https://virgool.ir/feed/@MMR13از آنچه نمی‌دانی بگو...!fa2026-11-11 14:06:28https://files.virgool.ir/upload/users/10789/avatar/aqzj1d.pnghttps://virgool.ir/@MMR13https://virgool.ir/@MMR13/هیچ-شمارۀ-۲-dnaylayfmixdسحابی دامبِل واقع در صورت‌فلکیِ والپِکولا (نه کاملا بی‌ربط!)بخش شماره 1 این بحث را در آنجا پایان دادیم که حرف از سیستم بسته‌ای به میان آمد که هیچ‌یک از اجزای تشکیل‌دهنده‌اش اثر معناداری بر تصویرِ کلیِ آن سیستم ندارد.حالا می‌خواهم این ایده را قدری باز کنم...در چنین بحث‌هایی ما دائما با قوائدی برخورد می‌کنیم که به اصطلاح بصورت پیشینی پذیرفته شده‌اند، یعنی نیازی نیست تا هربار در میانۀ بحث تلاش کنیم تا تعریفی مرتبط با موضوعی خاص برای هر یک از مفاهیمِ مورد نیازمان ارائه دهیم. برای مثال مفهوم علیت را داریم؛ علیت بر کنش و واکنش میان علت و معلول دلالت دارد. علت آنچیزی‌ست که بر چیز دیگری اثر می‌کند، و معلول پذیرندۀ آن اثر است. اما همه چیز به همین سادگی‌ها هم نیست؛ تناقضِ معروفِ «مرغ و تخم‌مرغ» که در هر گونه‌ای از سلسله‌مراتبِ مبتنی بر زمان قابل طرح است، اینجا نیز این سوال را به ذهن می‌آورد که «علت ابتدای این ماجراست، یا معلول؟!». از طرف دیگر، طبق قوانین فیزیک می‌دانیم که هر اثری با اثری متقابل همراه است، پس هر کنشی از سمتِ علت، واکنشی متقابل از سمتِ معلول را نیز به همراه خواهد داشت که درواقع اثری‌ست که معلول به‌واسطۀ کنشی که علت بر آن اعمال کرده، در جهت عکس و به‌شکلی ناگزیر، بر علت اعمال می‌کند.هیچ چیز در حیطۀ مفاهیمی که بشر از دل هستی برای خود استخراج نموده، مطلق نیست. هنگامی که از علت یاد می‌کنیم، منظورمان علتی‌ست که اگر مایلیم آن را به شکلی عقلانی ادراک کنیم ناگزیر باید آن را همزمان معلول نیز بدانیم و تناقضِ علیت نیز دقیقا از همین‌جا آغاز می‌کند. دلیل این تناقض نیز اینجاست که علیت تنها می‌تواند آنچه را که در دایرۀ ادراک‌پذیرِ هستی جای می‌گیرد، در خود جای دهد.بگذارید تا این تصویر را در ذهنمان شفاف‌تر کنیم؛ سلسله‌مراتبِ پایان‌ناپذیرِ علت و معلول را در ارتباط با چیزی خاص در ذهن دنبال می‌کنیم، از جایی آغاز می‌کنیم که نه می‌تواند ابتدای این سلسله‌مراتب باشد و نه انتهای آن. در امتداد یکی از دو جهتِ ممکن، این سلسله‌مراتب را دنبال می‌کنیم، تا جایی که از حیطۀ تصور - و نه از حیطۀ ادراک - خارج شود. حالا که به آستانۀ تصور رسیده‌ایم، نگاهی به هر یک از اجزای این سلسله‌مراتب از نقطۀ آغازین تا پایانی می‌اندازیم؛ وجه اشتراکی در میانِ همۀ این اجزا وجود دارد که دیر یا زود به وجودش پی می‌بریم؛ تک تکِ این اجزا بطور همزمان هم معلولِ جزٔ قبل از خود و هم علتِ جزٔ بعد از خود هستند. ما از بازۀ تصور فراتر نمی‌رویم، چرا که عملا چنین امکانی برایمان وجود ندارد، در دوردست‌ترین لایه‌های تصورمان نیز نتوانستیم به علتی برسیم که خودْ معلولِ علتی دیگر نباشد و مطلقا علت باشد، و یا علتِ معلول دیگری نباشد و مطلقا معلول باشد.این نقطه‌ای‌ست که متافیزیک آغاز می‌کند؛ نمی‌توانید با استفاده از قوانین و قوائدِ ناقصِ منطق راه به جایی فراتر از آنچه در مقابل دارید ببرید؟! پس زمانش فرا رسیده تا همۀ آن قوائد را تنها برای آنچه در مقابل دارید به‌کار ببرید و قوائدی جدید برای فراتر از آن دست و پا کنید.از اینجا به بعد اصول را نه تنها بر پایۀ ارتباط صرفا منطقی، بلکه همچنین بر اساس هدفی که از هر بحث متافیزیکی دنبال می‌شود، می‌توان تعیین کرد. برای مثال، اگر من به‌دنبال نفی وجود هرگونه ماهیت متافیزیکی بطور کلی باشم، می‌توانم ساختاری کاملا منطقی را برای پذیرش این مفهوم برپا کنم و در صورت پذیرش‌ناپذیر بودن آنچه که قصد اثبات‌اش را دارم، حتی قادر خواهم بود که از آرای مخالفانِ این مفهوم، در راستای هرچه همه‌جانبه‌تر کردن و کاهش تنقضات و ایراد‌هایی که در شیوۀ بیان این مفهوم داشته‌ام، بهره بگیرم. و آن زمان است که می‌توانید من یا هرکسی را که شیوۀ مرا دارد، سوفسطایی بخوانید.پس قدرت آنچه که در متافیزیک قابل اعمال است بیش از آن چیزی‌ست که در منطق بطور جداگانه، یا فلسفه بطور خالص، وجود دارد، یا می‌تواند وجود داشته باشد. این قدرت چیزی‌ست که تجلیِ واقعیِ آن را می‌توان در ادیان، بخصوص ادیان یکتا‌پرستی شاهد بود. چیزی که به‌راستی می‌تواند انسان را از آنچه هست فراتر ببرد. اما این فراتر رفتن همواره مثل راه رفتن در تاریکی‌ست؛ چه چیزی در انتظار ماست؟! کسی به‌درستی نمی‌داند، اما وجود پیش‌رانه‌ای که ما را - هرجا که باشیم و در هر حالی - در نهایت به درون این تاریکیِ رمز‌آلود می‌کشاند، غیرقابل انکار و غیرقبل چشم‌پوشی است.شاید قدری از بحثی که مد نظر بود فاصله گرفتیم، اما چیز‌هایی را مرور کردیم که لازم بود در ذهنْ آماده داشته باشیم تا از آن بعنوان ابزاری نسبتا مناسب برای تحلیل در این وادی بهره بگیریم.برای یاد‌آوریِ چندباره: ما داریم دربارۀ سیستمی حرف می‌زنیم که اجزای تشکیل‌دهنده‌اش در برداشتِ کلی از آن، تاثیر معناداری ندارند.این مطلقا به این معنی نیست که اجزا هیچ معنا یا هیچ اثری بطور خاص ندارند، بلکه تنها این مفهوم را در خود دارد که اجزای بی‌شمارِ هستی، چنان رابطۀ تنگاتنگی با بسترِ خود دارند که بستر بدون آنها و یا اجزا بدون بستر، به هیچ روی قابل تصور نیست. وحدت و یگانگی‌ای که جهتِ آغازینِ آن قابل تشخیص نیست؛ نمی‌توان گفت اجزا به بستر وابسته‌اند یا بستر به اجزا. بنابراین، بصورت سلبی، تنها امکان باقی‌مانده را باید درست پنداشت؛ اجزا و بستر هردو به یکدیگر نیازمند‌اند، و تنها در کنار هم تصویری معنادار می‌سازند، اما همچنان مغلوب و غالب را در این میان نمی‌توان تشخیص داد.در نوشته‌های بعدی سعی خواهم کرد لزوم یا عدم لزوم کثرت در عین وحدتِ میان اجزای هستی و جایگاه انسان در این میان را صورت‌بندی کنم، پس ادامه دارد...آرتیپادآرتیپادWed, 07 Aug 2019 11:46:07 +0430https://virgool.ir/@MMR13/هیچ-شمارۀ-۱-sdiyxcdwu4cmاجرام فضایی نزدیک به زمین (نه کاملا بی‌ربط!)هر بحثی را باید از جایی آغاز کرد، اما آغاز همیشه برای من نفرت‌انگیز بوده است، به‌غیر از معدود استثنائاتی که به‌خاطر آوردنشان برایم آسان نیست!شمار دوستانی که نمیدانم چرا و چگونه صفحۀ من را پیدا کرده‌اند و به رغم خالی بودن‌اش از هر نوشته‌ای - احتمالا چون با نام یا عکس پروفایل یا جملۀ کوتاهی که در زیر آنها نوشه‌ام حال کرده‌اند - حالا به عدد مقدس ۱۳ رسیده است، و همین نیز باعث شد که شروع کنم به نوشتن «...آنچه نمیدانم...» که اهدافش در همین لحظه برای خودم هم چندان روشن نیست!اما بگذارید از همۀ «آنچه نمیدانم» و «آنچه احتمالا شما هم نمی‌دانید» و هر چیزی که ممکن است به آنها مربوط شود برایتان بگویم، بی آنکه به‌دنبال موعظه باشم - که من اصلا در قد و قوارۀ این واژه هم نیستم، چه رسد به عمل‌اش.شما مرا نمی‌شناسید، نمی‌دانید کیستم و چه از سر می‌گذرانم. این وضعیتی متقابل است که بسیار هم از آن خوشحالم! اما واقعا شناخت چیست؟! اینکه مثلا اگر روزی مرا در خیابان دیدید بگویید «این همان روان‌پریشی نیست که در ویرگول سعی دارد با نوشته‌های‌اش به دیگران بقبولاند که فیلسوف است؟!». قطعا این شناخت نیست، این در بهترین حالت شاید بتواند یک سؤ تفاهم تلقی شود.منظورم از شناخت چیزی‌ست که شاید هیچکدام‌مان بویی از آن نبرده باشیم، دارم از شناخت حقیقی حرف می‌زنم، چیزی که شخصا حتی نمی‌توانم آن را در رابطه با خودم‌ هم صادق بدانم! پس ما همدیگر را نمی‌شناسیم، اما بیایید بر اساس همان اصول شناختی که همیشه به آن پای‌بند بوده‌ایم، همدیگر را کم کم بشناسیم و سر آخر هم به این نتیجه برسیم که هیچ کمکی از دستمان برای هم ساخته نیست و شما را به‌خیر و من را به سلامت!اینجا بر خلاف خیلی جاهای دیگر، نتیجه اهمیتی ندارد، بلکه این خودِ فرایند است که باید کانون توجه قرار گیرد.گذشته از این‌ها، ما هرچقدر هم که غریبه باشیم و تمایلی به شناخت هم به معنای رایج نداشته باشیم، به خوبی می‌دانیم که در یک چیز با هم وجه اشتراکی انکار‌ناپذیر داریم؛ نمی‌خواهم روی این مفهوم نامی بگذارم چرا که این کار پرونده‌اش را در چشم به هم زدنی می‌بندد و ما را از یکی از مهم‌ترین ابعادی که می‌توانیم بحث‌های بسیار و تحلیل‌های گوناگونی بر پایۀ آن بنا کنیم محروم می‌سازد. این مفهوم را نباید مثل هر چیز دیگری برچسب بزنیم، فرمول‌بندی کنیم و کنار بگذاریم و بعد هم به خود افتخار کنیم که یکی دیگر از مسائل بشر را نیز با موفقیت حل کردیم و حالا می‌توانیم برویم سروقت موضوعات دیگر. این یکی مهم است، آنقدر مهم که باید در بررسی آن بسیار محتاط بود؛ اینجا بر خلاف خیلی جاهای دیگر، نتیجه اهمیتی ندارد، بلکه این خودِ فرایند است که باید کانون توجه قرار گیرد.آنچه واقعا باعث شد تا شروع به نوشتن این متن و - احتمالا در آینده - متن‌هایی از این دست کنم، تنها این بود که من هم مثل خیلی از ما، نیاز شدیدی را به بیان چیزی که از درونم می‌جوشد احساس کردم، چیزی که این روزها شاید مثل همۀ زمان‌ها، دودستگی شدیدی در مواجهه با آن وجود دارد؛ عده‌ای خود را در زندگیِ بسیار تلخ یا بسیار شیرین‌شان غرق می‌کنند تا از آن بگریزند، عدۀ دیگری هم هستند که می‌دانند راه گریزی از آن نیست. من قطعا از دستۀ دوم‌ام، دست کم در این لحظه که این را می‌نویسم. چرا که آدمی را از آنچه هست راه گریزی نیست. اما موضوع اصلی همیشه همین بوده که این «آنچه هست» واقعا چیست و چگونه است؟ آیا می‌توان به درون آن نفوذ کرد تا حقیقتِ پشت پرده را درک کرد؟همۀ ما اگر نه در بیشتر اوقات زندگی، در برخی اوقات به این نقطۀ دردناکِ وازدگی رسیده‌ایم که «این همه برای چه بود؟!». بله. شاید آن همه برای هیچ بوده ولی اگر هم اینطور به قضیه بنگریم، تا موقعی که تعریف مطلقِ «هیچ» را در اختیار نداشته باشیم قادر نخواهیم بود که آن را بعنوانِ پست ترین مفهومِ ممکن در نظر بگیریم.روایتی که خیلی‌ها در این مرحله از بحث‌های اینچنینی از آن یاد می‌کنند، روایتِ مشهور سیزیف است؛ خدازاده‌ای که در اثر تمرد، محکوم می‌شود تا سنگی عظیم را از پایین کوهی، با درد و رنج بسیار به قله بیاورد و بعد آن را رها کرده تا به پایین کوه بغلتد و دوباره همه چیز از نو، تا ابد. عذابی که باید با دست‌های خودش، با ارادۀ خودش و با آگاهی کامل از بیهوگی آن بر سر خود بیاورد. البته این تمثیلی است که بیشتر از هر ایدۀ دیگری، «افسانۀ سیزیف» اثر آلبر کامو را به ذهن می‌آورد.من و شما با چیزی مواجه هستیم، یا شاید بهتر باشد بگویم درون چیزی هستیم که معنای‌اش را از هیچ‌یک از محتویاتش نمی‌گیرد. سیستم بسته‌ای را تصور کنید از اجزایی که هیچ تاثیری بر تصویرِ یکپارچۀ آن سیستم ندارند. جهان، آنچه هست را مدیون هیچ‌یک از اجزایش نیست، بلکه این اجزا هستند که بر بستری قرار گرفته‌اند که وجود مادی‌شان را ممکن می‌سازد. این بستر بدون وجود هیچ‌یک از این اجزا نیز همچنان همان چیزی‌ست که هست، بی کم و کاست، بدون اینکه در معنای کلی‌اش تغییری رخ دهد.مشکلی در این میان وجود دارد؛ موجودی در میانِ این مواد و بر این بستر زاده شده است که نمی‌تواند بپذیرد «چیزی فراتر از آنچه هست، نیست».گفتیم «سیستمی بسته» اما نگفتیم «در کجا»!چه چیزی این سیستمِ بسته را احاطه کرده است؟!البته این سوال در نگاه اول بی اهمیت و در نگاه دوم غیر قابل پاسخ‌گویی بنظر می‌رسد، اما چیزی در خود نهفته دارد که خالی از اهمیت نیست.اگر مجالی باشد درباره‌اش بحث خواهیم کرد...پ.ن.: این یک بحث باز است که با یک خط و ده خط به سرانجام نمی‌رسد، شاید به زودی مقاله یا کتابی در این زمینه به چاپ برسانم (هرچند که در حال حاضر در مرحلۀ راضی کردن خودم برای چنین کاری هستم).قطعا منظورم از «بحث خواهیم کرد» این نبوده که خودم را جمع ببندم، من یک نفر بیشتر نیستم و ضمیر جمع به کارم نمی‌آید، نظرات هم‌نوعان و هم‌فکران راهنمایی خوب خواهد بود، پس نظر شما اهمیت دارد.آرتیپادآرتیپادMon, 05 Aug 2019 08:44:06 +0430