https://virgool.ir/feed/@Mehrdad_Jabbariمدرس دانشگاه و پژوهشگر هنر و رسانه؛ فعال در سینما، تئاتر، موسیقی و عکاسی و عضو چندین انجمن تخصصی و هوش مصنوعی.fa2026-11-10 19:45:50https://files.virgool.ir/upload/users/4858016/avatar/NA7Qql.jpghttps://virgool.ir/@Mehrdad_Jabbarihttps://virgool.ir/@Mehrdad_Jabbari/انیمیشن-از-جادوی-خیال-تا-ضرورت-پاسداشت-پیشگامان-هنر-تصویر-hylhesr8vkxu۲۸ اکتبر، روز جهانی انیمیشن، فرصتی برای بازاندیشی در جایگاه هنری است که از مرزهای سرگرمی فراتر رفته و امروز به یکی از زبان‌های مهم روایتگری، ارتباطات، آموزش و صنایع خلاق تبدیل شده است. انیمیشن نه‌تنها امکان خلق جهان‌هایی فراتر از واقعیت را فراهم می‌کند، بلکه ظرفیت آن را دارد که مفاهیم پیچیده انسانی، اجتماعی و فرهنگی را به تجربه‌ای دیداری و تأثیرگذار تبدیل کند. این مناسبت همچنین فرصتی است برای توجه به تاریخ شکل‌گیری این هنر، شناخت پیشگامان آن و بازخوانی تجربه‌هایی که در شهرها و استان‌های مختلف ایران، زمینه‌ساز توسعه‌ی هنرهای تصویری شده‌اند.انیمیشن؛ فراتر از سرگرمیانیمیشن از نخستین تجربه‌های تصویر متحرک تا آثار پیچیده‌ی رایانه‌ای امروز، مسیری طولانی را پشت سر گذاشته است. این هنر با پیوندزدن طراحی، حرکت، روایت، موسیقی، صدا و فناوری، جهانی می‌سازد که در آن بدون محدودیت‌های فیزیکی می‌توانند به امکاناتی برای بیان هنری تبدیل شوند. از سینما و تلویزیون تا بازی‌های ویدئویی، تبلیغات، آموزش، پزشکی و رسانه‌های دیجیتال، پویانمایی به ابزاری مؤثر برای انتقال معنا و برقراری ارتباط با مخاطب تبدیل شده است.اهمیت انیمیشن در جهان امروز را نمی‌توان صرفاً با پیشرفت ابزارهای فنی سنجید. آنچه یک اثر را ماندگار می‌کند، پیش از هر چیز، ایده‌ی خلاقانه، روایت منسجم، شخصیت‌پردازی، شناخت زبان تصویر و توانایی برقراری ارتباط عاطفی و فکری با مخاطب است. فناوری می‌تواند امکان تولید را گسترش دهد، اما به‌خودی‌خود جایگزین تخیل، تجربه و نگاه هنرمندانه نمی‌شود.از این منظر، انیمیشن را باید هنری میان‌رشته‌ای دانست که موفقیت در آن مستلزم شناخت هم‌زمان مبانی هنرهای تجسمی، سینما، داستان‌گویی، طراحی حرکت و فناوری‌های تولید است. توسعه‌ی این هنر نیز به تربیت نیروهای متخصص و ایجاد پیوند میان آموزش، تجربه‌ی هنری و ساختارهای حرفه‌ای تولید نیاز دارد.هوش مصنوعی و آینده‌ی پویانماییظهور هوش مصنوعی مولد، فصل تازه‌ای در تولید آثار انیمیشن گشوده است. ابزارهای جدید می‌توانند در ایده‌پردازی، طراحی اولیه‌ی شخصیت‌ها، تولید تصاویر، ساخت استوری‌بورد، صداگذاری و برخی مراحل پس‌تولید به هنرمندان کمک کنند. این امکانات، به‌ویژه برای گروه‌های مستقل و تولیدکنندگانی که با محدودیت بودجه و تجهیزات روبرو هستند، فرصت‌های تازه‌ای ایجاد کرده‌است.بااین‌حال، دسترسی آسان‌تر به ابزارهای تولید تصویر الزاماً به معنای آفرینش آثار هنری باکیفیت‌تر نیست. افزایش سرعت تولید، زمانی ارزشمند است که با انسجام روایی، خلاقیت بصری و شناخت مخاطب همراه باشد. اگر فناوری به تولید انبوه تصاویر مشابه و روایت‌های تکراری منجر شود، گسترش ابزارها ممکن است به بهای کاهش تمایز هنری تمام شود.در کنار فرصت‌های فنی، مسائل مهمی مانند حقوق مالکیت فکری، استفاده از آثار هنرمندان برای آموزش مدل‌های هوش مصنوعی، اصالت اثر و مسئولیت تولیدکننده نیز مطرح‌اند. آینده‌ی انیمیشن به شیوه‌ی رویارویی هوشمندانه با این مسائل وابسته است؛ مواجهه‌ای که نه فناوری را به‌عنوان تهدیدی مطلق کنار بگذارد و نه آن را راه‌حلی بی‌چون‌وچرا برای تمام دشواری‌های تولید بداند.در نهایت، مزیت اصلی هنرمند در عصر هوش مصنوعی، صرفاً تسلط بر ابزارها نخواهد بود؛ بلکه توانایی تبدیل ایده به روایت، شناخت فرهنگ و مخاطب و استفاده هدفمند از فناوری در خدمت بیان هنری اهمیت بیشتری خواهد یافت.انیمیشن ایران؛ از ظرفیت‌های فرهنگی تا ضرورت توسعه‌ی حرفه‌ایایران از میراث غنی تصویری و روایی برخوردار است؛ از نگارگری و هنرهای سنتی تا ادبیات، اسطوره‌ها، قصه‌های عامیانه و روایت‌های بومی. این میراث می‌تواند منبع الهام ارزشمندی برای تولید آثار انیمیشن باشد، اما بهره‌گیری مؤثر از آن مستلزم شناخت زبان معاصر تصویر و پرهیز از بازنمایی صرفاً تزئینی عناصر فرهنگی است. میراث زمانی به سرمایه‌ای زنده تبدیل می‌شود که هنرمند بتواند از دل آن، روایت‌هایی تازه و متناسب با نیازهای مخاطب امروز خلق کند.تاریخ انیمیشن در ایران نیز حاصل تلاش هنرمندانی است که در دوره‌های گوناگون، با امکانات محدود و دشواری‌های فنی فراوان، مسیر تولید را هموار کردند. تجربه‌های آغازین این هنر نشان می‌دهد که شکل‌گیری یک جریان هنری، بیش از آنکه به تجهیزات پیشرفته وابسته باشد، به جسارت تجربه‌کردن، دانش هنری و پشتکار نیاز دارد.بااین‌حال، برای آنکه انیمیشن ایران به جایگاهی پایدار در عرصه‌ی فرهنگی و اقتصادی دست یابد، باید از تولیدهای پراکنده فراتر رفت. آموزش تخصصی، حمایت از تولید مستقل، ایجاد گروه‌های حرفه‌ای، توسعه‌ی زیرساخت‌های فنی، تقویت نظام توزیع و عرضه، رعایت حقوق مالکیت فکری و ارتباط مؤثر میان دانشگاه و صنعت، از ضرورت‌های این مسیرند.انیمیشن ظرفیت آن را دارد که افزون بر ایجاد ارزش فرهنگی، به بخشی مؤثر از اقتصاد خلاق کشور تبدیل شود. تحقق این ظرفیت، مستلزم نگاهی بلندمدت به تولید، آموزش، بازار و حمایت از استعدادهای جوان است؛ نگاهی که در آن، هنرمند تنها تولیدکننده‌ی یک اثر نباشد، بلکه امکان رشد حرفه‌ای و حضور مستمر در چرخه‌ی تولید را نیز داشته باشد.محمد جباری؛ از پیشگامی در انیمیشن تا ثبت تاریخ سینمای یزدتاریخ هنر ایران تنها در مراکز بزرگ فرهنگی شکل نگرفته است. در بسیاری از شهرها و استان‌ها، هنرمندانی با امکانات محدود، اما با انگیزه و خلاقیت، تجربه‌هایی را آغاز کرده‌اند که بخشی از هویت فرهنگی آن مناطق را شکل داده است. شناخت این تجربه‌ها برای تکمیل تاریخ هنر کشور ضروری است؛ زیرا روایت جامع از سینما و انیمیشن ایران، بدون توجه به فعالیت‌های هنری خارج از مراکز اصلی تولید، روایتی ناتمام خواهد بود.در تاریخ سینما و انیمیشن استان یزد، محمد جباری جایگاهی پیشگامانه دارد. او نخستین تولیدکننده‌ی انیمیشن در استان یزد بوده و فیلم «بادکنک» نیز به‌عنوان نخستین فیلم ساخته‌شده در یزد در کارنامه هنری او ثبت شده است. انیمیشن «بازی اسباب‌بازی‌ها» از دیگر آثار اوست که در جشنواره انجمن سینمای جوان استان یزد عنوان برتر را کسب کرد و به جشنواره کشوری انجمن سینمای جوان راه یافت؛ اثری که در آن رویداد نیز مورد تقدیر قرار گرفت.اهمیت این تجربه‌ها را نباید صرفاً در عناوین جشنواره‌ای یا جایگاه یک هنرمند خلاصه کرد. مسئله مهم‌تر، نقش پیشگامانی است که در شرایط متفاوت از امکانات امروز، زمینه‌ی تولید و تجربه‌گری را فراهم کردند و امکان شکل‌گیری فعالیت‌های بعدی را در محیط هنری خود گسترش دادند. بررسی این آثار می‌تواند تصویری روشن‌تر از مسیر تحول سینما و انیمیشن در یزد و چگونگی شکل‌گیری تجربه‌های اولیه‌ی این هنر در استان ارائه کند.در این زمینه، ثبت دقیق تاریخ تولید آثار، حفظ نسخه‌های موجود، گردآوری اسناد و تصاویر، گفت‌وگو با هنرمندان و همکاران و تدوین تاریخ شفاهی سینمای یزد اهمیتی ویژه دارد. چنین اقداماتی، افزون بر پاسداشت پیشگامان، امکان مطالعه‌ی علمی تاریخ هنر منطقه را برای پژوهشگران، دانشجویان و نسل‌های آینده فراهم می‌کند.شوربختانه بخش مهمی از تاریخ هنر در شهرهای گوناگون ایران، به دلیل نبود آرشیوهای منظم و ثبت‌نشدن تجربه‌های هنرمندان، در معرض فراموشی قرار دارد. گاه آثار ارزشمند از میان می‌روند یا اطلاعات مربوط به تولید و نمایش آن‌ها در خاطرات فردی باقی می‌ماند و به منابع قابل استناد تبدیل نمی‌شود. ازاین‌رو، مستندسازی تاریخ انیمیشن و سینمای استان‌ها نباید اقدامی حاشیه‌ای تلقی شود؛ این کار بخشی از مسئولیت فرهنگی نهادهای هنری، دانشگاه‌ها و مراکز اسنادی است.از پاسداشت گذشته تا ساختن آیندهروز جهانی انیمیشن زمانی می‌تواند اثری فراتر از یک مناسبت تقویمی داشته باشد که به فرصتی برای اقدام عملی تبدیل شود. حمایت از تولیدکنندگان مستقل، توسعه‌ی آموزش تخصصی، برگزاری رویدادهای حرفه‌ای، ایجاد آرشیوهای قابل دسترس و شناسایی پیشگامان هنرهای تصویری، از جمله اقداماتی است که می‌تواند زمینه‌ی رشد این حوزه را فراهم کند.در استانی مانند یزد، پیوند میان میراث هنری، آموزش دانشگاهی و فناوری‌های نوین می‌تواند زمینه‌ساز فرصت‌های تازه‌ای برای تولید باشد. گردآوری و معرفی آثار پیشگامان، برگزاری نشست‌های تخصصی درباره‌ی تاریخ سینما و انیمیشن استان و استفاده از تجربه‌ی هنرمندان پیشکسوت در فرایند آموزش، امکان ارتباط میان نسل‌های گوناگون را تقویت می‌کند. چنین رویکردی، گذشته را از خاطره‌ای دور به منبعی برای یادگیری، پژوهش و خلاقیت تبدیل خواهد کرد.انیمیشن، هنر جان‌بخشیدن به تصویر و تبدیل خیال به تجربه‌ای دیداری است؛ هنری که با وجود تمام تحولات فناورانه، همچنان به اندیشه، تخیل و نگاه انسانی نیاز دارد. آینده‌ی این هنر در ایران، در گرو بهره‌گیری سنجیده از فناوری‌های جدید، تقویت زیرساخت‌های حرفه‌ای و توجه به ظرفیت‌های فرهنگی کشور است؛ اما در کنار این عوامل، شناخت و پاسداشت پیشگامان نیز ضرورتی انکارناپذیر دارد.روز جهانی انیمیشن فرصتی است تا نه‌تنها به آینده این هنر بیندیشیم، بلکه گذشته آن را نیز با دقت ثبت کنیم؛ زیرا پاسداشت پیشگامان، صرفاً ادای احترام به نسل‌های پیشین نیست، بلکه اقدامی برای حفظ حافظه‌ی فرهنگی و فراهم‌کردن زمینه‌ای استوارتر برای نسل‌های آینده‌ی هنر ایران است.https://irna.ir/xjYCpPمهرداد جباریمهرداد جباریWed, 04 Nov 2026 16:25:13 +0330https://virgool.ir/@Mehrdad_Jabbari/سینما-هنر-روایت-انسان-و-مسئولیت-ساختن-تصویر-بهتر-از-زندگی-hkq40udaktsfروز ملی سینما فرصتی برای تجلیل از هنری است که بیش از یک قرن در ایران، فقط به نمایش تصویر نپرداخته، بلکه بخشی از باورها، دغدغه‌ها، آرزوها و واقعیت‌های زندگی ایرانیان را روایت کرده است؛ سینما زمانی می‌تواند رسالت فرهنگی خود را به‌درستی ایفا کند که در کنار سرگرمی و جذابیت، به انسان، کرامت او، خانواده، اخلاق، معنویت و امید اجتماعی نیز بیندیشد و تصویری مسئولانه از زندگی ارائه دهد.سینما را شاید بتوان یکی از اثرگذارترین هنرهای جهان معاصر دانست؛ هنری که توانسته است تصویر، صدا، داستان و احساس را در کنار یکدیگر قرار دهد و در زمانی کوتاه، مخاطب را به جهانی دیگر ببرد. اما اهمیت سینما تنها در قدرت سرگرم‌کنندگی آن خلاصه نمی‌شود. هر فیلم، خواهیم یا نخواهیم، تصویری از انسان، خانواده، جامعه، روابط انسانی و ارزش‌های مورد قبول یا مورد نقد خود ارائه می‌دهد. بنابراین سینما در هر جامعه‌ای بخشی از فرآیند شکل‌دهی به نگرش‌ها، ذائقه‌ها و حتی الگوهای رفتاری مخاطبان است. در جامعه‌ای با پیشینه تمدنی و فرهنگی ایران، این مسئولیت اهمیت دوچندان پیدا می‌کند. روز ملی سینما، ۲۱ شهریور، در چنین نگاهی فقط مناسبت بزرگداشت یک صنعت یا هنر نیست؛ فرصتی است برای بازاندیشی در اینکه سینمای ایران چه تصویری از انسان ایرانی ارائه می‌دهد و چه نسبتی با ارزش‌های فرهنگی و معنوی جامعه دارد. امسال نیز ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ در تقویم رسمی کشور به‌عنوان روز ملی سینما قرار گرفته است. سینما؛ روایتگر انسان انسان، محور همه هنرهاست و سینما نیز از این قاعده مستثنی نیست. از قاب دوربین که بر چهره یک کودک خندان می‌نشیند تا داستان خانواده‌ای که با یک بحران اخلاقی مواجه شده است، آنچه به فیلم معنا می‌دهد، انسان و انتخاب‌های اوست. همین جاست که سینما با مفاهیمی همچون اخلاق، مسئولیت، فداکاری، عدالت، بخشش، صداقت، امید، ایثار و کرامت انسانی پیوند پیدا می‌کند. هنر دینی نیز الزاماً هنری نیست که در آن به‌صورت مستقیم از مفاهیم مذهبی سخن گفته شود. گاهی یک داستان انسانی درباره گذشت، یاری رساندن به دیگری، حفظ حرمت خانواده، مبارزه با ظلم یا ایستادگی در برابر وسوسه می‌تواند عمیق‌تر از ده‌ها دیالوگ مستقیم، یک مفهوم اخلاقی و معنوی را به مخاطب منتقل کند. هنر، زمانی ماندگار می‌شود که ارزش را به تجربه انسانی تبدیل کند، نه آنکه صرفاً درباره ارزش‌ها سخن بگوید.این نقطه، یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های سینمای ایران است. از «پیام» تا «معنا» یکی از چالش‌های جدی در تولید آثار فرهنگی، گرفتار شدن میان دو قطب «سرگرمی» و «پیام» است؛ در حالی‌که سینمای اثرگذار می‌تواند هر دو را در کنار یکدیگر داشته باشد. مخاطب برای پند و اندرز گرفتن وارد سالن سینما نمی‌شود؛ او برای دیدن یک قصه می‌آید. بنابراین اگر قرار است مفهومی اخلاقی یا معنوی به او منتقل شود، بهترین مسیر، قرار دادن آن مفهوم در دل یک داستان جذاب و شخصیت‌پردازی باورپذیر است. وقتی مخاطب با شخصیت فیلم همدلی می‌کند، انتخاب او را دنبال می‌کند، از شکستش متأثر و از پیروزی‌اش خوشحال می‌شود، در حقیقت با تجربه‌ای مواجه شده است که می‌تواند بر ذهن او ماندگار شود.  از همین منظر، سینمای دینی موفق، الزاماً سینمای شعاری نیست؛ سینمایی است که معنویت را در رفتار انسان نشان می‌دهد. این نگاه می‌تواند یکی از مسیرهای مهم برای تولید آثار ارزشمند در سینمای ایران باشد. خانواده؛ بزرگ‌ترین صحنه اجتماعی خانواده همچنان یکی از مهم‌ترین کانون‌های هویت‌ساز جامعه ایرانی است و سینما می‌تواند در نحوه بازنمایی آن نقشی تعیین‌کننده داشته باشد. فیلم می‌تواند خانواده را صرفاً پس‌زمینه‌ای برای اتفاقات داستان قرار دهد یا آن را به عنوان یک نهاد انسانی، عاطفی و تربیتی مورد توجه قرار دهد. پرداختن به روابط میان والدین و فرزندان، مسئولیت‌پذیری، احترام میان نسل‌ها، چالش‌های تربیتی، فداکاری والدین، آسیب‌های اجتماعی و اهمیت گفت‌وگو در خانواده، موضوعاتی هستند که هم ظرفیت دراماتیک بالایی دارند و هم می‌توانند به تقویت گفت‌وگوی اجتماعی کمک کنند. در شرایطی که بخش بزرگی از زندگی فرهنگی و رسانه‌ای خانواده‌ها در فضای مجازی و صفحه نمایش می‌گذرد، کیفیت تصویری که از خانواده ارائه می‌شود اهمیت بیشتری پیدا کرده است. سینما می‌تواند به جای ارائه تصویری کلیشه‌ای از خانواده، واقعیت پیچیده آن را ببیند و در دل همین واقعیت، ارزش‌هایی همچون محبت، مسئولیت و وفاداری را برجسته کند. مسئله امید یکی دیگر از مسئولیت‌های مهم سینما، نحوه مواجهه آن با مفهوم امید است. امید به معنای نادیده گرفتن مشکلات جامعه یا ارائه تصویری غیرواقعی از زندگی نیست. اتفاقاً سینمای امیدوارکننده می‌تواند درد و رنج را ببیند، اما انسان را در برابر دشواری‌ها تنها رها نکند. جامعه به روایت‌هایی نیاز دارد که سختی‌ها را انکار نکنند، اما در پایان راه، امکان انتخاب، تغییر و ادامه دادن را نیز به رسمیت بشناسند. امید، یک شعار نیست؛ یک موقعیت دراماتیک است. قهرمانی که پس از شکست دوباره بلند می‌شود، مادری که برای نجات خانواده خود تلاش می‌کند، جوانی که با وجود دشواری‌ها تسلیم نمی‌شود یا انسانی که میان منفعت شخصی و مسئولیت اخلاقی، انتخاب دشوارتر اما درست‌تر را برمی‌گزیند، همه می‌توانند روایت‌هایی از امید باشند. سینما و مسئولیت اجتماعی جامعه از هنر فقط سرگرمی نمی‌خواهد؛ انتظار دارد بخشی از دردهایش دیده شود. سینما می‌تواند زبان کسانی باشد که کمتر دیده می‌شوند؛ کودکان، سالمندان، خانواده‌های درگیر آسیب‌های اجتماعی، افراد دارای معلولیت، مناطق کمتر برخوردار و انسان‌هایی که در هیاهوی خبرها و شبکه‌های اجتماعی صدایشان به گوش نمی‌رسد. اما پرداختن به آسیب اجتماعی نیز نیازمند ظرافت است. اگر فقر، اعتیاد، خشونت، طلاق یا دیگر مسائل اجتماعی صرفاً به ابزار جذابیت داستان تبدیل شوند، سینما ممکن است به‌جای آگاهی‌بخشی، به بازتولید کلیشه‌ها منجر شود. هنر مسئولانه، رنج انسان را به کالا تبدیل نمی‌کند؛ به آن شأن می‌دهد. این همان نقطه‌ای است که اخلاق حرفه‌ای و هنر سینمایی به یکدیگر می‌رسند. مخاطب، حلقه فراموش‌شده در بحث درباره سینمای ایران معمولاً از فیلمساز، تهیه‌کننده، بازیگر، سالن و اقتصاد سخن گفته می‌شود، اما در نهایت یک عنصر وجود دارد که بدون آن هیچ سینمایی معنا ندارد: مخاطب. امسال به‌مناسبت روز ملی سینما، بلیت سینماها از ۲۰ تا ۲۲ شهریورماه به‌صورت نیم‌بها عرضه می‌شود؛ اقدامی برای نزدیک‌تر کردن مردم به سالن‌ها و ایجاد فرصت بیشتر برای تماشای آثار در حال اکران. این اقدام می‌تواند مفید باشد، اما بازگشت پایدار مخاطب نیازمند چیزی فراتر از تخفیف است. مردم زمانی به سینما بازمی‌گردند که احساس کنند فیلم ارزش دیدن دارد؛ وقتی داستان، بازی، کارگردانی و مضمون بتواند بخشی از وجود آنان را درگیر کند. بنابراین مهم‌ترین سرمایه سینما، فقط سالن و تجهیزات نیست؛ اعتماد مخاطب است. سینمای اخلاق‌مدار، سینمای جذاب گاهی تصور می‌شود پرداختن به اخلاق و معنویت، دست فیلمساز را برای خلق اثر جذاب می‌بندد؛ حال آنکه تاریخ هنر نشان داده است مفاهیم اخلاقی و انسانی از غنی‌ترین منابع دراماتیک هستند. انتخاب میان درست و نادرست، بخشش یا انتقام، وفاداری یا خیانت، حقیقت یا منفعت، مسئولیت یا راحت‌طلبی، همه موقعیت‌هایی هستند که می‌توانند یک درام قدرتمند بسازند. از این رو، راه سینمای ارزش‌مدار، عبور از شعار و رسیدن به روایت انسانی ارزش‌ها است. آینده‌ای که باید ساخت سینمای ایران امروز در برابر یک انتخاب مهم قرار دارد. از یک سو، فناوری‌های نوین و پلتفرم‌های نمایش، شیوه تولید و مصرف محتوا را تغییر داده‌اند و مخاطب دیگر مانند گذشته فقط در سالن سینما با تصویر مواجه نیست. از سوی دیگر، همین تغییرات فرصت‌های تازه‌ای برای روایت فرهنگ ایرانی، معرفی سبک زندگی، ادبیات، تاریخ و ارزش‌های انسانی جامعه فراهم کرده است. آنچه تعیین‌کننده خواهد بود، توانایی سینمای ایران در استفاده همزمان از این دو ظرفیت است: حفظ هویت و نوآوری در فرم. نسل جوان فیلمساز باید بتواند با زبان امروز سخن بگوید، اما از ریشه‌های فرهنگی خود فاصله نگیرد. سینمایی که زبان مخاطب جوان را نشناسد، از او فاصله خواهد گرفت؛ و سینمایی که برای جلب این مخاطب هویت خود را فراموش کند، بخش مهمی از سرمایه فرهنگی خویش را از دست خواهد داد. روز ملی سینما؛ روز بازاندیشی روز ملی سینما شاید بهترین زمان برای آن باشد که از سطح تبریک و تجلیل فراتر برویم و درباره آینده این هنر گفت‌وگو کنیم. اینکه چه فیلم‌هایی ساخته می‌شوند، تنها یک مسئله صنفی نیست؛ مسئله‌ای فرهنگی است. اینکه چه شخصیت‌هایی قهرمان می‌شوند، چه رفتارهایی عادی یا نادرست نمایش داده می‌شوند، خانواده چگونه تصویر می‌شود، امید چگونه روایت می‌شود و انسان در مواجهه با مشکلات چگونه تصمیم می‌گیرد، همه بخشی از اثر فرهنگی سینما بر جامعه است. از این منظر، حمایت از سینما فقط حمایت از یک صنعت نیست؛ حمایت از یکی از مهم‌ترین زبان‌های فرهنگی کشور است. سینمای مطلوب، سینمایی نیست که فقط تماشاگر را سرگرم کند؛ سینمایی است که پس از روشن شدن چراغ سالن نیز چیزی در ذهن او باقی بگذارد. قاب آخر بیش از یک قرن از ورود سینما به ایران گذشته است و در این مدت، پرده سینما شاهد بخشی از شادی‌ها، غم‌ها، آرزوها و بحران‌های جامعه ایرانی بوده است. امروز نیز پرسش اصلی این نیست که آیا سینما همچنان زنده خواهد ماند یا نه؛ سینما با فناوری‌های تازه، شکل خود را تغییر خواهد داد و به حیات خود ادامه خواهد داد. پرسش مهم‌تر این است که سینمای ایران چه اثری بر انسان ایرانی خواهد گذاشت؟ آیا فقط چند ساعت سرگرمی خواهد ساخت یا می‌تواند به تعمیق گفت‌وگو درباره انسان، اخلاق، خانواده، مسئولیت، امید و معنویت کمک کند؟ پاسخ این پرسش را نه در بخشنامه‌ها و شعارها، بلکه در خود آثار سینمایی خواهیم دید. روز ملی سینما، روز بزرگداشت کسانی است که با نور، دوربین و قصه، جهانی را پیش چشم ما ساخته‌اند. امید آن است که این جهان، بیش از پیش، جهانی باشد که در آن انسان دیده شود، کرامت او حفظ شود، خانواده جایگاه خود را پیدا کند، اخلاق به تصویر کشیده شود و امید، حتی در سخت‌ترین قاب‌ها، راهی برای نفس کشیدن داشته باشد. زیرا سینما فقط آن چیزی نیست که روی پرده می‌بینیم؛ سینما گاهی تصویری است از آنچه جامعه هست، و گاهی مهم‌تر از آن، تصویری از آن چیزی که می‌تواند باشد.https://iqna.ir/fa/news/4375346/%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%86-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8Cمهرداد جباریمهرداد جباریSat, 12 Sep 2026 10:16:18 +0330https://virgool.ir/@Mehrdad_Jabbari/سینمای-ایران-از-حافظه-تاریخی-تا-آینده-ای-که-باید-ساخته-شود-i5tvwxl7fi6pروز ملی سینما فقط فرصتی برای تبریک به اهالی هنر هفتم نیست؛ این روز می‌تواند بهانه‌ای برای تأمل در سرنوشت رسانه‌ای باشد که بیش از یک قرن است بخشی از زندگی، خاطره و هویت فرهنگی ایرانیان را در قاب خود ثبت کرده است؛ سینمایی که امروز بیش از هر زمان دیگری میان دو ضرورت ایستاده است: وفاداری به ریشه‌های فرهنگی و توانایی پاسخ دادن به مخاطبی که ذائقه، سبک زندگی و شیوه مصرف محتوای او به سرعت در حال تغییر است.بیست‌ویکم شهریور، روز ملی سینما، در تقویم فرهنگی ایران تنها یک مناسبت نمادین نیست؛ روزی است برای بازخوانی مسیری که هنر هفتم در ایران طی کرده و تأمل درباره آینده آن.سینما در ایران با شگفتیِ یک فناوری تازه آغاز شد، اما خیلی زود از یک وسیله سرگرمی فراتر رفت و به زبانی برای روایت انسان ایرانی تبدیل شد؛ زبانی که طی دهه‌ها، تصویر خانه، خانواده، شهر، روستا، جنگ، عشق، تنهایی، امید، فقر، آرزو و بسیاری از دغدغه‌های اجتماعی را به حافظه جمعی سپرد.امروز، وقتی از سینمای ایران سخن می‌گوییم، در حقیقت از بخشی از حافظه تصویری کشور حرف می‌زنیم؛ حافظه‌ای که فقط به نام‌های بزرگ و جوایز جهانی محدود نمی‌شود، بلکه در چهره مخاطبانی نیز دیده می‌شود که بخشی از تجربه زیسته خود را با فیلم‌ها به یاد می‌آورند.سینما برای ایران فقط یک صنعت نیست؛ یک سند فرهنگی استهمین ویژگی است که روز ملی سینما را از یک مناسبت تقویمی به فرصتی برای طرح پرسش‌های جدی تبدیل می‌کند. مهم‌ترین پرسش شاید این باشد که سینمای ایران در شرایط امروز، چگونه می‌تواند همچنان با جامعه خود گفت‌وگو کند؟پاسخ به این پرسش، بدون دیدن تغییرات بنیادین در جهان رسانه‌ای امروز ممکن نیست.مخاطب امروز دیگر تنها در سالن سینما با تصویر مواجه نمی‌شود. تلفن همراه، پلتفرم‌های نمایش آنلاین، شبکه‌های اجتماعی، بازی‌های دیجیتال و انبوه محتوای تصویری، بخش بزرگی از وقت و توجه او را به خود اختصاص داده‌اند. در چنین شرایطی، سینما برای حفظ جایگاه خود ناچار است بیش از گذشته بر چیزی تکیه کند که هیچ فناوری به تنهایی قادر به جایگزینی آن نیست: تجربه جمعی تماشای فیلم و قدرت روایت.به همین دلیل، مسئله سینمای ایران فقط افزایش تعداد تولیدات یا رشد رقم فروش نیست. پرسش اساسی‌تر این است که آیا مخاطب در فیلم ایرانی، خود، زندگی و دغدغه‌هایش را پیدا می‌کند یا نه.اقتصاد سینما نیز از همین نقطه به فرهنگ سینما گره می‌خورد. صنعت سینما زمانی پایدار می‌ماند که تولیدکننده امکان تولید داشته باشد، پخش‌کننده امکان عرضه، سالن‌دار امکان ادامه فعالیت و مخاطب نیز امکان خرید و تماشای فیلم را داشته باشد. هر خلل در این زنجیره، در نهایت به زیان خود سینما تمام خواهد شد.اهمیت این موضوع را می‌توان در تلاش‌های تازه برای نزدیک‌تر کردن مردم به سالن‌های سینما نیز مشاهده کرد. امسال به مناسبت روز ملی سینما، بلیت فیلم‌های در حال اکران از جمعه ۲۰ شهریور تا یکشنبه ۲۲ شهریور به صورت نیم‌بها عرضه می‌شود؛ اقدامی که هدف آن تسهیل حضور مخاطبان و تقویت ارتباط آنان با سالن سینما عنوان شده است.اما روشن است که بازگشت مخاطب به سالن سینما، تنها با کاهش قیمت بلیت اتفاق نمی‌افتد.سینما زمانی دوباره به انتخاب نخست مخاطب تبدیل می‌شود که تماشای آن برای مخاطب، ارزش تجربه کردن داشته باشد.این ارزش، پیش از هر چیز از فیلمنامه آغاز می‌شود. سینمایی که داستان قدرتمند، شخصیت‌های باورپذیر و جهان روایی جذاب داشته باشد، حتی در عصر پلتفرم‌ها نیز می‌تواند مخاطب را به سالن بکشاند. فناوری می‌تواند شکل تماشای محتوا را تغییر دهد، اما هنوز این «داستان» است که انسان را با خود همراه می‌کند.از این منظر، تقویت فیلمنامه و توجه به نسل تازه نویسندگان، فیلمسازان و نیروهای خلاق، نه یک انتخاب فرعی، بلکه یکی از الزامات آینده سینمای ایران است.در کنار آن، مسئله دسترسی نیز اهمیت دارد. سینما نباید تنها هنر کلان‌شهرها باشد. هر اندازه دامنه دسترسی مردم شهرهای کوچک، مناطق کم‌برخوردار و نسل جوان به سالن‌ها و تولیدات باکیفیت بیشتر شود، امکان شکل‌گیری یک بازار فرهنگی گسترده‌تر و پایدارتر نیز بیشتر خواهد شد.سینمای ایران همچنین یک وظیفه مهم دیگر بر دوش دارد: حفظ گذشته.کشوری که تاریخ تصویری خود را فراموش کند، بخشی از حافظه فرهنگی خود را از دست خواهد داد. مرمت و احیای آثار ارزشمند، حفظ نسخه‌های اصلی، دسترسی نسل جوان به میراث سینمایی و معرفی آثار ماندگار به مخاطبان جدید، به همان اندازه تولید فیلم تازه اهمیت دارد.فیلم‌های ماندگار فقط آثار هنری نیستند؛ بخشی از تاریخ اجتماعی ما هستند. آنها به ما نشان می‌دهند که جامعه ایرانی در دوره‌های مختلف چگونه اندیشیده، چگونه زیسته و چه آرزوها و اضطراب‌هایی داشته است.از این رو، آینده‌نگری در سینما به معنای بریدن از گذشته نیست؛ برعکس، آینده سینمای ایران زمانی قدرتمند خواهد بود که بر حافظه تاریخی خود تکیه کند و در عین حال، از تکرار خود بپرهیزد.یکی از ظرفیت‌های بزرگ سینمای ایران نیز همین پیوند میان ریشه‌های فرهنگی و زبان جهانی است. سینمای ایران در دهه‌های گذشته نشان داده است که می‌توان با داستانی عمیقاً ایرانی، مخاطب جهانی را نیز تحت تأثیر قرار داد. این تجربه، سرمایه‌ای فرهنگی است که باید از آن برای معرفی فرهنگ، جامعه و زیست ایرانی به جهان بهره گرفت.اما جهانی شدن سینمای ایران صرفاً از مسیر حضور در جشنواره‌ها عبور نمی‌کند. موفقیت واقعی زمانی رخ می‌دهد که فیلم ایرانی بتواند علاوه بر جشنواره، در بازارهای منطقه‌ای و جهانی نیز جایگاه اقتصادی و مخاطب پیدا کند. دیپلماسی فرهنگی در عصر رسانه، بدون توجه به سینما و قدرت روایت تصویری، کامل نخواهد بود.در داخل نیز سینمای ایران نیازمند نگاه جامع‌تری است؛ نگاهی که هنرمند، سرمایه، مخاطب، سالن، پلتفرم، آموزش و سیاست فرهنگی را اجزای یک منظومه واحد ببیند.حمایت از سینما نباید صرفاً به زمان تولید محدود شود. اگر فیلمی ساخته شود اما امکان اکران مؤثر نداشته باشد، اگر سالن وجود داشته باشد اما مخاطب قدرت خرید نداشته باشد، یا اگر مخاطب باشد اما اثر جذاب و متناسب با نیازهای فرهنگی او تولید نشود، چرخه سینما همچنان با مشکل روبه‌رو خواهد بود.از سوی دیگر، سینمای ایران به نسل تازه‌ای از مخاطبان و هنرمندان تعلق دارد که تجربه‌ای متفاوت از نسل‌های پیشین دارند. این نسل، همزمان با سینمای کلاسیک ایران، با سینمای جهان، پلتفرم‌های بین‌المللی و فرم‌های جدید روایت تصویری نیز آشناست. نادیده گرفتن این تغییر، فاصله میان سینما و مخاطب را بیشتر خواهد کرد.بنابراین، یکی از مهم‌ترین رسالت‌های سینمای امروز، شنیدن صدای جامعه است؛ نه به معنای تبدیل شدن به تریبون مسائل روز، بلکه به معنای دیدن دقیق انسان معاصر ایرانی.جامعه امروز، با مسائل و پرسش‌های تازه‌ای روبه‌روست؛ از تغییر سبک زندگی و روابط خانوادگی گرفته تا مهاجرت، تنهایی، امید، آینده جوانان، تغییرات فرهنگی و چالش‌های اقتصادی. سینما اگر بتواند این واقعیت‌ها را با زبان هنری، انسانی و دور از شعار روایت کند، همچنان می‌تواند یکی از مهم‌ترین محل‌های گفت‌وگوی جامعه با خودش باشد.روز ملی سینما در چنین شرایطی، فرصتی است برای قدردانی از همه کسانی که این چرخه را زنده نگه داشته‌اند؛ از نویسنده‌ای که نخستین واژه‌های یک فیلمنامه را روی کاغذ می‌آورد تا کارگردان، بازیگر، فیلمبردار، تدوینگر، صدابردار، طراح، تهیه‌کننده، منتقد، مدیر سالن و تماشگری که با خرید یک بلیت، به ادامه حیات این صنعت رأی می‌دهد.شاید بهترین تعبیر از اهمیت سینما همین باشد: سینما هم آینه جامعه است و هم حافظه آن.آینه‌ای که باید بتواند امروز را صادقانه ببیند و حافظه‌ای که باید بتواند دیروز را برای فردا حفظ کند.روز ملی سینما، بنابراین، فقط جشن یک هنر نیست؛ یادآوری یک مسئولیت فرهنگی است. مسئولیتی برای اینکه سینمای ایران هم مخاطب خود را از دست ندهد، هم هویت خود را فراموش نکند و هم از جهان تازه‌ای که پیش روی آن قرار گرفته، عقب نماند.چراغ سالن سینما زمانی روشن می‌ماند که پشت آن، داستانی برای گفتن، مخاطبی برای شنیدن و اراده‌ای برای ادامه دادن وجود داشته باشد.سینمای ایران بیش از یک قرن است که ایران را روایت می‌کند؛ اکنون نوبت آن است که برای قرن تازه، تصویری از آینده‌ای که می‌خواهیم بسازیم نیز خلق کند."مدرس دانشگاه و پژوهشگر حوزه هنر و رسانه"https://irna.ir/xjYd95مهرداد جباریمهرداد جباریSat, 12 Sep 2026 10:10:13 +0330https://virgool.ir/@Mehrdad_Jabbari/خبرنگار-نگهبان-حقیقت-و-معمار-اعتماد-عمومی-rvppmhr4cvdmیادداشتی به مناسبت ۱۷ اَمرداد، روز خبرنگارتمدن‌ها بیش از آنکه بر سنگ و فولاد استوار باشند، بر حافظه جمعی ملت‌ها استوارند؛ و حافظه جمعی، نه خودبه‌خود، بلکه از خلال روایت‌های دقیق، صادقانه و مسئولانه شکل می‌گیرد. میان «رخداد» و «تاریخ»، فاصله‌ای است که تنها با قلم، تصویر و روایتِ انسان‌هایی متعهد پر می‌شود؛ انسان‌هایی که جامعه آنان را «خبرنگار» می‌نامد.اَمرداد، روز خبرنگارخبرنگار، نخستین راوی زمانه خویش است. او پیش از آنکه تاریخ‌نگاران به تحلیل گذشته بپردازند، نخستین پیش‌نویس تاریخ را می‌نویسد. هر گزارش، هر عکس، هر مصاحبه و هر روایت خبری، بخشی از حافظه یک ملت را می‌سازد؛ حافظه‌ای که آیندگان بر اساس آن درباره امروز ما قضاوت خواهند کرد.از این منظر، هفدهم اَمرداد تنها روز بزرگداشت یک حرفه نیست؛ روز پاسداشت مسئولیتی تمدنی است. مسئولیتی که جوهر آن، دفاع از حقیقت، پاسداری از آگاهی عمومی و صیانت از اعتماد اجتماعی است؛ سه مؤلفه‌ای که بدون آنها هیچ جامعه‌ای نمی‌تواند مسیر توسعه، عدالت و همبستگی ملی را با اطمینان طی کند.جهان معاصر با پارادوکسی بی‌سابقه روبه‌روست؛ هرگز تا این اندازه اطلاعات تولید نشده بود و هرگز حقیقت تا این اندازه در معرض ابهام قرار نگرفته بود. شبکه‌های اجتماعی، رسانه‌های برخط، هوش مصنوعی و سامانه‌های تولید خودکار محتوا، مرزهای سنتی اطلاع‌رسانی را دگرگون کرده‌اند. امروز انتشار خبر، دیگر امتیاز حرفه‌ای خبرنگار نیست؛ اما تشخیص حقیقت، راستی‌آزمایی اطلاعات، کشف زمینه‌های پنهان یک رویداد و روایت مسئولانه آن، همچنان رسالتی است که جز با دانش، تجربه، استقلال حرفه‌ای و وجدان اخلاقی ممکن نمی‌شود.از همین رو، تمایز میان «تولید محتوا» و «روزنامه‌نگاری» بیش از هر زمان دیگری آشکار شده است. محتوا می‌تواند فراوان باشد، اما حقیقت کمیاب است؛ اطلاعات می‌تواند با سرعتی خیره‌کننده منتشر شود، اما اعتماد تنها در گذر زمان و با استمرار صداقت ساخته می‌شود. رسانه‌ای که حقیقت را فدای شتاب کند، شاید مخاطب بیشتری به دست آورد، اما سرمایه اصلی خود یعنی اعتماد عمومی را از دست خواهد داد؛ سرمایه‌ای که هیچ فناوری و هیچ الگوریتمی قادر به بازآفرینی آن نیست.در اندیشه ارتباطات، رسانه صرفاً ابزار انتقال پیام نیست؛ بخشی از زیرساخت سرمایه اجتماعی هر کشور است. کیفیت گفت‌وگوی عمومی، میزان مشارکت شهروندان، شکل‌گیری وفاق اجتماعی و حتی کارآمدی نظام حکمرانی، تا حد زیادی به اعتبار رسانه‌ها وابسته است. در این میان، خبرنگار حلقه اتصال مردم، نهادهای اجتماعی و ساختارهای تصمیم‌گیری است؛ حلقه‌ای که اگر بر مدار حقیقت، انصاف و مسئولیت حرکت کند، اعتماد را به سرمایه‌ای ماندگار برای جامعه تبدیل خواهد کرد.خبرنگار حرفه‌ای، نه مفسر قدرت است و نه اسیر هیجان افکار عمومی؛ او امانتدار واقعیت است. رسالت او، دیدن آن چیزی است که دیگران از کنار آن عبور می‌کنند؛ شنیدن صدای کسانی که کمتر شنیده می‌شوند؛ طرح پرسش‌هایی که پاسخ به آنها می‌تواند راهگشای مسائل جامعه باشد؛ و روایت واقعیت، بی‌آنکه حقیقت در غبار پیش‌داوری، منفعت یا هیجان گم شود.هوش مصنوعی، کلان‌داده و فناوری‌های نوین، آینده روزنامه‌نگاری را دگرگون خواهند کرد، اما هرگز جایگزین فضیلت‌های بنیادین این حرفه نخواهند شد. فناوری می‌تواند سرعت را افزایش دهد، اما مسئولیت اخلاقی ندارد؛ می‌تواند داده‌ها را تحلیل کند، اما درد انسان را درک نمی‌کند؛ می‌تواند متن تولید کند، اما نمی‌تواند در بزنگاه‌های اجتماعی، میان حقیقت و مصلحت داوری اخلاقی داشته باشد. آینده رسانه، نه در حذف خبرنگار، بلکه در ارتقای جایگاه خبرنگارانی رقم خواهد خورد که دانش ارتباطات را با اخلاق حرفه‌ای، سواد فناورانه را با مسئولیت اجتماعی و سرعت را با دقت پیوند می‌زنند.در این میان، خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) به‌عنوان قدیمی‌ترین و معتبرترین خبرگزاری رسمی کشور، نقشی فراتر از انتشار اخبار روزانه بر عهده دارد. ایرنا بخشی از حافظه نهادی جمهوری اسلامی ایران است؛ حافظه‌ای که اعتبار آن در گرو صداقت، دقت، بی‌طرفی حرفه‌ای، منافع ملی و احترام به حق مردم برای دسترسی به اطلاعات صحیح است. استمرار این جایگاه، مرهون تلاش خبرنگارانی است که در سکوت، بی‌هیاهو و گاه در دشوارترین شرایط، روایتگر زندگی، امید، چالش‌ها و دستاوردهای جامعه ایرانی هستند.روز خبرنگار، بیش از هر چیز، یادآور این حقیقت است که امنیت، توسعه، عدالت، همبستگی ملی و سرمایه اجتماعی، بدون گردش آزاد، دقیق و مسئولانه اطلاعات، بنیانی استوار نخواهند داشت. هر جامعه‌ای که منزلت خبرنگار را پاس بدارد، در حقیقت از حق مردم برای آگاهی، از کیفیت حکمرانی و از آینده خویش پاسداری کرده است.امروز، در روز بزرگداشت خبرنگار، باید به احترام زنانی و مردانی برخاست که رسالت خود را نه در شهرت، بلکه در مسئولیت می‌جویند؛ آنان که باور دارند حقیقت، حتی اگر دیر شنیده شود، ارزشمندتر از روایتی است که تنها زودتر منتشر شده باشد.خبرنگاران، نویسندگان حافظه یک ملت‌اند؛ و ملت‌ها، به اندازه حافظه تاریخی خویش، آینده را خواهند ساخت.مهرداد جباریمدرس دانشگاه، پژوهشگر هنر، رسانه و ارتباطاتمهرداد جباریمهرداد جباریFri, 07 Aug 2026 18:08:57 +0330https://virgool.ir/@Mehrdad_Jabbari/اکبر-عبدی-مردی-هزار-چهره-با-یک-قلب-برای-مردم-fcogkx8yy0jdیادداشتی به مناسبت درگذشت بازیگر خاطره‌ساز سینما، تئاتر و تلویزیونایرنا- گاهی یک هنرمند تنها بازی نمی‌کند؛ او بخشی از زندگی مردم می‌شود، بخشی از خاطرات خانوادگی، از شوهای تلویزیونی، از سالن‌های سینما، از خنده‌هایی که در میان روزهای سخت زندگی، فرصتی برای نفس کشیدن به جامعه می‌دهد، اکبر عبدی از همین نسل هنرمندان بود؛ بازیگری که چهره‌های بسیاری آفرید، اما بیش از همه با یک ویژگی در یادها ماند: توانایی شگفت‌انگیز در لمس قلب مخاطب.اکبر عبدی را نمی‌توان تنها یک بازیگر کمدی دانست؛ همان‌گونه که نمی‌توان هنر او را تنها در خنداندن خلاصه کرد، او بازیگری بود با دامنه‌ای گسترده از احساس، که می‌توانست در یک لحظه تماشاگر را بخنداند و در لحظه‌ای دیگر او را با رنج، تنهایی یا معصومیت یک شخصیت همراه کند.او از تئاتر آمد؛ از جایی که بازیگر باید پیش از هر چیز انسان را بشناسد، همین شناخت ژرف از رفتار، زبان بدن و روحیات آدم‌ها بود که بعدها در سینما و تلویزیون به امضای هنری او تبدیل شد، عبدی توانایی کمیابی داشت؛ توانایی تبدیل شدن. گویی هر نقش، برای او یک زندگی تازه بود و هر شخصیت، انسانی واقعی که باید کشف می‌شد.از «اجاره‌نشین‌ها» که در آن با شیرینی و ظرافت، تصویری ماندگار از روابط انسانی و زندگی جمعی ساخت، تا «مادر» که وجه دیگری از توانایی‌های دراماتیک او را آشکار کرد؛ از «آدم‌برفی» که یکی از متفاوت‌ترین تجربه‌های بازیگری او بود، تا نقش‌های خاطره‌انگیزش در آثار تلویزیونی، اکبر عبدی بارها نشان داد که یک بازیگر واقعی، اسیر قالب‌ها نمی‌شود.او در «هنرپیشه» تصویری از خودِ بازیگر و دغدغه‌های این حرفه ارائه داد؛ در «دلشدگان» با فضای شاعرانه‌ی اثر همراه شد و در بسیاری از فیلم‌های کمدی و اجتماعی دهه‌های گذشته، به یکی از ستون‌های اصلی جذب مخاطب تبدیل شد، اما شاید مهم‌تر از فهرست آثار او، آن چیزی است که از او در ذهن مردم باقی مانده است: شخصیت‌هایی که دیگر تنها متعلق به فیلم‌ها نیستند، بلکه بخشی از حافظه‌ جمعی ایرانیان شده‌اند.راز ماندگاری اکبر عبدی در یک نکته‌ مهم بود؛ او هیچ‌گاه از مردم فاصله نگرفت ،شخصیت‌هایی که بازی می‌کرد، اغلب از جنس همان آدم‌هایی بودند که مردم در کوچه و بازار می‌دیدند؛ آدم‌های ساده، صمیمی، گاهی گرفتار، گاهی امیدوار و همیشه انسانی.یکی از بزرگ‌ترین ویژگی‌های عبدی، توانمندی بازی با جزئیات بود؛ یک نگاه، یک مکث، یک تغییر کوچک در صدا یا حرکت بدن می‌توانست یک موقعیت ساده را به لحظه‌ای فراموش‌نشدنی تبدیل کند، او از آن بازیگرانی بود که دوربین دوستش داشت، زیرا پیش از قرار گرفتن برابر دوربین، شخصیت را در وجود خود ساخته بود.در تاریخ سینمای ایران، بازیگرانی هستند که با یک نقش شناخته می‌شوند؛ اما اکبر عبدی از انگشت‌شمار هنرمندانی بود که با مجموعه‌ای از نقش‌ها در یادها ماند، او نه تنها یک چهره، بلکه مجموعه‌ای از خاطره‌ها بود؛ خاطره‌هایی که نسل‌های گوناگونی با آنها خندیدند، گریستند و زندگی را دوباره تجربه کردند.امروز با رفتن اکبر عبدی، سینما، تئاتر و تلویزیون ایران یکی از چهره‌های تکرارنشدنی خود را از دست داده است؛ اما هنر واقعی با خاموشی یک (این) هنرمند پایان نمی‌یابد، هر بار که بخشی از آثار او دیده شود، هربار که دیالوگی از نقش‌هایش شنیده شود و هربار که لبخندی به واسطه‌ی هنر او بر چهره‌ای بنشیند، حضورش ادامه خواهد داشت.اکبر عبدی رفت، اما آن کودک بازیگوش، آن انسان ساده‌دل، آن شخصیت‌های شیرین و آن لحظه‌های ناب بازیگری که آفرید، همچنان در حافظه‌ی فرهنگی ایران زنده خواهند ماند.بعضی هنرمندان تنها نقش بازی نمی‌کنند؛ آنها بخشی از نقش زندگی مردم می‌شوند. اکبر عبدی از همین قبیله بود.مهرداد جباری"مدرس دانشگاه و پژوهشگر حوزه هنر و رسانه"https://irna.ir/xjXSmnمهرداد جباریمهرداد جباریMon, 27 Jul 2026 16:15:01 +0330https://virgool.ir/@Mehrdad_Jabbari/وقتی-صحنه-نمایش-به-پناهگاه-تبدیل-می-شود-کارکردهای-تئاتر-شورایی-در-شرایط-جنگ-eo2j0d4kxiqlدر شرایط جنگی، هنگامی که امنیت، آرامش و ثبات اجتماعی با تهدیدهای جدی مواجه می‌شوند، این پرسش مطرح می‌شود که هنر چه جایگاهی در زندگی انسان دارد؟ آیا در زمانه بحران، هنر به موضوعی حاشیه‌ای تبدیل می‌شود یا می‌تواند نقشی مؤثر در حفظ انسجام اجتماعی و سلامت روان ایفا کند؟در میان شاخه‌های مختلف هنر، تئاتر شورایی یا تئاتر ستمدیدگان که توسط آگوستو بوال بنیان‌گذاری شد، از جمله رویکردهایی است که ظرفیت قابل توجهی برای مواجهه با بحران‌های انسانی دارد. این شیوه نمایشی، مخاطب را از جایگاه تماشاگر صرف خارج می‌کند و او را به مشارکت‌کننده‌ای فعال در فرآیند شناخت مسئله و جست‌وجوی راه‌حل تبدیل می‌سازد. هنر؛ فراتر از سرگرمی در روزهای بحراندر نگاه رایج، جنگ و هنر دو مفهوم متضاد تلقی می‌شوند؛ گویی با آغاز بحران، تمامی فعالیت‌های فرهنگی اهمیت خود را از دست می‌دهند. با این حال تجربه بسیاری از جوامع درگیر جنگ نشان داده است که هنر نه تنها از میان نمی‌رود، بلکه به یکی از ابزارهای حفظ هویت، امید و پیوندهای اجتماعی تبدیل می‌شود.در این میان، تئاتر شورایی به دلیل ماهیت مشارکتی خود، ظرفیت ویژه‌ای برای ایجاد گفت‌وگو و تقویت حس همبستگی در میان افراد آسیب‌دیده دارد. این نوع تئاتر می‌تواند در پناهگاه‌ها، اردوگاه‌های موقت، مراکز اسکان اضطراری و سایر فضاهای بحران‌زده اجرا شود و بستری برای بیان تجربه‌های مشترک فراهم آورد. تئاتر شورایی و کاهش فشارهای روانییکی از پیامدهای اصلی جنگ، افزایش اضطراب، احساس ناامنی و درماندگی است. افراد در چنین شرایطی غالباً احساس می‌کنند کنترل اندکی بر زندگی و آینده خود دارند. تئاتر شورایی با فراهم کردن فضایی برای گفت‌وگو، روایت تجربه‌ها و مشارکت جمعی، می‌تواند بخشی از این فشار روانی را کاهش دهد.زمانی که افراد تجربه‌های مشابه خود را با دیگران به اشتراک می‌گذارند، احساس تنهایی و انزوای روانی کاهش می‌یابد. این فرآیند به تقویت حس تعلق اجتماعی کمک کرده و زمینه‌ای برای بازسازی اعتماد و امید در میان اعضای جامعه فراهم می‌آورد. تمرین مواجهه با مسائل واقعیآگوستو بوال تئاتر را «تمرینی برای واقعیت» می‌دانست. این مفهوم در شرایط جنگی معنایی ملموس‌تر پیدا می‌کند. در تئاتر شورایی، موقعیت‌های دشوار اجتماعی به شکل نمایشی بازآفرینی می‌شوند و شرکت‌کنندگان فرصت می‌یابند راه‌های مختلف مواجهه با آن‌ها را بررسی کنند.این فرآیند می‌تواند شامل گفت‌وگو درباره نحوه همکاری جمعی، مدیریت تعارض‌ها، تصمیم‌گیری در شرایط دشوار و یافتن راهکارهایی برای حل مشکلات روزمره باشد. به همین دلیل تئاتر شورایی تنها یک فعالیت هنری نیست، بلکه می‌تواند به ابزاری آموزشی برای تقویت مهارت‌های اجتماعی و افزایش تاب‌آوری جامعه تبدیل شود. حفظ سرمایه اجتماعی در شرایط بی‌ثباتیجنگ علاوه بر خسارت‌های انسانی و مادی، روابط اجتماعی و اعتماد عمومی را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. در چنین فضایی، هر فعالیتی که بتواند زمینه گفت‌وگو، مشارکت و همکاری را فراهم کند، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.تئاتر شورایی با تأکید بر شنیدن صداهای مختلف و مشارکت جمعی در حل مسائل، نوعی تمرین مدنی برای حفظ ارتباطات اجتماعی محسوب می‌شود. این رویکرد به افراد یادآوری می‌کند که حتی در دشوارترین شرایط نیز امکان گفت‌وگو، همفکری و همکاری وجود دارد. پاسداشت حافظه و هویت فرهنگییکی دیگر از کارکردهای مهم هنر در دوران جنگ، حفظ حافظه فرهنگی و هویت جمعی است. روایت داستان‌ها، بازگویی خاطرات، اجرای آیین‌ها و بازنمایی تجربه‌های زیسته، به جوامع کمک می‌کند پیوند خود را با گذشته حفظ کنند.تئاتر شورایی از این منظر می‌تواند بستری برای ثبت و انتقال تجربه‌های انسانی باشد؛ تجربه‌هایی که بخشی از حافظه تاریخی یک جامعه را شکل می‌دهند و در فرآیند بازسازی اجتماعی پس از بحران نقش مهمی ایفا می‌کنند. نتیجه‌گیریتئاتر قادر نیست مانع وقوع جنگ شود یا خسارت‌های آن را از میان ببرد، اما می‌تواند در حفظ سرمایه‌های انسانی و اجتماعی نقش‌آفرین باشد. تجربه‌های جهانی در حوزه تئاتر کاربردی نشان می‌دهد که مشارکت در فعالیت‌های هنری جمعی می‌تواند به کاهش آسیب‌های روانی، تقویت همبستگی اجتماعی و افزایش تاب‌آوری جوامع در شرایط بحران کمک کند.از این منظر، تئاتر شورایی را می‌توان نه صرفاً یک فعالیت هنری، بلکه ابزاری فرهنگی و اجتماعی برای حفظ کرامت انسانی، تقویت گفت‌وگو و بازسازی امید در دشوارترین شرایط زندگی دانست.مهرداد جباریمهرداد جباریSat, 30 May 2026 15:27:18 +0330https://virgool.ir/@Mehrdad_Jabbari/تئاتر-شورایی-راهی-برای-بازسازی-روح-جمعی-در-جوامع-پس-از-جنگ-usu16lyakpppیزد- ایرنا- پس از پایان جنگ، ویرانی تنها در خیابان‌ها و ساختمان‌ها باقی نمی‌ماند؛ روح جامعه نیز زخمی و فرسوده می‌شود ،سکوتی که پس از خاموش‌شدن سلاح‌ها حاکم می‌شود، اغلب سکوتی درمانگر نیست، بلکه ادامه‌ی همان خشونت در سطح روان جمعی است، در چنین شرایطی، ترس، بی‌اعتمادی و احساس ناتوانی، جای کنش اجتماعی را می‌گیرد و جامعه در وضعیتی از انفعال تروماتیک متوقف می‌شود.در این بزنگاه تاریخی، تئاتر دیگر یک فعالیت تزئینی یا نوعی سرگرمی لوکس نیست، بلکه به ضرورتی فرهنگی و اجتماعی برای بازسازی معنا، احیای عاملیت و گشودن راه گفت‌وگو بدل می‌شود، در این میان، «تئاتر شورایی» یا «تئاتر ستمدیدگان» که بر پایه اندیشه‌های آگوستو بوال شکل گرفته، نمونه‌ای شاخص از این رویکرد است؛ هنری که صحنه را از محلی برای تماشا به میدانی برای تمرین تغییر تبدیل می‌کند. این یادداشت می‌کوشد نشان دهد تئاتر شورایی چگونه می‌تواند در جوامع پس از جنگ و بحران، به بازسازی حافظه جمعی، ترمیم اعتماد اجتماعی و تقویت توان کنش مدنی کمک کند.جنگ فقط جغرافیا را تغییر نمی‌دهد؛ بلکه شیوه فهم جهان را نیز دگرگون می‌کند. تجربه جمعی خشونت و فقدان، ادراک افراد از خود، دیگری و آینده را محدود می‌سازد. در چنین وضعیتی، جامعه ممکن است به این باور برسد که راهی برای تغییر وجود ندارد؛ وضعیتی که می‌توان آن را نوعی انسداد در فهم، تخیل و امکان کنش جمعی دانست.تئاتر شورایی با طرح مفهوم «تماشاگر-بازیگر» این چرخه را می‌شکند. در این شیوه، مخاطب صرفاً دریافت‌کننده پیام نیست، بلکه در تولید معنا و جست‌وجوی راه‌حل نیز مشارکت می‌کند. صحنه به فضایی جمعی بدل می‌شود که در آن تجربه‌های فردی رنج، به گفت‌وگویی عمومی و دانشی مشترک برای تغییر تبدیل می‌شود؛ به بیان ساده‌تر، تئاتر شورایی به جامعه یادآوری می‌کند که هنوز می‌توان اندیشید، تصمیم گرفت و راه‌های تازه‌ای را آزمود؛ حتی اگر این راه‌ها نخست بر صحنه تمرین شوند.بدن، نخستین میدان اشغال‌شده جنگجنگ، پیش از هر چیز، بدن انسان‌ها را درگیر می‌کند. ترس و ناامنی در ژست‌ها، حرکات، صدا و حتی در نفس‌کشیدن رسوب می‌کند. بدن، که باید ابزار کنش و حضور در جهان باشد، به‌تدریج به مخزنی از اضطراب، انقباض و هراس بدل می‌شود.در چنین وضعی، تکنیکی مانند «تئاتر تصویر» اهمیت پیدا می‌کند. در این روش، افراد بدون اتکا به کلمات و تنها با بدن‌های خود، تصاویری از وضعیت موجودِ ستم و سپس چشم‌اندازی از وضعیت مطلوب خلق می‌کنند. این فرایند، در ظاهر ساده، اما در عمل عمیق و تأمل‌برانگیز است.چنین تمرینی به بدن امکان می‌دهد بار دیگر سخن بگوید، انتخاب کند و تغییر را تصور کند. در تئاتر شورایی، بدن صرفاً ابزار نمایش نیست، بلکه کانون مقاومت است؛ جایی که ترس‌های انباشته به حرکت، بیان و کنش بدل می‌شوند.فراتر از آرامش؛ تمرین عملی دموکراسی در تئاتر کلاسیک، تماشاگر معمولاً با نوعی تأثر و پالایش عاطفی از سالن خارج می‌شود. اما در جامعه‌ای که هنوز از تبعات جنگ رها نشده، این میزان از آرامش کافی نیست. مسئله اصلی، فقط احساس‌کردن نیست؛ بلکه آموختنِ عمل‌کردن است.«تئاتر مجادله» در همین نقطه اهمیت پیدا می‌کند. نمایش، موقعیتی ناعادلانه را روایت می‌کند و وقتی به بن‌بست می‌رسد، تماشاگران به صحنه فراخوانده می‌شوند تا خود در روند ماجرا مداخله کنند و راه‌های دیگری را بیازمایند.در اینجا، صحنه فقط محل اجرا نیست؛ به فضایی برای تمرین تصمیم‌گیری، گفت‌وگو و مسئولیت‌پذیری جمعی تبدیل می‌شود. به همین دلیل، تئاتر شورایی را می‌توان یکی از عملی‌ترین شکل‌های تمرین دموکراسی دانست؛ جایی که تغییر، از دل مشارکت، تجربه و حتی شکست شکل می‌گیرد.بازسازی اعتماد؛ هنر و احیای پیوندهای اجتماعییکی از ویرانگرترین پیامدهای جنگ، فروپاشی اعتماد میان شهروندان است؛ در چنین وضعی، «دیگری» به تهدید بدل می‌شود و جامعه به گروه‌هایی منزوی و گسسته تقسیم می‌شود.تئاتر شورایی، با ایجاد فضایی امن برای گفت‌وگو و مواجهه، می‌تواند به ترمیم این شکاف‌ها کمک کند. وقتی فرد در جایگاه ستمگر یا ستمدیده قرار می‌گیرد، ناگزیر جهان را از زاویه‌ای دیگر می‌بیند.این تجربه، نوعی همدلی ساختاری پدید می‌آورد؛ همدلی‌ای که نه احساسی گذرا، بلکه حاصل درک موقعیت و فهم پیچیدگی‌های آن است،به این ترتیب، تئاتر به بستری برای بازگشت گفت‌وگو بدل می‌شود؛ هنری که امکان شنیدن، دیدن و مذاکره را دوباره به جامعه بازمی‌گرداند.تئاتر به‌مثابه آموزش رهایی‌بخشاندیشه‌های آگوستو بوال پیوندی عمیق با نظریه‌های آموزشی پائولو فریره دارد؛ جایی که آموزش نه ابزار سلطه، بلکه مسیری برای آگاهی، رهایی و توانمندسازی است.تئاتر شورایی نیز دقیقاً در همین افق عمل می‌کند. این شیوه نمایشی، به جای ارائه پاسخ‌های آماده، مخاطب را به تحلیل موقعیت، مداخله در مسئله و جست‌وجوی امکان‌های تغییر فرامی‌خواند.این تئاتر به مخاطب نمی‌گوید چه بیندیشد؛ بلکه او را به اندیشیدن، سنجیدن و عمل‌کردن دعوت می‌کند. همین ویژگی است که تئاتر شورایی را به ابزاری پایدار برای جوامع پس از جنگ بدل می‌سازد؛ جوامعی که اگر مهارت کنش‌گری اجتماعی را از دست بدهند، در برابر بحران‌های آینده بار دیگر آسیب‌پذیر خواهند شد.نتیجه‌گیری؛ صحنه‌ای برای بازاندیشی آیندهدر نهایت، تئاتر شورایی را باید فراتر از یک شیوه نمایشی دید؛ این هنر، نوعی فلسفه عملی برای زیستن در پسِ فاجعه، بحران و جنگ است. صحنه تئاتر، جایی است که جامعه می‌تواند خود را بازبینی کند، خطاهایش را ببیند، بیاموزد و برای بازسازی روابط انسانی و اجتماعی، راه‌های تازه‌ای را تمرین کند.در جوامعی که جنگ بسیاری از سرمایه‌های مادی و معنوی را فرسوده کرده است، تخیل جمعی همچنان یکی از مهم‌ترین منابع بازسازی به شمار می‌رود. تئاتر شورایی، این ظرفیت را دارد که چنین تخیلی را از سطح احساس و آرزو، به سطح گفت‌وگو، مشارکت و امکانِ عمل جمعی ارتقا دهد. از این منظر، صحنه تنها محل اجرا نیست؛ می‌تواند بخشی از مسیر ساختن فردایی عادلانه‌تر و انسانی‌تر و مبتنی بر گفت‌وگو باشد.https://irna.ir/xjXrp4مهرداد جباریمهرداد جباریSat, 30 May 2026 15:26:45 +0330https://virgool.ir/@Mehrdad_Jabbari/بازاندیشی-در-نقش-روابط-عمومی-در-عصر-ارتباطات-دیجیتال-pngxmynzkqhu۲۷ اردیبهشت در تقویم رسمی ایران به عنوان «روز روابط عمومی و ارتباطات» شناخته می‌شود؛ روزی که هم‌زمان با «روز جهانی ارتباطات و جامعه اطلاعاتی» در تقویم بین‌المللی است. این هم‌زمانی صرفاً یک تطابق تقویمی نیست، بلکه بازتاب‌دهنده پیوندی عمیق میان دو مفهوم بنیادین در جهان معاصر است: ارتباطات به‌عنوان زیرساخت حیاتی جامعه اطلاعاتی و روابط عمومی به‌عنوان هنر و علم مدیریت رابطه میان سازمان‌ها و جامعه.در جهانی که تحولات فناورانه با سرعتی بی‌سابقه در حال دگرگون‌سازی ساختارهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی است، ارتباطات دیگر صرفاً انتقال اطلاعات از فرستنده به گیرنده نیست. ارتباطات به فرآیندی پیچیده از معناسازی اجتماعی تبدیل شده است؛ فرآیندی که در آن اعتماد، اعتبار و درک متقابل نقش محوری دارند. از این منظر، روز روابط عمومی و ارتباطات فرصتی برای بازاندیشی در ماهیت ارتباطات سازمانی و جایگاه روابط عمومی در مدیریت این فرآیند پیچیده است.ریشه‌های یک مناسبت جهانی۱۷ مه، که در تقویم جهانی به عنوان روز ارتباطات و جامعه اطلاعاتی شناخته می‌شود، به سالروز تأسیس اتحادیه بین‌المللی مخابرات (International Telecommunication Union) در سال ۱۸۶۵ میلادی بازمی‌گردد؛ نهادی که نقش کلیدی در توسعه استانداردهای جهانی ارتباطات و گسترش زیرساخت‌های مخابراتی در سطح جهان ایفا کرده است.هدف از نام‌گذاری این روز، جلب توجه دولت‌ها، نهادهای بین‌المللی و جامعه مدنی به اهمیت دسترسی برابر به فناوری‌های ارتباطی و نقش آن‌ها در توسعه پایدار است. از نگاه نهادهای جهانی، ارتباطات نه‌تنها یک ابزار فنی، بلکه یکی از ستون‌های اصلی توسعه اجتماعی، مشارکت مدنی و تبادل فرهنگی محسوب می‌شود.در ایران، افزوده شدن عنوان «روابط عمومی» به این مناسبت جهانی، حامل یک پیام مفهومی مهم است. این ترکیب نشان می‌دهد که توسعه زیرساخت‌های ارتباطی، بدون توجه به بُعد انسانی و اجتماعی ارتباطات، نمی‌تواند به کارکرد واقعی خود دست یابد. فناوری می‌تواند امکان ارتباط را فراهم کند، اما کیفیت رابطه میان سازمان‌ها و جامعه را روابط عمومی شکل می‌دهد. تحول در ماهیت ارتباطاتاگر در قرن بیستم ارتباطات عمدتاً در چارچوب رسانه‌های جمعی سنتی تعریف می‌شد، در قرن بیست‌ویکم با ظهور اینترنت، رسانه‌های دیجیتال و شبکه‌های اجتماعی، ساختار ارتباطات دگرگون شده است. در گذشته، جریان ارتباطی اغلب یک‌سویه بود؛ سازمان‌ها پیام تولید می‌کردند و مخاطبان آن را دریافت می‌کردند. اما در عصر شبکه‌ای، مخاطب دیگر صرفاً دریافت‌کننده پیام نیست.کاربران امروز خود تولیدکننده محتوا، تحلیل‌گر اطلاعات و بازتولیدکننده روایت‌ها هستند. شبکه‌های اجتماعی، بسترهایی فراهم کرده‌اند که در آن هر فرد می‌تواند در شکل‌گیری روایت‌های عمومی نقش داشته باشد. این تحول، روابط عمومی را با چالشی جدی روبه‌رو کرده است: مدیریت ارتباطات در فضایی که کنترل کامل آن دیگر در اختیار سازمان‌ها نیست. وفور ابزارهای ارتباطی و بحران اعتماددر نگاه نخست، به نظر می‌رسد که جهان امروز از نظر امکانات ارتباطی در بهترین وضعیت تاریخی خود قرار دارد. ابزارهای ارتباطی متنوع، دسترسی گسترده به اینترنت، رسانه‌های چندرسانه‌ای و شبکه‌های اجتماعی، امکان انتقال پیام را با سرعت و گستره‌ای بی‌سابقه فراهم کرده‌اند.اما در کنار این فرصت‌ها، چالش‌های جدیدی نیز پدید آمده است. یکی از مهم‌ترین این چالش‌ها، کاهش اعتماد عمومی در بسیاری از جوامع است. وفور اطلاعات، انتشار سریع اخبار تأییدنشده، گسترش شایعات و رقابت شدید برای جلب توجه مخاطبان، فضایی ایجاد کرده که در آن تشخیص حقیقت از روایت‌های نادرست دشوارتر شده است.در چنین شرایطی، مخاطبان نه‌تنها با حجم عظیمی از پیام‌ها مواجه‌اند، بلکه با روایت‌های متناقض و گاه متعارض نیز روبه‌رو هستند. این وضعیت در بسیاری از موارد به نوعی «خستگی اطلاعاتی» منجر می‌شود؛ وضعیتی که در آن مخاطب نسبت به پیام‌های رسمی و رسانه‌ای دچار تردید یا بی‌اعتمادی می‌شود. چالش اصلی روابط عمومی در عصر دیجیتالبرخلاف تصور رایج، مسئله اصلی روابط عمومی در جهان امروز کمبود ابزار یا محدودیت رسانه‌ای نیست. فناوری‌های نوین امکان انتشار سریع و گسترده پیام را فراهم کرده‌اند و سازمان‌ها به کانال‌های متنوعی برای ارتباط با مخاطبان دسترسی دارند.چالش واقعی، نه «انتشار پیام» بلکه «کسب اعتماد» است. در فضای شبکه‌ای امروز، مخاطبان صرفاً دریافت‌کننده نیستند؛ آن‌ها پیام‌ها را تحلیل، مقایسه و بازتولید می‌کنند. روایت سازمانی دیگر در انحصار خود سازمان نیست و هر تجربه یا برداشت عمومی می‌تواند بر تصویر آن تأثیر بگذارد.در چنین شرایطی، سرعت، شفافیت و صداقت اهمیت حیاتی دارد. کوچک‌ترین تأخیر یا ابهام می‌تواند به شکل‌گیری روایت‌های غیررسمی و کاهش اعتماد منجر شود. از این رو، مهم‌ترین چالش روابط عمومی در عصر دیجیتال، مدیریت معنا و بازسازی مستمر اعتماد در فضایی پرشتاب و چندصدایی است. چالش اصلی، بحران باورپذیری استاعتماد عمومی به‌سادگی شکل نمی‌گیرد و هنگامی که از بین برود، بازسازی آن بسیار دشوار خواهد بود. در فضایی که مخاطبان می‌توانند روایت‌های رسمی را به چالش بکشند و تجربه‌های شخصی خود را در مقیاسی گسترده منتشر کنند، روابط عمومی دیگر نمی‌تواند تنها بر تولید پیام‌های سازمانی تکیه کند.روابط عمومی معاصر ناگزیر است به سوی مدیریت معنا حرکت کند؛ به این معنا که پیام‌های سازمانی نه‌تنها از نظر اطلاعاتی دقیق باشند، بلکه از نظر اجتماعی نیز معتبر و قابل درک باشند. پیام به‌عنوان روایتدر عصر دیجیتال، هر پیام سازمانی بخشی از یک روایت بزرگ‌تر است. سازمان‌ها تنها از طریق بیانیه‌ها و اخبار رسمی تعریف نمی‌شوند، بلکه از طریق تجربه‌هایی که مخاطبان از تعامل با آن‌ها دارند شناخته می‌شوند.اگر میان روایت رسمی سازمان و تجربه واقعی مخاطبان فاصله وجود داشته باشد، این شکاف دیر یا زود در فضای عمومی آشکار می‌شود. در چنین شرایطی، روایت‌های غیررسمی به‌سرعت شکل می‌گیرند و می‌توانند تصویر سازمان را تحت تأثیر قرار دهند.از این منظر، روابط عمومی تنها مسئول تولید خبر نیست؛ بلکه مسئول شکل‌دهی به روایت‌هایی است که بتوانند با واقعیت اجتماعی هم‌خوان باشند. ضرورت ارتباط دوسویهیکی از مهم‌ترین نظریه‌های ارتباطات معاصر، مدل «ارتباط دوسویه متقارن» است که توسط پژوهشگران برجسته این حوزه مطرح شده است. در این مدل، ارتباط میان سازمان و مخاطب نه یک فرآیند یک‌طرفه، بلکه یک گفت‌وگوی مستمر است.در چنین الگویی، سازمان‌ها نه‌تنها پیام خود را منتقل می‌کنند، بلکه به‌طور فعال به دیدگاه‌ها، نگرانی‌ها و نقدهای مخاطبان نیز گوش می‌دهند. هدف از این تعامل، ایجاد درک متقابل و اصلاح سیاست‌ها بر اساس بازخوردهای اجتماعی است.با وجود گسترش فناوری‌های تعاملی، بسیاری از روابط عمومی‌ها هنوز در چارچوب الگوهای ارتباطی یک‌سویه فعالیت می‌کنند. انتشار اخبار، بیانیه‌ها و اطلاعیه‌ها همچنان بخش اصلی فعالیت بسیاری از واحدهای روابط عمومی را تشکیل می‌دهد، در حالی که گفت‌وگوی واقعی با مخاطبان کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد. جامعه اطلاعاتی و چالش کیفیت محتوامفهوم «جامعه اطلاعاتی» بر این فرض استوار است که دسترسی گسترده به اطلاعات می‌تواند به افزایش آگاهی اجتماعی و مشارکت عمومی منجر شود. با این حال، تجربه سال‌های اخیر نشان داده است که افزایش حجم اطلاعات لزوماً به افزایش کیفیت فهم اجتماعی نمی‌انجامد.سرعت بالای انتشار اخبار، رقابت شدید برای جلب توجه مخاطبان و الگوریتم‌های رسانه‌های اجتماعی که بر اساس جذابیت و نه لزوماً دقت محتوا عمل می‌کنند، در بسیاری موارد به سطحی‌سازی اطلاعات منجر شده‌اند.در چنین فضایی، روابط عمومی‌ها باید بیش از گذشته بر کیفیت محتوا، دقت اطلاعات و شفافیت ارتباطی تمرکز کنند. انتشار سریع پیام بدون توجه به صحت و زمینه آن، ممکن است در کوتاه‌مدت توجه مخاطب را جلب کند، اما در بلندمدت می‌تواند به کاهش اعتماد عمومی منجر شود. فناوری؛ میان فرصت و مسئولیتفناوری‌های ارتباطی به خودی خود نه مثبت‌اند و نه منفی. آنچه اهمیت دارد، نحوه استفاده از این ابزارهاست. فناوری می‌تواند به تقویت شفافیت، افزایش مشارکت اجتماعی و گسترش گفت‌وگو میان سازمان‌ها و جامعه کمک کند. اما در صورت استفاده نادرست، همین ابزارها می‌توانند به انتشار اطلاعات نادرست، دستکاری افکار عمومی و تضعیف اعتماد اجتماعی منجر شوند.در این میان، روابط عمومی‌ها نقشی تعیین‌کننده دارند. استفاده مسئولانه از فناوری‌های ارتباطی مستلزم پایبندی به اصول اخلاق حرفه‌ای، شفافیت در اطلاع‌رسانی و احترام به حق دسترسی جامعه به اطلاعات دقیق است. مسئولیت اجتماعی روابط عمومیروابط عمومی تنها یک واحد سازمانی نیست؛ بلکه نهادی اجتماعی است که می‌تواند بر کیفیت رابطه میان سازمان‌ها و جامعه تأثیر بگذارد. عملکرد روابط عمومی‌ها می‌تواند به تقویت اعتماد عمومی کمک کند یا برعکس، در صورت ضعف در شفافیت و پاسخ‌گویی، به فرسایش سرمایه اجتماعی منجر شود.سرمایه اجتماعی، یکی از ارزشمندترین دارایی‌های هر سازمان است. این سرمایه نه با تبلیغات، بلکه با رفتار مسئولانه، صداقت ارتباطی و توجه به مطالبات جامعه شکل می‌گیرد.نادیده گرفتن صدای مخاطبان، بی‌توجهی به نقدهای اجتماعی یا تلاش برای پنهان‌سازی واقعیت‌ها، در نهایت به تضعیف این سرمایه منجر خواهد شد؛ سرمایه‌ای که بازسازی آن بسیار دشوارتر از حفظ آن است. ۲۷ اردیبهشت؛ فرصتی برای بازنگریاز این منظر، روز روابط عمومی و ارتباطات تنها یک مناسبت نمادین نیست. این روز می‌تواند به فرصتی برای بازاندیشی در شیوه‌های ارتباطی سازمان‌ها تبدیل شود؛ فرصتی برای طرح پرسش‌هایی اساسی:آیا روابط عمومی‌ها توانسته‌اند ارتباطی واقعی و مبتنی بر گفت‌وگو با جامعه برقرار کنند؟آیا سازوکارهای مؤثری برای شنیدن دیدگاه‌ها و دغدغه‌های مخاطبان وجود دارد؟و آیا روایت‌های سازمانی با واقعیت‌های اجتماعی هم‌خوان هستند؟پاسخ به این پرسش‌ها می‌تواند مسیر آینده روابط عمومی را در جامعه‌ای که روزبه‌روز پیچیده‌تر و شبکه‌ای‌تر می‌شود، روشن‌تر کند. جمع‌بندیپیوند میان روابط عمومی و ارتباطات یادآور این حقیقت است که توسعه فناوری به‌تنهایی نمی‌تواند کیفیت ارتباطات اجتماعی را ارتقا دهد. آنچه به ارتباط معنا می‌بخشد، اعتماد، صداقت و گفت‌وگوی واقعی میان سازمان‌ها و جامعه است.۲۷ اردیبهشت فرصتی است برای تأکید دوباره بر همین مسئولیت؛ مسئولیتی که روابط عمومی‌ها را فراتر از مدیریت خبر و اطلاع‌رسانی قرار می‌دهد و آن‌ها را به کنشگرانی در عرصه اعتمادسازی، مدیریت معنا و تقویت گفت‌وگوی اجتماعی تبدیل می‌کند.در جهانی که ارتباطات با سرعتی بی‌سابقه در حال گسترش است، آینده روابط عمومی نه در افزایش حجم پیام‌ها، بلکه در ارتقای کیفیت رابطه میان سازمان‌ها و جامعه رقم خواهد خورد.مهرداد جباریمهرداد جباریMon, 18 May 2026 09:00:23 +0330https://virgool.ir/@Mehrdad_Jabbari/چرا-با-وجود-گسترش-ابزارهای-ارتباطی-مسئله-ارتباط-همچنان-حل-نشده-است-pvwzvlzcydl5ایسنا/یزد مدرس دانشگاه و پژوهشگر حوزه هنر و رسانه و عضو انجمن روابط‌عمومی ایران با اشاره به نقش تعیین کننده اعتماد عمومی در جریان ارتباطات، اظهار کرد: اعتماد نه با ابزارهای ارتباطی تولید می‌شود و نه با تکنیک‌های اقناعی کوتاه‌مدت؛ بلکه حاصل تداوم صداقت، سازگاری میان گفتار و عمل و پذیرش مسئولیت اجتماعی است لذا هرچه فاصله میان زبان رسمی و واقعیت اجتماعی افزایش یابد، هر پیام تازه با تردید بیشتری مواجه خواهد شد.مهرداد جباری در یادداشتی به ایسنا با این عنوان که «چرا با وجود گسترش ابزارهای ارتباطی، مسئله ارتباط همچنان حل‌ نشده است؟» نوشت؛  گسترش ابزارهای ارتباطی در دهه‌های اخیر، ارتباط را سریع‌تر و در دسترس‌تر کرده است اما تجربه اجتماعی نشان می‌دهد که احساس نشنیده‌ شدن و گسست ارتباطی همچنان پابرجاست. روز روابط‌عمومی و ارتباطات، فرصتی است برای بازاندیشی در این شکاف میان وفور پیام و فقر معنا.۲۷ اردیبهشت که در تقویم رسمی ایران به‌عنوان «روز روابط‌عمومی و ارتباطات» نام‌گذاری شده است، هر سال با مجموعه‌ای از پیام‌های تبریک و برنامه‌های نمادین همراه می‌شود؛ با این حال، این مناسبت می‌تواند فراتر از یک آیین تقویمی تلقی شود و به فرصتی برای تأمل انتقادی در وضعیت ارتباطات معاصر بدل شود.تحولات فناورانه، امکان انتقال سریع و گسترده پیام را فراهم کرده‌اند اما این توسعه کمی الزاماً به ارتقای کیفیت ارتباط نیانجامیده است. انتقال پیام، به‌تنهایی تضمین‌کننده فهم متقابل نیست. ارتباط زمانی معنا می‌یابد که پیام در زمینه‌های فرهنگی، اجتماعی و ذهنی مخاطب قابل تفسیر باشد و با تجربه زیسته او پیوند برقرار کند.در بسیاری از سازمان‌ها، روابط‌عمومی همچنان بر مبنای منطق ارسال پیام تعریف می‌شود؛ گویی انتشار اطلاعیه یا پاسخ رسمی، پایان فرایند ارتباط است. این نگاه خطی، ارتباط را به مسیری یک‌سویه تقلیل می‌دهد و مخاطب را به دریافت‌کننده‌ای منفعل محدود می‌کند. در حالی‌که در فضای اجتماعی امروز، معنا در تعامل و گفت‌وگو شکل می‌گیرد، نه در تکرار پیام‌های رسمی.یکی از مسائل محوری ارتباطات معاصر، اشباع پیام است. حجم بالای محتوا، بدون توجه به زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی، به فرسایش معنا منجر می‌شود. هنگامی که پیام‌ها قادر به بازنمایی تجربه زیسته مخاطبان نباشند، به‌تدریج اثرگذاری خود را از دست می‌دهند و به بخشی از هیاهوی روزمره فضای رسانه‌ای تبدیل می‌شوند.در این میان، اعتماد عمومی نقشی تعیین‌کننده دارد؛ اعتماد نه با ابزارهای ارتباطی تولید می‌شود و نه با تکنیک‌های اقناعی کوتاه‌مدت؛ بلکه حاصل تداوم صداقت، سازگاری میان گفتار و عمل و پذیرش مسئولیت اجتماعی است. هرچه فاصله میان زبان رسمی و واقعیت اجتماعی افزایش یابد، هر پیام تازه با تردید بیشتری مواجه خواهد شد.اگرچه شبکه‌های اجتماعی امکان واکنش و اظهار نظر را فراهم کرده‌اند، اما صرف حضور در این فضاها به معنای تحقق گفت‌وگوی واقعی نیست. در بسیاری از موارد، الگوی ارتباط یک‌سویه سازمانی در شبکه‌های اجتماعی نیز بازتولید می‌شود؛ پیام‌ها منتشر می‌شوند، اما نقد و پرسش تأثیر معناداری در فرایند تصمیم‌گیری ندارند.در ارتباطات حرفه‌ای، شنیدن فعال، سکوت آگاهانه و پذیرش خطا از مؤلفه‌های کمتر دیده‌شده اما اساسی ارتباط مؤثر هستند. پاسخ‌گویی غیرشتاب‌زده و مسئولانه، گاه بیش از واکنش‌های فوری، به بازسازی رابطه و اعتماد کمک می‌کند.اگر روز روابط‌عمومی به سطح بزرگداشت نمادین تقلیل یابد، کارکرد تحلیلی و انتقادی خود را از دست خواهد داد. این مناسبت می‌تواند فرصتی باشد برای بازنگری در زبان ارتباطی سازمان‌ها و سنجش فاصله آن با زبان جامعه؛ سنجشی که بدون آن، ارتباطات سازمانی در سطح تولید محتوا باقی می‌ماند.در رویکردهای نوین ارتباطی، روابط‌عمومی نه به‌عنوان فرآیندی برای مدیریت پیام، بلکه به‌عنوان سازوکار استراتژیک مدیریت رابطه میان سازمان و جامعه تعریف می‌شود. تحقق این رویکرد مستلزم تحلیل نظام‌مند تحولات اجتماعی، حساسیت نسبت به زمینه‌های فرهنگی و واکنش‌پذیری نسبت به انتظارات متغیر ذی‌نفعان است.در نهایت، مسئله ارتباطات در جامعه امروز، کمبود ابزار یا کانال نیست؛ مسئله، فقر معنا و ضعف گفت‌وگوی واقعی است. تا زمانی که روابط‌عمومی بر افزایش حجم پیام متمرکز باشد، شکاف ارتباطی عمیق‌تر خواهد شد. ارتباط مؤثر از جایی آغاز می‌شود که سازمان‌ها، پیش از سخن گفتن، مسئولیت شنیدن را بپذیرند.انتهای پیام isna.ir/xdWq43مهرداد جباریمهرداد جباریSun, 17 May 2026 12:21:38 +0330https://virgool.ir/@Mehrdad_Jabbari/روابط-عمومی-هنر-گفت-وگوی-صادقانه-در-جامعه-امروز-nof3thwcbsv4ارتباط و گفت‌وگو بر پایه صدق، امانت‌داری و احترام به مخاطب در فرهنگ اسلامی و قرآنی تعریف می‌شود. از این منظر، روابط‌عمومی تنها یک وظیفه سازمانی نیست، بلکه مسئولیتی اخلاقی و اجتماعی است. پیام، زمانی اثرگذار و ماندگار خواهد بود که با حقیقت، انصاف و کرامت انسانی همراه باشد.مهرداد جباری، مدرس دانشگاه و پژوهشگر حوزه هنر و رسانه و عضو انجمن روابط عمومی ایران در آستانه روز روابط‌ عمومی و ارتباطات در یادداشتی که در اختیار ایکنای یزد قرار داده، آورده است: «۲۷ اردیبهشت، هم‌زمان با روز جهانی ارتباطات و جامعه اطلاعاتی، در تقویم رسمی ایران به‌عنوان روز روابط عمومی و ارتباطات نام‌گذاری شده است. این مناسبت، فرصتی است برای بازاندیشی در نقش و مسئولیت روابط عمومی‌ها؛ نقشی که در جهان امروز، بیش از هر زمان دیگری با مفاهیمی چون صداقت، اعتماد، اخلاق ارتباطی و گفت‌وگوی اجتماعی گره خورده است. روز جهانی ارتباطات، ریشه در سالروز تأسیس اتحادیه بین‌المللی مخابرات(ITU) دارد و در سطح جهانی، بر اهمیت فناوری‌های ارتباطی در پیوند میان جوامع تأکید می‌کند. با این حال، آنچه در فضای ارتباطی امروز بیش از ابزار و فناوری اهمیت یافته، «معنا» و «اعتماد» است؛ دو عنصری که بدون آن‌ها، ارتباطات کارکرد اجتماعی و فرهنگی خود را از دست می‌دهد. روابط عمومی؛ فراتر از اطلاع‌رسانی در نگاه سنتی، روابط‌عمومی بیشتر به‌عنوان نهادی برای اطلاع‌رسانی، پوشش خبری و انتقال پیام‌های سازمانی شناخته می‌شد. اما تحولات اجتماعی و رسانه‌ای نشان داده است که این تعریف، دیگر پاسخ‌گوی نیازهای جامعه امروز نیست. روابط عمومی معاصر، نهادی صرفاً فنی یا تبلیغاتی نیست، بلکه بخشی از سازوکار اجتماعی تولید معنا و شکل‌دهی به رابطه میان سازمان و جامعه به شمار می‌رود. در زیست‌بوم رسانه‌ای جدید، مخاطبان تنها دریافت‌کننده پیام نیستند. آن‌ها فعالانه پیام‌ها را تفسیر می‌کنند، درباره آن‌ها داوری دارند و روایت‌های رسمی را با تجربه زیسته خود می‌سنجند. در چنین شرایطی، روابط عمومی ناگزیر است به اخلاق ارتباطی، شفافیت و صداقت توجهی مضاعف داشته باشد. چالش اعتماد در جامعه ارتباطی یکی از مهم‌ترین چالش‌های ارتباطات امروز، مسئله اعتماد عمومی است. وفور رسانه‌ها و افزایش سرعت انتشار خبر، لزوماً به افزایش آگاهی منجر نشده و در بسیاری موارد، به سردرگمی، تردید و کاهش اعتماد انجامیده است. در این میان، نقش روابط عمومی‌ها در شکل‌دهی به ارتباطی مسئولانه و قابل اتکا، اهمیتی دوچندان یافته است. اعتماد، محصول تداوم صداقت، پاسخ‌گویی و شنیدن صدای مخاطب است. روابط عمومی‌ای که ارتباط را یک‌سویه می‌بیند و تنها بر انتقال پیام تأکید دارد، نمی‌تواند در بلندمدت اعتماد اجتماعی ایجاد کند. گفت‌وگو، شنیدن نقدها و پذیرش اصلاح، از الزامات ارتباط مؤثر در جامعه امروز است. ارتباطات؛ امری اخلاقی و انسانی در فرهنگ اسلامی و قرآنی، ارتباط و گفت‌وگو بر پایه صدق، امانت‌داری و احترام به مخاطب تعریف می‌شود. از این منظر، روابط‌عمومی تنها یک وظیفه سازمانی نیست، بلکه مسئولیتی اخلاقی و اجتماعی است. پیام، زمانی اثرگذار و ماندگار خواهد بود که با حقیقت، انصاف و کرامت انسانی همراه باشد. روابط‌عمومی‌ها می‌توانند با پرهیز از اغراق، پنهان‌کاری و روایت‌های یک‌سویه، نقش مؤثری در تقویت سرمایه اجتماعی ایفا کنند. در مقابل، بی‌توجهی به اصول اخلاقی ارتباط، حتی در پیشرفته‌ترین بسترهای فناورانه، به تضعیف اعتماد و فاصله میان سازمان و جامعه منجر خواهد شد. روز روابط عمومی؛ فرصتی برای بازنگری از این منظر، ۲۷ اردیبهشت نباید صرفاً به‌عنوان یک مناسبت تقویمی تلقی شود. این روز می‌تواند فرصتی برای بازاندیشی در شیوه‌های ارتباطی، بازتعریف مأموریت روابط عمومی‌ها و توجه دوباره به جایگاه گفت‌وگوی صادقانه در جامعه باشد. پرسش اصلی این است که روابط عمومی‌ها تا چه اندازه توانسته‌اند پل ارتباطی مؤثری میان سازمان‌ها و مردم باشند؟ آیا صدای مخاطبان شنیده می‌شود؟ و آیا پیام‌های سازمانی با واقعیت‌های اجتماعی و فرهنگی جامعه هم‌خوانی دارد؟ جمع‌بندی روابط عمومی، در نهایت، نهادی اجتماعی و فرهنگی است که کیفیت ارتباط میان سازمان و جامعه را شکل می‌دهد. در عصر ارتباطات گسترده، مسئولیت روابط عمومی‌ها بیش از تولید پیام، حفظ معنا، اخلاق و اعتماد است. اهمیت روز روابط عمومی در یادآوری همین مسئولیت نهفته است؛ مسئولیتی که می‌تواند به تقویت همدلی، گفت‌وگو و فهم متقابل در جامعه کمک کند.انتهای پیامhttps://yazd.iqna.ir/fa/news/4352463/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7%E2%80%8C-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1-%DA%AF%D9%81%D8%AA%E2%80%8C%D9%88%DA%AF%D9%88%DB%8C-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2مهرداد جباریمهرداد جباریSun, 17 May 2026 12:20:54 +0330https://virgool.ir/@Mehrdad_Jabbari/why-does-the-crisis-of-communication-persist-in-an-age-of-abundant-communication-tools-dt9rfxmqurvfDespite the unprecedented expansion of communication technologies over recent decades, the sense of being unheard and the experience of communicative disconnection have become shared features of contemporary societies. This commentary examines why the abundance of messages has not necessarily translated into mutual understanding or meaningful dialogue.Technological transformations have made communication faster, broader, and more accessible than ever before. Yet this quantitative expansion has not automatically resulted in an improvement in the quality of communication. Lived social experience across different societies suggests that the transmission of messages alone does not guarantee mutual understanding. Communication becomes meaningful only when messages can be interpreted within the cultural, social, and cognitive contexts of their audiences and connected to their lived realities. In many organizations and institutions, public communication continues to be shaped by a linear logic of message delivery, as if issuing a statement or official response marks the completion of the communicative process. Such an approach reduces communication to a one-way flow and confines audiences to the role of passive recipients. In contemporary social environments, however, meaning is produced through interaction, feedback, and dialogue—not through the repetition of official messages. One of the central challenges of contemporary communication is not the scarcity of messages, but their saturation. An overwhelming volume of content, when detached from social and cultural contexts, leads to the erosion of meaning. Messages that fail to reflect the lived experiences of their audiences gradually lose their impact and become part of the background noise of everyday media consumption. Public trust represents another critical variable that extends beyond communication tools and techniques. Trust is not generated by technology nor by short-term persuasive strategies; it emerges from sustained honesty, consistency between words and actions, and the acceptance of social responsibility. Where a gap widens between communicated messages and social realities, each new message is received with increasing skepticism. Although social media platforms allow for reactions and commentary, mere presence in these spaces does not equate to genuine dialogue. In many cases, organizational communication on social media reproduces the same one-way patterns found in traditional channels: messages are disseminated, yet criticism and questioning have little influence on decision-making processes. Within professional communication, active listening, reflective silence, and the acknowledgment of error are essential yet often overlooked components of effective engagement. In media environments dominated by speed and immediacy, responsible and non-hasty responses can, at times, contribute more to the restoration of trust and relationships than rapid reactions. Rethinking communication requires a shift from managing messages to managing relationships. In contemporary approaches, public communication is understood as a mechanism for sustaining relationships between organizations and societies. Achieving this requires an awareness of social change, sensitivity to cultural contexts, and attentiveness to the evolving expectations of audiences. Ultimately, the central challenge of communication in contemporary societies is not the lack of channels or tools, but a deficit of meaning and the absence of genuine dialogue. As long as communication strategies prioritize the volume of messages over the quality of relationships, communicative gaps will continue to deepen. Effective communication begins where institutions accept the responsibility to listen before they speak. Mehrdad JabbariUniversity Lecturer and Researcher in Art and MediaMember, Iranian Publicمهرداد جباریمهرداد جباریSat, 16 May 2026 15:10:28 +0330https://virgool.ir/@Mehrdad_Jabbari/فناوری-های-نوین-آینده-ای-که-تصویر-در-آن-تعیین-کننده-تر-است-xamicocikdcjدوربین‌های هوشمند، هوش مصنوعی، تصویربرداری لحظه‌ای و ابزارهای شناسایی جعل تصویر (Deepfake detection) فضای تازه‌ای برای عکاسی خبری ایجاد کرده‌اند.خبرنگار امروز با یک گوشی هوشمند می‌تواند گزارشی تولید کند که در گذشته نیازمند تیم کامل عکاسی بود؛ رسانه‌ها برای حفظ اعتبار خود ناچارند از ابزارهای تحلیل تصویر برای تشخیص دستکاری و جعلیات استفاده کنند.این روند آینده‌ای را نشان می‌دهد که در آن «اعتماد بصری» مهم‌تر از هر عنصر دیگر رسانه است.چالش‌های اخلاقیعصر فناوری‌های تصویری، چالش‌های اخلاقی را دوچندان کرده است:• مرز میان ویرایش و دستکاری• حفظ کرامت انسانی سوژه‌ها• رعایت صداقت تصویریاین چالش‌ها امروز بخش جدایی‌ناپذیر حرفه عکاسی خبری هستند.نتیجه‌گیریدر چشم‌انداز رسانه‌ای امروز، عکس فقط بخشی از محتوا نیست؛ بخشی از «هویت»، «اعتبار» و «راویت» هر رسانه است. تصویر همان نقطه‌ای است که مخاطب از آن وارد جهان خبر می‌شود و بر اساس آن تصمیم می‌گیرد به رسانه اعتماد کند یا نه.رسانه‌هایی که قدرت عکس را درک می‌کنند، پیام خود را سریع‌تر، دقیق‌تر و عمیق‌تر منتقل می‌کنند. عکس، بازتاب‌دهنده حقیقت است؛ اما در عین حال، حقیقتی است که با نگاه عکاس شکل می‌گیرد.در جهانی که سرعت معنا را می‌بلعد، تصویر همان چیزی است که به روایت رسانه‌ای عمق، جهت و استمرار می‌بخشد.یزد- ایرناکد خبر: 86147269https://irna.ir/xjXfLyمهرداد جباریمهرداد جباریThu, 07 May 2026 15:11:22 +0330https://virgool.ir/@Mehrdad_Jabbari/راز-نگاه-های-سرگردان-پشت-چراغ-قرمز-مغز-ما-در-زمان-توقف-چه-می-کند-sogp06xub8ziمقدمه:این یک صحنه آشنا برای میلیون‌ها راننده در سراسر جهان است: پدال ترمز را فشار می‌دهید، خودرو پشت خط عابر پیاده متوقف می‌شود و موسیقی در حال پخش است. اما تقریباً بلافاصله، چشمان شما شروع به چرخیدن می‌کند؛ به بیلبورد تبلیغاتی، به چهره راننده خودروی کناری، به عابری که با عجله از خیابان عبور می‌کند. آیا تا به حال از خود پرسیده‌اید چرا این رفتار به ظاهر بی‌هدف و خودکار، اینقدر فراگیر است؟ پاسخ، در اعماق ساختارهای مغز، روانشناسی تکاملی و نیازهای فیزیولوژیک بدن ما نهفته است. این نگاه‌های سرگردان، بسیار پیچیده‌تر از یک کنجکاوی ساده هستند.شبکه حالت پیش‌فرض (DMN): وقتی مغز بیکار نمی‌ماندرانندگی، به ویژه در ترافیک، یک فعالیت شناختی پرفشار است که نیازمند تمرکز مداوم بر مسیر، سرعت و خطرات احتمالی است. بر اساس یافته‌های علوم اعصاب شناختی، این تمرکز بالا، بخش‌های اجرایی مغز را فعال نگه می‌دارد. اما به محض توقف، این وظیفه اصلی متوقف شده و مغز وارد وضعیتی می‌شود که دانشمندان آن را «شبکه حالت پیش‌فرض» (Default Mode Network - DMN) می‌نامند.این شبکه عصبی زمانی فعال می‌شود که ذهن در حال استراحت و بدون تمرکز بر یک کار مشخص بیرونی است. دکتر مارکوس رایکله (Marcus Raichle)، از پیشگامان مطالعه DMN، نشان داده است که در این حالت، مغز به جای خاموش شدن، شروع به پردازش اطلاعات درونی، خاطرات و برنامه‌ریزی برای آینده می‌کند [۱]. نگاه کردن به اطراف، راهی برای تغذیه این شبکه با داده‌های جدید است. مغز که از جریان اطلاعاتی رانندگی محروم شده، فوراً به دنبال محرک‌های بصری جایگزین می‌گردد تا خود را سرگرم و فعال نگه دارد.غریزه بقا: اسکن محیط برای شناسایی تهدیداز منظر روانشناسی تکاملی، انسان‌ها برای بقا به گونه‌ای تکامل یافته‌اند که همواره محیط اطراف خود را برای یافتن خطرات احتمالی رصد کنند. این غریزه باستانی که در ساختارهای عمیق مغز مانند آمیگدال (Amygdala) ریشه دارد، در دنیای مدرن نیز به کار خود ادامه می‌دهد.پشت چراغ قرمز، خودروی شما در یک محیط غیرقابل پیش‌بینی و آسیب‌پذیر متوقف شده است. به گفته کارشناسان رفتارشناسی، این اسکن محیطی یک مکانیزم دفاعی ناخودآگاه است. مغز شما به دنبال شناسایی خطرات بالقوه است: موتورسواری که از بین خودروها عبور می‌کند، خودرویی که ممکن است کنترل خود را از دست بدهد، یا عابر پیاده‌ای که ناگهان وارد خیابان می‌شود. این رفتار، که کارشناسان آن را «نظارت بر تهدید» (Threat Monitoring) می‌نامند، آمادگی شما را برای واکنش سریع در صورت وقوع یک اتفاق غیرمنتظره افزایش می‌دهد [۲].مغز اجتماعی: کنجکاوی درباره دیگرانانسان‌ها موجوداتی ذاتاً اجتماعی هستند. مغز ما مجهز به مدارهای پیچیده‌ای برای تفسیر رفتار، نیت و احساسات دیگران است (که به آن «نظریه ذهن» یا Theory of Mind می‌گویند). توقف در ترافیک، یک فرصت اجتماعی منحصر به فرد ایجاد می‌کند؛ شما در محاصره غریبه‌هایی هستید که هر کدام در دنیای خودشان غرق شده‌اند.این کنجکاوی اجتماعی باعث می‌شود به خودروهای اطراف نگاه کنیم. ما به صورت گذرا و غیرمستقیم، حالات چهره، نوع پوشش یا حتی مدل خودروی دیگران را تحلیل می‌کنیم. این کار به ارضای نیاز ذاتی ما برای درک محیط اجتماعی‌مان کمک می‌کند، حتی اگر هیچ تعامل مستقیمی صورت نگیرد. البته این نگاه‌ها معمولاً کوتاه هستند تا از ایجاد حس ناخوشایند یا تلقی شدن به عنوان رفتار تهدیدآمیز جلوگیری شود [۳].استراحت فیزیولوژیک: فرصتی برای بازیابی چشم و بدندر نهایت، یک دلیل ساده اما مهم فیزیولوژیک نیز وجود دارد. رانندگی طولانی‌مدت باعث خستگی بصری (Visual Fatigue) می‌شود، زیرا چشم‌ها برای مدت طولانی بر یک فاصله کانونی مشخص (مسیر پیش رو) متمرکز می‌مانند. توقف پشت چراغ قرمز به عضلات چشم اجازه می‌دهد تا با تغییر فاصله کانونی و نگاه کردن به اشیاء نزدیک و دور، خود را بازیابی کنند.همچنین، این توقف کوتاه فرصتی برای کاهش تنش عضلانی ایزومتریک در گردن و شانه‌هاست که به دلیل حفظ یک وضعیت ثابت ایجاد می‌شود. چرخاندن سر و نگاه به اطراف، یک حرکت کششی طبیعی برای رفع این خستگی است.نتیجه‌گیری:نگاه کردن به اطراف پشت چراغ قرمز، یک رفتار چندوجهی و هوشمندانه است که از دلایل مختلفی نشأت می‌گیرد. این عمل، ترکیبی از تلاش مغز برای فرار از کسالت (فعال‌سازی DMN)، اجرای یک برنامه بقای باستانی (اسکن تهدید)، ارضای کنجکاوی اجتماعی و نیاز بدن به یک استراحت فیزیکی کوتاه است. بنابراین، دفعه بعد که پشت چراغ قرمز خود را در حال تماشای دنیای اطرافتان یافتید، بدانید که این نه از روی بی‌کاری، بلکه نتیجه عملکرد پیچیده و شگفت‌انگیز مغز شما برای هوشیار، ایمن و سرگرم ماندن است.منابع :[1] Raichle, M. E. (2015). The brain’s default mode network. Annual Review of Neuroscience, 38, 433-447.[2] Öhman, A., & Mineka, S. (2001). Fears, phobias, and preparedness: toward an evolved module of fear and fear learning. Psychological Review, 108(3), 483–522.[3] Frith, C. D., & Frith, U. (2007). Social cognition in humans. Current Biology, 17(16), R724-R732.مهرداد جباریمهرداد جباریWed, 06 May 2026 12:11:04 +0330https://virgool.ir/@Mehrdad_Jabbari/از-تماشاگر-تا-کنشگر-چگونه-روایت-ها-و-رسانه-ها-رفتار-جمعی-را-فعال-می-کنند-fcujdwrmb0vwتصور کنید در یک موقعیت بحرانی، جمعیتی بزرگ، شاهد یک رویداد هستند، همه نگاه می‌کنند، همه می‌بینند، اما در ابتدا کمتر کسی اقدام می‌کند، با این حال گاهی در فاصله‌ای کوتاه، همان جمعیت ساکت ناگهان به جمعی فعال تبدیل می‌شود؛ افراد وارد میدان می‌شوند، کمک می‌کنند و واکنش نشان می‌دهند.این تغییر ناگهانی از سکوت جمعی به اقدام جمعی، موضوعی است که روان‌شناسان اجتماعی سال‌ها آن را با مفهومی به نام «اثر تماشاگر» بررسی کرده‌اند.اثر تماشاگر (Bystander Effect) یکی از شناخته‌شده‌ترین مفاهیم در روان‌شناسی اجتماعی است. این مفهوم توضیح می‌دهد که چرا در برخی موقعیت‌های اضطراری، حضور تعداد زیاد شاهدان می‌تواند احتمال اقدام فردی را کاهش دهد.مطالعات کلاسیک «بیب لاتانه» و «جان دارلی» در دهه ۱۹۶۰ نشان داد که هرچه تعداد شاهدان یک حادثه بیشتر باشد، احتمال اینکه یک فرد برای کمک پیشقدم شود کمتر می‌شود. علت این مسئله اغلب به پدیده‌ای به نام «پخش مسئولیت» بازمی‌گردد؛ یعنی هر فرد تصور می‌کند شخص دیگری مسئول اقدام خواهد بود.عامل دیگری که در این میان نقش دارد «نادانی جمعی» است، در موقعیت‌های مبهم، افراد برای تشخیص جدی بودن وضعیت به رفتار دیگران نگاه می‌کنند. اگر دیگران آرام به نظر برسند یا واکنشی نشان ندهند، فرد ممکن است نتیجه بگیرد که مداخله ضروری نیست.نقطه تغییر؛ چگونه جمعیت فعال می‌شود؟با وجود این، رفتار جمعی همیشه در حالت بی‌عملی باقی نمی‌ماند. پژوهش‌های اجتماعی نشان می‌دهد که گاهی تنها یک عامل کوچک می‌تواند وضعیت را تغییر دهد، وقتی یک فرد به شکل آشکار وارد عمل می‌شود مثلاً درخواست کمک می‌کند یا دیگران را خطاب قرار می‌دهد اغلب افراد بیشتری نیز به تدریج وارد عمل می‌شوند.این پدیده به نوعی «سرایت رفتاری» شباهت دارد؛ یعنی رفتار یک فرد می‌تواند واکنش‌های مشابهی را در دیگران برانگیزد و به تدریج فضای جمعی را تغییر دهد.قدرت روایت‌ها و پیام‌های عمومییکی از عوامل مهم در فعال شدن رفتار جمعی، نقش روایت‌ها و پیام‌های فرهنگی است. فیلم‌ها، موسیقی، تئاتر و پیام‌های رسانه‌ای می‌توانند احساسات مشترک و حس مسئولیت اجتماعی را در میان مخاطبان تقویت کنند.در بسیاری از مواقع، این آثار با استفاده از واژه‌ها و نمادهایی که بر همبستگی اجتماعی تأکید می‌کنند، تلاش دارند مخاطبان را از حالت تماشاگر خارج کرده و به مشارکت فعال تشویق کنند. چنین پیام‌هایی اغلب بر مفاهیمی مانند مسئولیت مشترک، همبستگی اجتماعی یا مشارکت جمعی تأکید می‌کنند.چرا چارچوب روایت مهم است؟در علوم اجتماعی مفهومی به نام «چارچوب‌بندی» (Framing) وجود دارد. این مفهوم به این نکته اشاره دارد که نحوه روایت و ارائه یک موضوع می‌تواند بر درک عمومی از آن تأثیر بگذارد.وقتی یک مسئله در قالبی ارائه می‌شود که احساس مسئولیت یا همدلی را تقویت کند، افراد بیشتر احتمال دارد احساس کنند که باید واکنشی نشان دهند. در مقابل، اگر یک موقعیت مبهم یا دور از مسئولیت فردی به نظر برسد، احتمال بی‌عملی افزایش می‌یابد.نقش رسانه‌ها در تغییر فضای اجتماعیرسانه‌ها در بسیاری از جوامع نقش مهمی در شکل‌دهی به برداشت عمومی از رویدادها دارند. گزارش‌ها، روایت‌ها، تصاویر و حتی آثار هنری می‌توانند فضای ادراکی جامعه را تغییر دهند. گاهی همین تغییر در ادراک عمومی می‌تواند فاصله میان «تماشاگر بودن» و «کنشگر شدن» را کاهش دهد.به بیان دیگر، آنچه رفتار جمعی را تغییر می‌دهد صرفاً خود رویداد نیست، بلکه نحوه درک و روایت آن در فضای اجتماعی نیز نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.از سکوت جمعی تا اقدام جمعیاثر تماشاگر نشان می‌دهد که در جمع‌های بزرگ، افراد گاهی تمایل دارند منتظر واکنش دیگران بمانند، اما همان جمعیت می‌تواند در شرایط دیگر به سرعت وارد عمل شود، در بسیاری از موارد، تنها یک اقدام اولیه یا یک تغییر در فضای ادراکی جمعی کافی است تا مسیر رفتار یک جمع تغییر کند.شناخت این سازوکارها به ما یادآوری می‌کند که رفتار اجتماعی همیشه نتیجه تصمیم‌های فردی جداگانه نیست؛ بلکه حاصل تعامل پیچیده میان ادراک اجتماعی، پیام‌های فرهنگی و واکنش‌های متقابل افراد در یک جامعه است.https://irna.ir/xjX5vgمهرداد جباریمهرداد جباریMon, 04 May 2026 16:20:28 +0330https://virgool.ir/@Mehrdad_Jabbari/جنگ-شناختی-در-عصر-رسانه-ها-پیام-های-زیرآستانه-ای-چگونه-بر-ذهن-مخاطب-اثر-می-گذارند-zzqfxh5g67heدر دنیای امروز که رقابت میان قدرت‌ها بیش از هر زمان دیگری به عرصه رسانه و افکار عمومی منتقل شده است، مفاهیمی مانند «جنگ شناختی» و «عملیات روانی» اهمیت فزاینده‌ای یافته‌اند.در این میان، «پیام‌های زیرآستانه‌ای» یا Subliminal Messages به‌عنوان یکی از ابزارهای مورد بحث در مطالعات ارتباطات و روان‌شناسی رسانه مطرح هستند؛ پیام‌هایی که بدون آنکه مخاطب به‌طور آگاهانه متوجه آن‌ها شود، می‌توانند بر فرایندهای ذهنی و ادراکی او تأثیر بگذارند.تحولات فناوری‌های ارتباطی طی دهه‌های اخیر، ساختار سنتی رقابت میان دولت‌ها و بازیگران بین‌المللی را دگرگون کرده است.در کنار قدرت سخت، «قدرت نرم» و «قدرت شناختی» به‌عنوان مؤلفه‌های جدیدی در معادلات جهانی مطرح شده‌اند، به همین دلیل، امروزه افکار عمومی و ذهن مخاطبان به یکی از مهم‌ترین عرصه‌های رقابت در فضای رسانه‌ای تبدیل شده است.در این چارچوب، رسانه‌ها، شبکه‌های اجتماعی و پلتفرم‌های دیجیتال نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌دهی به برداشت‌ها، نگرش‌ها و تصمیم‌گیری‌های جمعی دارند، به همین دلیل، پژوهشگران علوم ارتباطات از ظهور «جنگ شناختی» به‌عنوان مرحله‌ای جدید در رقابت‌های اطلاعاتی یاد می‌کنند.پیام‌های زیرآستانه‌ای؛ مفهوم و تعریفیکی از مفاهیمی که در مطالعات جنگ روانی مورد توجه قرار گرفته، «پیام‌های زیرآستانه‌ای» است، در روان‌شناسی شناختی، پیام زیرآستانه‌ای به محرکی گفته می‌شود که شدت یا مدت ارائه آن کمتر از آستانه آگاهی انسان است؛ به‌گونه‌ای که فرد به‌طور مستقیم از دریافت آن آگاه نیست، اما ذهن ناخودآگاه می‌تواند آن را پردازش کند.این پیام‌ها ممکن است در قالب تصاویر بسیار کوتاه در ویدئوها، نشانه‌های پنهان در طراحی گرافیکی، صداهای بسیار ضعیف در فایل‌های صوتی یا الگوهای نمادین در محتوای رسانه‌ای ظاهر شوند، هدف از این روش‌ها، ایجاد تأثیرات ظریف و غیرمستقیم بر نگرش یا احساس مخاطب است.از تبلیغات تجاری تا مطالعات رسانه‌ایبحث درباره پیام‌های زیرآستانه‌ای نخستین‌بار در دهه ۱۹۵۰ و در حوزه تبلیغات تجاری مطرح شد ،در آن زمان ادعا شد که برخی تبلیغات می‌توانند از طریق نمایش بسیار سریع تصاویر یا کلمات خاص، رفتار مصرف‌کنندگان را تحت تأثیر قرار دهند.هرچند بسیاری از این ادعاها بعداً مورد تردید قرار گرفتند، اما تحقیقات علمی بعدی نشان دادند که محرک‌های زیرآستانه‌ای در شرایط خاص می‌توانند بر برخی فرایندهای شناختی کوتاه‌مدت، مانند جهت‌گیری توجه یا ترجیحات لحظه‌ای، اثر بگذارند.پیام‌های زیرآستانه‌ای در چارچوب جنگ شناختیدر فضای رقابت‌های رسانه‌ای، برخی تحلیلگران بر این باورند که تکنیک‌های زیرآستانه‌ای می‌توانند در کنار دیگر ابزارهای ارتباطی، به افزایش اثربخشی پیام‌ها کمک کنند، با این حال، اغلب متخصصان تأکید دارند که تأثیر این پیام‌ها به‌تنهایی بسیار محدود است.در واقع، اثرگذاری واقعی در جنگ روانی معمولاً حاصل ترکیب مجموعه‌ای از تکنیک‌هاست؛ از جمله چارچوب‌بندی پیام، برجسته‌سازی رسانه‌ای، تکرار مداوم روایت‌ها، استفاده از نمادهای فرهنگی و بهره‌گیری از احساسات جمعی.به بیان دیگر، پیام‌های زیرآستانه‌ای اگر هم مورد استفاده قرار گیرند، معمولاً بخشی از یک راهبرد ارتباطی گسترده‌تر هستند و نقش مکمل دارند.رسانه‌های دیجیتال و مهندسی توجهبا گسترش شبکه‌های اجتماعی و پلتفرم‌های آنلاین، امکان تحلیل رفتار کاربران و هدف‌گیری دقیق مخاطبان فراهم شده است.الگوریتم‌های توصیه‌گر، تبلیغات شخصی‌سازی‌شده و تحلیل کلان‌داده‌ها به بازیگران رسانه‌ای اجازه می‌دهند پیام‌های خود را متناسب با ویژگی‌های روان‌شناختی مخاطبان تنظیم کنند.در چنین فضایی، مفهوم «مهندسی توجه» نیز اهمیت پیدا کرده است؛ مفهومی که به مدیریت و هدایت توجه کاربران در محیط‌های دیجیتال اشاره دارد. این فرایند می‌تواند از طریق طراحی محتوا، انتخاب روایت‌ها و حتی ساختار الگوریتم‌های توزیع محتوا شکل بگیرد.محدودیت‌های علمی این پدیدهبا وجود جذابیت عمومی این موضوع، بسیاری از پژوهشگران علوم شناختی نسبت به بزرگ‌نمایی نقش پیام‌های زیرآستانه‌ای هشدار داده‌اند، مطالعات نشان می‌دهد که اثر این پیام‌ها معمولاً کوتاه‌مدت، محدود و وابسته به شرایط ذهنی مخاطب است.به عبارت دیگر، اگر پیام با نیازها، نگرش‌ها یا تمایلات قبلی فرد همسو نباشد، احتمال اثرگذاری آن بسیار کم خواهد بود.نقش سواد رسانه‌ای در مواجهه با عملیات شناختیدر شرایطی که فضای اطلاعاتی جهان با حجم عظیمی از پیام‌ها و روایت‌ها روبه‌رو است، تقویت سواد رسانه‌ای اهمیت مضاعفی پیدا کرده است، سواد رسانه‌ای به معنای توانایی تحلیل انتقادی پیام‌ها، درک تکنیک‌های اقناع و تشخیص منابع معتبر اطلاعات است.افزایش این توانمندی‌ها در سطح جامعه می‌تواند به شکل‌گیری افکار عمومی آگاه‌تر کمک کند و مقاومت شناختی جامعه را در برابر عملیات روانی و دستکاری اطلاعات افزایش دهد.جمع‌بندیجهان معاصر شاهد انتقال بخش مهمی از رقابت‌های قدرت به حوزه ذهن و ادراک انسان است ،در چنین فضایی، مفاهیمی مانند جنگ شناختی، عملیات روانی و مهندسی توجه اهمیت فزاینده‌ای یافته‌اند.پیام‌های زیرآستانه‌ای نیز اگرچه از نظر علمی تأثیری محدود دارند، اما همچنان به‌عنوان بخشی از مطالعات مرتبط با اثرگذاری رسانه‌ها بر ذهن مخاطبان مورد توجه پژوهشگران قرار دارند.در نهایت، آنچه بیش از هر چیز می‌تواند از جامعه در برابر تأثیرات مخرب اطلاعاتی محافظت کند، افزایش آگاهی عمومی، تقویت سواد رسانه‌ای و ارتقای توان تحلیل انتقادی در مواجهه با پیام‌های رسانه‌ای است.مهرداد جباریمهرداد جباریMon, 04 May 2026 16:10:19 +0330