https://virgool.ir/feed/@Reza_Javdi_Arzanaghfa2026-11-10 21:42:17https://virgool.ir/images/default-avatar.jpghttps://virgool.ir/@Reza_Javdi_Arzanaghhttps://virgool.ir/@Reza_Javdi_Arzanagh/برنج-روغن-و-لویی-ویتون-معمای-انکار-و-مقایسه-مغالطه-ای-lumvn2tqpcteیادداشتی تحلیلی بر مکانیزم روانی فرار از شکستبعید است پس از جنجال‌های اکتبر پاریس، حتی اگر پیگیر اخبار هم نبوده باشید، تصویر یا سایه‌ای از آن روزهای ملتهب در ذهن‌تان باقی نمانده باشد. خیابان‌هایی که به مهد تمدن شهره بودند، ناگهان به میدان نبردی از موانع آتش‌زده، شیشه‌های خردشده و دود گاز اشک‌آور بدل شدند. اعتراضاتی که با تجمع‌های پراکنده و به ظاهر آرام دانشجویان و دانش‌آموزان فرانسوی شروع شد، در یک روند پرشتاب، به آشوبی تمام‌عیار کشیده شد.اما هدف این یادداشت، بررسی دلایل یا سرانجام آن جنبش در فرانسه نیست؛ بلکه قصد دارم به موج فکری و سنگری بپردازم که آن روزها در فضای مجازی و مطبوعاتی ما شکل گرفت و من آن را «مقایسه مغالطه‌ای» (Fallacious Comparison) می‌نامم. مکانیزمی که پیش از آن نیز در جامعه ما وجود داشت، اما از آن زمان به بعد، به شکلی گسترده‌تر و ویرانگرتر، به ابزار اصلی پردازش واقعیت تبدیل شد.پس از دهه‌ها تضاد و آشوب، آخرین «تیر بادکنکی» در ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه سال ۱۴۰۴ شلیک شد. رخدادی که نه‌تنها به نتایج مورد نظر خود نرسید، بلکه بحران را عمیق تر کرد. بدون قضاوت درباره دلایل یا تطابق نتایج با خونِ ریخته‌شده در هر دو طرف، تمرکز من بر یک وسواس فکری جمعی است که پس از این اتفاقات، گریبان جامعه را گرفت.جامعه، چه به صورت غریزی و چه به صورت تحمیلی از سوی سیستم‌های رسانه‌ای و اطلاعاتی، دچار نوعی «فرار از بیهودگی» شد. فرار از بیهودگی، در معنای ساده روان‌شناختی خود، عبارت است از: تلاش مستمر و غیرمنطقی با استفاده از مغالطه و هوچی‌گری برای گریز از مواجهه با شکست و برچسب‌ها؛ چه این برچسب‌ها واقعی باشند و چه توهمی. در واقع، جامعه ما قدرت مقایسه درست، تحلیل و الگوبرداری خود را از دست داده و به «قهرمان‌سازی» و «برد استراتژیک‌سازی» پناه برده است. این در حالی است که تقریباً همه، حتی بدون اظهار در ظاهر، به این نتیجه رسیده‌اند که دی‌ماه نه‌تنها به نتیجه‌ای نرسید، بلکه باعث ضعف هر دو طرف، قربانی شدن افراد بسیاری و حتی نفوذ بیشتر در بین مردم و حاکمیت شد.موازی با اتفاقات فرانسه (و دیگر نقاط جهان)، معترضین و به‌ویژه سیستم‌های اطلاعاتی و رسانه‌ای وابسته به آن‌ها، شروع به استفاده از مغالطه‌های مقایسه‌ای در ایران کردند. آن‌ها تصور می‌کردند با این ترفند می‌توانند آتش زیر خاکستر را زنده نگه دارند و آن را در آینده (در میانه جنگ) روشن کنند.یا این روایت: «ایرانی برای گرفتن حق خود، حتی حاضر است از برنج و آرد و روغن بگذرد و شب را مثل همیشه گرسنه بخوابد.» یعنی چه هدر دادن ارزاقی که می‌توانست خوراک شب صد ها کودک یتیم و کم بضاعت و کودک کار را و چه و چه باشد به نشانه از «استغنا» به هوا ریخته شد.این برعکس بیشتر شبیه به «نه برای من نه برای مردم» است. کسی که درد مردم دارد «ایثارگری» میکند نه «ویرانگری»مثال دو: ویدیوی پاکسازی خیابان و برداشتن موانع از سر راه آمبولانس توسط معترضین. در کنار صدها کامنت «هوش مصنوعی است»، یکی نوشته بود: «آن آمبولانس را خود فرانسوی‌ها غنیمت گرفته‌اند!!!» اینگونه مغالطه هاست که قدرت درس گرفتن و اثرگذاری در بین ملت و دولت را به حداقل ممکن میرساند. آیا کسی سوخته شدن اتوبوس های ناوگان عمومی و خط (BRT) را فراموش کرده؟! آیا کسی خون های بر زمین را فراموش کرده؟! تا کی میخواهیم هم دیگر را به «کار خودشان بودن» متهم کنیم...«مقایسه مغالطه‌ای» اگرچه در کوتاه‌مدت مسکنی برای دردِ شکست و فرار از واقعیت است، اما در بلندمدت زخم جامعه را عمیق‌تر و چرخه‌ی سرزنش و فرافکنی را نهادینه می‌کند. تا زمانی که جامعه از این مکانیزم برای توجیه رفتارهای خود استفاده می‌کند و ساختار حاکمیت نیز بر ناکارآمدی نهادهای خود تکیه می‌کند و هر دو طرف از پذیرش سهم خود از خطا و مسئولیت‌پذیری سرباز می‌زنند، این چرخه معیوب ادامه خواهد یافت.راه برون‌رفت از این وضعیت، نه در انکار شکست‌ها و نه در بزرگ‌نمایی خطاهای طرف مقابل است؛ بلکه در بازگشت به «واقع‌بینی» و پذیرش این حقیقت تلخ است که می‌توان هم در یک مطالبه حق داشت و هم در مسیر رسیدن به آن مرتکب خطا شد. اصلاح این چرخه، نیازمند صبر و برداشتن قدم‌های کوچک و مستمر است (همان مفهومی که در ادبیات مدیریتی از آن به عنوان «اثر مرکب» یاد می‌شود). تا زمانی که این پارادوکس پذیرفته نشود، مقایسه‌های مغالطه‌ای تنها همان تیرهای بادکنکی خواهند بود که نه به هدف می‌نشینند، بلکه پل‌های پشت سر را ویران می‌کنند.نویسنده: رضا جوادی ارزنقرضا جوادی ارزنقرضا جوادی ارزنقTue, 20 Oct 2026 14:59:24 +0330