https://virgool.ir/feed/@MietteLoreA diary of things I didn't know yesterday https://t.me/MietteLorefa2026-11-11 11:55:54https://files.virgool.ir/upload/users/4932834/avatar/YwhjYh.pnghttps://virgool.ir/@MietteLorehttps://virgool.ir/@MietteLore/the-history-of-tattoos-xhlayxfj9zxiفکر کن هزاران سال پیش که خبری از دستگاه و استودیو تتو نبود، آدم‌ها روی پوستشون نقش می‌زدن و چیزی رو برای همیشه ثبت می‌کردن.و به نظر می‌رسه تتو از یک نقطه شروع نشده تا به بقیه دنیا برسه، فرهنگ‌های مختلف در گوشه‌وکنار دنیا، مستقل از هم، راه‌هایی برای ایجاد علامت‌های دائمی روی پوست پیدا کرده بودنقدیمی‌ترین تتوهای حفظ‌شده:قدیمی‌ترین تتو‌های شناخته شده، متعلق به Ötzi ـه؛ مرد یخی‌ای که سال ۱۹۹۱ در کوه‌های آلپ، در مرز امروزی ایتالیا و اتریش پیدا شد. بدنش حدود ۵۳۰۰ سال در یخ حفظ شده بود و روی پوستش ۶۱ تتو پیدا شد. بیشتر این تتوها به شکل خطوط و علامت‌های ساده بودن و روی قسمت‌هایی مثل کمر، ساق پا و مچ قرار داشتن.بخش قابل توجهی از اون‌ها نزدیک مفاصل و قسمت‌هایی از بدن قرار داشتن که در اون‌ها نشونه‌هایی از فرسایش و آسیب بود. به همین دلیل این علامت‌ها ممکنه فقط جنبه تزئینی نداشته باشن و نوعی کاربرد درمانی یا تسکین درد داشته باشن.حتی بعضی از محل‌های تتو شبیه نقاطی روی بدن هستن که در طب سنتی چین استفاده می‌شدن و بعدها به‌عنوان نقاط طب سوزنی شناخته شدن.البته این فقط یکی از فرضیه‌هاییه که از روی محل و وضعیت تتوها مطرح شده و به این معنی نیست که Ötzi تتوهاشو برای درمان یا طب سوزنی انجام داده.یک پژوهش در سال ۲۰۲۴، با مقایسه آثار روی بدن Ötzi و روش‌های سنتی تتو، گفته که احتمالا این علامت‌ها با سوراخ کردن مکرر پوست با یک ابزار تیز مثل استخوان یا ابزار مسی ایجاد شدن، نه بریدن پوست و مالیدن رنگ داخل برش‌هامصر باستان، تتو روی مومیایی‌ها:قدیمی‌ترین شواهد فیزیکی تتو در مصر برای مدت زیادی به مومیایی‌هایی مربوط می‌شد که حدود ۴۰۰۰ سال قدمت داشتن اما یک کشف داستان رو عقب‌تر برد.دو مومیایی در مصر، با روش‌های تصویربرداری مادون قرمز دوباره بررسی شدن و مشخص شد روی پوستشون تتو وجود داره. قدمتشون به حدود ۳۳۵۱ تا ۳۰۱۷ پیش از میلاد می‌رسه.و این تتوها فقط چند خط و نقطه نبودن. روی بازوی مرد تصویری از یک گاو وحشی و حیوانی شبیه گوسفند یا بز کوهی دیده می‌شه و روی بدن زن هم نقش‌هایی هندسی و نمادین پیدا شده.این‌ها در حال حاضر قدیمی‌ترین تتوهای تصویری شناخته‌شده هستن. جالب‌تر اینکه تصاویرشون به نقش‌هایی شباهت دارن که در هنر مصر پیشادودمانی دیده می‌شه.این تصاویر ممکنه با هویت، جایگاه اجتماعی، مهارت یا آیین‌های مذهبی ارتباط داشته باشن ولی شواهد کافی برای انتخاب یکی از این توضیحات رو نداریم.برای مدت زیادی تصور می‌شد تتو در مصر باستان فقط روی زنان انجام می‌شده. مومیایی‌های زن با نقش‌های تتو شده در دوره‌های بعدی مصر و نوبیا پیدا شدن و بعضی از این نقش‌ها روی شکم، سینه، دست‌ها و پاها قرار داشتن. درباره بعضی از اون‌ها این فرضیه مطرح شده که ممکنه با بارداری، زایمان یا محافظت از مادر و کودک ارتباط داشته باشن.اما مومیایی‌های جدیدتر نشون دادن که دست‌کم یک مرد مصری در دوره پیشادودمانی هم تتو داشته و تتو در مصر فقط مخصوص زنان نبودهیونان و رومدر یونان باستان، از حدود قرن پنجم پیش از میلاد، از تتو برای علامت‌گذاری و ارتباط هم استفاده می‌شد، از جمله برای شناسایی یا پیام‌رسانی بین جاسوس‌ها.بعدها رومی‌ها هم از تتو به عنوان علامت روی برده‌ها و مجرمان استفاده می‌کردن. یعنی در بعضی جوامع، تتو چیزی نبود که فرد برای ابراز هویتش انتخاب کنه؛ بلکه می‌تونست علامتی باشه که جامعه روی بدن فرد قرار می‌داددر نقاط مختلف دنیا هم تتو کاربردهای متفاوتی داشتهدر بخش‌هایی از آمریکای مرکزی و جنوبی، شواهدی از استفاده آیینی تتو در میان فرهنگ‌هایی مثل مایا، اینکا و آزتک وجود داره.در ژاپن هم تتو در دوره‌های مختلف کاربردهای متفاوتی پیدا کرد. در بعضی دوره‌ها از تتو برای مجازات یا نشان مجرما استفاده می‌شد. این نوع تتو بسته به دوره و منطقه، روی دست، بازو یا صورت قرار می‌گرفت. مثلا برای نخستین جرم ممکن بود یک خط یا نشونه روی پیشونی ایجاد بشه و با تکرار جرم، نش‌نه‌های دیگری به اون اضافه بشه. به این ترتیب، تعداد و محل تتو‌ها می‌تونست نشون‌دهنده سابقه فرد باشه. یکی از نمونه‌های مشهور، الگوییه که در نهایت شکلی شبیه واژه سگ (犬، inu) ایجاد می‌کرد.در مقابل، در بعضی فرهنگ‌های اروپایی هم تتو می‌تونست نشونه تعلق خانوادگی یا مذهبی باشه. مثلا در دوره جنگ‌های صلیبی، بعضی مسیحیان روی دست یا بازوشون صلیب تتو می‌کردن تا اگر در جنگ کشته شدن، نشون بده مسیحی هستن و خواهان دفن مسیحی بودنکلمه Tattoo از کجا اومده؟این واژه از کلمه تاهیتی tatau به معنی علامت زدن یا ضربه زدن اومده که این اسم با روش‌های سنتی زدن تتو هم ارتباط دارهدر نهایت، تتو فقط داستان یک نقش روی پوست نیست، داستان انسانیه که هزاران ساله راهی پیدا می‌کنه تا چیزی از خودش، باورهاش یا زندگی‌اش رو روی بدنش ثبت کنه‌برای همراهی Miette Lore، می‌تونید در کانال تلگرام @MietteLore هم کنارمون باشید♡Miette LoreMiette LoreFri, 23 Oct 2026 00:09:46 +0330https://virgool.ir/@MietteLore/future-self-flelrkzfwpx3گاهی تصمیمی که امروز می‌گیریم، در واقع یک مذاکره بین من الانه که پاداش فوری می‌خواد و من آینده که قراره نتیجه این تصمیم رو زندگی کنهیه تصمیم ساده داریم: یا همین الان ۵۰۰ هزار تومن بگیر یا بعد از یک هفته صبر ۷۰۰ هزار تومن. انتخاب خیلی‌ها احتمال گزینه دومه.حالا گزینه‌ها عوض می‌شن: همین الان ۵۰۰ هزار تومن بگیر یا بعد از یک سال ۷۰۰ هزار تومنیهو اون ۵۰۰ تومن جذاب‌تر می‌شه(مثلا روند اقتصاد مملکت ثابته)این پدیده در روان‌شناسی و اقتصاد رفتاری به Temporal Discounting یا تخفیف زمانی معروفه؛ یعنی ما معمولا ارزش چیزی رو که در آینده به دستمون می‌رسه، کمتر از همون چیز در زمان حال در نظر می‌گیریم. هرچی فاصله زمانی بیشتر بشه، ارزش ذهنی پاداش آینده هم معمولا کمتر می‌شه.البته این موضوع فقط درباره پول نیست. مثلا می‌دونیم فردا امتحان داریم، ولی الان ترجیح می‌دیم سریالمون رو ببینیم و بعدا بخونیم. یا می‌دونیم اگر امروز کاری رو شروع کنیم، چند ماه بعد نتیجه بهتری می‌گیریم ولی پاداشی که همین الان می‌تونیم بگیریم، جذاب‌تر به نظر می‌رسهمن آینده واقعا چقدر "من" محسوب می‌شه؟درباره خودتون در ده سال آینده فکر کنین. شاید بتونین تصور کنین چه شغلی دارین، کجا زندگی می‌کنین یا چه چیزهایی براتون مهمه، ولی بازم اون آدم ممکنه یکم غریبه به نظر برسه. حالا درباره یه فرد کاملا غریبه فکر کنین.در بعضی پژوهش‌های تصویربرداری مغز، وقتی افراد درباره خود آینده‌شون فکر می‌کردن، فعالیت بعضی از نواحی مغز تا حدی الگوی شبیه به زمان فکر کردن درباره افراد دیگه داشت. در حالی که فکر کردن درباره خود فعلی الگوی متفاوتی ایجاد می‌کرد. (مغز نمیگه غریبه‌ست و به من ربطی نداره‌ها)در یه مطالعه، افرادی که در فعالیت مغزشون تفاوت بیشتری بین خود فعلی و خود آینده نشون می‌دادن، تمایل بیشتری به تخفیف زمانی داشتن؛ یعنی بیشتر ارزش پاداش آینده رو پایین می‌آوردن و پاداش کوچیکتر اما فوری رو ترجیح می‌دادن.ایده خود استمراری آینده یا Future Self-Continuity، یعنی چقدر احساس می‌کنیم من آینده ادامه‌ی همون من الان هست. هرچی این پیوستگی بیشتر باشه، معمولا افراد ارزش بیشتری برای نتایج آینده قائل می‌شن و تصمیم‌های آینده‌نگرانه‌تری می‌گیرنپس چرا آینده این‌قدر دور به نظر می‌رسه؟یک دلیلش اینه که آینده هنوز تجربه نشده. وقتی درباره پنج سال دیگه حرف می‌زنیم، ممکنه مفهوم خیلی کلی مثل "یه زمانی تو آینده" توی ذهنمون باشهولی مغز توانایی جالبی داره که می‌تونه آینده رو به شکل یک تجربه شخصی شبیه‌سازی کنه. مثلا به جای اینکه فقط بگیم پنج سال دیگه احتمالا یه شغل دارم (که یک مفهوم انتزاعیه)، می‌تونیم تصور کنیم صبحه، از خواب بیدار شدم، دارم می‌رم سر کار، همکارام رو می‌بینم، بعدازظهر برمی‌گردم خونه و... (که شبیه یه آدم واقعیه)این توانایی به Episodic Future Thinking (تفکر آینده‌نگر اپیزودیک) معروفه؛ یعنی ساختن یک تصویر ذهنی نسبتا مشخص از اتفاقی که ممکنه در آینده برای خودمون رخ بده.جالب اینجاست که وقتی افراد آینده رو به شکل زنده‌تر، شخصی‌تر و ملموس‌تر تصور می‌کنن، معمولا بیشتر به سمت انتخاب‌های آینده‌نگرانه می‌رن و کمتر به پاداش‌های آینده تخفیف می‌دنما معمولا درباره خودمون طوری حرف می‌زنیم که انگار یک من ثابت از کودکی تا پیری وجود داره. ولی اگر دقت کنیم، حتی همین امروز هم چند نسخه متفاوت از خودمون داریم.من گرسنه ممکنه تصمیمی بگیره که من سیر قبولش نداشته باشه. من ساعت ۲ صبح ممکنه با اطمینان تصمیمی بگیره که برای من فردا صبح حتی دلیل اون کار هم سوال باشه.این به این معنی نیست که ما چند شخصیت جدا داریم؛ بلکه وضعیت جسمی، هیجانی، اهداف و شرایط لحظه‌ای می‌تونن ارزش‌هایی که برای تصمیم در نظر می‌گیریم رو تغییر بدنشاید مشکل همیشه کمبود اراده نباشهیکی از چیزهایی که این پژوهش‌ها بهش اشاره می‌کنن اینه که برای آینده‌نگرتر شدن، لزوما فقط نباید بیشتر خودمون رو کنترل کنیم. گاهی مسئله اینه که آینده برای مغزمون بیش از حد انتزاعی و دور از دسترسه.اگر آینده رو ملموس‌تر و خود آینده‌مون رو شبیه‌تر به خود فعلی ببینیم، تصمیم گرفتن برای اون آینده می‌تونه راحت‌تر بشه. حتی پژوهش‌های مختلف درباره Episodic Future Thinking نشون دادن که تصور کردن اتفاقات آینده می‌تونه در بعضی شرایط باعث کاهش تخفیف زمانی بشه؛ یعنی افراد تمایل بیشتری به صبر کردن برای نتیجه آینده پیدا کنن.پس شاید یکی از راه‌های ارتباط برقرار کردن با من آینده اینه که آینده رو فقط به عنوان یک تاریخ روی تقویم نبینم (نه فقط یک روز به این هدف می‌رسم)، بلکه بهش شکل بدیم (اون روز، من دقیقا چه کسی هستم و زندگیم چه شکلیه؟)و یک سؤال فلسفی: اگر من امروز و من ده سال بعد ممکنه ارزش‌ها، اهداف، شخصیت و... متفاوتی داشته باشن، چی باعث می‌شه بگیم این دو نفر، یک نفر هستن؟برای همراهی Miette Lore، می‌تونید در کانال تلگرام @MietteLore هم کنارمون باشید♡Miette LoreMiette LoreMon, 19 Oct 2026 18:06:20 +0330https://virgool.ir/@MietteLore/dark-matter-and-dark-energy-hzrx7koejdjtوقتی شب به آسمون نگاه می‌کنیم، ستاره‌ها و سیاره‌ها رو می‌بینیم و شاید ناخودآگاه تصور کنیم بیشتر جهان از همین چیزها تشکیل شده. اما در واقع، ماده‌ی معمولی‌ای که ستاره‌ها، سیارات و حتی خود ما رو تشکیل می‌ده فقط حدود ۵٪ از محتوای جهانه.حدود ۲۷٪ جهان رو ماده تاریک (Dark Matter) و حدود ۶۸٪ رو انرژی تاریک (Dark Energy) تشکیل میدهماده تاریک یا Dark Matterاول از همه، "تاریک" بودنش به این معنی نیست که مثل یه جسم سیاه نور رو جذب می‌کنه. تا جایی که می‌دونیم انتشار، بازتاب یا جذب نور قابل مشاهده‌ای نداره. به همین دلیل نمی‌تونیم مستقیما ببینیمش و چیزی که می‌تونیم ببینیم اثر گرانشی اون روی محیط اطرافشهولی از کجا فهمیدیم ماده‌ی تاریک وجود داره؟یکی از مهم‌ترین سرنخ‌ها از خود کهکشان‌ها به دست اومد. ستاره‌های یه کهکشان به دور مرکز اون می‌چرخن و سرعت چرخش‌شون به مقدار جرمی که در اطرافشون وجود داره بستگی داره. بنابراین، اگر جرم قابل مشاهده‌ی یه کهکشان رو بدونیم، می‌تونیم پیش‌بینی کنیم ستاره‌ها در فاصله‌های مختلف از مرکز، با چه سرعتی باید حرکت کنن.انتظار این بود که هرچی از مرکز کهکشان دورتر می‌شیم، سرعت ستاره‌ها هم کاهش پیدا کنه؛ چون بخش زیادی از جرم قابل مشاهده، در نواحی نزدیک‌تر به مرکز قرار داره.اما وقتی دانشمندا سرعت ستاره‌ها رو در بخش‌های مختلف کهکشان اندازه گرفتن، با یه چیز متفاوت روبه‌رو شدن. در بسیاری از کهکشان‌ها، ستاره‌های نواحی بیرونی خیلی سریع‌تر از چیزی حرکت می‌کردن که انتظار می‌رفت. در واقع، سرعت اون‌ها در فاصله‌های دور از مرکز، خیلی کمتر کاهش پیدا می‌کرد و تقریبا بالا باقی می‌موند.این یعنی انگار بیشتر از چیزی که می‌بینیم در کهکشان جرم وجود داره؛ جرمی که نور نمی‌ده یا دست‌کم به شکل معمول قابل مشاهده نیست، اما اثر گرانشی خودش رو نشون می‌ده. این جرم نامرئی همون چیزیه که بهش می‌گیم ماده‌ی تاریک.اما فقط از روی حرکت ستاره‌ها نیست که می‌تونیم ردپای ماده‌ی تاریک رو پیدا کنیم. یک راه دیگه، Gravitational Lensing یا عدسی گرانشیه.گرانش می‌تونه مسیر نور رو خم کنه. بنابراین وقتی نور یه کهکشان دوردست از کنار یه جرم بزرگ عبور می‌کنه، مسیر نور در اثر گرانش اون جرم تغییر می‌کنه و تصویری که ما از اون کهکشان می‌بینیم ممکنه کشیده، خمیده یا حتی چند تکه بشه.دانشمندا با اندازه‌گیری همین تغییرات در مسیر نور می‌تونن توزیع جرم در مسیر نور رو تخمین بزنن و گاهی مقدار جرمی که از طریق عدسی گرانشی به دست میاد، خیلی بیشتر از جرمیه که می‌تونیم مستقیما با تلسکوپ ببینیمماده‌ی تاریک اصلا از چی ساخته شده؟هنوز نمی‌دونیم، ذرات مختلفی به عنوان گزینه‌های احتمالی پیشنهاد شدن، اما هنوز هیچ ذره‌ای به طور قطعی به عنوان ماده‌ی تاریک شناسایی نشده.دانشمندا فکر می‌کنن ماده تاریک احتمالا مثل یه اسکلت نامرئی در مقیاس کیهانی عمل می‌کنه و یه چیز فرعی نیستانرژی تاریک یا Dark Energyحالا می‌رسیم به چیزی که اسمش شبیه ماده‌ی تاریکه، اما اصلا همون نیست.ما می‌دونیم که جهان در حال انبساطه؛ یعنی در مقیاس‌های خیلی بزرگ، فاصله‌ی بین کهکشان‌ها با گذشت زمان بیشتر می‌شه. در ابتدا دانشمندا انتظار داشتن گرانش به مرور جلوی این انبساط رو بگیره و باعث بشه سرعت انبساط کم و کمتر بشه.اما در دهه‌ی ۱۹۹۰، وقتی اخترشناس‌ها ابرنواخترهای بسیار دور رو بررسی کردن، فهمیدن که سرعت این انبساط در حال افزایشه نه کاهش.برای توضیح این رفتار عجیب، دانشمندا مفهومی به نام انرژی تاریک رو وارد مدل‌های کیهان‌شناسی کردن. اما نمی‌دونیم انرژی تاریک دقیقا چیه. حتی معلوم نیست که یک "چیز" به معنای معمول کلمه باشه.یه توضیح‌ ممکن اینه که خود فضای خالی دارای نوعی انرژی باشه؛ چیزی که بهش Vacuum Energy یا انرژی خلأ می‌گیم.یک احتمال دیگه اینه که انرژی تاریک به نوعی میدان ناشناخته مربوط باشه؛ میدانی که ممکنه ویژگی‌هاش در طول زمان و در نقاط مختلف فضا تغییر کنه.و یک احتمال بنیادی‌تر، شاید اصلا مشکل از وجود یک ماده یا انرژی ناشناخته نباشه و نظریه‌ی گرانش در مقیاس‌های کیهانی نیاز به اصلاح داشته باشهپس فرق این دوتا دقیقا چیه؟اگر خیلی ساده بگیم، ماده‌ی تاریک مثل یک جرم نامرئیه که از طریق گرانشش روی ماده‌ی معمولی اثر می‌ذاره و نقش مهمی در شکل‌گیری و رشد ساختارهای کیهانی داره. و اون رو از روی اثر گرانشیش رو روی چیزهایی که می‌بینیم دنبال می‌کنیم.انرژی تاریک، به چیزی مربوط می‌شه که باعث می‌شه انبساط جهان در مقیاس‌های بزرگ با گذشت زمان شتاب بگیره. و اون رو از روی رفتار خود جهان در مقیاس‌های کیهانی دنبال می‌کنیمما به آسمون نگاه می‌کنیم و فکر می‌کنیم داریم جهان رو می‌بینیم؛ اما چیزی که می‌بینیم شاید فقط نوک کوه یخ باشه. بیشتر جهان هنوز برای ما یه معماستMiette LoreMiette LoreMon, 12 Oct 2026 23:16:14 +0330https://virgool.ir/@MietteLore/weird-traditions-around-the-world-l3fw0gwbbundبعضی رسم‌ها وقتی از بیرون بهشون نگاه می‌کنیم، ممکنه واقعا عجیب به نظر برسن؛ مخصوصا وقتی ندونیم از کجا اومدن و چه معنایی برای مردمی که انجامشون می‌دن دارن. این بار قراره بریم سراغ سه‌تا رسم از نقطات مختلف دنیا که هر کدوم یه جور خاصنمقصد اول: دانمارک🇩🇰تصور کنین روز تولد ۲۵ سالگیتونه و دوستاتون به جای آوردن کیک و کادو، شما رو می‌برن بیرون، به یه تیر چراغ برق می‌بندن و کلی دارچین میریزن روتون.این یه رسم شوخ‌طبعانه در دانمارکه که بیشتر برای افراد مجرد انجام میشه.اگر کسی در ۲۵ سالگی ازدواج نکرده باشه، ممکنه دوستانش با مقدار زیادی دارچین غافلگیرش کنن؛ و اگر تا ۳۰ سالگی هم مجرد بمونه، نوبت به فلفل می‌رسه. البته شدت و شکل انجامش به اون گروه دوستا بستگی داره و قرار نیست همه دانمارکی‌های ۲۵ ساله حتما با دارچین بمبارون بشن.حالا این رسم از کجا اومده؟برای رسم ۳۰ سالگی، یک سنت قدیمی‌تر وجود داره که به pebersvend مربوط می‌شه؛ واژه‌ای دانمارکی برای مرد مجردی که معمولا به عنوان فروشنده یا بازرگان ادویه شناخته می‌شده. در گذشته، تجارت ادویه باعث می‌شد بعضی از این مردان مدت زیادی در سفر باشن و دیر ازدواج کنن؛ برای همین، "مرد فلفلی" به نمادی برای مرد مجردی تبدیل شد که به ۳۰ سالگی رسیده.اما داستان دارچین خیلی جدید‌تره. نخستین شواهدی که از این رسم پیدا شده به دهه ۱۹۶۰ در شمال یوتلاند برمی‌گرده و تا دهه ۱۹۸۰ در بخش‌های بیشتری از دانمارک رواج پیدا کرده. یه توضیح احتمالی اینه که دارچین، نسخه جوون‌تر سنت فلفل برای ۳۰ سالگی بوده؛ هرچند ارتباط دقیق این دو رسم قطعی نیستمقصد بعدی: ژاپن🇯🇵حالا تصور کنین یه شب، در خونه‌تون باز می‌شه و چند نفر با لباس‌های عجیب و ماسک‌های واقعا ترسناک وارد می‌شن، اما شما به جای اینکه ازشون فرار کنین، ازشون استقبال می‌کنین و حتی براشون غذا آماده می‌کنین.این بخشی از سنت Raiho-shin در بخش‌هایی از ژاپنه. Raiho-shin اسم یک موجود خاص نیست و مجموعه‌ای از آیین‌های سنتیه که معمولا در زمان آغاز سال یا تغییر فصل برگزار می‌شن. در این باور، خدایانی از دنیای بیرون از جامعه به دیدار مردم میان تا آغاز یک دوره جدید رو با خوش‌یمنی و اتفاقات خوب همراه کنن.شکل این مراسم هم در مناطق مختلف ژاپن متفاوته. در بعضی مناطق، اعضای جامعه لباس موجودات و خدایان ترسناک رو می‌پوشن و به خونه‌ها سر می‌زنن، گاهی هم بچه‌ها رو به خاطر تنبلی یا رفتار بد سرزنش می‌کنن و بهشون یادآوری می‌کنن که بهتر رفتار کنن. بعد از پایان این دیدار، صاحب‌خونه از این مهمون‌های عجیب‌وغریب پذیرایی می‌کنه و براشون غذا آماده می‌کنه.این سنت فقط یک رسم محلی فراموش‌شده نیست؛ Raiho-shin در سال ۲۰۱۸ در فهرست میراث فرهنگی ناملموس بشریت یونسکو ثبت شدمقصد آخر:‌ بولیوی🇧🇴چیزی رو که آرزو دارین در آینده داشته باشین، اول در اندازه‌ای کوچک می‌خرین.یه رسم هر ساله در بولیوی، مراسم Alasita که هر سال در شهر La Paz برگزار می‌شه.ایده اصلیش خیلی ساده‌ست، در بازارهای این جشن، تقریبا هر چیزی که مردم ممکنه آرزوش رو داشته باشن، به شکل مینیاتوری پیدا می‌شه. از خونه و ماشین گرفته تا پول، مواد غذایی، مدرک تحصیلی و... . مردم این اشیای کوچیک رو می‌خرن چون باور دارن داشتن نمادین اون‌ها می‌تونه به برآورده شدن خواستشون در زندگی واقعی کمک کنه.یکی از مهم‌ترین شخصیت‌های این مراسم Ekeko، شخصیت یا خدای آیمارایی مرتبط با فراوانی، رفاه و باروریه که تصویرش معمولا به شکل مردی کوچیک و تنومند دیده می‌شه و اطرافش پر از کالا و وسایله؛ نمادی از کسی که زندگی‌اش سرشار از نعمت و فراوونیه.مراسم اصلی از ۲۴ ژانویه شروع می‌شه و در طول جشن، مردم مینیاتورهای خودشون رو نزد آیین‌گران سنتی آندی می‌برن تا در مراسم مخصوص براشون برکت طلب بشه. در کنار این سنت‌های بومی، عناصر کاتولیک هم در مراسم حضور دارن و بعضی افراد برای مینیاتورها از کلیسا طلب برکت می‌کنن. به همین دلیل، Alasita نمونه جالبی از درهم‌آمیختگی فرهنگ‌هاست.یکی از عجیب‌ترین بخش‌های Alasita هم به بدهی‌ها مربوط می‌شه. بعضی مینیاتورها می‌تونن نمادی از بدهی باشن و افراد با تبادل اونها، به شکل نمادین بدهی‌های خودشون رو پرداخت می‌کنن.در نتیجه، این مراسم فقط درباره آرزوهای شخصی نیست؛ گاهی به روابط و تعهدات بین افراد هم مربوط می‌شه.و Alasita همچنین نقش مهمی در انتقال فرهنگ بین نسل‌ها داره. خانواده‌ها در این مراسم شرکت می‌کنن و کودکا از سنین پایین با نمادها و باورهای مربوط به اون آشنا می‌شن؛ به همین دلیل این سنت همچنان بخشی زنده از فرهنگ La Paz باقی موندهMiette LoreMiette LoreSat, 10 Oct 2026 16:34:54 +0330https://virgool.ir/@MietteLore/bioluminescence-bqnt2mlycdfzاگر کسی بهتون بگه "وای جدیدا می‌درخشی" احتمالا یا عاشق شدین یا تبدیل به یه موجود دریاییزیست‌تابی یا Bioluminescence، پدیده‌ایه که در اون یه موجود زنده، با استفاده از یه واکنش شیمیایی داخل بدنش، خودش نور تولید می‌کنه. یعنی برای روشن شدن لازم نیست نور دیگه‌ای بهش بتابه، خودش چراغه (پیشنهاد میکنم این کلمه رو سرچ کنید، با کلی عکس زیبا مواجه می‌شید)این نور معمولا نور سرده، یعنی برخلاف لامپ یا شعله، مقدار خیلی کمی از انرژیش به شکل گرما آزاد می‌شهبرای تولید این نور در بسیاری از موجودات، دو ماده نقش اصلی دارن:Luciferin و Luciferaseلوسیفرین ماده‌ایه که در واکنش شیمیایی نور تولید می‌کنه و لوسیفراز آنزیمیه که به این واکنش کمک می‌کنه.البته همه موجودات دقیقا از همین سیستم استفاده نمی‌کنن و بعضی‌ها مواد لازم برای نورزایی رو از موجودات دیگه به دست میارن.مثلا بعضی ماهی‌ها و مرکب‌ها باکتری‌های نورزا رو داخل اندام‌های مخصوصی نگه می‌دارن و بین خودشون و این باکتری‌ها یه رابطه همزیستی شکل می‌گیره. یعنی یه موجود زنده دیگه عملا تبدیل می‌شه به چراغ بدنشاما اصلا چرا باید یه موجود زنده بخواد نور تولید کنه؟برای بعضی‌ها، نور یه طعمه‌ی مصنوعیه. یکی از معروف‌ترین مثال‌ها Anglerfish یا همون طعمه‌ماهیه؛ همون ماهی عجیب اعماق دریا که یه زائده‌ی نورانی جلوی سرش داره. طعمه‌ای که در تاریکی نور کوچیکی می‌بینه ممکنه برای بررسی نزدیک‌تر بشه و تازه اون‌موقع متوجه می‌شه اون نور به چه چیزی وصل شده :)برای بعضی موجودات، نور دقیقا برعکس عمل می‌کنه و به جای جذب شکار، کمک می‌کنه از شکارچی فرار کنن. بعضی ماهی‌ها و جانوران دریایی می‌تونن در قسمت زیرین بدنشون نور تولید کنن و شدت اون رو با نور محیط تنظیم کنن. از پایین که بهشون نگاه می‌کنی، به جای یه سایه‌ی تیره، بدنشون با نور سطح آب ترکیب می‌شه و تشخیص دادنشون سخت‌تر می‌شه.بعضی‌ها هم از نور به عنوان یه حواس‌پرت‌کن استفاده می‌کنن؛ مثلا با یه فلش ناگهانی یا آزاد کردن ماده‌ی نورانی، شکارچی رو گیج می‌کنن و فرصت فرار به دست میارن.و نور حتی می‌تونه برای پیدا کردن جفت و ارتباط هم استفاده بشه. کرم‌های شب‌تاب مثال معروف این موردن. الگوی فلش‌های نوریشون می‌تونه به پیدا کردن جفت کمک کنه و هر گونه، الگوی مخصوص خودش رو دارهاما بیشتر از هرجای دیگه، باید بریم سراغ اقیانوس. چون بیشتر موجودات زیست‌تابی شناخته‌شده، در محیط‌های دریایی زندگی می‌کنن. در بعضا گفته شده که حدود سه‌چهارم جانوران دریایی می‌تونن به شکلی نور تولید کنن یا از موجودات نورزا استفاده کنن.و این کاملا منطقیه؛ بخش بزرگی از اقیانوس، مخصوصا در اعماق، تقریبا تاریکه. وقتی خورشید دیگه نمی‌تونه نورش رو به محیط برسونه، نور تولیدشده توسط خود موجودات می‌تونه تبدیل به یه ابزار حیاتی بشه.برای همین هم آبی و سبز رایج‌ترین رنگ‌های زیست‌تابی دریایی هستن. این طول موج‌ها در آب بهتر منتقل می‌شن و بسیاری از موجودات دریایی هم بیشتر به همین بخش از طیف نور حساسناما زیست‌تابی تقریبا در آب شیرین دیده نمی‌شه. بیشتر موجودات زیست‌تابی دریایی هستن و در زیستگاه‌های آب شیرین نمونه‌های بسیار کمی شناخته شده. یکی از استثناهای معروف، یک حلزون کوچیک بومی رودخانه‌های نیوزیلنده که وقتی تحریک بشه، ماده‌ای نورانی آزاد می‌کنهولی گفتیم این پدیده فقط مال آب نیست. روی خشکی هم موجودات زیست‌تاب پیدا می‌شن. معروف‌ترینشون احتمالا کرم‌های شب‌تاب هستن، ولی بعضی قارچ‌ها و حتی بعضی سوسک‌ها هم می‌تونن نور تولید کنن.مثلا بعضی قارچ‌ها روی چوب‌های در حال تجزیه، یک نور سبز کم‌رنگ و نسبتا مداوم ایجاد می‌کنن که بهش Foxfire می‌گن. و حتی ممکنه این نور برای خود قارچ بی‌فایده نباشه؛ بعضی پژوهش‌ها می‌گن که نور می‌تونه حشرات رو جذب کنه و این حشرات می‌تونن در پراکنده شدن هاگ‌های قارچ نقش داشته باشنحالا برگردیم به اقیانوس؛ چون یکی از قشنگ‌ترین و آشناترین نمونه‌ها حتی یک حیوون هم نیست. Dinoflagellates، موجودات میکروسکوپی دریایی هستن که وقتی آب اطرافشون حرکت می‌کنه، می‌تونن نور آبی-سبز تولید کنن.یعنی وقتی موج میاد، ماهی از بینشون رد می‌شه یا دستتون رو داخل آب حرکت می‌دین، ممکنه برای چند لحظه آب پر از نورهای ریز بشه؛ انگار ستاره‌ها ریختن داخلش. اگر تعدادشون خیلی زیاد باشه، حتی می‌تونن سطح یه خلیج یا تالاب رو شب‌ها به یه منظره‌ی نورانی تبدیل کنن.و یه نکته، Bioluminescence با Biofluorescence یکی نیست. اگر یک موجود زیست‌تاب باشه، خودش از طریق یه واکنش شیمیایی نور تولید می‌کنه. اما در Biofluorescence، موجود اول یک نور خارجی، مثلا نور آبی، رو جذب می‌کنه و بعد اون انرژی رو به شکل نور با رنگ دیگه‌ای پس می‌دهدر دنیای ما، تاریکی معمولا یعنی نبود نور، اما در اعماق اقیانوس، تاریکی خودش پر از چراغه =)Miette LoreMiette LoreSat, 10 Oct 2026 16:09:48 +0330https://virgool.ir/@MietteLore/antikythera-mechanism-zreydrf1oha6سال ۱۹۰۰، چندتا غواص یونانی در نزدیکی جزیره‌ای به اسم Antikythera، با یک کشتی غرق‌شده‌ی باستانی روبه‌رو شدن.اونا از دل این کشتی مجموعه‌ای از مجسمه‌های برنزی و مرمری، ظروف، سکه‌ها و اشیای مختلف رو بیرون کشیدن؛ اما در بین این گنجینه، چیزی پیدا شد که در نگاه اول بیشتر شبیه یک تکه فلز زنگ‌زده و بی‌اهمیت بود.چیزی که بعدها مشخص شد یکی از عجیب‌ترین فناوری‌های به‌جامونده از دنیای باستانه، مکانیزم آنتیکیترااین دستگاه عنوان قدیمی‌ترین ماشین محاسباتی مکانیکی رو گرفته و حتی بعضی‌ها بهش لقب "اولین کامپیوتر آنالوگ جهان" رو دادن. ولی کامپیوتر؟ تو یونان باستان؟دستگاه از مجموعه‌ای از چرخ‌دنده‌های برنزی تشکیل شده بود که داخل محفظه‌ای نسبتا کوچک قرار گرفته بودن. چیزی که امروزه از این دستگاه باقی مونده، ۸۲ قطعه‌ی جداگونه‌ست که از بقایاش شناسایی شدن.پژوهشگراk تخمین می‌زنن که حدود یک‌سوم از مکانیزم اصلی تا امروز باقی مونده، ولی با این حال همین قطعات شامل حدود ۳۰ چرخ‌دنده هستن.و این چرخ‌دنده‌ها صرفا برای حرکت دادن عقربه‌های یه ساعت ساده نبودن. با چرخوندن یه دستگیره، دستگاه می‌تونست چرخه‌های مختلف آسمانی رو محاسبه کنه و نمایش بده؛ از جمله حرکت خورشید و ماه، مراحل ماه، تقویم‌های خورشیدی و قمری و زمان برخی کسوف‌ها و خسوف‌ها.همچنین شواهدی وجود داره که بخش جلویی دستگاه برای نمایش موقعیت پنج سیاره‌ای که یونانیان باستان می‌شناختن طراحی شده بود: عطارد، زهره، مریخ، مشتری و زحلولی اصلا از کجا فهمیدن دستگاه چیکار می‌کرده؟روی صفحات فلزیش، یه سری نوشته بسیار ریز حک شده بود که در طول زمان درون فلز پنهان شده بودن. توی سال 2005، پژوهشگران با کمک تصویربرداری سه بعدی و X-Ray CT، تونستن داخل قطعات رو بدون آسیب زدن بهشون ببینن، و با هزاران حرف رو به رو شدن.این نوشته‌ها عملا یه راهنمای استفاده‌ی باستانی بودن و اطلاعاتی درباره‌ی محاسبات نجومی و تقویمی دستگاه به پژوهشگران دادن. حتی مشخص شد که بعضی از چرخ‌دنده‌ها برای نمایش حرکت ماه طراحی شده بودنچطور یه سری آدم بیشتر از 2 هزار سال پیش چنین چیزی رو ساختن؟در واقع، ساخت چنین دستگاهی با دانش زمان خودش غیرممکن نبوده. یونانیان باستان با چرخ‌دنده‌ها، ابزارهای اندازه‌گیری و مدل‌های حرکتی آسمون آشنا بودن و دانش پیشرفته‌ای در ریاضیات و نجوم داشتن. پس وجود این دستگاه با سطح دانش فنی اون دوره تناقضی نداره.اما چیزی که اون رو شگفت‌انگیز می‌کنه، پیچیدگی کم‌سابقش در بین نمونه‌های شناخته‌شده‌ی باستانیه. دستگاه از مجموعه‌ای بسیار پیچیده از چرخ‌دنده‌ها استفاده می‌کرد، اما نمونه‌های شناخته‌شده‌ای با چنین سطحی از پیچیدگی برای قرن‌ها دیده نمی‌شه؛ تا اینکه بسیار بعدتر، ساعت‌های نجومی اروپایی در قرون وسطی ظاهر شدن.پس معمای اصلی اینه که اگر چنین سطحی از مهارت فنی وجود داشته، چرا تقریبا هیچ نمونه‌ی مشابهی از اون باقی نمونده؟ ما یک دستگاه فوق‌العاده پیچیده در اختیار داریم، اما بخش بزرگی از زنجیره‌ی دانش و فناوری‌ای که به ساخت چنین دستگاهی منتهی شده، برای ما ناشناخته یا از دست رفته‌ستتحقیقات امروزی کم‌کم تصویر کامل‌تری از این دستگاه به ما میدن. پژوهشگران با استفاده از قطعات باقی‌مونده و نوشته‌های روی اون، مدل‌های مختلفی از مکانیزم رو بازسازی کردن. برای مثال، در سال ۲۰۲۱، تیمی از UCL مدلی ارائه کرد که تلاش می‌کرد بر اساس شواهد موجود، نحوه‌ی عملکرد و ظاهر احتمالی بخش جلویی دستگاه و نمایش خورشید، ماه و پنج سیاره‌ی شناخته‌شده در آن زمان رو بازسازی کنهبا این حال، هنوز پرسش‌های مهمی بی‌پاسخ موندن: چه کسی دستگاه رو ساخته، کجا ساخته شده و دقیقا برای چه کسی یا چه نهادی بوده؟ حتی درباره‌ی مسیر کشتی و منشا برخی محموله‌هاش هم هنوز بحث وجود داره.ما هنوز همه‌ی جواب‌ها رو نداریم و شاید همین، مکانیزم آنتیکیترا رو جذاب‌تر می‌کنهMiette LoreMiette LoreWed, 23 Sep 2026 18:34:13 +0330https://virgool.ir/@MietteLore/sleep-uwoaw1wtrifaما هر شب چند ساعت از دنیای اطرافمون جدا می‌شیم. چشم‌هامون رو می‌بندیم و ظاهرا هیچ کاری نمی‌کنیم، ولی در واقع مغز و بدنمون وارد یکی از پیچیده‌ترین فرایندهای روزانه‌شون می‌شن، فرایندی که برای عملکرد مغز و بدنمون ضروریه، خوابوقتی خوابمون می‌بره چه اتفاقی می‌افته؟خواب یه وضعیت یک‌دست نیست. مراحل مختلفی داره که به دو گروه اصلی تقسیم می‌شن:Non-REM و REMخود Non-REM سه مرحله داره.در N1 تازه داریم از بیداری وارد خواب می‌شیم؛ خواب سبکه و با کوچک‌ترین چیز ممکنه بیدار بشیم.بعد وارد N2 می‌شیم که بخش قابل‌توجهی از خواب شبانه‌مون رو تشکیل می‌ده. فعالیت مغز در این مرحله الگوهای خاصی پیدا می‌کنه و بدن کم‌کم بیشتر از محیط اطراف جدا می‌شه.بعد می‌رسیم به N3 یا خواب عمیق. در این مرحله ضربان قلب، تنفس و فشار خون پایین‌تر میاد و بدن وارد حالت عمیق‌تری از استراحت و ترمیم می‌شه. بعضی فرایندهای مربوط به ترمیم بافت و رشد هم در این مرحله فعال‌ترنو بعد REM، مرحله‌ای که اسمش از Rapid Eye Movement میاد؛ چون چشم‌ها در حالی که پلک‌ها بسته‌ان، حرکات سریعی دارن.در REM فعالیت مغز می‌تونه به بیداری شباهت بیشتری پیدا کنه و رویاهای واضح هم بیشتر در این مرحله اتفاق می‌افتن. در عین حال، بیشتر عضلات اسکلتی بدن موقتا مهار می‌شن؛ یعنی مغز می‌تونه در یک دنیای کامل خیالی بدوه، بجنگه یا پرواز کنه، بدون اینکه بدنمون همون حرکات رو واقعا انجام بده.و ما در طول شب چندین بار بین این مراحل جابه‌جا می‌شیم؛ با این تفاوت که اوایل شب خواب عمیق بیشتری داریم و هرچه به صبح نزدیک‌تر می‌شیم، دوره‌های REM طولانی‌تر می‌شن.اما چرا اصلا به خواب احتیاج داریم؟یکی از مهم‌ترین کارهای خواب، کمک به یادگیری و حافظه است. وقتی چیزی یاد می‌گیریم، اطلاعات تازه باید در مغز پردازش و تثبیت بشن و خواب در این فرایند نقش مهمی داره. برای همین خواب کافی می‌تونه به یادگیری، تمرکز و عملکرد شناختی کمک کنه.حتی بعضی پژوهش‌ها نشون دادهن که خواب ممکنه به حل مسئله هم کمک کنه. یعنی گاهی وقتی روی یک مسئله گیر کردین و هیچ راه‌حلی به ذهنتون نمی‌رسه، "بیخیالش شو، برو بخواب" شاید اون‌قدر هم توصیه‌ی بی‌ربطی نباشهاما مغز تنها چیزی نیست که از خواب استفاده می‌کنه. در طول خواب، بدن فرایندهای مختلفی مربوط به ترمیم بافت، تنظیم انرژی، متابولیسم و عملکرد سیستم ایمنی رو انجام می‌ده. خواب کافی حتی با تنظیم بهتر پاسخ بدن به عفونت‌ها ارتباط داره.قلب و سیستم عصبی هم در طول خواب وارد حالت متفاوتی می‌شن؛ در خواب Non-REM معمولا ضربان قلب و فشار خون پایین‌تر میاد، در حالی که در REM فعالیت سیستم عصبی می‌تونه دوباره افزایش پیدا کنهحالا اگر خواب این‌قدر مهمه، یعنی هرچی بیشتر بخوابیم، بهتره؟نه لزوما. مقدار خواب مورد نیاز به سن و شرایط فرد بستگی داره اما خواب خیلی کم تنها چیزی نیست که می‌تونه مشکل‌ساز باشه؛ خواب بیش از حد هم می‌تونه با بعضی مشکلات سلامتی همراه باشه.برای نوجوان‌های ۱۳ تا ۱۸ سال، معمولا ۸ تا ۱۰ ساعت خواب در شب توصیه می‌شه ولی در بزرگسالی این مقدار معمولا کمتره. (معمولا بین ۷ تا ۹ ساعت توصیه شده)پس خواب بیشتر لزوما معادل خواب بهتر نیست؛ چیزی که اهمیت داره داشتن مقدار و کیفیت مناسب خوابهولی اصلا چرا بدنمون شب‌ها خوابش می‌گیره؟اینجا دو سیستم مهم وارد بازی می‌شن. یکی Circadian Rhythm یا ریتم شبانه‌روزیه؛ یک ساعت زیستی تقریبا ۲۴ ساعته که بدن رو با چرخه‌ی روز و شب هماهنگ می‌کنه.البته ساعت زیستی همه دقیقا یه زمان‌بندی یکسان نداره. بعضی‌ها به‌طور طبیعی تمایل دارن زودتر بخوابن و زودتر بیدار بشن و بعضی‌ها دیرتر؛ به این تفاوت فردی Chronotype می‌گن.و دیگری Sleep Drive یا فشار خواب. هرچه مدت بیشتری بیدار می‌مونیم، فشار خواب بیشتر می‌شه و بدن تمایل بیشتری به خواب پیدا می‌کنه.نور هم نقش مهمی در این سیستم داره. با تاریک شدن هوا، بدن معمولا ملاتونین بیشتری تولید می‌کنه که به تنظیم زمان خواب کمک می‌کنه و با روشن شدن هوا، تولیدش کاهش پیدا می‌کنه.پس وقتی شب می‌شه و احساس می‌کنیم که دیگه مغزمون جواب نمی‌ده، به دلیل تنبلی نیست؛ یک سیستم نسبتا پیچیده داره که داره می‌گه وقتشه بری بخوابیو شاید عجیب‌ترین قسمت ماجرا اینه که خواب از نظر تکاملی، یک کار نسبتا پرهزینه به نظر می‌رسه. چند ساعت در روز هوشیاری‌مون رو از دست می‌دیم، با واکنش‌های کندتر و آسیب‌پذیری بیشتر؛ با این حال، خواب تقریبا در تمام حیوانات به شکلی دیده می‌شه.پس چرا خواب هست؟ هنوز یک جواب واحد و قطعی برای این سوال نداریم اما می‌دونیم که خواب فقط زمانی برای توقف بدن و رفع خستگی نیست، بلکه یکی از مهم‌ترین کارهاییه که بدنمون هر روز انجام می‌دهMiette LoreMiette LoreTue, 22 Sep 2026 17:36:07 +0330https://virgool.ir/@MietteLore/frisson-skls9w0unoddتا حالا شده یه آهنگ گوش بدین و یهو مو به تنتون سیخ بشه؟نه از ترس، اتفاقا ممکنه همون لحظه یکی از لذت‌بخش‌ترین قسمت‌های آهنگ باشه. شاید ورود ناگهانی یه ساز، تغییر ملودی، اوج گرفتن آهنگ یا حتی یه قسمت خاص که به یه خاطره وصل شده، باعث بشه یک موج لرز (Chills) از تنتون رد بشه و مورمور بشید (Goosebumps)اسم این تجربه Frisson هست که بهش Aesthetic Chills هم می‌گن. و نکته‌ی جالب اینه که این فقط یه تعبیر برای خیلی تحت تأثیر قرار گرفتن نیست؛ بدن واقعا واکنش فیزیولوژیک نشون می‌دهاما چرا موسیقی باید چنین واکنشی ایجاد کنه؟مغز ما موقع گوش دادن به موسیقی دائما در حال پیش‌بینی کردنه. (البته این پیش‌بینی فقط مختص موسیقی نیست، مثلا همین الان که این متن رو می‌خونید مغزتون داره کلمه بعدی رو پیش‌بینی می‌کنه) وقتی یک ملودی رو می‌شنویم، بعد از چند نت کم‌کم می‌تونیم حدس بزنیم در ادامه‌ چیه. موسیقی می‌تونه همین انتظار رو بسازه و بعد در لحظه‌ای مناسب بشکنه؛ مثلا چیزی وارد آهنگ بشه که انتظارش رو نداشتیم، یا یک اوج خیلی دیرتر از چیزی که فکر می‌کردیم اتفاق بیفته.این ترکیب انتظار و غافلگیری می‌تونه یکی از دلایلی باشه که بعضی لحظات موسیقی این‌قدر لذت‌بخش می‌شن. توی چنین لحظاتی، سیستم پاداش مغز هم می‌تونه فعال بشه؛ پس آزاد شدن دوپامین با تجربه‌ی لذت موسیقی ارتباط داره (همه جا هست این دوپامین)ولی یه سوال مهم، همه با موسیقی این حس‌ها رو نمیگیرن، چرا؟آدم‌ها از نظر میزان آمادگی برای تجربه‌ی Frisson موسیقایی تفاوت زیادی با هم دارن. (گفتم موسیقیایی چون میتونیم Frisson رو با هنرهای دیگه هم تجربه کنیم) ممکنه یک نفر با یک قطعه موسیقی بارها پشت سر هم Goosebumps بگیره، در حالی که فرد دیگه تقریبا هیچ‌وقت چنین واکنشی رو تجربه نکنه.یکی از توضیح‌های احتمالی، شخصیت ماست. در پژوهش‌ها، افرادی که در ویژگی شخصیتی Openness to Experience یا پذیرای تجربه بودن، نمره‌ی بالاتری دارن، معمولا بیشتر به تجربه‌های جدید، تخیل، زیبایی، هنر و کنجکاوی فکری جذب می‌شن و ظاهرا بیشتر مستعد تجربه‌ی Frisson هستن.اما ماجرا فقط به علاقه داشتن به هنر خلاصه نمی‌شه. بعضی پژوهش‌های تصویربرداری مغز نشون دادن افرادی که به‌طور مکرر از موسیقی این احساس رو می‌گیرن، ممکنه ارتباط ساختاری قوی‌تری بین نواحی پردازش شنوایی و نواحی مرتبط با پردازش هیجانی و اجتماعی در مغزشون داشته باشناز طرف دیگه، گاهی خود موسیقی به‌تنهایی عامل اصلی واکنش نیست؛ بلکه خاطرات و احساساتی که به اون موسیقی گره خوردن، شدت واکنش رو بیشتر می‌کنن. به همین دلیل، ممکنه دقیقا یه آهنگ یکسان برای دو نفر کاملا متفاوت عمل کنه. چیزی که برای یه نفر صرفا یه قطعه موسیقیه، برای دیگری می‌تونه یه محرک قدرتمند برای خاطره، احساس و در نهایت همون حس مورمور شدن باشهاما حالا یه یافته‌ی خیلی جدید هم داریم. در سال ۲۰۲۶، پژوهشگران داده‌های بیش از ۱۵۵۰۰ نفر رو بررسی کردن تا ببینن آیا تفاوت افراد در تجربه‌ی Frisson در واکنش به موسیقی و هنر، می‌تونه با عوامل ژنتیکی هم ارتباط داشته باشه یا نه.نتیجه نشون داد که بخشی از تفاوت بین افراد می‌تونه با عوامل خانوادگی و ژنتیکی مرتبط باشه. پژوهشگران برآورد کردن که عوامل خانوادگی (ژنتیک و محیط و تجربه‌های مشترک) می‌تونن تا حدود ۲۹٪ از تفاوت مشاهده‌شده در تمایل به تجربه‌ی این حس رو توضیح بدن. البته وقتی مشخصا تنوع ژنتیکی رایج در DNA بررسی شد، این ارتباط حدود ۷٪ بود.اما اینجا یک نکته‌ی خیلی مهم وجود داره:این یافته به این معنی نیست که داشتن یک DNA خاص باعث می‌شه حتما با موسیقی Goosebumps بگیریم. فقط نشون می‌ده که ژنتیک ممکنه یکی از عوامل مؤثر در تفاوت افراد باشه؛ در کنار شخصیت، تجربه‌های زندگی، محیط و عوامل دیگه‌ای که هنوز همه‌شون رو به‌طور کامل نمی‌شناسیمپس دفعه‌ی بعد که یه آهنگ باعث شد بی‌اختیار مورمور بشین، احتمالا اتفاقی که داره می‌افته خیلی پیچیده‌تر از اینه که فقط بگیم این آهنگ خیلی قشنگه؛ اینکه اون آهنگ چقدر شما رو تحت‌تأثیر قرار داده، جدای خود آهنگ، حاصل ترکیبی از مغز، شخصیت، تجربه‌های زندگی، محیط و حتی بخشی از زیست‌شناسی شماستMiette LoreMiette LoreSat, 19 Sep 2026 21:12:13 +0330https://virgool.ir/@MietteLore/octopus-ltydgenmtycfبیاید با دوست و همراهمون در Miette Lore آشنا بشیم، اختاپوسموجوداتی بسیار شگفت انگیز که طبیعت برای ساختنشون قوانین معمول رو یکم کنار گذاشته. برای شروع، سه تا قلب دارن و خونشون آبی رنگه!اگر انیمیشن Finding Dory رو دیده باشین احتمالا این نکته رو میدونستین؛ ولی بیاید بررسیش کنیم. دو تا از قلب‌ها، خون رو به آبشش‌ها می‌فرستن و قلب سوم خون اکسیژن‌دار رو به بقیه‌ی بدن می‌رسونه. جالب‌تر اینکه وقتی اختاپوس شنا می‌کنه، قلب اصلیش از تپش می‌ایسته؛ برای همین شنا کردن براش خسته‌کننده‌تره و معمولا ترجیح می‌ده روی کف دریا راه برهچرا خونش رنگین‌تره؟ نمیدونم یه زمانی اشراف زاده بودن یا نه ولی دلیل علمیش اینه که خون اون‌ها به جای هموگلوبین مثل ما (هموگلوبین یه پروتئینه برای انتقال اکسیژن با پایه آهن) که باعث قرمز بودن خون میشه، از پروتئینی به اسم Hemocyanin استفاده می‌کنه که اکسیژن رو جابه‌جا می‌کنه ولی پایه اون مس هست. این سیستم برای زندگی در محیط‌های سرد و کم‌اکسیژن اقیانوس مناسب‌تره و خون رو آبی رنگ نشون میدهخیلی از گونه‌های اختاپوس‌ها میتونن وقتی احساس خطر می‌کنن، ابری از جوهر رو آزاد کنن و هم‌زمان با فشار دادن آب از بدنشون، با سرعت از محل خطر دور بشن. البته این جوهر فقط یه بمب دودزا برای پنهان شدن نیست، بلکه حاوی موادیه که هم میتونن چشم شکارچی رو تحریک کنن و هم موقتا حس بویایی و چشاییش رو مختل کنن. و جالب‌تر اینکه رنگدونه‌ی اصلی جوهرشون، ملانینه؛ همون رنگدونه‌ای که تو پوست و مو و چشم ما هم وجود دارهاگر فک کردید جوهر همون زهر اختاپوسه سخت در اشتباهید. تمام اختاپوس‌ها زهر تولید می‌کنن. البته میزان سمی بودن گونه‌ها نسبت به هم متفاوته و Blue-Ringed Octopusها خطرناک‌ترین گروه برای انسانن و زهر بعضیاشون برای انسان مرگباره، با اینکه معمولا بیشتر از 20 سانتی‌متر نمیشن. (فلفل نبین چه ریزه)این در حالیه که بزرگترین گونه شناخته شده به اسم Giant Pacific Octopus میتونه بیشتر از 5 متر گستره‌ی بازویی داشته باشه (یعنی اگر بازوهاش رو کامل باز کنه فاصله از نوک یه بازو + بدنش + تا نوک یه بازوی دیگه). سرش بحثه ولی گویا رکورد دست یه داداشمون با 9.1 متره (خیلی هم خوش رنگن)برگردیم به بحث زهر، این زهر بیشتر برای شکار استفاده می‌شه. اختاپوس با منقار سختش (بله منقار، مثل پرنده‌ها) به شکار آسیب می‌زنه و زهر کمک می‌کنه اون رو بی‌حرکت کنه و حتی فرآیند هضم رو شروع می‌کنهیکی از معروف‌ترین توانایی‌های اختاپوس استتارشه. اختاپوس‌ها می‌تونن در مدت کوتاهی رنگ، روشنایی، الگو و حتی بافت پوستشون رو تغییر بدن تا با محیط اطرافشون ترکیب بشن یا حتی برای موجودات دیگه پیام بصری بفرستن.و اینجا یک معمای جالب وجود داره: با توجه به ساختار چشم اختاپوس، دانشمندا مدت‌ها تعجب می‌کردن که چطور چنین تغییرات رنگی دقیقی رو انجام می‌ده، چون گیرنده‌های نوری اختاپوس مثل چشم ما نیستن و فقط یک نوع گیرنده‌ی رنگی دارن. یکی از فرضیه‌ها اینه که شکل خاص مردمک چشمش به اون اجازه می‌ده طول موج‌های مختلف نور رو بهتر تشخیص بدههر هشت بازوی اختاپوس می‌تونن تا حد زیادی کارهای متفاوتی رو هم‌زمان انجام بدن. بخش بزرگی از نورون‌های بدن اختاپوس (حدود دو سوم) در بازوها قرار گرفته. در پایه‌ی هر بازو هم یک شبکه‌ی عصبی بزرگ وجود داره که به کنترل حرکاتش کمک می‌کنه. و مکنده‌ها؟بیش از ۲۰۰۰ مکنده روی بازوهاش وجود داره که فقط برای چسبیدن نیستن. این مکنده‌ها حسگرهای شیمیایی دارن و می‌تونن علاوه بر لمس، مواد رو تا حدی بچشن و بو بکشن. یعنی اختاپوس وقتی چیزی رو با بازوش لمس می‌کنه، فقط حسش نمی‌کنه؛ بازوش می‌تونه اطلاعات شیمیایی درباره‌ی اون چیز هم به دست بیاره.در نتیجه، وقتی اختاپوس مشغول شکار کردنه، ممکنه یک بازو در حال حرکت دادن بدن باشه، یکی در حال بررسی کف دریا، یکی دنبال کردن یک شکاف و یکی هم مشغول باز کردن غذایی باشه که قبلا پیدا کردهو هوششون! در بین همه بی‌مهره‌ها از نظر هوش استثنایین. میتونن در مازها مسیر رو پیدا کنن، مسئله حل کنن، چیزها رو به خاطر بسپارن، الگو‌ها رو پیش‌بینی کنن، از ابزار استفاده کنن و حتی با اشیای مختلف به روش‌های پیچیده‌ای تعامل داشته باشنتازه چند گونه ساحلی هم هستن که وقت جزر و مد توی شب، برای مدت کوتاهی، بیرون از آب میان تا خرچنگ و صدف پیدا کنن. البته نمیتونن مدت زیادی رو بیرون آب دووم بیارن؛ چون حرکت دادن بدن بدون استخونشون روی خشکی انرژی زیادی می‌خواد و تنفس هم محدود می‌شهو هنوز کلی چیز عجیب دربارشون مونده که میشه گفت، پس بعدا باز هم اسمشو خواهید دید (و ایموجیش رو تمام مدت ^^)Miette LoreMiette LoreSun, 13 Sep 2026 13:20:41 +0330https://virgool.ir/@MietteLore/banksy-theories-hgyuebmsnusfاگر تا حالا اسم Banksy به گوشتون خورده باشه، احتمالا یکی از نقاشی‌های دیواری معروفش رو هم دیدین. جناب Banksy یه هنرمند خیابونی بریتانیاییه که فعالیتش از دهه‌ی ۱۹۹۰ در Bristol شروع شد و بعدها آثارش در سراسر دنیا ظاهر شدن. کارهاش معمولا با شابلون‌ها به سبک نسبتا ساده ساخته می‌شن، اما پشت همین تصاویر ساده، موضوعاتی مثل جنگ، سرمایه‌داری، مهاجرت، فقر، مصرف‌گرایی و رابطه‌ی مردم با قدرت قرار دارن.اما چیزی که Banksy رو از خیلی از هنرمندهای دیگه متفاوت کرد، فقط آثارش نبود. هیچ‌کس دقیقا نمی‌دونست Banksy کیه. وقتی یک اثر جدید در یه شهر ظاهر می‌شد، مردم فقط درباره‌ی خود اثر حرف نمی‌زدن، شروع می‌کردن به حدس زدن اینکه چه کسی اون رو کشیده؟و اینجا بود که تئوری‌ها شروع شدنیکی از جدی‌ترین مظنون‌ها Robin Gunningham بود. فردی متولد نزدیکی Bristol که مسیر زندگی‌ش با چیزهایی که درباره‌ی Banksy می‌دونستیم همخونی‌هایی داشت. در سال ۲۰۱۶ حتی پژوهشی با استفاده از geographic profiling انجام شد (روشی که از موقعیت‌های جغرافیایی برای پیدا کردن الگو در محل فعالیت‌ها استفاده می‌کنه) نتیجه‌ی این پژوهش هم Gunningham رو به عنوان محتمل‌ترین گزینه مطرح کرداما تئوری جذاب‌تر دیگه این بود که Banksy همون Robert "3D" Del Naja هست. Del Naja یکی از اعضای گروه موسیقی Massive Attack و خودش هم یک هنرمند گرافیتی از Bristol بود. چیزی که این تئوری رو جالب می‌کرد، فقط شباهت سبک هنری نبود.یک روزنامه‌نگار به نام Craig Williams متوجه شد که بعضی از آثار Banksy تقریبا هم‌زمان با اجراهای Massive Attack در همون شهرها ظاهر شدن. مثلاً Massive Attack در اواخر آوریل ۲۰۱۰ در San Francisco اجرا داشت و چند روز بعد، چند اثر Banksy در شهر ظاهر شد. اتفاق مشابهی برای Toronto و چند شهر دیگر هم دیده شد. حتی خود Banksy قبلا از Del Naja به عنوان یکی از الهام‌بخش‌هایش نام برده بودو یه تئوری دیگه، Banksy اصلا یک نفر نیست. طبق این نظریه، Banksy اسمیه که یک گروه از هنرمندان ازش استفاده می‌کنن؛ چیزی که می‌تونست توضیح بده چطور این همه اثر در مکان‌های مختلف و طی سال‌های طولانی تولید شدن بدون اینکه هویت یک فرد لو بره.و حتی نسخه پیشرفته تر این تئوری هم هست که میگه رهبر این گروه یه زن بلوندهاما داستان تو همین‌جا تموم نمیشه، در مارس ۲۰۲۶، خبرگزاری Reuters بعد از یه تحقیق چندساله اعلام کرد اسنادی پیدا کرده که به گفته‌ی اوننها هویت Banksy رو به Robin Gunningham مرتبط می‌کنه، کسی که ظاهرا بعدها اسمش رو به David Jones تغییر داده. این تحقیق به اسناد دادگاه، سوابق سفر، شهادت افراد مختلف و مدارک دیگری استناد می‌کنه و ادعا می‌کنه که این شواهد در کنار هم هویت Banksy را مشخص می‌کننو البته نکته مهم اینه که Banksy خودش این هویت رو تأیید نکرده و وکیلش گفته که اون خیلی از جزییات مطرح شده توی تحقیق رو قبول ندارهMiette LoreMiette LoreThu, 10 Sep 2026 19:04:05 +0330https://virgool.ir/@MietteLore/meet-miette-lore-ujsshfejoxowهمه‌ی ما با یک عالمه چیز در طول روز مواجه میشیم که کمی بعد فراموششون می‌کنیم. بین این شلوغی‌ها، بعضی وقت‌ها یک چیز کوچیک مثل یه واقعیت عجیب یا یه سوال بی‌ربط وسط روز، آدمو کنجکاو میکنه؛ ولی مشغله‌های روزانه نمیذارن که بریم دنبالشون و راجع بهشون بدونیم.و همین لحظه‌ها باعث پدید اومدن Miette Lore شدن. یک فضای کوچیک برای جمع کردن چیزهایی که برای خودم جالبن؛ چیزهایی که شاید قرار نباشه کاربرد خاصی در زندگی روزمره داشته باشن، اما دونستنشون باعث می‌شه دنیا کنجکاوانه و جالب‌تر به نظر برسهاما اول از همه، چرا این اسم؟در فرانسوی، miette به معنی "تکه یا خرده‌ی خیلی کوچک از هرچیز"، مخصوصا نون هست.این کلمه از mie و پسوند -ette ساخته شده، پسوندی که در فرانسوی می‌تونه معنای کوچیک‌شده‌ی یک چیز را برسونه. خود mie هم داستان جالبی داره، این واژه از کلمه‌ی لاتین mica اومده؛ واژه‌ای به معنی "ذره، خرده یا دانه". mie در فرانسوی قدیم، ابتدا معنای خرده داشته و بعد معنیش به قسمت نرم و داخلی نون تغییر کرده.در انگلیسی باستان، lār به معنی "آموزش، یادگیری و دانشی که آموخته شده" بود. این واژه بعدها به lore تبدیل شد و معناش به چیزی نزدیک شد که امروزه از اون به عنوان "دانش و دانسته‌های جمع‌شده" یاد می‌کنیم. lore با واژه‌هایی مثل learn در انگلیسی و Lehre در آلمانی (به معنی آموزه یا تعلیم)، هم‌ریشه‌ست.حتی در لایه‌های خیلی قدیمی‌تر این خانواده‌ی واژگانی، ایده‌ی "رد، مسیر یا شیار" هم مطرح شده و برای learn معنایی اولیه نزدیک به "دنبال کردن یا پیدا کردن مسیر" پیشنهاد شده.و این دو در کنار هم Miette Lore شدن؛ جایی برای جمع کردن تکه‌های کوچیکی از دانشو جریان اختاپوس چیه؟ اختاپوس‌ها غیرمنتظره، عجیب و باهوش هستن؛ و چی بهتر از اینکه این موجودات توی جمع‌آوری تیکه‌های دانش همراهمون باشنMiette Lore رو از کجا می‌شه دنبال کرد؟ما از مدتی قبل فعالیتمون رو توی تلگرام شروع کردیم. با توجه به راحتی و انتخاب خودتون، میتونید این خرده‌های کوچیک اطلاعات رو هم از ویرگول و هم از کانال تلگرام MietteLore@ بخونید.شاید موضوع بعدیمون، چیزی باشه که شما هم دیروز نمیدونستید =)Miette LoreMiette LoreThu, 10 Sep 2026 16:13:59 +0330