https://virgool.ir/feed/@Miladgقانون، فراتر از مواد و تبصره‌ها، در متن زندگی جامعه جریان دارد.✨fa2026-11-10 15:44:00https://files.virgool.ir/upload/users/4956671/avatar/7v8fBK.jpghttps://virgool.ir/@Miladghttps://virgool.ir/@Miladg/وقتی-دستپخت-عروس-بهانه-طلاق-می-شود-giuean359ei3روایتی از عسر و حرجی که در آشپزخانه شکل می‌گیردصبح بارانی یک روز پاییزی. دادگاه خانواده. زنی جوان با صدایی لرزان از چیزهایی می‌گفت که در هیچ دادخواستی نمی‌گنجد: «آقای قاضی، من روزی که ازدواج کردم نه آشپزی بلد بودم و نه ادعا می‌کردم بهترین آشپز دنیا هستم. اما مشکل ما زمانی شروع شد که مادرشوهرم از غذای من ایراد گرفت.»آنچه در ادامه آمد، روایتی آشنا برای بسیاری از پرونده‌های دادگاه خانواده است.قصه‌ای که در سکوت فرو ریختسحر چند سالی بود که ازدواج کرده بود. زندگی مشترکش از یک نقطه ساده آغاز شد: یادگیری آشپزی. مادرشوهرش ابتدا ایرادهای کوچک می‌گرفت، اما به تدریج کار به تمسخر علنی رسید. «نه‌تنها جلوی شوهرم، بلکه در میهمانی‌ها هم دستپخت مرا مسخره می‌کرد.»نقطه فروپاشی اما جایی بود که سحر انتظار حمایت از شوهرش داشت و به جای آن، سکوت را دید. «شوهرم رامین نه‌تنها به مادرش تذکر نمی‌داد، بلکه از او حمایت هم می‌کرد.»این روایت، الگویی است که در بسیاری از پرونده‌های عسر و حرج تکرار می‌شود: نه خشونت فیزیکی، نه اعتیاد، نه ترک انفاق؛ بلکه فرسایش تدریجی رابطه که در نهایت به نقطه‌ای می‌رسد که زن ادامه زندگی را غیرقابل تحمل می‌یابدماده ۱۱۳۰: چارچوبی که پاسخگو نیستماده ۱۱۳۰ قانون مدنی به زوجه اجازه می‌دهد در صورتی که دوام زوجیت موجب عسر و حرج وی شود، تقاضای طلاق کند. تبصره الحاقی مصوب ۱۳۸۱ مجمع تشخیص مصلحت نظام، عسر و حرج را «به وجود آمدن وضعیتی که ادامه زندگی را برای زوجه با مشقت همراه ساخته و تحمل آن مشکل باشد» تعریف کرده و مصادیقی چون ترک زندگی خانوادگی، اعتیاد، محکومیت کیفری طولانی‌مدت و بیماری صعب‌العلاج زوج را برشمرده است.رویه قضایی این مصادیق را تمثیلی می‌داند، نه حصری. اما در عمل، اثبات عسر و حرج برای زوجه دشوار است، زیرا معیارها عمدتاً بر رفتار یا وضعیت زوج متمرکزند. در پرونده سحر، هیچ‌یک از مصادیق کلاسیک محقق نشده بود: شوهر معتاد نبود، ترک انفاق نکرده بود، محکومیت کیفری نداشت. آنچه وجود داشت، یک وضعیت رابطه‌محور بود: تمسخر مستمر و سکوت شوهر.اصلاح پیشنهادی: از رفتار زوج به وضعیت رابطهطرح اصلاح ماده ۱۱۳۰ دو شرط جدید پیشنهاد کرده است: نخست، زندگی جداگانه زوجین به مدت حداقل یک سال؛ دوم، کراهت شدیده زوجه نسبت به زوج به تشخیص دادگاه. در هر دو حالت، زوجه باید حاضر به بذل کلیه حقوق مالی خود باشد.محمد سرگزی، رئیس کمیسیون قضایی مجلس، این اصلاح را از چند جهت قابل دفاع می‌داند: «کراهت شدید زن را با نظارت دادگاه مورد توجه قرار می‌دهد، از بلاتکلیفی طولانی‌مدت جلوگیری می‌کند و زمینه امتیازگیری مالی را کاهش می‌دهد.»نکته مهم آن است که در طرح اولیه، مدت جدایی «دو سال» پیش‌بینی شده بود، اما نمایندگان مجلس آن را به «یک سال» کاهش دادند.تعارض منافع: چانه‌زنی بر ویرانه‌ی رابطهدر وضعیت‌هایی که زندگی مشترک عملاً پایان یافته، منافع زوج در «حفظ وضع موجود» و منافع زوجه در «خروج از تعلیق» با هم تعارض پیدا می‌کند. زوج ممکن است از نیاز زوجه به طلاق به عنوان ابزار چانه‌زنی مالی استفاده کند.معیار «کراهت شدیده» ماهیتاً با معیارهای عینی موجود متفاوت است: کراهت امری قلبی و درونی است و اثبات آن به قرائن بیرونی وابسته است. رویه قضایی پیشین نشان داده که مفارقت جسمانی طولانی و بذل مهریه می‌تواند قرینه‌ای بر کراهت تلقی شود، اما صرف این امور کافی نیست.راه‌حل: تعادلی که باید پیدا شودراه‌حل حقوقی متعادل، پذیرش معیارهای رابطه‌محور در کنار مصادیق موجود است، مشروط بر آنکه: نخست، جدایی طولانی‌مدت به عنوان قرینه فروپاشی رابطه دیده شود؛ دوم، «کراهت شدیده» با معیارهای قابل‌سنجش (گزارش مشاور خانواده، سابقه پرونده‌ها، شهادت و قرائن) احراز شود؛ سوم، حقوق مالی زوجه به‌کلی نادیده گرفته نشود.نگرانی مخالفانمهم‌ترین نگرانی آن است که معیار «کراهت شدیده» و «جدایی طولانی‌مدت» می‌تواند به ترک زندگی مشترک تشویق کند و زوج را در وضعیت نامطلوبی قرار دهد. همچنین، از منظر فقهی، برخی صاحب‌نظران معتقدند حکم ماده ۱۱۳۰ در پیشینه فقه امامیه کم‌سابقه است.محدودیت دیگر: متن نهایی مصوب و جزئیات سازوکار احراز «کراهت شدیده» هنوز در دسترس نیست. بنابراین، هر ارزیابی از کارآمدی اصلاح، فعلاً موقتی و مشروط است.#طلاق #عسروحرج #حقوق_خانواده #مدنی #حقوق #ایران #جامعهمیلاد غلامیمیلاد غلامیSun, 01 Nov 2026 17:41:46 +0330