https://virgool.ir/feed/@Raviriverنام این صفحه از رمان ابوتراب خسروی وام گرفته شده است و محتویات آن شامل ترجمه‌ها، تحلیل‌ها و گاهی تجربیات من می‌شود.fa2026-11-11 15:41:17https://files.virgool.ir/upload/users/4925682/avatar/QuL76L.jpghttps://virgool.ir/@Raviriverhttps://virgool.ir/@Raviriver/فرزندان-خردمند-قابیل-hnf1jvcv77c8ما، بازماندگان دنیای مدرن، فرزندان خردمند انسانی هستیم که طرف برنده یکی از تراژیک ترین درگیری‌های تاریخ بود. ما بازماندگان یک برادرکشی هستیم که خشونت را در ژن‌های ما متمکن کرده است.قابیل و مرگ هابیل، ویلیام بلیک، قرن هجدهمبرای گذر کردن از چنین خشونتی، نسل بشر دیر زمانی است که با اختراع پدیده‌ای به نام «تمدن» و تزئین آن با واژه‌ی غریب «گفتگو» تلاش کرده است ابزار زبان را در صدر تعاملات خود بنشاند. صد افسوس اما، رفته رفته بخش عظیمی از این ابزار قربانی دروغ، تزویر، خودنمایی و تعارفات پوچ شده، تنها خشونت زشت و بنیادین ما را جلدی زیبا می‌بخشد. شگفت اینکه آنجا که زبان باز می‌ماند، فرزندان خردمند قابیل به جای سکوت، به تهدید و زورآزمایی رو می‌آورند.این فرزندان خردمند راه درازی را طی کرده‌اند. فلسفه، شعر، تکنولوژی، پیشرفت‌های پزشکی و بیولوژیکی و سیاسی دست ساخته‌ی همین خردمندان است. آنها حتی به مفاهیم متعالی دموکراسی، برابری، حقوق بشر و مردم‌سالاری دست یافته‌اند. اما جالب است که درست زمانی که ترس جای منطق را می‌گیرد به ابتدای راه بازگشته، همنوعان و برادران خود را می‌کشند.مهمتر اینکه با پیشرفت‌های باورنکردنی و برق‌آسای کدنویسی و علم الگوریتم، امروزه هوش مصنوعی کاری کرده است کارستان و به کمک آن ابنای بشر می‌توانند به راحتی و با هر زبانی منظور خود را به دیگران برسانند، اما گویی دیواری میان ما کشیده شده است.پرسش اساسی اینجاست که چرا «زبان» با تمام قدرتی که دارد، راه خود را در طبقات تودرتوی «برج بابل» گم می‌کند و هرگز فرزندان خردمند قابیل را به مقصد نمی‌رساند؟هانا آرنت (۱۹۰۶ - ۱۹۷۵)در این میان، فیلسوفی مانند هانا آرنت «خشونت» را ابزاری برای رسیدن به اهداف می‌داند؛ ابزاری که ممکن است در کوتاه‌مدت مؤثر به نظر برسد، اما هرگز نمی‌توان از نتیجه‌ی آن مطمئن بود. از نظر آرنت، خشونت ماهیتی ابزاری دارد؛ یعنی برای رسیدن به هدفی بیرون از خودش به کار گرفته می‌شود و درست به همین دلیل می‌تواند در لحظه‌ای که گفتگو و اقناع از کار می‌افتند، وسوسه‌برانگیز و حتی کارآمد به نظر برسد. اما مشکل از جایی آغاز می‌شود که خشونت از یک وسیله به منطق مسلط بر کنش انسانی تبدیل شود. خشونت ممکن است ما را به هدفی نزدیک کند، اما در همان مسیر جهانی می‌سازد که دیگر لزوماً شبیه جهانی نیست که در ابتدا قصد ساختنش را داشتیم. به همین دلیل، خشونت همیشه نتیجه‌ی دلخواه ما را به ارمغان نمی‌آورد و گاهی تلاش برای رسیدن به هدفی مشخص، در نهایت ما را با دنیایی پر از خشونت تنها می‌گذارد.رنه ژیرار (۱۹۲۳ - ۲۰۱۵)اما شاید برای فهمیدن اینکه چرا خشونت تا این اندازه آسان میان انسان‌ها تکثیر می‌شود، باید یک قدم عقب‌تر برویم. رنه ژیرار، فیلسوف و انسان‌شناس فرانسوی، ریشه‌ی خشونت را نه فقط در میل انسان به سلطه، بلکه در چیزی می‌بیند که آن را «میل تقلیدی» می‌نامد. به باور او، ما حتی در خواستن نیز از یکدیگر تقلید می‌کنیم؛ دیگری به ما نشان می‌دهد چه چیزی ارزش خواستن دارد و همین تقلید، درست در جایی که دو انسان یک چیز را می‌خواهند، می‌تواند آنها را از هم دور و به رقیب یکدیگر تبدیل کند. رقابت اما به‌تدریج از موضوع اولیه‌ی خود فراتر می‌رود و خودِ دیگری به موضوع نزاع بدل می‌شود. در چنین وضعیتی، خشونت دیگر صرفاً ابزاری برای رسیدن به یک هدف مشخص نیست؛ خشونت می‌تواند از یک انسان به دیگری منتقل شود و در چرخه‌ای از تقلید و تلافی، خودش به هدف بدل شود. شاید به همین دلیل است که برادرکشی قابیل و هابیل را بتوان بیش از یک داستان درباره‌ی حسادت دو برادر دید: تصویری ابتدایی از جهانی که در آن دیگری، هم الگوی ماست و هم رقیب ما؛ و خشونت، پاسخی است که می‌تواند از یک نفر آغاز شود و سرانجام همه را در خود فرو ببرد.میشل فوکو (۱۹۲۶ - ۱۹۸۴)اما شاید مسئله فقط این نباشد که انسان‌ها در لحظه‌ی شکست زبان به خشونت پناه می‌برند؛ شاید باید پرسید آیا خودِ زبان همیشه در نقطه‌ی مقابل خشونت ایستاده است؟ میشل فوکو نشان می‌دهد که زبان صرفاً ابزاری خنثی برای انتقال معنا نیست، بلکه در دل روابط قدرت شکل می‌گیرد و می‌تواند تعیین کند چه چیزی گفته شود، چه چیزی شنیده شود و چه چیزی حقیقت تلقی شود. از نگاه فوکو، قدرت تنها در سکوت، سرکوب و اجبار آشکار نمی‌شود؛ گاهی در واژه‌ها، طبقه‌بندی‌ها و روایت‌هایی پنهان می‌شود که جهان را برای ما قابل فهم می‌کنند. زبان می‌تواند به جای آنکه خشونت را حذف کند، آن را نامرئی، منطقی و حتی ضروری جلوه دهد. شاید خطرناک‌ترین شکل خشونت نه زمانی باشد که زبان خاموش می‌شود، بلکه زمانی که زبان چنان قدرتمند می‌شود که خشونت را در قالب حقیقت، عدالت یا خیر عمومی عرضه می‌کند.از این منظر، شاید مسئله‌ی اصلی بشر با زبان، ناتوانی آن در رساندن ما به مقصد نبوده است. زبان راه خود را در برج بابل گم نکرده؛ بلکه درست برعکس، آن‌قدر گسترش یافته که به یکی از پیچیده‌ترین ابزارهای انسانی تبدیل شده است. زبان امروز نه فقط وسیله‌ای برای تفاهم، بلکه ابزاری برای متقاعد کردن، فریب دادن، مشروعیت بخشیدن و ساختن دشمن است. فرزندان خردمند قابیل، زبان را کنار نگذاشته‌اند؛ آنها آن را به خدمت گرفته‌اند. خشونت دیگر همیشه با فریاد، شمشیر و گلوله ظاهر نمی‌شود؛ گاهی با جمله‌ای زیبا، روایتی منسجم و واژه‌هایی که حقیقت را به انحصار خود درمی‌آورند، راه خود را باز می‌کند. شاید تراژدی انسان مدرن نه شکست زبان، بلکه موفقیت بیش از حد آن باشد؛ زبانی که توانسته حتی خشونت را نیز متمدن، منطقی و پذیرفتنی جلوه دهد.رود راویرود راویTue, 01 Sep 2026 21:54:40 +0330