ سالی که در سه قاره جنبش‌های دانشجویی و مردمی سربرآوردند. او همزمانی وقایع پاریس (اعتراضات دانشجویی-کارگری می 1968)، پراگ (دوران آزادی موسوم به «بهار پراگ» که با دخالت شوروی سرکوب شد) و مکزیکوسیتی (اعتراضات دانشجویی که به کشتار تلاتلولکو انجامید) را در بستری تحلیلی و پرجزئیات روایت می‌کند و نشان می‌دهد چگونه خواست مشترک نسل جوان برای آزادی، با وجود فاصلۀ جغرافیایی، به زبان و تجربه‌ای جهانی تبدیل شد. این کتاب تصویری گسترده‌تر از زمینه‌های تاریخی کشتار تلاتلولکو ارائه می‌دهد و آن را در کنار رخدادهای مشابه جهان می‌نشاند. قتل عام در تلاتلولکو: به شهادت تاریخ شفاهیقتل عام در تلاتلولکو: به شهادت تاریخ شفاهینویسنده: النا پونیاتوسکامترجم: زهرا نعیمیناشر: دیدآورقتل عام در تلاتلولکو: به شهادت تاریخ شفاهیاین کتاب یکی از مهم‌ترین و تکان‌دهنده‌ترین منابع دربارۀ وقایع ۲ اکتبر ۱۹۶۸ است. کشتار دانشجویان معترض به حکومت مکزیک، در آستانۀ برگزاری جام جهانی در مکزیک توسط لوئیس اچوریا که دو سال بعد دیکتاتور مکزیک شد. پونیاتوسکا، نویسندۀ مشهور مکزیکی با تکیه بر واقع‌گرایی فرم ناداستان، با گردآوری روایت‌های شاهدان، خانواده‌های قربانیان، دانشجویان و حتی برخی مسئولان، تصویری چندصدایی و انسانی از آن روز خونین ارائه می‌دهد. این کتاب که زهرا نعیمی از زبان اسپانیایی ترجمه کرده، نشان می‌دهد چگونه مطالبۀ ساده برای آزادی می‌تواند در برخورد با قدرت به فاجعه‌ای جمعی تبدیل شود. روایت‌ها واقعی، تلخ و بی‌واسطه‌اند و خواننده را به قلب وقایع می‌برند؛ درست همان نقطه‌ای که تاریخ رسمی اغلب تلاش کرده پنهانش کند. 5. پیوند جنبش دانشجویی ایران و جهانجنبش‌های دانشجویی در دهۀ ۱۹۶۰، چه در اروپا و چه در ایران، بازتاب نیاز نسل جوان به آزادی سیاسی، عدالت اجتماعی و اصلاح ساختارهای قدرت بود. در ایران، ۱۶ آذر به نماد ایستادگی و مقاومت دانشجویان در برابر استبداد تبدیل شد؛ همان‌طور که در اروپا، اعتراضات گستردۀ سال ۱۹۶۸ در پاریس، برلین و دیگر شهرها، مطالبۀ تغییر و تحول را فریاد زدند. نکتۀ مهم و کمتر گفته‌شده این است که دانشجویان ایرانی مقیم اروپا نه فقط نظاره‌گر تحولات جهانی نبودند، بلکه خود در شکل‌گیری بخشی از این وقایع نقشی تعیین‌کننده ایفا کردند؛ نقش‌هایی که تاریخ رسمی کمتر به آن‌ها پرداخته است. کنفدراسیون تاریخ جنبش دانشجویان ایرانی در خارج از کشور 1332-57کنفدراسیون؛ تاریخ جنبش دانشجویان ایرانی در خارج از کشور 1332-57مؤلف: افشین متینمترجم: ارسطو آذریناشر: شیرازه کتاب ما، شیرازه، پردیس دانشکنفدراسیون؛ تاریخ جنبش دانشجویان ایرانی در خارج از کشور 1332-57این کتاب منابعی بنیادین برای فهم حضور دانشجویان ایرانی در اروپای دهۀ ۶۰ است. بر اساس اسناد و روایت‌های تاریخی، اعتراض دانشجویان ایرانی به سفر محمدرضا شاه به برلین در سال ۱۹۶۷ و کشته شدن بنو اونه‌زورگ ـ دانشجوی آلمانی که در آن تظاهرات حضور داشت ـ نقش مهمی در شعله‌ور شدن موج بزرگ اعتراضات دانشجویی آلمان داشت. این بخش کمتر شناخته‌شده از تاریخ نشان می‌دهد که چگونه ۱۶ آذر ایران و می۶۸ اروپا، نه در فاصله‌ای دور، بلکه در لحظه‌ای مشترک به هم گره می‌خورند. این دو کتاب برای خوانندۀ ایرانی روشن می‌کنند که دانشجویان خارج از کشور چگونه توانستند به بازیگرانی تأثیرگذار در صحنۀ سیاست بین‌الملل تبدیل شوند. کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانیکنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی (اتحادیۀ ملّی) از آغاز تا انشعابنویسنده: حمید شوکتناشر: عطائیکنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی (اتحادیۀ ملّی) از آغاز تا انشعاباین کتاب یکی از جامع‌ترین و معتبرترین منابع درباره تاریخ کنفدراسیون دانشجویان ایرانی در خارج از کشور است؛ تشکلی که در دهه‌های ۱۳۳۰ تا ۱۳۵۰ به یکی از مهم‌ترین نیروهای سیاسی ایرانی در عرصۀ بین‌المللی تبدیل شد. حمید شوکت با تکیه بر اسناد تاریخی، گزارش‌های رسمی، نشریات دانشجویی و روایت‌های فعالان آن دوران، روند شکل‌گیری، گسترش و سپس انشعاب این سازمان را با دقتی کم‌نظیر بازسازی می‌کند. پرسیدن و جنگیدنپرسیدن و جنگیدن (گفت‌و‌گو با دکتر منوچهر آشتیانی دربارۀ تاریخ معاصر و علوم انسانی در ایران)نویسنده: رضا نساجیناشر: نیپرسیدن و جنگیدن (گفت‌و‌گو با دکتر منوچهر آشتیانی دربارۀ تاریخ معاصر و علوم انسانی در ایران)این کتاب روایت دست‌اولی است از فیلسوف و جامعه‌شناس ایرانی که در بطن رویدادهای «می ۶۸» پاریس و جنبش دانشجویی آلمان (دانشجویان سوسیالیست آلمانی) و ایران (کنفدراسیون دانشجویان ایرانی، اتحادیۀ میهنی) حضور داشته است. آشتیانی از تجربه‌های زیستۀ خود می‌گوید؛ از فضای فکری اروپا، از رویارویی نسل جدید با سنت سیاسی، و از نقش دانشجویان در ساختن تاریخ. اهمیت این کتاب در آن است که پلی میان ذهنیت ایرانی و تجربۀ جهانی می‌سازد و نشان می‌دهد چگونه روشنفکر در مهاجرت می‌تواند همزمان درگیر مسائل جامعۀ خودش و تحولات گسترده‌تر جهان باشد. کلام آخر؛ چرا دانشجو می‌مانیم؟بازخوانی پیوند میان ۱۶ آذر ایران و جنبش‌های جهانی ۱۹۶۸ یادآوری می‌کند که «دانشجو بودن» تنها یک وضعیت موقت تحصیلی نیست؛ یک منش و یک مسئولیت اجتماعی نیز است. کتاب‌هایی که در این بخش معرفی شدند، روایت انسان‌هایی است که نخواستند در برابر تحولات زمانه منفعل و تنها تماشاگر تاریخ باشند. خواندن این آثار کمک می‌کنند بفهمیم چگونه اعتراض‌ها شکل می‌گیرند، چه مسیری را طی می‌کنند و چگونه می‌توانند روابط قدرت را به چالش بکشند.مطالعۀ این کتاب‌ها به بهانه ۱۶ آذر، ادای دِینی است به آگاهی؛ تا بدانیم میراث‌دار چه کسانی هستیم و چگونه می‌توانیم با «خواندن» و «اندیشیدن»، دانشگاه را همچنان سنگرِ بیداری نگه داریم.اگر پس از مطالعه این فهرست از کتاب‌های تحلیلی، کنجکاو شده‌اید که جنبش‌های دانشجویی در آسیای شرقی چه سرنوشتی داشته‌اند، پیشنهاد می‌کنیم تجربه‌ای متفاوت را دنبال کنید. جنبش‌های کره‌جنوبی در دهه ۸۰ میلادی، فصلی خونین و سرنوشت‌ساز از تاریخ معاصر این کشور را رقم زد. فیلم «۱۹۸۷: هنگامی که روز فرا می‌رسد» داستانی واقعی از قتل یک دانشجوی معترض و فوران خشم عمومی است که به پایان دیکتاتوری نظامی چون دووهوان انجامید. این فیلم پلی است میان مطالعه‌ی نظری و درک سینمایی از قدرت دانشگاه.🔗 برای خواندن معرفی کامل این فیلم تأثیرگذار، اینجا کلیک کنید. گلیتا حسین پور اصفهانیگلیتا حسین پور اصفهانیSun, 07 Dec 2025 13:39:33 +0330https://virgool.ir/@SayehTalks/انسان-شناسی-و-آنارشیسم-آموختن-از-جوامع-بدون-دولت-برایان-موریس-ترجمۀ-گلیتا-حسین-پور-اصفهانی-ghexee8rv5pqمنتشر شده در سایت نقد اقتصاد سیاسی مورخ ۲۲ تیر ۱۴۰۳بین انسانشناسی و آنارشیسم نوعی «قرابت انتخابی» وجود دارد. انسانشناسی، با وجود تنوع موضوعی و گستردگی چشماندازش که به مطالعۀ فرهنگ انسانی میپردازد، همواره تمرکز خاصی بر بررسی جوامع پیشادولتی داشته است؛ اما تصویر رایج از انسانشناسی بهعنوان صرفاً مطالعۀ مردم ابتدایی یا دیگرانِ عجیبوغریب و تلاش برای نجات فرهنگهای رو به نابودی، نهتنها نادرست، بلکه مغرضانه نیز هست. انسانشناسی سابقهای دیرینه در مطالعۀ «فرهنگ خودی» یا «انسانشناسی در خانه» دارد و مطالعات مهمی نیز در این زمینه در کشورهایی مانند هند، چین و ژاپن انجام شده است. جالبتوجه است که در متنی که بنیانگذار انسانشناسی ادبی یا پسامدرن شناخته میشود، جیمز کلیفورد و جورج مارکوس (۱۹۸۶) نهتنها به طور قابلتوجهی به انسانشناسی فمینیستی بیتوجهی میکنند، بلکه مطالعات قومنگاری دانشمندان غیرغربی مانند سرینیواس،[۱] کنیاتا،[۲] فی[۳] و ایایاپان[۴] را کاملاً نادیده میگیرند.با وجود این موارد، انسانشناسی رشتهای از علوم اجتماعی است که تأکید ویژهای بر انواع جوامعی داشته که بهعنوان نمونههای آنارشی، یعنی جامعهای بدون دولت، در نظر گرفته شدهاند. ایوانز – پریچارد[۵] در مطالعهی کلاسیک خود دربارهی مردم نوئر،[۶] به بررسی نظام سیاسی این قوم میپردازد و آن را بهعنوان نمونهای از آنارشی منظم[۷] معرفی میکند. هارولد بارکلی[۸] نیز در کتاب پرمحتوا و ارزشمند خود با عنوان مردم بدون دولت،[۹] بهطور معناداری از عنوان «انسانشناسی آنارشیسم» استفاده کرده است. در این اثر، بارکلی تمایز آشنایی را میان «آنارشی بهعنوان یک جامعهی منظم بدون حکومت» و «آنارشیسم بهعنوان یک جنبش و سنت سیاسی» که در طول قرن ۱۹ شکلگرفته، برقرار میکند. انسانشناسان و آنارشیسم: رکلوسس، بوژله، موس، ردکلیف – براون بسیاری از انسانشناسان با ایدههای آنارشیسم همسو و همنظر بودهاند. یکی از نخستین متون قومنگاری، کتاب «مردم اولیه»[۱۰] اثر الی رکلوس[۱۱] است که در سال ۱۹۰۳ تحت عنوان «مطالعاتی در قومنگاری همکارانه» منتشر شد. این کتاب بر اساس اطلاعات مسافران و مبلغان [مسیحیت] نوشته شده و تا حدی تحتتأثیر دیدگاههای تکاملگرایانۀ اواخر قرن نوزدهم است. بااینحال، رکلوس توصیفهای شفاف و همدلانهای از مردمانی مانند آپاچیها،[۱۲] نایارها،[۱۳] توداها[۱۴] و اینویتها[۱۵] ارائه میدهد. او در این اثر برابری اخلاقی و فکری این فرهنگها با «دولتهای بهاصطلاح متمدن» را به رسمیت میشناسد و جالبتوجه است که از اصطلاح «اینویت» که در زبان اینویت به معنای «مردم» است، استفاده کرده و نه از اصطلاح فرانسوی اسکیمو. الی رکلوس، برادر بزرگتر و همکار مادامالعمر الیزه رکلوس،[۱۶] جغرافیدان مشهورتر آنارشیست، بود. سلستین بوژله[۱۷] انسانشناس فرانسوی، یکی دیگر از چهرههای همدل با آنارشیسم بود. او علاوه بر نگارش اثری کلاسیک دربارۀ سیستم طبقاتی هند[۱۸] که تأثیر عمیقی بر لویی دومون گذاشت، پژوهشی مهم نیز دربارۀ پرودون،[۱۹] فیلسوف آنارشیست، انجام داد. بوژله در سال ۱۹۱۱ با دفاع بحثبرانگیز از جایگاه پرودون بهعنوان متفکری برجسته در جامعهشناسی، پیشگام معرفی او در این عرصه بود. علیرغم مخالفت دورکیم[۲۰] با تأکید آنارشیستی بر فرد، هر دو مکتب سوسیالیسم و آنارشیسم، رابطهای نزدیک با سنت جامعهشناسی فرانسوی متمرکز بر دورکیم داشتند. دورکیم نوعی سوسیالیست صنفی بود، اما خواهرزادۀ او، مارسل موس،[۲۱] در اثری کلاسیک به نام «هدیه»[۲۲] به بررسی مبادلۀ متقابل یا هدیه دادن در میان فرهنگهای پیشانوشتاری[۲۳] پرداخت. این اثر کوچک نهتنها بهنوعی یک رسالۀ آنارشیستی است، بلکه یکی از متون بنیادی انسان شناسی است که هر انسانشناس جوانی آن را مطالعه میکند. اگرچه مردمشناسان بریتانیایی کمتر با آنارشیسم شناخته میشوند، اما قابلتوجه است که رادکلیف براون،[۲۴] یکی از پدران این رشته در بریتانیا، در سالهای اولیۀ خود گرایشهای آنارشیستی داشت. آلفرد براون در بیرمنگام متولد شد و با حمایت برادرش توانست در دانشگاه آکسفورد تحصیل کند. در آنجا تحتتأثیر دو شخصیت برجسته قرار گرفت. یکی از آنها آلفرد وایتهد، فیلسوف فرایندگرا بود که نظریه ارگانیسمیاش تأثیر عمیقی بر براون گذاشت. دیگری کروپتکین بود که نوشتههایش براون را مجذوب خود کرد. در دوران دانشجویی در آکسفورد، براون به «آنارشی براون» معروف بود. اما متأسفانه، آکسفورد تأثیر خود را بر او گذاشت و او را بهنوعی روشنفکر اشرافی تبدیل کرد. او حتی نام خود را به «آلفرد رادکلیف – براون» تغییر داد. بااینحال، همانطور که تیم اینگولد (۱۹۸۶) اشاره میکند، نوشتههای رادکلیف – براون سرشار از حس پویایی زندگی اجتماعی است. اما او نیز مانند بسیاری از کارکردگرایان دورکیمی، مسائل مربوط به تعارض، قدرت و تاریخ را کماهمیت جلوه میداد. درحالیکه آنارشیسم تأثیر مستقیمی بر رشتۀ انسانشناسی نداشته است، میتوان بسیاری از انسانشناسان برجسته را بهعنوان لیبرالِهای رادیکال و سوسیالیستها طبقهبندی کرد. بوآس، رادین و دایموند نمونههایی از این افراد هستند. در مقابل، نویسندگان آنارشیست به طور گسترده از یافتههای انسانشناسان بهره بردهاند. در واقع، تفاوت بارزی بین رویکرد آنارشیستها  و مارکسیستها در قبال انسانشناسی وجود دارد. برخلاف مارکسیستها که معمولاً نسبت به انسانشناسی بیاعتنا بودهاند، آنارشیستها  به طور فعال و انتقادی با مطالعات مرد0منگاری تعامل داشتهاند. این بیاعتنایی مارکسیستها به انسان شناسی، با علایق گستردۀ تاریخی و مردمنگارانۀ بنیانگذاران این مکتب، یعنی مارکس و انگلس تناقض دارد. مطالعۀ معروف انگلس با عنوان «منشأ خانواده، مالکیت خصوصی و دولت» تقریباً بهطور کامل بر پایۀ مطالعات مردم نگاری لوئیس مورگان[۲۵] در کتاب جامعۀ باستانی[۲۶] بنا شده است. با وجود این، بررسی نوشتههای مارکسیستهای کلاسیک مانند لنین، تروتسکی، گرامشی و لوکاچ نشان میدهد که دیدگاه آنها در قبال انسانشناسی کاملاً اروپامحور بوده و توجهی به یافتههای این رشته در مورد فرهنگهای غیراروپایی نداشتهاند. در مدخل «انسانشناسی» در فرهنگ اندیشههای مارکسیستی (باتومور، ۱۹۸۳)، به طرز عجیبی هیچ اشارهای به کارهای مارکس و انگلس در قرن نوزدهم نشده و ظهور انسانشناسان مارکسیست فرانسوی (گودلیه[۲۷]، میلسو[۲۸]) در دهۀ ۱۹۷۰، سخنی به میان نیامده است. همچنین جای شگفتی است که یک متن مارکسیستی، بهویژه در مورد شیوههای تولید پیشاسرمایهداری (هیندنس و هیرست، [۲۹]۱۹۷۵)، نهتنها این ایده را میدهد که ابژههای گفتمان نظری وجود نداشتند و بهاینترتیب تاریخ را بهعنوان موضوعی در خورِ مطالعه کنار میگذارد، بلکه دانش انسانشناسی را بهطور کامل نادیده گرفته است. این موضوع با بیاعتنایی مارکسیستهای دانشگاهی نسبت به آنارشیسم نیز همخوانی دارد؛ پری اندرسون، والرشتاین[۳۰] و ای. پی. تامپسون[۳۱] از جملۀ این افراد هستند.   آنارشیستها  و انسانشناسی: کروپوتکین، بوکچین، کلسترز، زرزان کروپوتکین،[۳۲] جغرافیدان و آنارشیست شهیر، در سفرهای گستردهاش در آسیا به موضوعات متنوع قومنگاری علاقهمند شد. این علاقه در کتاب کلاسیک او، «همیاری»[۳۳] متبلور گشت. کروپوتکین در این کتاب استدلال میکند که زندگی، چه در سطح زیستی و چه اجتماعی، تنها عرصۀ رقابت و بقای اصلح نیست، بلکه همکاری و همزیستی نیز نقشی اساسی دارند. او با الهام از آخرین فصل کتاب داروین، «در باب منشأ انواع»، بر اهمیت همکاری در فرایند تکامل تأکید میکند. کروپوتکین این موضوع را در گلسنگها، یکی از ابتداییترین و فراگیرترین اشکال حیات، مشاهده میکند که نشان میدهد همکاری -نه مبارزه- عامل کلیدی در تکامل است. کتاب کروپوتکین بهطور مفصل به بررسی همکاری در میان اقوام مختلف میپردازد. او نهتنها به قبایل شکارچی-گردآورنده مانند بوریات[۳۴] و کابیلی[۳۵] (که اکنون به لطف نوشتههای بوردیو شناخته شدهاند) میپردازد، بلکه همکاری در شهرهای قرون وسطی و جوامع معاصر اروپایی را نیز بررسی میکند. در یک تکنگاری از انجمن انسان شناسی اجتماعی دربارۀ سوسیالیسم،[۳۶] دو مقاله به طور خاص به بررسی آنارشی در میان مردم معاصر میپردازد. مقالههای بارنارد و اورینگ. آلن بارنارد[۳۷] به بررسی «کمونیسم بدوی»[۳۸] و «همیاری » در میان شکارچی – گردآوران کالاهاری[۳۹] میپردازد، درحالیکه جوانا اورینگ[۴۰] به بررسی «آنارشی و جمعگرایی»[۴۱] در میان پیاروآی ونزوئلا[۴۲] که به باغبانی مشغولند، میپردازد. عنوان فرعی مقالۀ بارنارد «کروپوتکین به بوشمنها میپردازد[۴۳]» نشان میدهد که آنارشیسم هنوز هم موضوع موردبحث در میان برخی انسانشناسان است. کروپوتکین علاقهمند بود به بررسی نبوغ خلاقانۀ مردمی که در دورانی زندگی میکردند که او «دوران قبیلهای» تاریخ بشریت توصیفش میکرد. او همچنین به بررسی توسعۀ نهادهای همیاری در این جوامع علاقهمند بود. اما این موضوع به معنای ردکردن ابراز وجود فردی نبود و کروپوتکین برخلاف بسیاری از انسان شناسان معاصر، بین فردیت، ابراز وجود و فردگرایی تمایز قائل شد. موری بوکچین[۴۴] شخصیت بحثبرانگیزی است. حمایت او از شوراهای مردمی و خودگردانی شهری، تأکیدش بر پتانسیل شهرها بهعنوان جوامعی زیستمحیطی، و انتقادهای تندش از انسانبیزاری و بومعرفانی طرفداران اکولوژی عمیق، او را به چهرهای شناختهشده و درعینحال جنجالی تبدیل کرده است. اما رویکرد دیالکتیکی و تاریخی بوکچین که بر دستاوردهای روح انسانی تأکید دارد، او را به سمت مطالعات انسان شناسی سوق داد. پل رادین[۴۵] و دوروتی لی،[۴۶] دو پژوهشگر برجستۀ فرهنگ بومی آمریکا، بیشترین تأثیر را بر او داشتند. بوکچین در کتاب «بومشناسی آزادی»،[۴۷] فصلی را به توصیف «جامعۀ انداموار» اختصاص میدهد و بر ویژگیهای مهم جوامع قبیلهای اولیه تأکید میکند: برابری اولیه و عدم وجود ارزشهای اجباری و سلطهگرانه، حس وحدت بین فرد و جامعۀ خویشاوندی، دارایی مشترک و تأکید بر تعاون و حقوق بهرهبرداری مشترک، و رابطهای هماهنگ و غیر سلطهجویانه با طبیعت. بوکچین بر آن است که ما، بهجای آنکه نحوه زندگی مردمان شکارچی – گردآورنده را برای خود به شکل رؤیا بافانهای خوشایندسازی کنیم، باید از گذشتگان درس بگیریم و از فرهنگ مردمان جوامع پیشاتاریخ بیاموزیم. پیر کلسترز،[۴۸] آنارشیست و انسان شناس، در کتاب کلاسیک خود «جامعه علیه دولت»[۴۹] به بررسی جوامع بومی آمریکای جنوبی، بهویژه قبیلۀ گویاکی (آچه)،[۵۰] میپردازد. او مانند تامس پین[۵۱] و آنارشیستهای اولیه، بین جامعه و دولت تمایز قائل میشود و جوامع کهن[۵۲] را جوامعی میداند که در آنها، قدرت از زندگی اجتماعی جدا نشده است؛ چه شکارچی – گردآوران و چه مردم باغدار (نوسنگی). او افسوس میخورد که فلسفۀ سیاسی غربی، قدرت را تنها در قالب روابط «سلسلهمراتبی، استبدادی و اطاعت» میبیند و آن را باقدرت قهری یکی میداند. با بررسی ادبیات قومنگاری مردم آمریکای جنوبی، البته به جز حکومت اینکاها، کلسترز استدلال میکند که وجه مشخصۀ آنان داشتن حس به دموکراسی با علاقه به برابری بود و حتی رؤسای محلی نیز فاقد قدرت قهری بودند. به گفتۀ کلسترز، «تبادل» بافت اصلی جامعۀ کهن را تشکیل میداد و قدرت قهری در اصل نفی تعامل متقابل بود. او معتقد است که تهاجم جوامع قبیلهای اغراقآمیز بوده و اقتصاد معیشتی به معنای مبارزه بیپایان با گرسنگی نبود، زیرا در شرایط عادی، تنوع و فراوانی غذا وجود داشت. این جوامع اساساً برابر بودند و افراد کنترل زیادی بر زندگی و فعالیتهای کاری خود داشتند. اما به نظر کلسترز، «شکاف» تعیینکننده بین جوامع «کهن» و «تاریخی» نه انقلاب نوسنگی و ظهور کشاورزی، بلکه «انقلاب سیاسی» بود؛ یعنی فزونی کشاورزی و برآمدن دولت. نکات کلیدی تحلیل کلستر اخیراً توسط جان گلدهیل[۵۳] تأیید شده است. این تحلیل، نقد ارزشمندی از نظریۀ سیاسی غربی ارائه میدهد که قدرت را بااقتدار قهرآمیز یکی میداند. او پیشنهاد میکند که به تاریخ کمتر از نظر گونهشناسی نگریسته شود؛ بلکه بهعنوان فرایندی دیده شود که در آن فعالیتهای انسانی استقلال خود را حفظ کرده و در برابر دخالتهای مرکزی و استثمار ذاتی دولت مقاومت کردهاند. درحالیکه برای کلسترز و بوکچین سلطۀ سیاسی و سلسلهمراتب با تشدید کشاورزی و ظهور دولت آغاز میشود؛ برای جان زرزان[۵۴] اهلیکردن گیاهان و حیوانات به معنای پایان دورانی است که انسانها، زندگی واقعی و آزادانه داشتند. از نظر زرزان کشاورزی بهخودیخود، نوعی از خودبیگانگی است؛ زیرا به معنای از دستدادن ارتباط با دنیای طبیعت و ایجاد یک ذهنیت کنترلگر است؛ بنابراین ظهور کشاورزی مستلزم «پایان بیگناهی» و پایان «عصر طلایی» است؛ زیرا انسانها «باغ عدن» را ترک کردند؛ هرچند که عدن نه با باغ، بلکه با زندگی شکارچی – گردآوران تطبیق داده میشود. بات وجه به این حمایت از «بدویگرایی»،[۵۵] جای تعجب نیست که زرزان (۱۹۸۸، ۱۹۹۴) از دادههای انسان شناسی برای تأیید ادعاهای خود استفاده میکند و شکارچی – گردآوران را بهعنوان برابر، واقعی و «موفقترین و پایدارترین سازگاری که تاکنون توسط بشر بهدستآمده» توصیف میکند. (۱۹۸۸، ص. ۶۶) حتی فرهنگ نمادین و شمنیسم مرتبط با شکارچی – گردآورنده، از نظر زرزان، تلاشی برای دستکاری و کنترل طبیعت و انسانهاست. زرزان نگاهی آخرالزمانی و حتی گنوسی دارد و گذشته شکارچی – گردآورنده را دورانی ایدئال و سرشار از زندگی واقعی میداند. او هشت هزار سال گذشتۀ تاریخ بشر، پس از ظهور کشاورزی، را دورانی از استبداد، کنترل سلسلهمراتبی، روزمرگی مکانیکی و خالی از خودانگیختگی و بیحسی حواس میداند. از نظر زرزان، تمام محصولات تخیل خلاقانه انسان، ازجمله کشاورزی، هنر، فلسفه، فناوری، علم، زندگی شهری و فرهنگ نمادین، بهطور یکپارچه منفی هستند. او آینده را «بدوی» میداند، اما توضیح نمیدهد که چگونه این امر در جهانی با تقریباً شش میلیارد نفر جمعیت امکانپذیر است، درحالیکه شواهد نشان میدهد که سبک زندگی شکارچی – گردآورنده تنها میتواند از ۱ یا ۲ نفر در هر مایل مربع پشتیبانی کند. او همچنین مشخص نمیکند که آیا «آیندۀ بدوی»[۵۶] به معنای بازگشت به معیشت شکارچی – گردآورنده است یا خیر. درحالیکه بومشناسان رادیکال عصر طلایی کشاورزی دهقانی را ستایش میکنند، زرزان به دنبالهروی از امثال فاندرپست با گلچین کردن گزینشی از ادبیات انسانشناسی، به ستایش شکارچی – گردآورندهها میپردازد. آیا چنین «تصاویر تخیلی بدویت محیط زیستی»[۵۷] که در عقاید افرادی چون بوکچین (۱۹۹۵) و ری الن (۱۹۸۶) دیده میشود؛ از جایگاه این روشنفکران مرفه شهری و غربی بودن آنها نشئت نمیگیرد؟ این را به قضاوت دیگران واگذار میکنم. تأملهایی در مورد آنارشیسم اصطلاح آنارشیسم از یونانی آمده و اساساً به معنای «بدون حاکم» است. آنارشیستها  افرادی هستند که هرگونه شکل از حکومت یا اقتدار اجباری، همۀ اشکال سلسهمراتب و سلطه را رد میکنند؛ بنابراین آنها مخالف چیزی هستند که آنارشیست مکزیکی فلورس ماگون[۵۸] آن را «تثلیث غمانگیز: دولت، سرمایه و کلیسا» مینامید؛ بنابراین آنارشیستها  هم با سرمایهداری و هم با دولت و همچنین با هر شکلی از اقتدار دینی مخالف هستند. اما آنارشیستها  همچنین به دنبال ایجاد آنارشیسم یا ایجاد شرایط آن از طرق مختلف هستند، یعنی جامعهای غیرمتمرکز بدون نهادهای اجباری، جامعهای سازماندهیشده از طریق فدراسیونی از انجمنهای داوطلبانه. «لیبرترینهای» راستگرای معاصر، مانند میلتون فریدمن، روتبارد[۵۹] و آین راند[۶۰] که اغلب بهعنوان «آنارکو – سرمایهدار» توصیف میشوند و از سرمایهداری بهشدت دفاع میکنند، بههیچوجه آنارشیست واقعی نیستند. در معنایی مهم، آنارشیستها از شعار انقلاب فرانسه «آزادی، برابری و برادری» حمایت میکنند و بهشدت اعتقاد دارند که این ارزشها بههموابسته هستند. همانطور که باکونین اشاره کرد: «آزادی بدون سوسیالیسم، امتیاز و بیعدالتی است؛ و سوسیالیسم بدون آزادی، بردگی و خشونت است». گفتن ندارد که آنارشیستها  همواره منتقد کمونیسم شوروی بودهاند و قدرتمندترین و عمیقترین نقدها از مارکس، مارکسیسم – لنینیسم و رژیم شوروی از سوی آنارشیستها یی مانند برکمن،[۶۱] گلدمن[۶۲] و ماکسیموف[۶۳] ارائه شده است. اثر ماکسیموف با عنوانی گویا به چاپ رسیده است: «گیوتین در کار».[۶۴] ماکسیموف سیاستهای لنین و تروتسکی را شبیه سیاست ژاکوبنهای انقلاب فرانسه میدانست و آنها را به همان اندازه ارتجاعی میدید. با فروپاشی رژیم شوروی، مارکسیستها اکنون در سردرگمی فکری به سر میبرند و به دنبال لنگرگاه سیاسی امنی میگردند. آنها به نظر میرسد که یا به سمت هایک یا به سمت کینز گرایش پیدا میکنند؛ درهرصورت، در این مسیر، ماهیت سوسیالیسم آنها گم میشود. نویسندگان محافظهکاری چون راجر اسکروتن،[۶۵] از سرزنش مارکسیستها به دلیل چشمپوشی از واقعیتهای رژیم شوروی لذت میبرند، اما خود در قبال معضلات سرمایهداری دچار انکار و غفلت هستند. فقر، گرسنگی، نابرابریهای اجتماعی هولناک، سرکوب سیاسی و تخریب محیطزیست، پیامدهای ناگزیر سرمایهداری هستند که امثال اسکروتن و فوکویاما کماهمیت جلوه میدهند. این افراد، این مشکلات را صرفاً «مسائلی» میدانند که باید حل شوند، نه اینکه آنها را ریشه در ذات سرمایهداری بدانند. آنارشیسم را میتوان از دو جنبه بررسی کرد از یکسو، آنارشیسم را میتوان همانطور که پیتر مارشال در کتاب عالی خود در مورد تاریخ آنارشیسم توصیف میکند، بهمثابه نوعی «رودخانه» در نظر گرفت. از این دیدگاه، آنارشیسم را میتوان به منزلۀ یک «گرایش آزادیخواهانه» یا یک «احساس آنارشیستی» تلقی کرد که در طول تاریخ بشر وجود داشته است: گرایشی که خود را به شکلهای گوناگونی ابراز نموده است. از نوشتههای لائوتسه و دائوئیستها در چین باستان تا اندیشۀ یونانیِ کلاسیک، از مناسبات متقابل جوامع خویشاوندی تا روحیات فرقههای مذهبی گوناگون، از جنبشهای کشاورزی مانند دیگران در انگلستان و زاپاتیستهای مکزیک تا کمونهایی که در جریان جنگ داخلی اسپانیا پدید آمدند، و از ایدههای مطرح در جنبشهای اکولوژی و فمینیستیِ امروز، ردپای این گرایش را میتوان یافت. به نظر میرسد تمایلات آنارشیستی در همۀ جنبشهای مذهبی، حتی در اسلام، ریشه دوانده و نمود یافته است. یک فرقۀ اسلامی به نام نَجَدات[۶۶] معتقد بود که «قدرت تنها از آنِ خداست»؛ بنابراین آنها احساس میکردند که واقعاً به امام یا خلیفه نیازی ندارند و میتوانند خود را برای برقراری عدالت بهطور متقابل سازماندهی کنند. سالها پیش در مقالهای به بررسی اندیشههای لائوتسه،[۶۷]، فیلسوف چینی، پرداختم. در آن مقاله، استدلال کردم که تائوتِ چینگ[۶۸] کتاب «راه و قدرت آن» [۶۹] صرفاً یک رسالۀ عرفانی و مذهبی نیست، بلکه باید آن را یک رسالۀ سیاسی نیز در نظر گرفت. همانطور که رودلف راکر،[۷۰] اندیشمند آنارشیست، اشاره کرده است، فلسفۀ بنیادین دائودِهجینگ در ذات خود، آنارشیستی است. از طرف دیگر، آنارشیسم را میتوان بهعنوان یک جنبش تاریخی و نظریۀ سیاسی در نظر گرفت که ریشههای آن به اواخر قرن هجدهم میلادی باز میگردد. این تفکر در نوشتههای ویلیام گادوین،[۷۱] نویسندۀ کتاب کلاسیک آنارشیستی «تحقیقی در باب عدالت سیاسی»،[۷۲] و همچنین در اقدامات «سانکولوتها»[۷۳] و «آنراژهها»[۷۴] در جریان انقلاب فرانسه، و نیز در آثار رادیکالهایی مانند توماس اسپنس[۷۵] و ویلیام بلیک[۷۶] در بریتانیا نمود پیدا کرد. واژۀ «آنارشیست» برای اولینبار در جریان انقلاب فرانسه بهعنوان یک توهین برای توصیف «سانکولوتها» – به معنی «بیشلوار» – به کار رفت. این اصطلاح به طبقۀ کارگر فرانسه اطلاق میشد که در دوران انقلاب خواستار الغای دولت بودند. آنارشیسم بهعنوان یک جنبش اجتماعی، در قرن نوزدهم میلادی شکل گرفت. فلسفۀ اجتماعی بنیادین آنارشیسم توسط میخائیل باکونین، انقلابی روس، تدوین شد. این فلسفه، محصول درگیریهای او با کارل مارکس و پیروانش بود که در دهۀ ۱۸۶۰ در جلسات انجمن بینالمللی کارگران طرفدار رویکردی دولتی به سوسیالیسم بودند؛ بنابراین، آنارشیسم در شکل کلاسیک خود، همانطور که توسط کروپوتکین، گلدمن، رکلوز و مالاتستا مطرح شد، بخش مهمی از جنبش سوسیالیستی در سالهای پیش از جنگ جهانی اول را تشکیل میداد. با این حال، سوسیالیسم آنارشیستی، ماهیتی آزادیخواهانه داشت و در تقابل با سوسیالیسم مارکسیستی قرار میگرفت. به نظر من، تلاش نویسندگانی مانند دیوید پپر[۷۷] برای ایجاد تمایز قاطع بین سوسیالیسم و آنارشیسم، از نظر مفهومی و تاریخی گمراهکننده است. بدفهمیهای مربوط به آنارشیسم در میان فلسفههای سیاسی، شاید آنارشیسم بدنامترین باشد. نویسندگان از طیفهای مختلف سیاسی – از مارکسیستها گرفته تا لیبرالها، دموکراتها و محافظهکاران – آن را نادیده گرفته، بدنام کردهاند، مورد تمسخر و سوءاستفاده قرار دادهاند، و به اشتباه فهمیده و نادرست نمایش دادهاند. تئودور روزولت، رئیس جمهور آمریکا، آنارشیسم را «جنایتی علیه کل بشریت» خواند و به طور کلی بهعنوان مکتبی مخرب، خشن و پوچگرا شناخته میشود. در این متن، به هشت مورد از رایجترین انتقادات وارده به آنارشیسم میپردازیم و به بررسی و پاسخ به آنها میپردازیم. یکی از انتقادات رایج به آنارشیسم، بیگناهی و سادهلوحی بیش از حد طرفداران آن است. منتقدان معتقدند که آنارشیستها  دیدگاهی خوشبینانه و غیرواقعی نسبت به طبیعت انسان دارند و آن را اساساً خوب و صلحجو میدانند. به گفتۀ آنها، این دیدگاه رمانتیک – که ریشه در تفکرات فیلسوفانی مانند ژان ژاک روسو دارد – با واقعیت انسآنهای واقعی که ظالم، پرخاشگر و خودخواه هستند، مغایرت دارد. ازاینرو، منتقدان بر این باورند که آنارشی صرفاً یک آرمان دستنیافتنی است، یک توهم از عصر طلایی گذشته که هرگز وجود نداشته است. به نظر آنها، باتوجهبه ماهیت فاسد بشر، همیشه بهنوعی اقتدار اجبارآمیز برای حفظ نظم و آرامش جامعه نیاز است. برخلاف تصور رایج، آنارشیستها  پیرو روسو نیستند. در واقع، میخائیل باکونین، فیلسوف برجستۀ آنارشیست، در نقدهای خود از این فیلسوف قرن هجدهم بسیار تندوتیز بود. اکثر آنارشیستها معتقدند که انسآنها، ترکیبی از گرایشهای خوب و بد دارند. آنها بر این باورند که انسآنها ذاتاً فاسد یا شرور نیستند، اما درعینحال ظرفیتهایی برای خشونت و خودخواهی نیز دارند. اگر آنارشیستها انسآنها را صرفاً موجوداتی نیکو میپنداشتند، دلیلی برای مخالفت با حکومت و ساختارهای قدرت سنتی وجود نداشت. مخالفت آنارشیستها با اقتدار، ریشه در دیدگاه واقعبینانۀ آنها نسبت به طبیعت انسان دارد. آنها معتقدند که قدرت، چه در دستان افراد و چه در دستان دولت، به فساد منجر میشود و آزادی و عدالت را به خطر میاندازد. در اصل، آنارشیستها با هر قدرتی که فرانسویها آن را «puissance» مینامند، یعنی «قدرت بر» (بهجای «pouvoir»، قدرت برای انجام کاری) مخالف هستند. آنها معتقدند که قدرت نباید برای کنترل و سرکوب دیگران به کار گرفته شود، بلکه باید در خدمت آزادی و توانمندسازی افراد باشد. همانطور که لرد آکتون،[۷۸] فیلسوف و مورخ بریتانیایی، بیان کرد: «قدرت فاسد میکند، و قدرت مطلق کاملاً فاسد میکند». پل گودمن، نویسنده و نظریهپرداز آنارشیست، معتقد بود که هدف نهایی جامعه باید ایجاد نهادهایی باشد که «بیشترین کمک را به گسترش پتانسیلهای ما برای هوش، زیبایی، اجتماعی بودن و آزادی میکنند». این امر از نظر آنارشیستها ، تنها با رهایی از قیدوبندهای قدرت و ساختارهای سلسلهمراتبی سنتی، قابل دستیابی است. بسیاری از مردم آنارشی را مترادف با هرجومرج و بینظمی میدانند و از این اصطلاح در همین معنا استفاده میکنند. اما در واقع، آنارشی – آنطور که اکثر آنارشیستها  آن را تعریف میکنند – مفهومی کاملاً مغایر با این تصور رایج دارد. آنارشی به معنای جامعهای مبتنی بر نظم است، نه هرجومرج و فقدان سازماندهی. در جامعۀ آنارشیستی، افراد بر سرنوشت خود مسلط هستند و بدون نیاز به حاکم یا قدرت قهری، از طریق همکاری و خودمختاری فردی، نظم را در جامعه برقرار میکنند. همانطور که پرودون بیان کرد: «آزادی، مادر نظم است». با این حال، آنارشیستها  هرجومرج را بهطور کامل رد نمیکنند. آنها معتقدند که هرجومرج و بینظمی، علیرغم ظاهر آشفتهاش، میتواند پتانسیل ذاتی برای خلاقیت و نوآوری داشته باشد. همانطور که میخائیل باکونین، فیلسوف و انقلابی روس، بیان کرد: «نابود کردن یک عمل خلاقانه است». ارتباطی که معمولاً بین آنارشیسم و خشونت برقرار میشود، این است که آنارشیسم فقط به بمبهای تروریستی و خشونت معروف است. همچنین، وجود کتابی به نام «کتاب آشپزی آنارشیستی»[۷۹] که در کتابفروشیها کتاب به فروش میرسد و دربارۀ ساخت بمب و دینامیت است، این ادعا را تقویت میکند. همانطور که الکساندر برکمن، فیلسوف آنارشیست، بیان میکند، خشونت در طول تاریخ بهعنوان ابزاری برای مبارزه با ظلم و ستم و دستیابی به اهداف سیاسی به کار گرفته شده است. این خشونتها توسط پیروان طیف گستردهای از مذاهب و ایدئولوژیهای سیاسی، از جمله ملیگرایان، لیبرالها، سوسیالیستها، فمینیستها، جمهوریخواهان، سلطنتطلبان، بوداییها، مسلمانان، مسیحیان، دموکراتها، محافظهکاران و فاشیستها اعمال شده است. بهعلاوه، بنیان هر دولتی بر پایۀ خشونت سازمانیافته استوار است. آنارشیستهایی که به خشونت متوسل شدهاند، بدتر از دیگران نیستند. اما بیشتر آنارشیستها با خشونت و تروریسم مخالف بودهاند و همیشه ارتباط قوی بین آنارشیسم و صلحطلبی وجود داشته است. بااینحال، آنارشیستها یک قدم فراتر میروند؛ آنها خشونتی را به چالش میکشند که بیشتر مردم آن را تشخیص نمیدهند و اغلب از بدترین نوع ممکن است؛ این خشونت قانونی است. منتقدان، بهویژه مارکسیستها، اغلب آنارشیسم را به کوتهفکری نظری، ضد روشنفکری و یا اتکا به اقدامات بیفکرانه متهم میکنند. اما بررسی تاریخ جنبش آنارشیستی نشان میدهد که بسیاری از آنارشیستها یا افرادی که با آنارشیسم همدلی داشتهاند، از جمله روشنفکران برجستۀ نسل خود و افراد واقعاً خلاقی بودهاند. علاوه بر این، آنارشیستها سهم قابلتوجهی در تولید متون فلسفی و اجتماعی داشتهاند که آموزهها و نظرات آنها را تشریح میکند. این متون عموماً از اصطلاحات تخصصی واژگان تخصصی نامفهوم و خودنمایانهای که در میان بسیاری از محققان لیبرال، مارکسیستها پسامدرنیستها رایج است، پرهیز میکنند. در حالی که برخی آنارشیسم را به دلیل تمرکز بر عمل و دگرگونی اجتماعی ستایش میکنند، منتقدان دیگری آن را به دلیل «غیرسیاسی بودن» و «بیعملی» مورد تمسخر قرار میدهند. جاناتان پوریت،[۸۰] رهبر سابق حزب سبز در بریتانیا، نمونهای از این دیدگاه است. او معتقد است که آنارشیستها بهجای مشارکت فعال در عرصۀ سیاسی، صرفاً به تفکر و درونگرایی میپردازند. پوریت حتی مدعی است که عدم حضور آنارشیستها در سیاست حزبی نشاندهندۀ عدم «زندگی در دنیای واقعی» آنها است. جالبتوجه است که بسیاری از مضامین اصلی مانیفست حزب سبز، مانند جامعهای غیرمتمرکز، عادلانه، اکولوژیک، مشارکتی و با نهادهای منعطف، دقیقاً همانهایی هستند که آنارشیستهایی مانند کروپوتکین مدتها پیش از آن دفاع میکردند. بااینحال، پوریت این آرمانها را به چارچوب سیاست حزبی محدود میکند، درحالیکه آنارشیستها خواهان دگرگونیهای بنیادیتر در ساختارهای اجتماعی و سیاسی هستند. پُریت، بهعنوان یک چهرۀ رسانهای، تصویری کاملاً نادرست از آنارشیسم و جامعهای غیرمتمرکز ارائه میدهد. آنارشیسم نهتنها غیرسیاسی نیست، بلکه مخالف هرگونه کنارهگیری از اجتماع و غرقشدن در عبادت، ریاضت، مدیتیشن، خودنگری و وردخوانی است. آنارشیسم مخالف سیاست به معنای رایج آن، یعنی تمرکز قدرت در دست دولت و احزاب سیاسی است. از نظر آنارشیستها، تنها دموکراسی واقعی، دموکراسی مشارکتی است که در آن همۀ افراد بهطور مستقیم در تصمیمگیریها مشارکت میکنند. آنها معتقدند که رأی دادن در انتخابات هر چند سال یکبار، صرفاً به مشروعیت بخشیدن به قدرت حاکمان در جامعهای سلسلهمراتبی و غیردموکراتیک میانجامد. آنارشیسم یک جنبش واحد و یکپارچه نیست، بلکه طیف وسیعی از گرایشها و رویکردها را دربر میگیرد. آنارشیستها روشهای مختلفی را برای به چالش کشیدن و تغییر سیستم کنونی خشونت و نابرابری پیشنهاد میکنند، ازجمله تشکیل کمونها، مقاومت منفعل، فعالیتهای سندیکایی، دموکراسی شهرداری، شورش، اقدام مستقیم و آموزش. یکی از دلایل تأکید آنارشیستها  بر انتشار پروپاگاندا و آموزش، تمرکز آنها بر جایگزینهای غیرحزبی و مسالمتآمیز برای ایجاد تغییر است. آنها همواره مفهوم حزب پیشاهنگ را نقد میکنند و آن را عاملی اجتنابناپذیر برای شکلگیری استبداد میدانند. تجربۀ انقلابهای فرانسه و روسیه نیز گواه صحت این پیشبینی ها است. مارکسیستها همواره آنارشیسم را بهعنوان ایدئولوژیای اتوپیایی و آرمانگرایانه، ایدئولوژیای دهقانی یا خردهبورژوایی، یا تجلی رؤیاهای آخرالزمانی مورد انتقاد قرار دادهاند. مطالعات تاریخی جان هارت در مورد آنارشیسم و طبقۀ کارگر مکزیک[۸۱] و جروم مینتز در مورد آنارشیستهای کاساس ویخاس در اسپانیا[۸۲] بهخوبی برخی از این تحریفات را رد کردهاند. جنبش آنارشیستی محدود به دهقانان نبوده است: این جنبش در میان کارگران شهری که سندیکالیسم آنارشیستی در آنجا ریشه دوانده و شکوفا شده بود، نیز حضوری پررنگ داشته است. همچنین نمیتوان آن را آرمانشهری یا آخرالزمانی دانست. آنارشیستها گروههای واقعی را تشکیل دادهاند و همواره نگاهی انتقادی به دین داشتهاند. برخلاف تصور مارکسیستها، هیچیک از آنارشیستهای اولیه انتظار نداشتند که تغییرات فوری یا فاجعهبار از طریق «تبلیغ با عمل» یا «اعتصاب عمومی» رخ دهد. همانطور که نوشتههای رکلوس و برکمن گواهی میدهند، آنها بهخوبی میدانستند که ایجاد تغییر روندی طولانی و تدریجی خواهد بود. یکی دیگر از انتقادات رایج به آنارشیسم، نگاه محدود این ایدئولوژی به سیاست و تقلیل تمام مشکلات جامعه به دولت است. منتقدان معتقدند که آنارشیستها سایر جنبههای زندگی اجتماعی و اقتصادی را نادیده میگیرند. این برداشت تا حدودی ناشی از تعریف نادرست آنارشیسم و تا حدودی نیز به تلاش مورخان مارکسیست برای حذف این جریان از جنبش گستردهتر سوسیالیسم بازمیگردد. اما بررسی آثار آنارشیستهای کلاسیک مانند کروپوتکین، گلدمن، مالاتستا و تولستوی و همچنین مطالعه ماهیت جنبشهای آنارشیستی در نقاط مختلفی مثل ایتالیا، مکزیک، اسپانیا و فرانسه، نشان میدهد که این دیدگاه محدود بههیچوجه با واقعیت آنارشیسم همخوانی ندارد. این جنبش همواره با هر گونه اقتدار و استثمار بهشدت مخالف بوده و در کنار نقد دولت، سرمایهداری و مذهب را نیز به چالش کشیده است. اکثریت آنارشیستها فمینیست بودند و بسیاری از آنها در کنار دفاع از حقوق کودکان، علیه نژادپرستی نیز مبارزه میکردند. نقد فرهنگی و زیستمحیطی سرمایهداری همواره جایگاه مهمی در نوشتههای آنارشیستی داشته است. به همین دلیل است که آثار متفکرانی چون تولستوی، رکلوس و کروپوتکین تا به امروز نیز از اعتبار و اهمیت بالایی برخوردارند. آخرین نقدی که به آنارشیسم وارد میشود، غیرقابلاجرا بودن و عدم موفقیت عملی آن است. دیوید میلر،[۸۳] سوسیالیست بازارگرا، در کتاب خود در مورد آنارشیسم (۱۹۸۴) این دیدگاه را بهطور کامل بیان میکند. نگرش او به آنارشیسم بهگونهای است که در هر حالت برنده است. او اعتراف میکند که جوامعی بر اساس اصول آنارشیسم کمونیستی وجود داشتهاند (آنارکو – کمونیسم) و «اگر فرصتی به آنها داده شود» تا حدی «موفقیت غیرمنتظرهای» به دست خواهند آورد. بااینحال، او معتقد است که به دلیل عدم حمایت مردمی و مداخله و سرکوب دولت، این جوامع همیشه «شکست» خوردهاند. از سوی دیگر، او استدلال میکند که بههرحال جوامع بدون نوعی دولت متمرکز نمیتوانند وجود داشته باشند. به نظر میرسد میلر از این واقعیت غافل است که آنچه استنلی دیاموند «جوامع خویشاوندی» مینامد، برای مدتها در درون و اغلب در مخالفت با سیستمهای دولتی وجود داشتهاند. همچنین، شبکههای تجاری در طول تاریخ، حتی در میان جوامع شکارچی – گردآورنده، بدون هیچگونه کنترل دولتی وجود داشتهاند. دولت پدیدهای نوظهور در تاریخ بشر است و در قالب دولت – ملت امروزی قدمتی چند صد ساله دارد. جوامع انسانی تا پیش از این، بدون وجود قدرت مرکزی یا اجبار، سامان یافته بودند. اینکه آیا جوامع پیچیده و فناورانه امروزی میتوانند بدون اقتدار متمرکز اداره شوند، پرسشی بغرنج و بدون پاسخ قطعی است. سادهانگاری است اگر این پرسش را نادیده بگیریم. بسیاری از آنارشیستها معتقدند که چنین جامعهای با اتکا به فناوری در «مقیاس انسانی» قابل تحقق است. در طبیعت، سیستمهای پیچیدهای بدون وجود هیچ مکانیسم کنترلی مرکزی وجود دارند. در واقع، امروزه بسیاری از نظریهپردازان جهانی به دنبال چشماندازهای اجتماعی مبتنی بر آزادی فردی هستند که با پیشرفتهای فناوری کامپیوتر امکانپذیر شدهاند. اگر میلر معیارهای خود در مورد عدالت توزیعی و رفاه اجتماعی را که برای نقد آنارشیسم به کار میبرد، بر سرمایهداری و «کمونیسم» دولتی نیز اعمال میکرد، شاید این دو سیستم را نیز غیرقابلاجرا و غیرواقعی میدانست. بااینحال، هدف میلر نجات آنارشیسم از ورطۀ فراموشی و کمک به مهار سوءاستفاده از قدرت و حفظ امکان روابط آزاد اجتماعی است. نویسندگان برجستهای مانند فریدریش هایک، مارگارت تاچر و مارلین استراترن، اصلاً جامعه را به رسمیت نمیشناسند و یا آن را دستهبندی مغشوش میدانند که باید از مباحث نظری حذف شود. ریشۀ واژۀ جامعه به واژهی لاتین «Societas» بازمیگردد که خود از «Socius» به معنای همراه، دوست، رابطۀ بین افراد و فعالیت مشترک مشتق شده است. آنارشیستها همواره تمایز روشنی بین «جامعه» به این معنا و «دولت» قائل بودهاند؛ تمایزی میان آنچه فیلسوف اگزیستانسیالیست یهودی، مارتین بوبر، «اصول سیاسی» و «اجتماعی» مینامید. بوبر دوست صمیمی گوستاو لانداور آنارشیست بود و لانداور، بسیار پیشتر از فوکو، استدلال میکرد که نابودی دولت از طریق انقلاب غیرممکن است؛ تنها راه، تضعیف آن از طریق توسعۀ انواع دیگر روابط و تحقق الگوها و شیوههای سازماندهی اجتماعی مبتنی بر همبستگی و همکاری آزاد است. حوزۀ اجتماعیای با این ویژگیها همواره تا حدودی در بطن جامعۀ معاصر حضور داشته و در کنار دولت به حیات خود ادامه میدهد. همانطور که کالین وارد نیز اشاره میکند، گوستاو لاندائر معتقد بود که آنارشی (هرجومرجگرایی) صرفاً پدیدهای مربوط به دوران قبل از دولت یا مختص جوامعی در حاشیۀ سرمایهداری مانند نهارو یا پیاروآ نیست. آنارشی نهتنها تصویری خیالی از جامعۀ آینده، بلکه شکلی از زندگی اجتماعی است که بدون نیاز به قدرت و اجبار، خود را سازماندهی میکند. این نوع زندگی همواره در جوامع وجود داشته، هرچند که اغلب تحت سلطۀ سنگین سرمایهداری و دولت پنهان و ناشناخته باقی میماند. به قول کالین وارد (۱۹۷۳) این ایده مانند «دانهای در زیر برف» است. به عبارت دیگر، آنارشی، به تعبیر لاندائر، این اندیشه است که «جامعه میتواند و باید بدون دولت سامان یابد».پیوند با متن انگلیسیبرایان موریسپینوشتها[۱] Srinivas: M. N. Srinivasجامعهشناس هندی، بیشتر بهخاطر مطالعاتش در مورد طبقات اجتماعی هند مشهور است[۲] Kenyattaجومو کنیاتا، اولین رئیسجمهور کنیا و رهبر جنبش استقلال کنیا[۳] Feiفی ژیائوتونگ، انسانشناس و جامعهشناس چینی که بهخاطر پژوهشهایش درباره جوامع روستایی چین شناخته میشود[۴] Aiyappanآیوپان، انسانشناس هندی که به مطالعه جوامع جنوب هند پرداخته است[۵] Evans- Pritchard (1902 – 1973)انسانشناس بریتانیایی[۶] The Nuer (1940)این کتاب توصیفی از شیوههای معیشت و نهادهای سیاسی یک قوم نیلوتیک توسط مردمشناس بریتانیایی، ای. ای. ایوانز – پریچارد، مطالعهای انسانشناسانه درباره نظامهای سیاسی و خانوادگی قوم نوئر در سودان انگلو -مصری است.[۷] ordered anarchy[۸] Harold B. Barclay (1924 – 2017)انسانشناسی سیاسی، و نظریههای آنارشیستی و ساختارهای دولت و جامعه بدون دولت است[۹] People without Government: An Anthropology of Anarchy (1922)[۱۰] Primitive folk: Studies in Corporative Ethnology[۱۱] Élie Reclus (1827 – 1904)انسانشناس و نویسندۀ فرانسوی قرن نوزدهم که به خاطر نوشتههایش درباره جوامع بومی شناخته میشود.[۱۲] Apachesآپاچیها، گروهی از قبایل بومی آمریکا که در جنوب غرب ایالات متحده زندگی میکنند[۱۳] Nayarsنایرها، یکطبقه اجتماعی در کرالا، هند که بهخاطر سیستم خانوادگی ماتریلاینال معروفاند[۱۴] Todasتوداها، قوم کوچکی از مردم بومی ساکن در نیلگیری، هند[۱۵] Inuitsاینوئیتها، مردم بومی مناطق شمالی کانادا، آلاسکا و گرینلند[۱۶] Élisée Reclus (1830 – 1905)جغرافیدان، نویسنده و آنارشیست اهل فرانسه[۱۷] Célestin Bouglé (۱۸۷۰ – ۱۹۴۰)یکی از پیشگامان جامعهشناسی فرانسوی[۱۸] The Indian Caste System (1908)[۱۹] Pierre-Joseph Proudhonفیلسوف و نویسنده آنارشیست فرانسوی، پدر آنارشیسم اجتماعی[۲۰] Émile Durkheim (1858 – 1917)جامعهشناس و فیلسوف فرانسوی، بنیانگذار جامعهشناسی علمی مدرن[۲۱] Marcel Mauss (1872 – 1950)جامعهشناس و انسانشناس فرانسوی[۲۲] The Gift (1925)کتابی نوشتۀ مارسل موس که به بررسی ریشهها و ارزشهای هدایای مبادلهای در جوامع مختلف میپردازد[۲۳] pre-literate culturesجوامعی که قبل از توسعه سیستم نوشتاری در آنها، داستانها و اطلاعات به شکل نوشتاری ثبت نمیشدند[۲۴] Alfred Reginald Radcliffe-Brown (1881 – 1955)انسانشناس اهل انگلستان[۲۵] Lewis H. Morgan (1818 – 1881)انسانشناس اهل ایالات متحده که بهخاطر مطالعاتش دربارۀ سازمان اجتماعی و فرهنگ قبایل بومی آمریکا شناخته میشود[۲۶] Ancient Society (1877)کتابی نوشته شده توسط مورگان که به تحلیل ساختار اجتماعی در جوامع باستانی میپردازد[۲۷] Maurice Godelierانسانشناس فرانسوی که به دلیل تحقیقاتش در زمینۀ اقتصاد و ساختار اجتماعی جوامع قبیلهای شناخته میشود[۲۸] Claude Meillassouxانسانشناس و مارکسیست فرانسوی که به خاطر مطالعاتش دربارۀ اقتصاد و جوامع پیشاسرمایهداری در آفریقا شناخته میشود[۲۹] Hirst و Hindessبریان هیندنس و پل هرست، نظریهپردازان مارکسیست بریتانیایی که به خاطر همکاریهایشان در توسعۀ نظریات اجتماعی و نقد ایدئولوژیهای مارکسیستی شناخته میشوند[۳۰] Immanuel Wallerstein (1930 -2019)جامعهشناس آمریکایی که به خاطر نظریۀ سیستمهای جهانی معروف است[۳۱] Edward Palmer Thompson (1924 – 1993)مورخ و نویسندۀ بریتانیایی که به خاطر آثارش در زمینۀ تاریخ اجتماعی و طبقۀ کارگر شناخته میشود.[۳۲] Pyotr Alexeyevich Kropotkin (1842 – ۱۹۲۱)جغرافیدان و نظریهپرداز آنارشیست روسی[۳۳] Mutual Aid )1903(همیاری، کتابی نوشته پیتر کروپوتکین که به بررسی همکاری در جوامع انسانی و حیوانی میپردازد[۳۴] Buryatبوریات: قومی مغولی که در منطقه بوریاتیا در روسیه و مغولستان زندگی میکنند[۳۵] Kabyleگروهی بربر در شمال الجزایر.[۳۶] ویرایستۀ کریس هان در سال ۱۹۹۳[۳۷] Alan Barnardانسانشناس بریتانیایی که به خاطر تحقیقاتش درباره شکارچی-گردآورندگان شناخته میشود[۳۸] primitive communism.[۳۹] Kalahari hunter-gatherersشکارچی-گردآورندگان کالاهاری: جوامع بومی ساکن در صحرای کالاهاری در آفریقا[۴۰] Joanna Overingانسانشناس بریتانیایی که به مطالعه جوامع بومی آمریکای جنوبی پرداخته است[۴۱] anarchy and collectivismآنارشی و جمعگرایی: ایدئولوژیهای سیاسی که به حذف دولت و همکاری اشتراکی تأکید دارند[۴۲] the horticultural Piaroa of Venezuelaپیاروای باغدار ونزوئلا: قوم بومی ونزوئلا که به کشاورزی معیشتی مشغولاند[۴۳] Kropotkin visits the Bushmenکروپوتکین از بوشمنها بازدید میکند: اشاره به بازدید پیتر کروپوتکین از قبایل بومی آفریقای جنوبی[۴۴] Murray Bookchin (1921 – 2006)نظریهپرداز آمریکایی و بنیانگذار اکولوژی اجتماعی[۴۵] Paul Radin (1883 – 1959)انسانشناس آمریکایی که به خاطر تحقیقاتش در زمینۀ فرهنگ بومی آمریکایی شناخته میشود[۴۶] Dorothy Demetracopolou Lee (1905 – 1975)انسانشناس آمریکایی که بر مطالعات فرهنگی بومیان تمرکز داشت[۴۷] The Ecology of Freedom (1982)کتابی نوشته مورای بوکچین که به بررسی ارتباط بین بومشناسی و آزادی اجتماعی میپردازد[۴۸] Pierre Clastres (1934 – 1977)انسانشناس فرانسوی که به خاطر کتابش «جامعه علیه دولت» شناخته میشود[۴۹] Society Against the State (1977)کتابی نوشته پیر کلاستر که به بررسی جوامع بومی و مقاومت آنها در برابر تشکیل دولت میپردازد[۵۰] Guayaki (Ache)قوم بومی جنگلهای بارانی پاراگوئه[۵۱] Thomas Paine (1737 – 1809)نویسنده و انقلابی آمریکایی که به خاطر نوشتههایش در حمایت از استقلال آمریکا و حقوق بشر شناخته میشود[۵۲] archaic societiesجوامع باستانی: جوامع اولیه انسانی که قبل از تاریخ مدون زندگی میکردند[۵۳] جان گلدیل (۱۹۹۴، صفحات ۱۳-۱۵)[۵۴] John Edward Zerzan (1943)نظریهپرداز و نویسندۀ آمریکایی که به خاطر نقد تمدن صنعتی و حمایت از پرایمیتیویسم شناخته میشود[۵۵] Primitivismپرایمیتیویسم: جنبشی فلسفی که بازگشت به شیوههای زندگی پیش از تمدن صنعتی را ترویج میدهد[۵۶] future primitiveپرایمیتیویسم آینده: نظریهای که آیندۀ بشریت را در بازگشت به شیوههای زندگی ابتدایی میبیند[۵۷] illusory images of Green primitivismجنبش سبز (Green Movement) و بدویگرایی (Primitivism) هر دو به حفاظت از محیط زیست اهمیت میدهند، اما دیدگاهها و اهداف متفاوتی دارند. جنبش سبز به دنبال راهحلهای فناورانه و مدرن برای مشکلات محیط زیستی و بهبود پایداری سیستمهای موجود است. در مقابل، بدویتگرایی بازگشت به یک سبک زندگی سادهتر و کمتر وابسته به فناوری را توصیه میکند، با تاکید بر ارتباط نزدیکتر با طبیعت و الهام گرفتن از فرهنگهای بومی. در حالی که جنبش سبز بر کاهش آلودگی و استفاده از منابع تجدیدپذیر تمرکز دارد، بدویتگرایی به نقد تمدن مدرن و فناوریهای پیشرفته میپردازد.[۵۸] Cipriano Ricardo Flores Magón (1874 – 1922)انقلابی و نظریهپرداز آنارشیست مکزیکی[۵۹] Murray Newton Rothbard (1926 – 1995)اقتصاددان و نظریهپرداز لیبرتارین آمریکایی[۶۰] Ayn Rand (1905 – 1982)نویسنده و فیلسوف روسی-آمریکایی که بنیانگذار فلسفه آبجکتیویسم است[۶۱] Alexander Berkman (1870 – 1936)نویسنده و آنارشیست روسی-آمریکایی[۶۲] Emma Goldman (1869 – 1940)نویسندۀ و فعال سیاسی آنارشیست روسی-آمریکایی[۶۳] Grigorii Petrovich Maksimov (1893–۱۹۵۰)نظریهپرداز و نویسندۀ آنارشیست روسی[۶۴] The Guillotine at Work (1940)کتابی نوشته گرگوری ماکسیموف که به بررسی ترورهای سیاسی در روسیه میپردازد[۶۵] Roger Scruton (1944 – 2020)فیلسوف و نویسندۀ بریتانیایی که به خاطر آثارش در زمینه فلسفهی محافظهکارانه مشهور است[۶۶] Najadatنَجَدات نام یکی از فرقههای اسلامی است که از خوارج به شمار میرود. پایهگذار این فرقه نجده بن عامر بود[۶۷] Lao Tzuفیلسوف باستانی چینی و بنیانگذار تائوئیسم[۶۸] Tao Te Chingکتاب مقدس تائوئیسم نوشته لائو تسه[۶۹] The Way and its Powerترجمهای از تائو ته جینگ، اثر لائو تسه[۷۰] Johann Rudolf Rocker (1873 – 1958)نویسنده و نظریهپرداز آنارشیست آلمانی[۷۱] William Godwin (1756 – 1836)نویسنده و فیلسوف بریتانیایی، پیشگام آنارشیسم فلسفی[۷۲] An Enquiry Concerning Political Justice (1798)تحقیقی دربارۀ عدالت سیاسی (۱۷۹۸): کتاب ویلیام گادوین که به نقد دولت و پیشنهاد جامعهای بدون حکومت میپردازد[۷۳] the sans-culottesرادیکالهای انقلاب فرانسه از طبقات پایین[۷۴] the enragesگروهی رادیکال و تندرو در دوران انقلاب فرانسه[۷۵] Thomas Spenceنویسنده و فعال اجتماعی بریتانیایی که به خاطر نظریههایش درباره مالکیت زمین شناخته میشود[۷۶] William Blake (1757 – 1827)شاعر، نقاش، و نویسنده بریتانیایی[۷۷] David Andrew Pepper (1971)نویسنده و فعال سیاسی انگلیسی، معروف به دفاع از حقوق بشر و مبارزه با سیاستهای ظالمانه[۷۸] Lord John Emerich Edward Dalberg-Acton (1834 – 1902)تاریخنگار و فیلسوف بریتانیایی که به خاطر اظهارنظرهایش درباره قدرت مطلق و مشکلات انحراف قدرت شناخته میشود[۷۹] The Anarchist Cookbook (1971)کتاب «آشپزی آنارشیستی»، که اولین بار در ژانویه ۱۹۷۱ منتشر شد، شامل دستورالعملهایی برای تولید مواد منفجره، دستگاههای ارتباطی ابتدایی، و اسلحههای مرتبط است، همچنین دستورالعملهایی برای تولید مواد مخدر غیرقانونی، از جمله LSD، در منزل. نوشته ویلیام پاول در زمان برجستۀ فرهنگ مقاومت، به عنوان اعتراض به مشارکت ایالات متحده در جنگ ویتنام منتشر شد.[۸۰] Jonathan Porritt (1950)فعال محیطزیست و نویسنده بریتانیایی که به ترویج توسعه پایدار میپردازد[۸۱] Anarchism & The Mexican Working Class (1860 – 1931) by John M. Hart[۸۲] The anarchists of Casas Viejas (1982) by Mintz, Jerome R[۸۳] David MillerمنابعBarclay, H. People without Government (London: Kahn & Averill, 1982).Bookchin, M. The Ecology of Freedom (Palo Alto: Cheshire Books, 1982).— Re-enchanting Humanity (London: Cassell, 1995).Bottomore, T. (Ed) A Dictionary of Marxist Thought (Oxford: Blackwell, 1983).Clastres, P. Society Against the State (Oxford: Blackwell, 1977).Clifford, J. and G. Marcus, (Ed) Writing Culture (Berkeley: Univ. California Press, 1986).Ellen, R.F. “What Black Elk Left Unsaid,” Anthrop. Today 216; pp.8–۱۲, ۱۹۸۶.Gledhill, J. Power and its Disguises (London: Pluto, 1994).Hart, J.M. Anarchism and the Mexican Working Class 1860–۱۹۳۱ (Austin: Univ. of Texas, 1978).Hann, C.M. Socialism (London: Routledge, 1993).Hindness, B. And Hirst, P.Q. Pre-Capitalist Modes of Production (London: Routledge & Kegan Paul, 1975).Ingold, T. Evolution and Social Life (Cambridge: Cambridge Univ. Press, 1986).Miller, D. Anarchism (London: Pent, 1984).Mintz, J.R. The Anarchists of Casas Viejas (Chicago: Univ. Chicago Press, 1982).Pepper, D. Modem Environmentalism (London: Routledge, 1996).Ward, C. Anarchy in Action (London: Allen & Unwin, 1973).Zerzan, J. Elements of Refusal (Seattle: Left Bank Books, 1988).— Future Primitive and Other Essays (Brooklyn: Autonomedia/Columbia: Anarchy, 1994).گلیتا حسین پور اصفهانیگلیتا حسین پور اصفهانیSat, 29 Nov 2025 10:24:39 +0330https://virgool.ir/@SayehTalks/روایت-های-ناگفته-از-بازار-متحرک-زیرزمینی-دستفروشان-مترو-تهران-xgekqb9u4bfd۱۰ روایت از دستفروشان مترو تهران"کسی نمی‌خواد؟ من قیمتم نصف قیمت مغازه است. خانم‌ها آقایون چون چک دارم و باید جنس‌هام رو فوری بفروشم فقط امروز با این قیمت می‌فروشم...کسی نخواست؟" این دیالوگ‌ها به گوش همه شهروندانی که از مترو تهران استفاده می‌کنند آشناست، دیالوگ‌هایی که پشت هر کلمه آن هزار معنا نهفته است.زنان دستفروش مترو تهراندستفروشی و درآمدزایی در واگن‌های پر از مشتری مترو  تهران سن و سال نمی‌شناسد، از کودک پنج ساله تا پیرزن ۷۳ ساله در مترو دستفروشی می‌کنند و کفش واکس می‌زنند.قیمت دستفروشان این  بازار متحرک هم وسوسه کننده است و به اعتقاد بسیاری از شهروندان با یک دور متروسواری می‌توان بخش زیادی از نیازهای خانه را برطرف کرد، از جوراب، دم‌کنی، اسکاچ، بدلیجات، و لوازم تحریر گرفته تا آچار و پیچ گوشتی و شارژر گوشی همه و همه بدون صرف وقت اختصاصی برای خرید در دسترس هستند.زینب ٣٠ ساله به نظر می‌رسد و دم‌کنی، اسکاچ و وسایل آشپزخانه می‌فروشد. او یکی از دستفروشانی است که دلیل کارکردنش در مترو را اینگونه پاسخ می‌دهد:«اومدم غرفه بگیرم، دیدم باید در ماه سه میلیون کرایه بدم! اجباری دستفروشی می‌کنم، سرمایه ندارم، مگه چقدر درآمد و فروش دارم که پول کرایه مغازه یا غرفه بدم؟ من و شوهرم قبلا مغازه داشتیم، اسفند سه سال پیش مغازه‌مون پلمب شد. از اون روز اومدم تو مترو کار می‌کنم، دو تا بچه دبستانی دارم. درآمد شوهرم کفاف زندگیمون رو نمیده».آدرس مغازه‌ای که از آن جنس می‌آورد را می‌دهد:«اینقدر کیفیت کالاهایش خوب است که هرکی خریده مشتری ثابت شده».  همه جنس‌ها قاچاق نیستفاطمه حدود ٣٥ سال دارد:«روابط خوبی بین ما دست فروش‌هاست، هوای همدیگه‌ رو داریم، به هم خبر می‌دیم که کدام ایستگاه شلوغ‌تره یا کدام ایستگاه نریم مامور ریخته، کارم رو از ظهر شروع می کنم، قبلش به کارهای خونه میرسم، قبلا کارمند بیمارستان بودم و چند وقته که شغلم رو به خاطر یک اشتباه از دست دادم؛ خیلی قرض و بدهی داریم؛ جنسایی که میفروشم با کیفیت و خوبه، هرچی می‌فروشم از تولیدی‌های تهران می خرم، تولید ایرانی می فروشم».نرگس که به قول خودش دهه پنجاه زندگی‌اش رو به نصفه رسانده، از دردپایش شکایت دارد، اما فوت همسر و تامین هزینه‌های زندگی‌اش او را نیز راهی واگن‌ها و راهروهای مترو تهران برای فروش صنایع دستی ساخت دست خودش کرده است.«بچه‌هام رو با همین زنبیل و زیراندازهایی که خودم میبافم راهی خونه بخت کردم، هیچ کس رو ندارم که ازم حمایت کنه، قیمت‌ها رو خوب میگم، زیراندازها بیرون کمتر از ۶۰ تومن نیست، اما من ۳۰ تومن می‌فروشم، قیمت خوب که میدم روزی حداقل هشت تا از زیراندازا فروش می‌ره، شوهرمم دیالیزی بود با پول همین زنبیل و زیراندازا براش پول دکتر جور می کردم».درد و دل نرگس نارضایتی از فرزندانش را نشان می‌دهد:«خدا آدم رو محتاج فرزند نکنه. تو این سن خودم هنوز سرکار میام، شوهرم دو ساله عمرش رو داده به شما هر روز به همه ایستگاه‌های مترو تهران سر می‌زنم». دستفروشی در واگن منعی ندارد!فرشته بساطش را در ایستگاه تئاتر شهر پهن کرده:«تا الان هیچی فروش نداشتم، بعضی روزا روز ما نیست، روزایی که مامورای شهرداری میان سرکشی وضع بدتر میشه، کلی وقت می‌ذارم و آخر سر با ده بیست تومنبه خونه بر می‌گردم، اما یه روزایی هم مثلا نزدیک عید و تابستون کار و کاسبی خوبه، همیشه به ما گیر میدند و می‌گویند روی سکو نباشیم و اگه فقط تو واگن‌ها باشیم ایرادی نداره جنس بفروشیم؛ الان سر ظهره و جای سوزن انداختن تو واگن‌ها نیست. خیلی از مسافرا نمی‌تونند سوار بشن و منتظر قطار بعدی میمونن. چطور تو این وضعیت با چمدون برم داخل؟» زنان دستفروش مترو تهرانماسک می‌زنم تا شناخته نشوماستفاده از ماسک در بین فروشندگان مترو تهران رایج است، نازنین علت این کار را ناشناس ماندن از نگاه دوست و آشنا می‌داند:«قبلا کارمند شرکت بودم ولی از بس حقوق ندادن، شرکت تعطیل شد، از شرکت اومدم بیرون، شوهرم شاغله اما حقوقش کفاف هزینه‌های زندگی با دو تا بچه رو نمیده. با بچه سخته کار کنم ولی چاره‌ای نیست، هر روزی که بتونم و وقت کنم یا پول لازم باشم میام. خانواده‌ام نیاز اورژانسی به پول دارند. من و شوهرم کار می‌کنیم اما اوضاع اقتصادیمون روزبه‌روز بدتر میشه». او ادامه می‌دهد:«همیشه تو واگن بانوان دستفروشی می‌کنم، بیشتر بدلیجات و برچسب تتو می‌فروشم که همه‌شون وارداتی‌ان، جنس‌هام تک و جدیده و مشتری هم خوب میخره، اجناسی که اینجا می فروشم ماه‌ها در مغازه خاک می‌خورد اما اینجا زود به فروش می‌رسه». زنان دستفروش مترو تهرانسن و سالی ازم گذشته، اما مجبورمدستفروش ایستگاه دروازه دولت کمی متفاوت‌تر از دستفروشان دیگر ایستگاه‌ها بود، پیرمردی ۶۰ ساله و آدامس فروش، لاغر و نزار است، دندان‌هایش ریخته و نمی‌تواند خوب حرف بزند، گوش‌هایش سنگین است و بعضی وقت‌ها تعداد آدامس اشتباه به مشتریانش می‌دهد:«زمانی دانشجوی علوم اجتماعی بودم و درسخون، کارگر کارخانه بود، بازنشست شدم، حقوق بازنشستگی برای زندگی کمه، چون سنم زیاده حتی برای سرایداری هم قبولم نمی‌کنن، از هشت صبح تا هشت شب تو مترو آدامس می‌فروشم».بتول را می‌توان مسن‌ترین دستفروش مترو تهران نامید، روی سکوی ایستگاه صادقیه نشسته تا نفسی تازه کند: «هر روز برای دست فروشی نمیام. سن و سالی ازم گذشته، زیاد بیرون بودن و گرمای هوا حالم را بد می‌کنه. هفته‌ای سه روز میام و فقط تو همین خط هستم. زیاد به خودم سختی نمی‌دهم و فقط عصرها کار می‌کنم. روزی ٣٠ تا ٤٠ هزارتومن درآمد دارم، بسمه، تنها زندگی می‌کنم، بیشتر از این می‌خوام چکار؟» زنان دستفروش مترو تهرانفقیر نیستم به دنبال استقلالممهسا سن و سالی ندارد و صورت معصوم و کودکانه‌اش او را ۱۴ تا ۱۵ ساله نشان می‌دهد، هر چند آرایشی در چهره ندارد اما لوازم آرایشی قابل فروشش، رنگ و لعاب‌ خوبی دارد:«فقیر نیستم اما دنبال استقلال مالی‌ام. با این سن کی به من کار پاره وقت میده آن هم کاری که عملا برده‌داری و کم درآمد نباشه؟ مگه برای بزرگ‌تر از من کار درست و درمون هست که برای من باشه؟ در این سن مهارتی هم ندارم که جای حسابی استخدام بشم؟ استقلال مالی می‌خوام، می‌خوام اینقدر پول جمع کنم و کار کنم که چندماه دیگه با پس اندزام بتوانم بینیم رو عمل کنم! خیلی از دخترای هم سن و سال من یا پول عمل را از مامان بابا می‌خوان و یا پی خوش گذرانی هستن. من خیلی به خودم افتخار می‌کنم که در این سن دستم در جیب خودم است و از بابام پول تو جیبی نمی‌گیرم».ظاهر ستاره متفاوت‌ترین ظاهر در بین دستفروشان مترو تهران است، ظاهری شبیه کارمندان بانک دارد و سی دی انیمیشن می‌فروشد:«اگر درآمدم کافی بود دیوانه نبودم در اوج جوانی دستفروشی کنم، مهارت‌های زیادی دارم اما پول دستفروشی از همه جاهایی که کار کردم بیشتره، فیلم و کارتون‌های زبان اصل، با کیفیت، دو زبانه و با زیرنویس می‌فروشم بدون سانسور. بارها شده که معلم زبان‌های آموزشگاه‌ها دسته دسته از من برای شاگرداشون خرید کردند. خوب فروش دارم». زنان دستفروش مترو تهرانبیکاری ما را به تهران کشاند؛ بی‌پولی به دست‌فروشیایران خانم ۶۰ ساله است، دو سال و نیم است که هر روز تو ایستگاه ترمینال جنوب دستفروشی می‌کند، لبخند مهربانش دلگرم کننده است. اهل کرمانشاه است:«٤ سال پیش بود که با شوهر و بچه‌هام از کرمانشاه اومدیم تهران به امید اینکه یه کاری چیزی پیدا کنیم. همون اوایل پسر ١٠ ساله‌ام آپاندیسش عود کرد، بردیمش بیمارستان ولی پول عمل و بستری شدنش را نداشتیم. یه خانم پرستار بهم پیشنهاد داد تو مترو دستفروشی کنم، خدا خیرش بده».قصه دستفروشان مترو تهران هر روز تکرار می‌شود، جنس همه مشکلاتشان یکی است، فقط رنگ و لعابش متفاوت است. قطار به ایستگاه مصلی می‌رسد، هنوز بازار دستفروشان داغ است و بیشتر مشتری‌ها با لبخند از آن‌ها خرید می‌کنند. منتشر شده در سایت خبرگزاری ایمنا ۷ مرداد ۱۳۹۸گلیتا حسین پور اصفهانیگلیتا حسین پور اصفهانیSun, 23 Nov 2025 10:36:43 +0330https://virgool.ir/@SayehTalks/در-قیام-گوانگجو-چه-گذشت-معرفی-فیلم-با-روایتی-از-یک-سرکوب-خونین-sdnu5rpfngn5«هجدهم ماه می» فیلمی به کارگردانی «کیم جی هون» ساخت کرۀ جنوبی است که سال ۲۰۰۷ به روی پرده‌های سینما رفت. این فیلم یکی از خونین‌ترین رویدادهای تاریخ معاصر این کشور را به تصویر می‌کشد.پوستر فیلم «هجدهم ماه می» به کارگردانی «کیم جی هون» ساخت کره جنوبیداستان فیلم «هجدهم ماه می» به زمان ریاست جمهوری «چون دووهوان» در سال ۱۹۸۰ باز می‌گردد؛ زمانی که او سعی می‌کند به زور، قدرت را از آن خود کند.این فیلم، روایت‌گر قیام دموکراتیک مردم گوانگجو و سرکوب خونین آن‌ها از سوی حکومت است. روزی که از سوی سازمان یونسکو با عنوان "هجدهم می، قیام دموکراتیک" و یا سایر عنوان‌هایی چون "هجدهم می، جنبش دموکراتیک گوانگجو" شناخته می‌شود. قیامی که بین روزهای ۱۸ تا ۲۷ ماه می سال ۱۹۸۰ شکل گرفت.جنبش دموکراتیک دانشجویان گوانگجوقیامی که آغازگر آن، اعتراض به کشته شدن دانشجوی دانشگاه ملی چوننام بود که وی به خاطر مخالفت با سیاست‌های آن زمان در کشور، کشته شده بود. اعتراض‌ها در ابتدا مصالحت آمیز بودند اما با سرکوب شدید نیروهای حکومتی به خشونت کشیده شد. دستور کشتار مردم توسط چون دووهوان و به بهانۀ وابستگی این اعتراضات به کمونیست‌های حامی کیم جونگ ایل انجام گرفت. چون دوو هوان به دلیل نقش داشتن در کشتار مردم گوانگجو در سال ۱۹۹۶ به اعدام محکوم شد.چون دو هوان رئیس جمهور سابق کره جنوبی (معروف به قصاب گوانگجو)داستان فیلم با زندگی عادی "مین وو" به همراه برادر جوانترش "جی وو" آغاز می‌شود، همه چیز آرام است و در ابتدا مشکلی وجود ندارد. تا این که در هجدهم ماه می، دانشجویان در گوانگجو مقابل دانشگاه ملی جوننام به اعتراض بسته شدن دانشگاه، تجمع می‌کنند.پوستر فیلم «هجدهم ماه می» به کارگردانی «کیم جی هون» ساخت کره جنوبیتجمعات و سرکوب گروه‌های مردمی کم‌کم به خیابان‌ها کشیده می‌شود. مین وو از بردار که در خیابان شاهد برخوردهای خشونت‌آمیز ارتش بوده، از جی وو می‌خواهد که در این تجمعات شرکت نکند. اما او نصیحت برادرش را نادیده می‌گیرد. بعدها جی وو از کشته شدن یکی از همکلاسی‌هایش در این درگیری‌ها خبردار می‌شود. جی وو همکلاسی‌هایش را به تظاهرات به خیابان می‌کشاند. در نهایت طی درگیری نیروهای ضدشورش و حملات مرگبار آن‌ها، جی وو کشته می‌شود. این اتفاق زندگی برادر بزرگتر را به کلی تغییر می‌دهد.یادوارۀ قربانیان قیام گوانگجوساخت این فیلم و صحنه‌پردازی‌های آن بسیار مخاطب را تحت تاثیر قرار می‌دهد، گویی مخاطب در آن جمع پرتنش حضور دارد. این فیلم در سال ۲۰۰۷ موفق شد جایزه‌های بهترین فیلم و بهترین کارگردانی korea movie star awards  را از آن خود کند.برای تکمیل تصویرتان از تاریخ اعتراضات و سرکوب‌های دولتی در کره‌جنوبی، بد نیست نگاهی هم به مقالۀ تحلیل فیلم «۱۹۸۷: هنگامی که روز فرا می‌رسد» از وبلاگ ویرگول بیندازید؛ فیلمی که نقطۀ مقابل روایت قیام گوانگجو قرار می‌گیرد و مسیر شکل‌گیری حرکت‌های دانشجویی و اعتراضات مردمی را دنبال می‌کند.منتشر شده در سایت خبرگزاری ایمنا ۳ دی ۱۳۹۷گلیتا حسین پور اصفهانیگلیتا حسین پور اصفهانیTue, 18 Nov 2025 13:31:30 +0330https://virgool.ir/@SayehTalks/شکنجه-و-مرگ-دانشجویی-که-به-انقلاب-ختم-شد-هنگامی-که-روز-فرا-می-رسد-۱۹۸۷-xxvjox6clctxفیلم ۱۹۸۷: When the Day Comes بخش تاریکی از کشور کره‌جنوبی، کشوری که به تکنولوژی و رشد قدرت اقتصادی‌اش در طی مدت زمان کوتاه معروف است، را روایت می‌کند. داستان برگرفته از زندگی افرادیست که شاهد خشونت‌های دولتی در این کشور بوده‌اند. این فیلم ساخت کشور کره‌جنوبی است و ٢٧ دسامبر سال ٢٠١٧ به نمایش درآمد، پس از آن این فیلم در چندین کشور دیگر از جمله ایران به نمایش درآمد و جوایز زیادی را در حوزۀ کارگردانی و ساخت از آن خود ساخت.پوستر فیلم هنگامی که روز فرا می‌رسد (۱۹۸۷)فیلم «هنگامی که روز فرا می‌رسد ۱۹۸۷: When the Day Comes» بر اساس واقعیت‌های زندگی واقعی جنبش دموکراسی ژوئن  ۱۹۸۷ است که رژیم نظامی چون دووهوان، رئیس جمهور کره جنوبی بین سال‌های ١٩٨٠ تا ١٩٨٨، را به پایان رساند. رئیس جمهوری که به دلیل نقش داشتن در قتل عام و سرکوب قیام مردم گوانگجو در سال ١٩٨٠، در سال ١٩٩٦ به اعدام محکوم شد.چون دو هوان رئیس جمهور سابق کره جنوبی (معروف به قصاب گوانگجو)خلاصۀ فیلم از این قرار است که در سال ۱۹۸۷، کره جنوبی توسط یک دولت نظامی اداره می‌شود؛ یک دانشجوی کالج طی بازجویی پلیس شکنجه و کشته می‌شود. مقامات دولتی برای سرپوش گذاشتن روی این اتفاق، سریع عمل کرده و بدن دانشجوی مقتول را می‌سوزانند. علی رغم تلاش مستمر برای سکوت همه کسانی که در این پرونده حضور دارند، حقیقت پخش شده و موجب فوران خشم عمومی می‌شود.هنگامی که روز فرا می‌رسد (۱۹۸۷)فیلم «هنگامی که روز فرا می‌رسد ۱۹۸۷: When the Day Comes» به کارگردانی چانگ چون هوان (장준환 ) ساخته شده است و در وبسایت IMDb از ١٠ امتیاز، امتیاز ٧.٨ را داراست. ٨ آذر ١٣٩٧، دومین روز جشنوارۀ فیلم‌های کره‌ای در پردیس سینمایی کورش تهران، زمانی که این فیلم در ایران به نمایش درآمد، کارگردان این فیلم در بخش پرسش و پاسخ تماشاچیان در پاسخ به این سوال که چه چیز باعث شد این فیلم را بسازد گفت:«این فیلم را به مناسبت ٣٠امین سالگرد این اتفاق ساخته‌ام و خاطرات آن روز را حتی تا به اکنون مردم کشورم فراموش نکرده‌اند...من می‌خواستم توسط این داستان واقعیت را بیان کنم. من تا پیش از ازدواجم و پدرشدنم، علاقه‌ای به داستان واقعی و تاریک کشورم نداشتم ولی وقتی بچه دار شدم ، می‌خواستم برای فرزندم دنیان بهتری را بسازم به همین دلیل تصمیم گرفتم این فیلم را بسازم. حتی در یکی از سکانس‌ها دختر خودم نقش بازی می‌کند چرا که می‌خواستم یادگاری خوبی به او به ارث دهم و فکر می‌کردم اگر بچه خودم در این فیلم بازی کند، حتما برایش معنی خاصی داشته باشد. دلیل دیگرم برای ساختن فیلم این بود که در آن سال‌ها، یعنی سال ١٩٨٧، من نمی‌توانستم به این تظاهرات ملحق شوم، به همین دلیل می‌خواستم برای کسانی که در این تظاهرات قربانی یا زخمی شدند جبران کنم».چانگ چون هوان (کارگران)بازسازی دقیق و جزء به جزء رویدادهایی که ٣١ سال پیش رخ داده‌اند، کار چندان ساده‌ای نیست، علاوه بر این نحوه به نمایش درآوردن جلوه‌های بصری، از جمله نقاط مثبت این اثر از دید منتقدان سینمایی است.برای درک کامل‌تری از فضای سیاسی کره‌جنوبی در دهه‌های پایانی قرن بیستم، می‌توانید معرفی فیلم «هجدهم ماه می» در وبلاگ ویرگول را نیز مطالعه کنید؛ اثری که به شکل مستقیم به قیام خونین گوانگجو و سرکوب خشونت‌آمیز مردم می‌پردازد و از نظر مضمون و تاریخ، پیوند نزدیکی با رویدادهای روایت‌شده در «۱۹۸۷» دارد.منتشر شده در سایت خبرگزاری ایمنا ۲۶ آذر ۱۳۹۷واقعه‌ای که در فیلم «۱۹۸۷: هنگامی که روز فرا می‌رسد» تماشا کردید، تنها بخشی از یک موج جهانی بود. اعتراض دانشجویان کره‌جنوبی برای دموکراسی، هم‌سنگر با مبارزات دانشجویان ایرانی در ۱۶ آذر، جنبش‌های مه ۶۸ فرانسه و قیام‌های آلمان در دهه ۶۰ میلادی است. اگر می‌خواهید ریشه‌های فکری و تاریخی این همبستگی جهانی را عمیق‌تر درک کنید و بدانید چگونه کنفدراسیون دانشجویان ایرانی نقشی کلیدی در آغاز جنبش‌های اروپا داشت، مطالعه کتاب‌های تحلیل جنبش دانشجویی ضروری است.🔗 فهرست جامع بهترین کتاب‌های تحلیل جنبش دانشجویی جهان و ایران را از دست ندهیدگلیتا حسین پور اصفهانیگلیتا حسین پور اصفهانیSat, 15 Nov 2025 10:18:13 +0330https://virgool.ir/@SayehTalks/راز-تاریک-هیتلر-خودکشی-گلی-راوبال-خواهرزادۀ-هیتلر-ups0ommfklnbروح سرکشی که قربانی "حس تملک مردانه" شدگلی راوبال، خواهرزاده هیتلر، چرا با اسلحه او خودکشی کرد؟ روایتی از عشق، حس تملک بیمارگونه و خشونت روانی که به تراژدی این روح سرکش انجامید.«گلی راوبال» از جمله زنان نزدیک به "آدولف هیتلر" یکی از مردان تاثیرگذار تاریخ است، او خواهرزاده هیتلر بود و در نهایت حس تملک و کنترل توسط هیتلر، او را به سوی خودکشی سوق داد.برای کسانی که به تاریخ جنگ جهانی دوم و روانشناسی رهبران بزرگ سیاسی علاقمند هستند، زندگی شخصی "آدولف هیتلر" و به خصوص رابطه او با زنان، یکی از بحث‌برانگیزترین موضوعاتی است که همچنان پاسخ روشنی برای بسیاری از سوالات آن وجود ندارد. از سویی شواهد انکارناپذیری وجود دارد که هیتلر از حمایت‌های مالی و عاطفی بسیاری از سوی زنان برخوردار بوده است؛ از سوی دیگر هیتلر ازدواج نکرد و به نظر می‌آید برای فدا کردن خود در راه آرمان‌هایی که برای آلمان در سر داشت، زنان در زندگی شخصی و برنامه‌های سیاسی او نقش حاشیه‌ای داشتند. دیدگاه جاه‌طلبانه او برای قدرت باعث می‌شد تا زنان برایش تنها پله‌های ترقی باشند و ابزاری برای پیشبرد اهداف سیاسی، اجتماعی خاصی که در سر داشت."حقیقت این است که دیگر با دائی‌ام کاری ندارم" این آخرین جمله‌ای بود که "هانریش هوفمان" Heinrich Hoffman از زبان گلی شنید و روز بعد جسد دختر جوان در حالی پیدا شد که در اتاق خود با تپانچه‌ای که متعلق به آدولف هیتلر بود، به خود شلیک کرده بود. اتفاقی تلخ برای یک انسان که به تازگی به بهار جوانی پای گذاشته و ریشه‌یابی جدی برای دلیل این کار را می‌طلبد. سرنوشت تلخی که ممکن است در انتظار هر فردی در شرایط مشابه باشد مگر با شناسایی و مداخله‌ بجا. در این گزارش می کوشیم به مناسبت روز جهانی "پیشگیری از خودکشی" به ریشه‌های خودکشی "گلی راوبال" و تحلیل در حوزۀ "خشونت در روابط" قدمی برای عدم تکرار حوداث دردناک مشابه، برداریم."یولیوس شاوب"، آجودان هیتلر؛ گلی راوبال را چنین توصیف می‌کند:«دختری بود سبزه با چشم‌های میشی و ١٧٠ سانتی متر قد، خوش هیکل و سرحال که فوق العاده سرزنده بود و صدایی خوش و طبعی گشاده داشت و همیشه آماده طنز و مطایبه بود».گلی راوبال، خواهرزاده هیتلردختر جوانی سرحال و شادابی که به همراه دائی به گردش و خرید می‌رفت؛ اگرچه شاید تصور این که هیتلر با تصویر ذهنی یک رهبر سیاسی و جنایتکار جنگی، صبورانه با یک خانم جوان به خرید بپردازد کار راحتی نباشد. هیتلر دو برابر سن گلی را داشت و از اقوام او بود. از آنجا که مادر گلی زمان به خاک سپردن کلارا هیتلر (مادر آدولف هیتلر) باردار بوده و همچنین از آنجا که اختلاف سنی پدر و مادر هیتلر همانند اختلاف سنی آدولف هیتلر با گلی راوبال ١٩ سال بود، به نظر روانشناسان هیتلر با توجه‌اش به گلی راوبال در حقیقت به دنبال بدیلی برای مادرش بود. رفتارهای هیتلر هم در رابطه با نوع برخورد با مرگ مادرش و مرگ گلی نیز مشابه است. گلی راوبال همراه آدولف هیتلر در دورهمی‌های بسیاری شرکت و توجهات بسیاری را به خود جلب می‌کرد و در این جمع‌ها می‌درخشید.اما شرایط به این خوبی ادامه نمی‌یابد. شواهد بسیاری از سختگیری‌های وی نسبت به گلی وجود دارد، فعالیت‌های اجتماعی دختر جوان را محدود می‌کرد، اجازه رفتن به مهمانی بدون حضور یک بزرگتر را نمی‌داد، به محض این که از علاقه میان گلی و رانندۀ خود اطلاع یافت هر دو طرف را مجبور کرد تا باهم قطع رابطه کنند، اجازه نمی‌داد گلی تنهایی به مسافرت رود و با فردی که دوستش دارد ازدواج کند، حتی اجازه نمی‌داد بدون اجازه قبلی با کسی همکلام شود. این محدودیت‌ها به مرور بر روحیه گلی تاثیر می‌گذاشت و باعث شد دیگر آن دختر شاداب قبلی نباشد. همانطور که "هنریته هوفمان" (فون شیراخ) Henriette Von Schirach دوست گلی چنین شرح می‌دهد: "در سال‌هایی که او تنگ هیتلر زندگی می‌کرد، درونگرا و جدی شد. او نمی‌خواست کسی مراقبش باشد و مهیای آزمون چیزهای نو بود و عطش تجربه داشت".یان کرشاو نیز چنین توصیف می‌کند: "او به همان پرنده‌ای معروفی می‌ماند که در قفسی زراندود محبوس بود و عاقبت هم بایستی همین او را به وضعی کشانده باشد که حس کند راه خلاصی وجود ندارد."(ص٥٨) از این سو به نظر می‌رسد به قدری فشار روحی وارد به گلی زیاد بوده که او را به خودکشی وا دارد. مسئله‌ای که این روزها در روابط بین فردی مورد تایید نیست و به عنوان خشونت عاطفی و خشونت روانی در رابطه مطرح است و آن رابطه ناسالم قلمداد می‌شود.گلی راوبال، خواهرزاده هیتلر جنبه‌ای که کمتر مورد توجه قرار گرفته است که شاید دلیلش وسعت گستردگی تبعات جنگ جهانی دوم و اقدامات هیتلر باشد که سایه آن، رسیدگی به این پرونده را تحت شعاع قرار داده است. گلی راوبال تنها زنی نبود که آدولف هیتلر او را به خودکشی کشاند و اگر با دید وسیع‌تر به این مقوله بنگریم، تنها زنی نیست که به دلیل فرار از سلطه فرهنگ مردسالاری، راه نجات خود را در مرگ یافته است.هرمان گورینگ پیش از این در محاکمات نورنبرگ از رابطه با تاثیر خودکشی گلی بر رفتار و روحیات آدولف هیتلر چنین یاد کرده بود:«مرگ گلی تأثیر بسیار مخربی بر هیتلر گذاشت... این اتفاق ارتباط او با سایر افراد جامعه را تغییر داد.»برخی منابع گلی راوبال را تنها عشق حقیقی هیتلر می‌دانند و همانند زمانی که مادرش فوت کرده بود، اتاق گلی را به زیارتگاه تبدیل کرده بود و اجازه دخول به اتاق را به کسی نمی‌داد. از آنجا که در آن دوران روزنامه‌های بسیاری از احتمال قتل گلی به دست هیتلر می‌نوشتند، برای مدتی تمایل نگاه کردن به روزنامه‌ها را نداشت و این مساله بیشتر هیتلر را بر آن داشت تا زنان را در زندگی خصوصی خود به حاشیه براند تا در نزد عموم مردم، زیادی نزد یک زن دیده نشود و در شرایط مشابه با شرایط مرتبط با گلی در رابطه با رسانه‌ها قرار نگیرد.بخش‌هایی از این گزارش از کتاب "زنان بر صلیب شکسته – موقعیت زنان در آلمان هیتلری" نوشته کیت هیست و به ترجمۀ رمضان علی روح اللهی برگرفته شده است.کتاب "زنان بر صلیب شکسته – موقعیت زنان در آلمان هیتلری"منتشر شده در سایت خبرگزاری ایمنا ۱۰ شهریور ۱۳۹۸گلیتا حسین پور اصفهانیگلیتا حسین پور اصفهانیMon, 10 Nov 2025 15:47:10 +0330https://virgool.ir/@SayehTalks/آموزش-سواد-رسانه-ای-یا-ترویج-فیلترینگ-نقدی-بر-محتوای-کتاب-درسی-مدارس-bewsrmgwp8wbآموزش سواد رسانه یا فیلترینگ؟" اگر بخواهم کتاب تفکر و سواد رسانه‌ای را تنها در دو کلمه تعریف کنیم، می‌توان گفت که این کتاب بیشتر تمسخر رسانه است تا آموزش سواد رسانه‌ای. همچنین معتقدم که سواد رسانه‌ای باید از سنین پایین‌تر شروع کرد و شاید نیاز باشد که این کتاب‌ها از دبستان، آموزش داده شود."به گزارش ایمنا، از سال ١٣٩٥ در راستای طرح تحول آموزش و پرورش، درسی برای آموزش رسانه‌ای با عنوان کتاب "تفکر و سواد رسانه‌ای" در دستور کار مدارس و معلمان قرار گرفت. کتابی نوپا که شاید بهتر است برای بهبود و پیشرفت هدف مدنظر مولفانش، مورد نقد و بررسی قرار بگیرد. از این رو با زهره اسلامی متخصص و مدرس رسانه در زمینه تحلیل و بررسی کتاب "تفکر و سواد رسانه‌ای"، مصاحبه‌ای داشته‌ایم که در ادامه می‌خوانید:سواد رسانه ای چیست؟اگر قرار باشد سواد رسانه‌ای را در یک تعریف بسیار کلی توضیح دهیم، می‌توان گفت که در واقع این سواد رسانه‌ای یک نوع درک متکی بر مهارت است که بر اساس آن می‌توان انواع رسانه‌ها و تولیدات رسانه‌ای را شناخته و بتوانیم آنها را از یکدیگر شناسایی و تفکیک کنیم. سواد رسانه‌ای مانند یک نوع رژیم غذایی بسیار هوشمندانه که مراقب است چه موادی برای بدن ما مناسب و چه موادی مضر هستند. حال این مثال را برای ذهن انسان بسط دهیم، سواد رسانه‌ای یعنی چه چیزهایی را باید از رسانه مصرف و چه چیزهایی را نباید مصرف کرد و میزان مصرف هر کدام از این رسانه‌ها و داده‌هایی که قرار است به ذهن ما راه پیدا کنند بر چه مبانی استوار باشد.آیا آموزش سواد رسانه در مدارس ما ضرورت دارد؟ببینید ما امروزه در دنیایی زندگی می‌کنیم که خواه ناخواه در شرایط اشباع رسانه‌ای قرار گرفته‌ایم. یعنی این که محیط پیرامون ما از اطلاعات گوناگونی که به سمت ما پرتاب می‌شود، پرشده است. بگذارید با یک مثال ساده بیشتر توضیح دهم؛ زمانی که بر روی صفحه تلفن همراه ما  نوتیفیکیشن ظاهر می‌شود، در واقع یک حجم زیادی از اطلاعات وارد گوشی ما شده است یا زمانی که ما به اینترنت وصل می‌شویم. مودم، می‌شود یک پل ارتباطی به جهان بی‌انتهای اینترنت که همه این‌ها نشانه این است که ما در حال حاضر در شرایط اشباع رسانه‌ای به سر می‌بریم. علاوه بر اینترنت؛ روزنامه‌ها، مجلات، کتاب‌ها، خبرگزاری‌ها، شبکه‌های تلوزیونی و ماهواره‌ای را نیز باید در نظر بگیریم که دریابیم چه حجم زیادی از اطلاعات به سمت ما می‌آید. مسلما وقتی در چنین شرایطی قرار می‌گیریم، حتما ضرورت دارد که ما یک چتر محافظتی داشته باشیم؛ همانطور که اگر حجم زیادی غذا در دسترس ما باشد، نیاز به رعایت یک رژیم غذایی پیدا خواهیم کرد. هرچقدر که سواد و سطح آگاهی افراد بالاتر می‌رود، بیشتر در انتخاب مواد غذایی مورد مصرف خود دقت می‌کنند مثلا به اندازه کافی ویتامین و میزان کمتری کلسترول مصرف کنند. دقیقا سواد رسانه‌ای به این شکل است. هر چقدر آموزش سواد رسانه‌ای را از سن پایین‌تر و از مدارس شروع کنیم، تبعاً نتیجه بهتری نیز خواهیم گرفت. حالا این سواد رسانه‌ای به ما می‌آموزد که چه مقدار از زمان خود را در سایت‌ها بگذرانیم و چه جور سایت‌هایی را ببینیم، برای ذهن خود یک فیلتر ایجاد کنیم. سواد رسانه‌ای الزما به ما نمی‌گوید که چه چیزی را ببینیم و چه چیزی را نه، بلکه آموزش می‌دهیم که افراد نوعی فیلتر در ذهن خود برای خود بسازند با توجه به آن آموزه‌هایی که از قبل داشته‌اند و ارزش‌ها و نرم‌هایی که وجود دارد تا بدانند چه چیزهایی را دریافت کنند و چه چیزهایی معتبر هستند و چه چیزهایی معتبر نیستند و این قدرت تشخیص را بدست آورند.به جز آموزش و پرورش، نهادهای دیگری در این زمینه فعالیت داشتند؟در حال حاضر، تنها آموزش و پرورش است که کار آموزش سواد رسانه‌ای را انجام می‌دهد. اما به صورت کلی کلیه نهادهای آموزشی مانند مدارس، دانشکده‌ها، دانشگاه‌ها و آموزشگاه‌های مختلف می‌توانند سواد رسانه‌ای را از کتاب‌های مختلف مانند کتاب درسی، ارائه دهند. حتی در کتاب‌های زبان هم می‌توانیم این مفاهیم را بگنجانیم. علاوه بر این، نهادهای مدنی و صنفی نیز هر کدام در جمع‌های تخصصی خودشان می‌توانند اعضای خود را به صورت مستمر آموزش دهند و راجع به سواد رسانه‌ای در برنامه‌های جمعیت خود صحبت کنند تا از این طریق اعضای این جمعیت‌ها، بعدا آموزش‌های خود را به دیگران انتقال دهند. به غیر از اینها، نهادهای رسانه‌ای و انتشاراتی‌ها بخش خیلی مهمی را می‌توانند بر عهده بگیرند و مفاهیم را به صورت ساده شده در این مبحث را در دستور کار خود قرار دهند.به نظر شما آنچه در کتاب "تفکر و سواد رسانه‌ای" آموزش داده می‌شود، اطلاعات مناسب نیاز امروز نوجوانان و کاربردی است؟من چندین بار این کتاب را مورد بررسی قرار دادم و در این کتاب هیچ اثری از خوداندیشی و  درنگ نمی‌بینم و اصلا موضوعی که ما در آموزش‌های به‌روز دنیا تحت عنوان تفکر انتقادی که یک متد جدید آموزشی است را شاهدش هستیم، در این کتاب به هیچ عنوان نیافتم. در واقع خوداندیشی که به آن اشاره کردم، می‌تواند مفهوم تفکر را گستردش دهد که متاسفانه کتاب تفکر و سواد رسانه‌ای این ویژگی را ندارد.اگر بخواهم کتاب تفکر و سواد رسانه‌ای را تنها در دو کلمه تعریف کنیم، می‌توان گفت که این کتاب بیشتر تمسخر رسانه است تا آموزش سواد رسانه‌ای. همچنین معتقدم که سواد رسانه‌ای باید از سنین پایین‌تر شروع کرد و شاید نیاز باشد که این کتاب‌ها از دبستان، آموزش داده شود. به صورت کلی انتظار می‌رفت که برای محتوای کتاب مانند تصاویر و متن به کار گرفته شده، تلاش بسیاری شود تا بیشتر رنگ و بوی بومی و ایرانی داشته باشد. ما موارد بسیاری حتی در رسانه‌های خودمان داریم که بخواهیم از آن‌ها مثال بزنیم، اما متاسفانه در این کتاب تنها از مثال‌های خارجی استفاده شده است که اصلا ممکن است کودک یا نوجوان ما این رسانه‌ها را بررسی نکند. در کتاب از برنامه‌های شبکه سی‌ان‌ان و یا سایر رسانه‌های خارجی مثال زده شده است. خب این اصلا برای بچه ملموس نیست و دانش‌آموز اگر با مثال‌های ایرانی رو به رو می‌شد، فهم بیشتری نسبت به رسانه کسب می‌کرد. اما در این کتاب بیشتر نشانه‌های "رسانه‌هراسی" را شاهدش هستیم که اصلا به نفع ما نیست. در این کتاب به جای آموزش این که دانش‌آموز فیلترهای ذهنی مناسب با فرهنگ و آموزه‌های خود بسازد و با رسانه روبه‌رو شود، دانش‌آموز به دوری از وسایل ارتباطی تشویق می‌شود. در این حالت به جای آن که خود افراد تشخیص دهند، بحث فیلترینگ و سانسور پررنگ و مجاز می‌شود و این یعنی سواد رسانه‌ای به جای آموزش از افراد گرفته می‌شود.آیا معلمان و مربیانی که در سیستم آموزش و پرورش هستند، خودشان آموزش دیده‌ سواد رسانه هستند یا خیر؟طبق شواهد موجود، آموزش کتاب تفکر و سواد رسانه‌ای برای پایه دهم، توسط معلمانی است که یا این درس خودشان سواد رسانه‌ای ندارند یا اگر هم سواد رسانه‌ای داشته باشند، بیشتر از سطح متوسط جامعه نیست. مثلا اگر بخواهیم در نظر بگیریم یک فردی که در مدارس فیزیک درس می‌دهد و در دانشگاه رشته تحصیلی او فیزیک یا رشته‌های مرتبط با بوده است؛ اما در بخش آموزش سواد رسانه‌ای کسی که خود رسانه، مدیریت رسانه، روابط عمومی، روزنامه‌نگاری یا رشته مرتبط درس خوانده باشد را شاهدش نیستیم. نظر می‌رسد که این درس به زنگ تفریح و یک نوع وقت گذرانی در مدارس تبدیل شده است و هنوز بخش‌های میانی خود آموزش و پرورش به ضرورت این موضوع پی نبرده‌اند. رویکرد اشتباه و مشابهی که برای زنگ هنر و ورزش رخ داد آن‌ها را به حاشیه راند. سواد رسانه‌ای جایگاه متناسب با خود را در آموزش و پرورش نیافته است. همانطور که معلم تاریخ، معلم دینی، معلم ادبیان و سایر دروس جایگاه و تخصص خود را دارند؛ برای سواد رسانه‌ای به چنین رویکردی نیاز است و نباید تدریس این درس به معلمانی سپرده شود که تخصص لازم برای این درس و رشته تحصیلی را ندارند. بارها با خود من تماس‌های تلفنی از سوی معلم‌هایی گرفته شده یک روز قبل از رفتن سر کلاس، از من می‌پرسند که چگونه و چطور این مبحث را در کلاس تدریس کنند که مشخص است متاسفانه این افراد کاملا خارج تخصص در این حیطه و سواد رسانه‌ای هستند و قرار است این کتاب را آموزش دهند.با توجه به نیاز به آموزش سواد رسانه در بین دانش‌آموزان، نتیجه کم‌کاری در این زمینه چه خواهد بود؟لازم است که به یک نکته‌ مهم اشاره کنم. رسانه‌هراسی و رسانه‌گریزی، یک سم بسیار مهلک برای آموزش سواد رسانه‌ای کشور محسوب می‌شود و این مورد موجب می‌شود که جوانان و نوجوانان ما علاقه‌ای به یادگرفتن سواد رسانه‌ای نداشته باشند و فکر کنند قرار است در این درس‌ها مواردی به آن‌ها آموزش داده شود که به آن‌ها بگوید اصلا از رسانه استفاده نکنند. برای همین این درس طرد شده می‌شود و عواقب بسیار بدی برای جامعه آینده ما خواهد داشت. پیشنهاد می‌کنم که اگر سواد رسانه‌ای طبق تعریف و قطعنامه بین‌المللی صادر شده نمی‌توانیم داشته باشیم، اصلا بهتر است که کتاب را تالیف نکنیم. اگر این آموزش را بد شروع کنیم، یعنی همین اتفاقی که الان افتاده است و دیوار قرار است با پایه‌های کج شکل بگیرد، قطعا با مشکلات بسیاری برخواهیم خورد. مطمئنم کسانی هستند که این کتاب را بخوانند و از رسانه تنفر پیدا کنند و اصلا وارد صنعت رسانه نشوند در حالی که باز هم می‌شود نکات مثبتی را در این کتاب‌ها جای داد و خب این انتقادات و مسائلی است که به این کتاب وارد است.منتشر شده در سایت خبرگزاری ایمنا مورخ ۱۵ آبان ۱۴۰۰گلیتا حسین پور اصفهانیگلیتا حسین پور اصفهانیSat, 08 Nov 2025 17:10:17 +0330