https://virgool.ir/feed/@Mo.bashar«فرزندِ زمین، شهروندِ جهان»fa2026-11-11 20:13:44https://files.virgool.ir/upload/users/71929/avatar/PRT7IZ.jpghttps://virgool.ir/@Mo.basharhttps://virgool.ir/@Mo.bashar/دل-تنگی-tj8xudak9hsiنمی‌دانم چرا این روزها و شب‌ها این‌قدر دل‌نازک شده‌ام. شبیه کودک شده‌ام. شبیهِ کودکی که در بیابانِ شلوغ، مادرش را گم کرده باشد و استیصالِ ناشی از دست‌دادن دست‌های مهربانِ مادرْ امان‌اش را بریده باشد. امشب دل‌تنگی در من زبانه کشیده‌است. مرگِ دیگری چه‌قدر دلم را ابری کرده‌است. دلم می‌خواهد یک‌سیر گریه کنم. آن‌هم نه گریه‌ای آرام و بی‌صدا بل‌که از آن گریه‌هایی که پژواک‌اش در فضای اتاق بپیچد و صدای‌اش دل اندوه‌گین‌ام را اندوه‌گین‌تر کند. چیزی شبیهِ زاز زار گریه کردن و خود را از دل‌تنگی و درماندگی در آغوش کشیدن. آره، امشب باید زار زار گریه کنم، وگرنه این دل‌تنگی با من بیش‌تر سرِ ستیز خواهد گرفت و بیچاره‌ترم خواهد کرد. گریه‌ای ناشی از دل‌تنگیْ آن‌هم در تنهایی عالمی دارد شگفت. زار زار گریستن مرا از فروپاشیِ بیش‌تر نجات خواهد داد.Mohammad BasharMohammad BasharThu, 22 Jun 2023 02:39:23 +0330https://virgool.ir/@Mo.bashar/خواب-تنهایی-eetbzc8io0etخواب دیدم و باران می‌بارید. جوی‌بارها از فرط پرآبی به خروش آمده بودند. صدای باران و خروش آب‌ها، مرا به‌وجد آورده بودند. خودم نیز زیر باران بودم و از سرتاپا خیس باران شده بودم. تنها نبودم اما به‌یادم نیست که با کی بودم. بودن با کسی که از یادت زدوده شود، هیچ فرقی با نبودن‌اش ندارد. از خواب برخاستم و سخت دلم گرفته بود. صدای شرشر باران و خروش جوی‌بارها اندوه‌گینم کرده بودند اما تمام دل‌گرفتگی‌ام به‌خاطر آن‌ها نبود. بیش‌‌تر به‌خاطر این دلم گرفته بود که چرا آن هم‌کلامِ رویایم، از یادم زدوده شده بود. دلم گرفته بود چون‌که به‌یاد نیاوردن‌اش بر تنهایی‌ام افزوده بود. من از این واقعیت که جز تنهاییْ هیچ هم‌دمی ندارم، دلم گرفته بود و از این‌که آن هم‌کلامی از خاطر زدوده، در بیداری می‌توانست قدری درگیری‌ای ذهنی ایجاد کند و لحظه‌‌ای بر سبکی‌ای کفه‌ی تنهایی‌ام بیفزاید. آره، دلم گرفته بود چون خوابِ تنهایی‌ام را دیده بودم.Mohammad BasharMohammad BasharSun, 28 May 2023 02:13:53 +0330https://virgool.ir/@Mo.bashar/زندگی-در-قفس-uccfeowxik85چندین شب است که آنْ آرامش نسبیِ پیشین را ندارم. روانم بسیار به‌هم‌ریخته و مضطرب است. اکنونم مبهم و آینده‌ام تاریک به‌نظر می‌رسد. در شوک فرورفته‌ام و ذهنم قد نمی‌دهد؛ گاهی تردید می‌کنم به اینکهْ نکند که دارم خواب می‌بینم؛ نکند که طالبانی درکار نیست و فقط یک خواب ترسناک است؛ نکند که من دچار توهم شده باشم؛ نکند که دارم فیلمی با ژانر وحشت می‌بینم و ناتوان از تشخیص آن از واقعیت استم و خیلی نکندهای دیگر. گرچند که اتفاقاتِ وحشت‌ناک و تراژیک اخیر، شبیه یک خواب، توهم و یا هم فیلم به‌نظر می‌رسند؛ اما متأسفانه این‌ها نه خواب‌ و توهم‌اند و نه هم فیلم. این‌ها اتفاقاتِ واقعی‌‌‌ای هستند که هضم‌ کردن‌شان به این سادگی‌ها نیست. شاید هم خواب و توهم به‌نظر رسیدن‌شان، برای این باشند که این امر هضم‌ناشدنی را آسان‌تر هضم کنم. واقعاً هم باید هضم‌ناشدنی باشد، وقتی‌که ببینی که با یک چشم‌به‌هم‌زدن، همه‌چه سرچپه شده و آن چیزی که حتا خواب و خیال‌اش هم برایم ناممکن به‌نظر می‌رسید، اتفاق افتاده باشد. به قدرت رسیدنِ گروه طالبان را می‌گویم. این روزها شاید به‌خاطر امنیت فیزیکی‌ -که البته شدیداً متزلزل و متغیر است- غصه‌ی چندانی نداشته باشم؛ امنیت روانی‌ام اما به‌شدت لرزان و لنگان شده‌است. شبیه طوطی‌ِ در قفسی که از شکار دیگران در امان استْ اما در دام دیگری و در قفس است. این اضطراب روانی را این روزها، وقتی‌که در کوچه‌ها و خیابان‌های جبرئیل و شهر پرسه می‌زنم، بیشتر تجربه می‌کنم. وقتی‌که می‌بینم کوچه‌ها و خیابان‌های شهر، دیگر آن زیبایی و آرایش پیشین را ندارند: کوچه‌ها و خیابان‌هایی که پر از انسان‌های وحشی‌ِ پُرریش، با دستانِ پر اسلحه و گلوله، با لباس‌های نامنظم و چرکین، با پاهای برهنه و پُرریم و با چشم‌های خشن و خشمگین‌اند. باور کنم یا نکنم، وقتی‌که می‌بینم چنین انسان‌هایی کنترل شهر و مردمان‌اش را در دست گرفته‌اند؛ شهر و مردمان‌اش بدون تجربه‌ی فاجعه‌‌ها و سیه‌روزی‌های بسیار نخواهند بود. آخر طالبان آمده‌اند تا فاجعه و سیه‌روزی خلق کنند.پانوشت: این یادداشت را روزهای اول تسلط طالبان نوشته کرده بودم. بعد از تقریبا دوسال، این یادداشت را دوباره خواندم و این‌جا نیز به نشر رساندم. Mohammad BasharMohammad BasharSun, 14 May 2023 02:23:20 +0330https://virgool.ir/@Mo.bashar/غروب-پروانه-rdteleyvhtdmبختیار علی نویسنده‌ی کرد جادویی می‌نویسد. قلم‌اش مرز میان خیال و واقعیت را درمی‌نوردد. واژه‌های‌اش به‌سانِ پناهندگانی‌ست که از دلِ رنج و دردِ عمیق بر عمق جان‌مان پرت می‌شوند و و ما را نیز درگیرِ این درد و رنج عمیق می‌کنند. رمان غروب پروانه نیز یکی از زیباترین کتاب‌های این نویسنده‌ی افسون‌قلم است. رمانی‌ست سرشار از ادبیات منجسم، زاویه‌های دراماتیک و تراژیک و تصاویرِ رئالیستیکِ جادویی که در باره‌ی عشق و سرنوشت عشق در جوامعی که باورهای خشن دینی-سنتی، تعصب و بافتارهای نرینه در آن عشق، زیبایی، آزادی‌ و زندگیِ دل‌خواه را از انسان‌ها ربوده‌است. پروانه دختری است که برخلاف باورها و بافتارهای سنتی‌ِ جامعه‌اش تن به عشق مردی به‌نام فریدون ملک می‌دهد اما سرانجام به‌خاطر نفس‌تنگی‌ای که عشق و زیبایی در آن جامعه‌ی سنتی ایجاد می‌کند آن دو همراه با عاشقانِ دیگر مجبور به فرار به جنگلی دور و عمیقی در میان‌ دره‌های خیالی می‌شوند که بعداً آن‌را عشقستان می‌نامند. عشقستان، آرمان‌شهر عاشقان می‌شود؛ آرمان‌شهری که می‌تواند تمام عاشقان را درخود جای بدهد و سرزمینی باشد برای تحقق رویاهای عاشقان. اما انگار عمر رویاها کوتاه‌تر از آن است که تصور شود و رنج‌های عاشقان نیز فراتر از آن است که تحمل شود. همان‌گونه که این رمان از یک غروبِ سرد و زمهریر و خونین اغاز می‌شود، به یک غروب غمگین و تلخ و خونین دیگر ختم می‌شود. پروانه به‌جرم عاشق شدن و انتخاب زندگیِ دل‌بخواهانه‌اش در یک غروب غمگنانه تیرباران می‌شود. در چنین جوامعی، سرنوشتِ عاشقان یا تیرباران بوده‌است یا سنگ‌باران. انگار گناه عاشقان آن‌قدر بزرگ است که جز تیرباران و سنگ‌باران هیچ چیزی نمی‌تواند آن‌را پاک کند. این بهای عشق در چنین جوامع است. بهایی که هیچ است و عاشقانی که بر سرِ هیچ تیرباران و سنگ‌باران می‌شوند. رخشانه، فاطمه، فرشته و چندین‌وچند دختری دیگر را به‌یاد بیاورید که مردانِ خداجوی خشمگین سنگ‌باران‌شان کردند تا زمین خدا از شرِ عشق و شهوت پاک شود. پروانه سمبل عشق است. پروانه هزاران دختری‌ست که فقط به‌خاطر ابراز دوست‌داشتن به مردی در خون غلت خوردند حتا بدون این‌که چرتی کسی خراب شود. آه! جامعه‌ای که در آن حتا نیازهای اساسی انسان‌ها قدغن باشد؛ جامعه‌ای که در توهم محق‌ بودن غرق باشد و جامعه‌ای که در آن بافتارها و باورهای خشنِ مردانه، دینی و تنگ‌نظرانه مسلط باشند، مردمان‌اش همان سرنوشتی خواهند داشت که پروانه، رخشانه، فرشته، فرخنده و... داشتند و همان سرنوشتی خواهند داشت که دختران امروز افغانستان دارند.Mohammad BasharMohammad BasharSat, 16 Jul 2022 18:28:31 +0430https://virgool.ir/@Mo.bashar/حیرت-آور-است-zawsedqesvy4به این تصویرِ شگفت‌انگیز، از دیروز تا حالا چندین‌بار نگاه کردم. به‌معنای واقعی حیرت‌آور است و از دیدن‌اش کیف کردم. عمیق‌ترین و حیرت‌آورترین عکسی‌ست از این گیتی‌‌ِ نامتناهی که بشر تاکنون دیده‌است. این تصویر درخود ۱۲ هزار ستاره، کهکشان و خوشه‌ی کهکشانی را جا داده‌است که بیش‌تر و پیش‌تر از ۱۳ میلیارد سال پیش به‌وجود آمده‌اند؛ یعنی ۸۰۰ میلیون‌سال پس از بیگ‌بنگ. وای! این باید حیرت‌آور باشد که ما داریم ستارگان، کهکشان‌ها و خوشه‌های کهکشانی ۱۳ میلیارد سال پیش را می‌بینیم و این به یک معنا سفر در زمان نیز است؛ یعنی سفر به ۱۳ میلیارد سال پیش! اما این نیز باید شگفت‌انگیز باشد که ما صرفاً با کمک علم مدرن می‌توانیم چنین کشفیاتِ عظیمی آن‌هم با این جزئیات خیره‌کننده را شاهد باشیم. این صرفاً علم مدرن است که از جهان هستی راززدایی می‌کند و واقعیت‌های هستی را آن‌گونه که هستند برای‌مان نشان می‌دهد. پس باید تمام‌قد ایستاد شویم و به احترام علم کلاه‌ را از سر درآوریم.گذشته از این‌ها، از یک جهت این بیکرانگی گیتی برای ما انسان‌ها وحشت‌آور، دل‌هره‌آور، و ترس‌ناک نیز باید باشد؛ چراکه ما خود را اشرف مخلوقات، گل سرسبدِ هستی و دلیل وجود اشیاء و هستی می‌پنداریم اما حالا به‌عینه می‌بینیم که ما نه دلیل وجود این هستی استیم و نه هم عنصر ضروری‌ای در این گیتیِ بیکران. یا آن‌گونه که ولتر می‌گفت: «آیا این مسخره نیست که بگوییم این‌همه کوه و دشت و... را به‌خاطر این یک دانه شِن آفریده‌ایم؟» یا اگر از بعد تاریخی نگاه کنیم ما انسان‌ها فقط در کم‌تر از یک درصد این ۱۳.۸ میلیارد سال زمان حضور داشته‌ایم. آیا این منطقی‌ست که بگوییم آن ۹۹ درصد زمانی که در آن حضور نداشته‌ایم، به‌خاطر ما بوده‌است؟Mohammad BasharMohammad BasharWed, 13 Jul 2022 02:54:17 +0430https://virgool.ir/@Mo.bashar/جبر-ساختاری-kpyoxlqxswmuتصویر فقط تصویر نیست، کلمه نیز است.این تصویرِ غم‌انگیز، بیش‌تر از این‌که بیان‌گر جبر جغرافیایی باشد، نمایان‌گر جبر تاریخی و ساختاری به‌معنای جامعه‌شناختی کلمه است. همهٔ انسان‌ها متحمل جبر جغرافیایی‌اند اما همهٔ انسان‌ها جبر ساختاری و تاریخی را تجربه نمی‌کنند. یک شهروند آسوده‌ و خوش‌بختِ اروپایی و ژاپنی به‌همان‌ اندازه گرفتار جبر جغرافیایی است که یک انسان سیاه‌بخت و بیچارهٔ افغانستانی و سودانی. اما همان انسان آسوده و خوش‌بخت اروپایی و ژاپنی گرفتار جبر تاریخی و ساختاری نیست. بیش‌تر از هر چیزی، این ساختار سیاسی (حکومت‌ها) و حتا ساختار اجتماعی جوامع مثل افغانستان است که این سیاهی و بدبختی را بر سر مردم آوار کرده‌ و نه جبر جغرافیایی.وقتی‌که از جبر ساختاری گپ می‌زنم، منظورم این است که شرایط و عوامل ساختاری بر میزان بدبختی و خوش‌بختی و درکل سرنوشت‌مان اثر می‌گذارد، بدون این‌که خودمان این ساختار/ساختارها را انتخاب کرده باشیم و یا قادر به تغییرشان باشیم.Mohammad BasharMohammad BasharTue, 24 May 2022 17:28:55 +0430https://virgool.ir/@Mo.bashar/مرگ-دانشگاه-gvqhmepj9wryپس از قدرت‌گیری طا-لبان وضعیت غم‌انگیزِ دانش‌گاه‌های افغانستان، فاجعه‌بارتر شده‌است. پیش از قدرت‌گیری طا-لبان نیز دانش‌گاه‌های ما هیچ‌گاه آن فضای آکادیمیک را نداشتند و هنوز دانش‌گاه‌های نسل‌اول و مبتنی‌بر حافظه‌سپاری، منولوگ و یک‌سویگی بودند اما بازهم اندک فضایی برای استدلال، دیالوگ و مناسبات بین‌الاذهانی دست‌کم بین هم‌کلاسی‌ها وجود داشت. پس از قدرت‌گیری طا-لبان اما این دانش‌گاه‌ها نه‌فقط آن اندک فضا را از دست داده‌اند بل‌که مکان‌هایی شده‌اند شبیهِ مسجد و منبر که از دل آن‌ها چیزی جز مذهب و ایدئولوژی بیرون نمی‌آید. به‌عبارت دیگر، این دانش‌گاه‌ها به‌جای این‌که فضاهای برای جست‌وجو‌گری، پرسش‌گری و نقدگری باشند، فضاهایی‌ شده‌اند برای بنیادگرایی، نفرت‌پراکنی و خشونت‌گرایی. دانش‌گاه فضایی‌ست برای عاملیت خلاقانه اما دانش‌گاه‌های ما به فضاهای عاملیت مخربانه تبدیل گشته‌اند. دیگر استادان و دانش‌جویان درپی شکوفایی استعدادها، خلق خلاقیت، آموزش و پژوهش و تغییر نیستند بل‌که درپی هرچه بی‌نظم‌تر کردن جامعه و فرمان‌بری از حاکمیت، حفظ و ستایش وضع موجود و هدر دادن نیروی انسانی است. بنابراین، دانش‌گاه‌های ما اکنون همان وضعی را دارند که دانش‌گاه‌های نسل‌اول قرون وسطایی داشتند. دانش‌گاه‌هایی که اصلی‌ترین ویژگی‌شان حفظ و ترویج حقیقت مطلق است؛ آن‌هم حقیقتی که از بالا دیکته می‌شود و حقیقتی که جز حذف و کشتار حقیقت‌های دیگر را نمی‌خواهد. آن یگانه امید برای تغییرات هرچند اندک را نیز از دست داده‌ایم و بیش از پیش منبری شده‌ایم. حذف واژه دانش‌گاه و تجلیل از واژه پوهنتون بی‌دلیل نیست بل‌که اولین گام برای مرگ دانش‌گاه است.Mohammad BasharMohammad BasharSat, 21 May 2022 12:32:56 +0430https://virgool.ir/@Mo.bashar/طالبان-همچون-روحِ-تاریخی-مردم-افغانستان-etwq7dxfmvhnدرسال ۲۰۱۳ مؤسسهٔ تحقیقاتی پیو نظرسنجیِ گسترده‌ای در کشورهای اسلامی در بارهٔ اعتقاد مردم به شریعت اسلامی به‌راه‌انداخته بود. این نظرسنجی در افغانستان نیز شده بود. نتیجهٔ این نظرسنجی در افغانستان این بود که ۹۹ درصد مردم افغانستان نه‌فقط به شریعت اسلامی اعتقاد داشتند بل‌که طرف‌دار به‌میان‌آمدن نظامی بودند که شریعت اسلامی را همچون قانون رسمی تطبیق و اجرائی کند. این نظرسنجی دقیقاً زمانی اتفاق افتاده بود که افغانستان در یک وضعیت سیاسی-اجتماعی-اقتصادی نسبتاً خوبی قرار داشت. طرف‌داری از نظامی که شریعت اسلامی را عملی و مسئولیت امر دینی را به‌عهده بگیردْ هیچ معنای جز طرف‌داری از حکومتِ اسلامیِ ط‌ا‌لبان نداشت. اساساً واقعیت غم‌انگیز این است که ط‌ا‌لبان از جامعهٔ افغانستان نرفته بودند که آمدن‌شان این‌قدر شگفت‌انگیز بوده باشد. ط‌ا‌لبان محصول امیالِ ناخودآگاه جمعی و تاریخی جامعهٔ افغانستان است. ظاهر را کنار بگذاریم. ساختارهای ذهنی، زیستی و نظام فرهنگی افغانستان، ساختارهای به‌شدت ط‌البانی هستند. سازوکارهای اجتماعی جامعه را ببینید: تفاوت زیادی بین نوع نگاه و رفتار مردم نسبت به زنان و نگاه و رفتار ط‌ا‌لبان نسبت به زنان وجود ندارد. از کهن‌سالان بگذریم؛ حتا بسیاری از جوانان تحصیل‌کرده، دموکراسی را برای دختر هم‌سایه‌اش می‌خواست و با خواهران و همسران‌شان اما به‌شدت ط‌ا‌لبانی رفتار می‌کردند. یکی از دوستانِ تحصیل‌‌کرده‌ام به‌تازگی ازدواج کرده و حتا دوست ندارد همسرش به خانهٔ پدرش برود، چه برسد به آزادی‌های دیگر. این‌ها مشت نمونهٔ خرواراند. زیست‌جهان ما فاصله‌ٔ زیادی با زیست‌جهان ط‌ا‌لبانی ندارد. منطق تاریخی حکم می‌کند که برساخته‌شدن یک ساختار حکومتی پیوندِ یک‌راست با نظام فرهنگی، مناسباتِ اجتماعی و مبانیِ الهیاتی یک حکومت [دولت] در آن جامعه دارد. شکل‌گیری حکومتِ ط‌البان نیز نسبتِ یک‌راست با نظام فرهنگی، حیات ذهنی، مناسبات اجتماعی و مبانی‌ِ الهیات حکومت در افغانستان دارد. به‌عبارت دیگر، ط‌ا‌لبان روحِ جمعی و تاریخی مردم افغانستان است.Mohammad BasharMohammad BasharWed, 11 May 2022 21:03:34 +0430https://virgool.ir/@Mo.bashar/جامعهٔ-اردوگاهی-pu1oez0zjzoaتوتالیتاریسم دینیِ طالبانی فقط یک نوع جامعه می‌خواهد. جامعهٔ اردوگاهی. جامعهٔ اردوگاهی، جامعه‌ای‌ست شدیداً بسته، یک‌دست، خفقان‌آور و وحشت‌ناک که در آن انسان‌ها و به‌ویژه زنان در اسارت قرار می‌گیرند. در جامعهٔ اردوگاهی، نه‌فقط بدن‌ها و کالبدهای‌مان اسیر هستند بل‌که ذهن و روان‌مان نیز در اسارت قرار دارند. جامعهٔ اردوگاهی، جامعهٔ وحشت و جامعه‌ای پر از قوانینِ ضد انسانی است. قوانینی که وضع شده‌اند تا حیاتِ فیزیکی و ذهنیِ انسان‌ها و به‌ویژه زنان را بیش‌تر کنترل و خفه کنند. ط‌البان جامعهٔ افغانستان را به یک جامعهٔ سراسر اردوگاهی تبدیل کرده‌است. همهٔ ما قربانی و محکوم هستیم. قربانی‌ای سیاست‌ها و قوانین انسان‌ستیزِ اسلامی و محکوم به پیروی از این قوانین وحشت‌ناک. خشم‌وپشم نماد جامعهٔ اردوگاهی‌ِ افغانستان است. خشم همان قوانین خشن و پشم نیز همان مجریان پشم‌آلوی قوانین هستند. به‌عبارتِ دیگر خشم همان اسلام است و پشم نیز همان مردسالاری. جامعهٔ اردوگاهی جامعه‌ای که در آن دین و مردسالاری دست‌به‌دست‌هم داده تا حیاتِ ذهنی و فیزیکی انسان‌های‌اش را سرکوب کند و بکُشد. قانون حجاب، یکی از نمونه‌های بارزِ جامعهٔ اردوگاهی‌ست. قانونی که حق حیاتِ انسانیِ زنان را می‌گیرد و مجالی فراهم می‌کند تا زنانی که فراتر از این قوانین خشن گام برمی‌دارند، بدون چون‌وچرا موردِ مجازات پشم‌آلوها قرار بگیرند. در جامعهٔ اردوگاهی قوانین نه برای احترام به حقوق انسانی بل‌که به‌خاطر تعلیق و سلب حقوق انسانی است.Mohammad BasharMohammad BasharSat, 07 May 2022 16:01:09 +0430https://virgool.ir/@Mo.bashar/تکنیک-برجسته-سازی-ga9lnrfdcx08تأثیر رسانه‌ها و به‌ویژه رسانه‌های اجتماعی در دنیای امروز پرواضح است. این تأثیر به‌حدی است که حتا «به چه اندیشیدن» مردم را تحت‌ تأثیر قرار داده و اولویت‌بندی می‌کند. یکی از تکنیک‌هایی که درین جهت بسیار کاربردی است، تکنیک برجسته‌سازی است. برجسته‌سازی فرایندی‌ست که در آن رسانه‌ها با اولویت‌بندی، برجسته‌سازی و تأکید ویژه بر بعضی رخ‌دادها و موضوعات، آن رخ‌دادها و موضوعات را بسیار مهم جلوه داده و افکار عمومی را حول آن موضوع/موضوعات سوق می‌دهد. تکنیک برجسته‌سازی یک نوع تکنیک سیاسی است و بیش‌تر زمانی کاربردی می‌شود که سیاست‌گران بخواهند بااستفاده از این تکنیک، موضوعات اجتماعی مهم‌تر و حیاتی‌تر را به‌حاشیه برانند تا از این طریق منفعت سیاسی به‌دست بیاورند. ما شاهد استفادهٔ این تکنیک بسیار بوده‌ایم؛ چراکه سیاست‌مدارن‌مان بااستفاده از این تکنیک دست به مدیریت افکار عمومی می‌زدند؛ گاهی بدون این‌که حتا خودمان پی‌برده باشیم. ط‌ا‌لبان هم این تکنیک را مورد استفاده قرار داده‌اند. کودک زابلی را به‌یاد دارید که چه‌گونه و چه‌قدر افکار عمومی را به‌خود مشغول کرد؛ درحالی‌که آن یک صحنه‌سازی‌ای بیش نبود و اهمیت ویژه‌ای هم نداشت اما تکنیک برجسته‌سازی به‌حدی کارگر واقع شده‌ بود که چندین روز هم در بیداری با آن درگیری ذهنی داشتیم و هم در خواب. آزادی عبدالرئوف آن‌هم در این روزها و نیز بسیار رسانه‌ای‌‌شدن‌اش بی‌جهت با تکنیک برجسته‌سازی نیست. این روی‌داد حتا اگر صحنه‌سازی نباشد، آن‌قدر موضوعیت و اهمیت ندارد تا افکار عمومی را به این اندازه به‌خود مشغول بگرداند، آن‌هم زمانی‌که ما از شوکِ روی‌دادهای خون‌بارِ دشت‌برچی، بلخ و قندوز کنده نشده‌ایم. فراموش نکنیم که تاهنوز خون کودکان برچی و قربانیان بلخ و قندوز خشک نشده‌است.پ.ن: از این‌که عبدالرئوف از این گیرودارِ سیاسی خلاص شد، خوش‌حالم.Mohammad BasharMohammad BasharSat, 23 Apr 2022 22:51:50 +0430https://virgool.ir/@Mo.bashar/طالبان-ملغمه-ای-از-ایمان-و-تکنیک-tg9jxxtjduuhطالبان ملغمه‌ای‌ست از ایمان [اسلام] و تکنیک (به‌قول دکتر نیک‌فر). ایمان برای‌شان همچون سلاحِ گرم است و تکنیک همچون سلاحِ سخت. با سلاحِ گرم دست به قطبی‌سازی انسان‌ها به مؤمن و کافر می‌زنند تا نه‌تنها ترور انسان‌ها را توجیه دینی کنند بل‌که به‌خاطرش پاداشِ الاهی نیز به‌دست بیاورند. عقلانیتِ ارتباطی و ارزش‌های دنیای جدید مثل دموکراسی، حاکمیت قانون، حقوق بشر، آزادی، برابری زن و مرد و... را یک‌سره طرد و تعطیل می‌کنند، اما از عقلانیت تکنیکی به‌شدت هم برای مبارزه با این ارزش‌های مدرن و هم برای خلق وحشت، کشتارِ غیرخودی‌ها و تحکیم قدرت‌ استفاده می‌کنند. وقتی‌که ایمان و تکنیک این دو نیروی زورآور یک‌جا می‌شوند، پیامدی جز خلقِ وحشت بیش‌تر، کشتار دسته‌جمعی، ویران‌گری و خلق فاجعه‌های انسانی ندارد. از همین جهت است که طا‌لبان نه‌فقط با دست‌آوردهای دنیای جدید سرِ ستیز دارند تا حدی که با اعتراض یک کودک تن‌شان به‌لرزه می‌آید بل‌که حتا با استفاده‌ٔ مردم از تکنیک (تکنولوژی) نیز مشکل دارند اما خودشان نه‌فقط کشته‌ومردهٔ تانک و تفنگ و موشک و هواپیمای نظامی‌اند بل‌که کشته‌ومردهٔ آی‌فون و گلاکسی و ادکلن و فرنیچر و قصر و موترهای مدل جدید نیز هستند.Mohammad BasharMohammad BasharSat, 23 Apr 2022 02:59:25 +0430https://virgool.ir/@Mo.bashar/وضعیت-استثنایی-qv8jtr27g8k8دو دهه است که هزاره‌ها در یک وضعیتِ استثنایی قرار دارد. وضعیتی که در آن تمام قوانین انسانی فروریخته و نسل‌کشی هزاره‌ها خود به یک قانون بدل گشته‌است. در وضعیت استثنایی‌ای که ما قرار داریم، هزاره‌کشی فقط خشونتِ انسانی نیست بل‌که به‌قول ژیژیک خشونتِ خدایگانی نیز است. خشونت خدایگانی نه به‌معنای قادریتِ خدا برای خلق چنین خشونتی، بل‌که به‌معنای ناتوانی خدا در جلوگیری از وقوع چنین خشونتی. این وضعیت محصول مناسباتِ اجتماعی و تاریخی افغانستان است. همین مناسباتِ تاریخی و اجتماعی‌ست که نه‌فقط زمینهٔ هزاره‌ستیزی و هزاره‌کشی را فراهم می‌کند بل‌که آن‌را به یک قانون تبدیل می‌کند.بنابراین، وقتی‌که هزاره‌ها در یک وضعیتِ استثنایی قرار داشته باشد، تغییر رژیم‌ها و قوانین هیچ تغییرِ مهمی را در بهبود وضعیت هزاره نمی‌آورد؛ چراکه در وضعیت استثنایی، هزاره‌کشیِ به یک پارادایم سیاسی-اجتماعی تبدیل گشته‌است. اما تغییر رژیم‌ها می‌تواند وضعیت را بسیار بدتر کند. چنان‌که اکنون شاهد هستیم. رژیم ط‌ا‌لبان نه‌‌فقط ما را می‌کشد، بلکه هزاره‌کشی را به‌مثابهٔ پارادایمِ حکومت‌ورزیِ خود قرار داده‌است. در وضعیتِ استثنایی، نسل‌کشی هزاره‌ه خود قاعده می‌شود.Mohammad BasharMohammad BasharTue, 19 Apr 2022 16:19:51 +0430https://virgool.ir/@Mo.bashar/شرِ-رادیکال-mquvwg8fu4odبه‌نظر هانا آرنت «شر رادیکال» وجه تمایز رژیم‌های تمامیت‌خواه و [نژادپرست] از رژیم‌های دیگر است. شر رادیکال، بدترینِ کار بد است. به‌عبارت دیگر، شر رادیکال یعنی تبدیل انسان در مقام انسان به موجود زائد و اضافی. وقتی‌که انسان به یک موجود زائد تبدیل گشت، نه‌تنها کرامتِ انسانی او زیر پرسش می‌رود، بل‌که ماهیت انسانیِ او نیز مخدوش می‌شود. مخدوش کردن ماهیت انسانی، راه را برای تحقیر، شکنجه و انقیاد انسان هم‌وار می‌کند و هر انسانی به‌سادگی می‌تواند گرگِ آن موجود زائد شود؛ چراکه او دیگر انسان نیست.نگاه رژیم تمامیت‌خواه طالبان به بخشِ بزرگی از مردم افغانستانْ نگاه انسانی نیستْ بلکه نگاهی‌ست تماماً غیرانسانی. از همین‌جهت است که برخورد این گروه با انسان‌های این سرزمین به‌مثابهٔ موجودات زائد است. گذشته از سرکوب، تحقیر، انقیاد و محرومیت از بسیاری از حقوق اساسی ما، موج گسترده‌ای آوارگی‌ ما به کشورهای دیگر، به‌ویژه ایران و برکندگیِ ما از سرزمین مادری‌مان، نتیجهٔ همین نگاه و برخوردی‌ست که ط‌البان با ما به‌مثابهٔ موجوداتِ زائد دارند. اما فقط رژیم ط‌البان تمامیت‌خواه (توتالیتر) نیست، بل‌که رژیم ولایت فقیه نیز تمامیت‌خواه و نژادپرست است. نگاه و برخورد این رژیم نیز با مهاجرین شریرانه و تمامیت‌خواهانه است. تحقیرِ استخوان‌سوزِ مهاجرین، تجاوز جنسی، به رگبار بستن و تجربهٔ اردوگاه‌های غیرانسانی، نتیجهٔ همین نگاه و برخورد با مهاجرین به‌مثابهٔ موجودات زائد است.کشتنِ شخصیت حقوقی‌ و مخدوش کردنِ ماهیتِ انسانیِ ما استحالهٔ زندگی‌مان به زندگی حیوانی است و این نه‌فقط نگاه و برخوردِ شریرانهٔ رژیم‌ها را درپی دارد، بل‌که باعث برخورد غیرانسانیِ شهرورندانِ عادی نیز می‌شود؛ چیزی که ما این روزها در ایران می‌بینیم. در این میان، بی‌ریشه‌تر و بدبخت‌تر از ما کسی نیست. هم در داخل گرفتارِ گروهی استیم که وجهِ تمایزاش شر رادیکال است و هم از اجبار به کشوری مهاجرت می‌کنیم که یک رژیم تمامیت‌خواه در آن حاکمیت دارد. و این وحشت‌آور، استخوان‌سوز و در عین‌حال فراموش‌ناشدنی است.Mohammad BasharMohammad BasharFri, 08 Apr 2022 22:46:21 +0430https://virgool.ir/@Mo.bashar/کودکی-والدینِ-انسان-است-bukzzvqebzxsدر مورد دنیای اولیه زندگی یعنی کودکی و تأثیراتِ آن در بزرگ‌سالی پژوهش‌ها و نظریه‌های زیادی در روان‌کاوی به‌وجود آمده‌است. یکی از مهم‌ترین نظریه‌پردازان این عرصه، ملانی‌کلاین با خلق نظریهٔ روابط شی در روان‌کاوی است. این نظریه به‌طور کلی بیان می‌کند که دنیای بزرگ‌سالیِ ما تحت تأثیر مستقیم دنیای کودکی به‌خصوص دوران نوازدی ما است. تا پیش از یافته‌های بنیادافکنِ فروید، اعتقاد بر این بود که دنیای کودکی دنیایی‌ست سراسر شادی و بی‌خیالی اما فروید آمد و نشان داد که دنیای کودکی دنیای شادی محض نیست بلکه دنیای پر از فانتزی‌ها، هیجان‌های پیچیده و تعارض‌های روانی نیز است. براساس نظریهٔ ملانی‌کلاین، دنیای بزرگ‌سالی تحت تأثیر هیجان‌های اولیه و فانتزی‌های ناهشیاری کودکی قرار دارد. برپایهٔ این نظریه، نوزاد از همان اول آگاهی ناهشیارِ فطری از وجود مادر دارد. و چون چنین آگاهی‌ای از وجود مادر دارد نه‌تنها انتظار دریافت غذا از او را دارد بل‌که انتظار محبت و عشق‌ورزیدن از مادر را نیز دارد. این سپس منجر به یگانگی ناهشیاری بین نوزاد و مادر می‌شود و از این طریق است که رابطهٔ نوزاد و مادر یا روابط ابژه‌ای شکل می‌گیرد. نوزاد از همان اول توانایی عشق‌ورزیدن و احساس گزند و رنجش را دارد و چون مادر نخستین ابژه‌ای قدرت‌مند است، تمامِ این‌ها بر مادر متمرکز است. اگر از مادر عشق و محبت دریافت کند خوش‌حال می‌شود و میزان خشم‌اش را کم می‌کند اما اگر رنجش و گزندی از طرف مادر ببیند این باعث خشم و نفرت نسبت به مادر می‌شود. تأثیراتِ تکانه‌های مخرب و تکانه‌های غیرمخرب در زندگیِ کودک جریان پیدا کرده و تا دورانِ بزرگ‌سالی ادامه می‌یابد. تکانه‌های مخرب - که خاست‌گاه‌اش رنجش و آسیبی ناشی از روابط کودک با مادر است - باعث می‌شود کودک در بزرگ‌سالی یک شخصِ بی‌رحم، متخاصم، انتقام‌جو، دیکتاتور و خشن شود؛ چراکه تکانه‌های مخرب بخشِ چشم‌گیری از ذهن کودک را تشکیل می‌دهد و آن‌ها را درونی سپس همانندسازی می‌کند. و برعکس اگر روابط ابژه‌ای کودک و مادر خوب باشد و کودک بخش‌های خوبِ مادر مثل عشق‌ورزیدن، غذا دادن، درک کردن و پاسخ‌دادن به نیازهای بدنی و عاطفی را درونی کند، در بزرگ‌سالی نیز این شخص از شخصیتِ باثبات، قابل اعتماد برخوردار خواهد شد.بنابراین، شکل‌گیری گروه‌های تندرو و بی‌رحمی مثلِ ط‌البان، داعش و... ریشه‌ در دورانِ کودکی این افراد نیز دارد. این‌ها غالباً کودکانی بودند که از آغوشِ گرم و بامحبت مادر و پدر دور بودند؛ نیازهای نخستینِ عاطفی و مادی‌شان برآورده نمی‌شدند؛ هیچ راهی برای غلبه بر اضطراب‌های کودکی نداشته‌ بودند؛ حتا لبخندِ یک غریبه را هم تجربه نکرده بودند؛ کوچک‌ترین فانتزی‌ای دوران کودکی‌شان به واقعیت بدل نگشته بود و حتا از بازیِ کودکانه با خواهر و برادرشان محروم بودند، چه برسد به روابط کودکانه با دیگران. همهٔ این‌ها بعداً درونی و همانندسازی شدند و تا دنیای بزرگ‌سالی‌ ادامه داشتند. و در بزرگ‌سالی هم نتیجه‌اش انسانی‌های شدندْ بی‌رحم، انتقام‌جو، خشن، زن‌ستیز، دانش‌ستیز، عشق‌ستیز، پارانوئید، عقده‌ای و برخوردار از غریزهٔ ویران‌گری. جامعهٔ ماْ جامعه‌ٔ بدون کودکی است. جامعهٔ بدون کودکی، جامعهٔ بی‌رحم، خشن، نفرت‌انگیز و عاری از عشق و صمیمیت است.* ترجمهٔ زبان‌زدِ انگلیسی (Child is the father of man).Mohammad BasharMohammad BasharThu, 07 Apr 2022 17:03:39 +0430https://virgool.ir/@Mo.bashar/ذهنیت-بدویِ-طالبان-tlw2j1bxyehxلوسین لوی برول در کتابِ «کارکرهای ذهنی در جوامع عقب‌مانده» معتقد بود که دو نوع ذهنیت وجود دارد: ذهنیت حاکم بر جوامع‌ توسعه‌یافته و ذهنیت حاکم بر جوامع عقب‌مانده. او ذهنیت حاکم بر جوامع توسعه‌یافته را ذهنیت منطقی-علمی می‌دانست و ذهنیت حاکم بر جوامع توسعه‌نیافته را ذهنیت پیش‌منطقی-ابتدایی. هر کدام از این ذهنیت‌ها، کارکردهای مستقل و مستقیم خودشان را دارند. او معتقد بود که انسان‌های بدوی و عقب‌مانده، ذهنیت‌شان ابتدایی هستند. ذهنیت‌هایِ ابتدایی توانِ فهم و درکِ پیچیدگی‌های جهان مدرن و پیچیده‌ٔ امروز را ندارند. چنین ذهنیت‌هایی در مقابل تجربه و تغییر نیز بسیار مقاومت می‌کنند؛ تا جایی‌که اگر تجربه‌ای ده‌هابار اعتقادات و باورهای انسان‌هایی با ذهنیت ابتدایی را نقض کند، بازهم در مورد اعتقادات خود بازاندیشی نمی‌کنند و هم‌چنان بر آن‌ها استوار می‌مانند. طاالبان تحصیل دختران را باعث فساد اخلاقی جامعهٔ اسلامی می‌دانند.طالبان چنین انسان‌هایی‌اند. انسان‌های با ذهنیتِ ابتدایی که نه فهمی از جهان پیچیده‌ای امروز دارند و نه درکی از کژکارکرهای ذهنیت ابتدایی‌شان. از همین‌روست که طالبان حتا توانایی‌ای درک تغییرِ دو دهه‌ایِ جامعهٔ به‌نسبت پیچیده‌ای مثل افغانستان را هم ندارند و می‌خواهند در چنین یک جامعه‌ای، قوانین بدوی و ابتدایی‌شان را پیاده کنند. نه‌فقط قوانین‌شان بدوی و ابتدایی هستند، بلکه سیاست‌های اقتصادی و اجتماعی و نوع حکم‌رانی‌شان نیز به‌شدت بدوی و پیشاعلمی هستند. ذهنیت‌های ابتدایی به‌درد جامعه‌های شکارچی-گردآورندهٔ پیشامدرن می‌خوردند و کارکرد داشتند؛ در جامعه‌های به‌نسبت پیچیده و مدرن مثل افغانستان اما دارای کژکارکرد هستند. و پیامد‌های کژکارکردی هم آن چیزی‌ست که امیل دورکهایم به آن آنومی اجتماعی و [به‌تبع آن آنومی اقتصادی و سیاسی] می‌گفت. یکی از مهم‌ترین خاست‌گاه‌های زبان‌کُشی و فارسی‌زدایی طالبان، منعِ هنر و موسیقی، همگان‌‌سازیِ جهل و نادانی و محرومیت‌سازیِ دختران از دانش‌آموزی، مخالفت با سفر زنان بدون محرم، حجاب اجباری، ضدیت با علم و اندیشهٔ انتقادی، اشغال اداره‌های تخصصی توسط افراد بی‌سواد و صنف پنجمی، سرکوب آزادی بیان، بازداشت و شکنجهٔ منتقدان و ده‌ها مورد دیگر همین ذهنیت ابتدایی‌ای طالبان نسبت جامعهٔ افغانستان امروزی و ناتوانی در هضم و درک جامعهٔ به‌نسبت پیچیده‌ای افغانستان است. ذهنیت ابتدایی، ذهنیت دوقطبی‌ساز هم است. ذهنیتی که پلورالیست و روادار نیست و انسان‌ها را یا خودی و مقدس می‌بینند و یا غیرخودی و نامقدس. دوقطبی‌سازی هم ذهنیتِ مبتنی‌بر عصبیت است. عصبیت نمی‌گذارد که غیرخودی‌ها چشم‌باز کنند، تا مبادا پایه‌های ذهنیت و ارزش‌های ابتدایی‌شان را به‌لرزه درآورند. غیرخودی‌ها یا باید برپایهٔ قوانین و ارزش‌های ابتدایی و بدوی‌شان زندگی کنند و یا سرکوب و مورد خشونت قرار بگیرند. سرکوب و خشونت نیز برپایهٔ نامقدس‌سازی‌ای دیگری صورت می‌گیرد. ذهنیتِ طالبان نیز ذهنیت دوقطبی‌ساز و مبتنی‌بر خودی و غیرخودی است. ذهنیت ابتدایی‌ای طالبان اگرهم کارکردی داشته باشد برای خودی‌هاست. چراکه خودی‌ها به‌خاطر همین ذهینتِ ابتدایی‌ای مشترک‌شان خودی شده‌اند و تداوم وضعیت‌شان نیز بسته به کارکرد ذهنیت‌ بدوی‌شان برای خودشان است.Mohammad BasharMohammad BasharThu, 24 Mar 2022 16:58:50 +0430https://virgool.ir/@Mo.bashar/زبان-کُشی-fjeoxkshuc6jقوم‌کُشی صرفاً حذف بیولوژیکی‌ای یک قوم نیست. قوم‌کشی اشکال متفاوتی دارد. همان‌گونه که نسل‌کشی یک قومْ می‌تواند نوعی از قوم‌کشی باشد؛ هم‌گون‌سازی فرهنگی نیز می‌تواند از اشکال قوم‌کشی باشد. قرار نیست که قومی به‌صورت دست‌جمعی قتل‌ عام شود؛ همین‌که فرهنگ و زبانِ خاصی یک قوم با زور بر قومی دیگری تحمیل می‌شود، نرم‌ترین اما بدترین شکلی از قوم‌کشی است. زبان‌کُشی یکی از اشکالِ عمدهٔ قوم‌کشی است. در افغانستان دهه‌هاست که ما با سیاستِ زبان‌کشی روبه‌روییم. دهه‌هاست که هم‌گون‌سازی فرهنگی جریان داشته است. سال‌هاست که فارسی‌کُشی با شدت و حدت زیادی صورت می‌گیرد. اما در افغانستان سیاست هم‌گون‌سازی فرهنگی و سیاست زبان‌کشی نه‌تنها که هیچ‌گاه جواب نداده بلکه نتیجهٔ برعکس داشته است. با هر تحمیل فرهنگی‌ای، با هر واژه‌کشی‌ای و با هر سیاستِ توسعه فرهنگِ قومی‌ای مردم بیزارتر از این سیاست‌ها و نیز اگاه‌تر به فرهنگ و زبان‌شان شده‌اند و بیش‌تر از پیش دست به کنشِ فرهنگی برای آزادی زده‌اند.تغییر تابلوی دانش‌گاه بلخ توسط طالبان و حذف واژهٔ دانشگاه.دای‌کندی ولایتی‌ست که صددرصد مردم آن فارسی‌گوی‌اند اما طالبان تابلوی دانش‌گاه‌اش را به زبان پشتو نوشته‌اند!Mohammad BasharMohammad BasharFri, 11 Mar 2022 11:50:12 +0330https://virgool.ir/Sedayezan/کنش-گریِ-زنان-wsvnvl3qqyshکنش‌گریِ زنان، بن‌مایهٔ دگردیسی در جای‌گاهِ زنان در همه‌ٔ عرصه‌هاست. بدون کنش‌گریِ زنان، آن‌هم در جامعه‌ٔ به‌شدت مردسالار افغانستان، آب از آب تکان نخواهد خورد. بدون کنش‌گریِ خودِ زنان، امکان دگرگونی جای‌گاهِ زنان از رده‌ٔ اجتماعی به گروهِ اجتماعی امکان‌پذیر نیست. بدون نقلِ جای‌گاه زنان از ردهٔ اجتماعی به گروهِ اجتماعی، امکان هویتِ مستقل اجتماعی و خودآگاهی جنسی زنان میسر نخواهد بود. بدون کنش‌گریِ زنانْ امکان خلقِ سرمایه‌ٔ فرهنگی و اجتماعیِ زنان امکان‌پذیر نیست. بدون خلقِ سرمایه‌ٔ فرهنگی و اجتماعی، خلقِ سرمایه‌ٔ اقتصادی و سرمایه‌ٔ نمادین ناممکن خواهد بود. و بدون همهٔ این‌هاْ برابری زنان خواب و خیال خواهد بود.روز جهانی زن مبارک باد.Mohammad BasharMohammad BasharTue, 08 Mar 2022 12:56:46 +0330https://virgool.ir/@Mo.bashar/قهرمان-پروری-و-قهرمان-پرستی-p78temlcwbatبه‌نظر می‌رسد که قهرمان‌پروری و قهرمان‌پرستی یکی از علت‌های اصلیِ فروپاشیِ جوامع و حکومت‌ها بوده‌اند. افغانستان هم از این قاعده مستثناء نیست. اصلا افغانستان را می‌شود یکی از روشن‌ترین نمونه‌هایی چنین جوامعی دانست. تاریخ افغانستان، تاریخ فروپاشی حکومت‌های تک‌فردی بوده‌است. جامعه و حکومت از پیچیده‌ترین سیستم‌ها هستند، بنابراین با یک فرد نمی‌شود که این سیستم‌های به‌شدت پیچیده را مدیریت کرد. مدیریت سیستم‌های پیچیده، نیازمندِ سیستم‌سازی است. این سیستم‌سازی است که جوامع و حکومت‌ها را ثابت و به سمتِ جلو هدایت می‌کند. تاریخ افغانستان، تاریخِ وابستگی به افراد بوده‌است نه سیستم‌ها. افراد هم که به‌شدت دل‌بسته و وابسته‌ی اهداف و خواسته‌های خود می‌باشند. برآیندِ وابستگی به افراد، بی‌ثباتی و فروپاشی‌ است؛ چراکه اهداف و منافعی افراد بی‌ثبات و متغیراند. حتا اگر این افراد از نوابغ و قهرمانانِ عصر خود هم باشند، بازهم سرنوشت همان بی‌ثباتی و سپس فروپاشی است. قهرمان‌پروری همان تک‌روی‌پروری است. سیستم‌سازی اما فراتر از افراد است و از یک سازوکارِ منسجم و منطقی برخوردار است. جوامعِ قهرمان‌پرور گرفتار دور باطل می‌شوند؛ چراکه در هر فروپاشی‌ای مجبور می‌شوند تا یک قهرمان تازه‌ای پرورش بدهند. جوامع سیستم‌ساز اما نه به سمت فروپاشی، بلکه به سمت جلو و توسعه حرکت می‌کنند. ما فروپاشیدیم چون‌که وابسته به فرار نکردن غنی و حلقه‌ی ویژه‌اش بودیم.Mohammad BasharMohammad BasharThu, 03 Mar 2022 09:44:03 +0330https://virgool.ir/@Mo.bashar/افغانیت-و-اسلامیت-vue95glsevyzبه عقیدهٔ زوج‌سان لیو، مردم‌شناسِ سویسی «هویت افغان‌ها در اول قومی، سپس اسلامی و در آخر ملی است». این عقیده، گرچند که در مورد بخشی بزرگی از تاریخ افغانستان صدق می‌کند؛ در مورد بخشی مهمِ دیگری از تاریخ افغانستان اما برعکس است. یعنی در برهه‌ای از تاریخ سیاسی و اجتماعی افغانستان، قومیت حرف اول را می‌زد و بعد از آن اسلامیت مطرح بود، مثلا در زمان کمونیست‌ها، حامد کرزی و اشرف‌غنی و در برهه‌ای دیگری از تاریخ، اسلامیت مهم‌تر و بعد از آن قومیت مطرح بود، مثل دوران عبدالرحمن‌خان، طالبان و... . «افغانیت و اسلامیت» یا «اسلامیت و افغانیت» همیشه در تاریخ افغانستان حرف اول و آخر را زده‌است و اکنون نیز بدبختیارانه چنین است. در طول تاریخ، سیاست‌های حاکمانِ افغانستان مبتنی‌بر همین دو ایدئولوژیِ ویران‌گر بوده‌اند؛ اما با این تفاوت که گاهی «اسلامیت» غلبه داشته و گاهی هم «افغانیت». پوشاندن سر مانکن‌ها از سوی طالبانافغانیت یعنی برتری و محوریت افغان‌‌ها (پشتون‌ها) بر اقوام دیگرِ افغانستان؛ یعنی سلطهٔ قومی پشتون‌ها بر دیگران، چون این حق پشتون‌ها اند که چنین سلطه‌ای داشته باشند. اسلامیت هم یعنی برتری و محوریت اسلام بر همه چیز. هر چیزی باید براساس اسلام سنجیده شود و صورت بگیرد؛ چراکه اسلام دین کامل است. وقتی‌که این دو عنصر شوم و ویران‌گر که مبتنی بر فاشیسم قومی و دینی‌اند، باهم مخلوط شوند، نتیجه‌اش آن چیزی می‌شود که ما در طول تاریخ افغانستان دیده‌ایم یا دست‌کم همین اکنون در هیأت گروه بنیادگرای طالبان می‌بینیم. اس‌واساس گروه طالبان، همان‌گونه که انس حقانی گفته است: اسلامیت و افغانیت است. بازگشت به تاریخ صدر اسلام و طرح‌ریزی سیاست‌ها برمبنای قوانین صدر اسلام و نیز اختلاط این اسلامیسم با پشتونیسم (ارزش‌های پشتون‌ها مثل زبان، فرهنگ، مذهب، علم‌ستیزی، خشونت‌گرایی، قدرت‌طلبی، قبیلگی و..) و تشکیل یک جامعهٔ سراسر اسلامی و پشتونی، هدف و آرمانی‌ست که گروه طالبان و حامیان قومی و دینی‌اش در سر می‌پرورانند و در عمل نیز دارند پیاده می‌کنند. برای طالبان اسلامیت در اولویت است و بعد از آن افغانیت. هر آن‌چه که از دایرهٔ این دو عنصر بیرون و مبتنی‌بر این دو نباشد، نه‌تنها پذیرفتنی نیست، بلکه باید با آن به مبارزه برخاست. از همین جهت است که طالبان و حامیان‌اش، حقوق زنان را پایمال می‌کنند؛ مکتب‌ها و دانشگاه‌ها بسته‌اند؛ آزادی بیان و اندیشه در نطفه خفه شده‌اند؛ اقوام دیگر را نه‌تنها که در ساختار قدرت شریک نمی‌کنند، بلکه آنها را سرکوب می‌کنند؛ حمام‌های عمومی زنانه را بسته کرده‌اند؛ سر مانکن‌ها را در فروشگاه‌ها بریده‌اند؛ دیگراندیشان و فعالان مدنی را تحت تعقیب قرار داده‌اند و ده‌ها مورد این‌چنینی‌ای دیگر؛ چراکه این‌ها بیرون از دایره اسلامیت و افغانیت‌اند. دو هویتی که با ازوداج‌شان، فرزندان ناخلفی هم‌چون جنایت و خشونت و ویران‌گری متولد کرده‌اند.Mohammad BasharMohammad BasharWed, 19 Jan 2022 18:38:47 +0330https://virgool.ir/@Mo.bashar/پورنوگرافی-فقر-xaxep01gz09qاین عکس بیشتر از این‌که بازتاب‌دهنده‌ٔ فقر باشد، پورنوگرافی فقر را به‌نمایش می‌گذارد. پورنوگرافی فقر یعنی سؤاستفاده از وضعیت تهی‌دستان برای جلب توجه دیگران. پورنرهای فقرْ مثل این ملا، دل‌شان برای تهی‌دستان و مفلوکلان نمی‌سوزند، بلکه آنان دل‌باختهٔ جلب توجه و شهرت خود هستند و بیشتر از این‌که برای مردمان فقیر نیکوکاری کنند، برای منفعت شخصی خودشان تکه‌وپاره‌اند. برای پورنرهای فقر، کمک به تهی‌دستان به گفته‌ٔ بیونگ چول‌ هان «ارزش نمایش‌گاهی» خلق می‌کند؛ چراکه نمایش‌گاهی‌نمودن فقر، جلب توجه دیگران را درپی دارد و این باعث شهرت و منفعت آنان می‌شود. نمایش‌گاهی‌نمودن فقر و سپس منفعت‌بردن از آن اما از رهگذر قربانی‌کردنِ کرامت انسانی مردمان فقیر می‌گذرد. مردمان فقیری که گرفتار ظلم مضاعف می‌شوند. هم گرفتار فقر هستند و هم باید کرامت‌شان له شوند. انسان‌هایی که حتا فقرشان دزدیده می‌شود تا بازی‌چه‌ای باشند برای شیادان و فریب‌کاران؛ فرقی نمی‌کند که این شیادان، ملا‌ها هستند یا سیاست‌مداران و یا هم دیگران.Mohammad BasharMohammad BasharMon, 17 Jan 2022 18:13:39 +0330