https://virgool.ir/feed/@Ethics_Technologyکارگروه اخلاق و فناوری اندیشکده مهاجرfa2026-11-11 20:09:12https://files.virgool.ir/upload/users/24640/avatar/J2H9mQ.pnghttps://virgool.ir/@Ethics_Technologyhttps://virgool.ir/@Ethics_Technology/یوتیوب-سه-برزیل-صفر-hdjfogiv5jdmشما وقتی نام یک سیاستمدار را در گوگل جستجو می‌کنید، گوگل در صفحه‌ی مرورگر برای جستجوهای بعدی شما، بخشی را نمایش می‌دهد که در آن احتمالا نام و عکس چند سیاستمدار دیگر آمده است. این اتفاق برای ما عادی است. اما وقتی شما نام ناندو مورا(Nando Moura) -که یک نوازنده‌ی برزیلی است- را جستجو می‌کنید، افرادی که برای جستجوهای بعدی پیشنهاد می‌شود، طیف متنوعی است که در آن، از سیاستمدار و فیلسوف تا کمدین و بلاگر وجود دارند و برای ما این سوال را به وجود می‌آورد که چه ارتباطی میان این افراد وجود دارد که گوگل آن‌ها را به ما پیشنهاد داده است؟یکی از این افراد، ژاییر بولسونارو(Jair Bolsonaro) است. یک سیاستمدار راست افراطی برزیلی که علاوه بر سیاستمداربودن، یکی از ستاره‌های یوتیوب نیز به شمار می‌رود. او در سال گذشته رئیس جمهور برزیل شد و به جرات می‌توان گفت که ریاست جمهوری او و تفوق سیاستمداران دستِ راستی‌ای مانند او مدیون یوتیوب بوده است. یوتیوب برای بولسونارو بستری برای ترویج سیاست‌های دستِ راستی‌اش بود و البته تئوری‌پردازیِ توطئه علیه سیاستمداران چپ‌گرا.شاید یکی از دلایلی که نام بولسونارو در جستجوی گوگل در کنار مورا آمده بود، همین باشد؛ چرا که مورا نیز، با این‌که یک نوازنده است، به تئوری‌پردازی توطئه و حمایت از سیاست‌های دست راستی معروف است و طرفداران بسیاری در یوتیوب برای خود به وجود آورده است.بسیاری از سیاستمداران دست راستی برزیلی که به تازگی به قدرت رسیده‌اند، یوتیوب را عاملی برای شکل‌گیری انگیزه‌های سیاسی خود می‌دانند. به گفته‌ی یکی از این سیاستمداران، پخش خودکار یوتیوب یکی از عوامل هدایت کردن او به سمت سیاست‌های دست راستی بوده است. افرادی مانند مورا و بولسونارو و تئوری‌پردازان توطئه‌ای مانند آن‌ها در شکل‌گیری انگیزه‌های سیاسی مردم در برزیل نقش بسیاری داشته اند. مثلاً بولسونارو با بیان این‌که «معلمان در کلاس‌های درس، دانش‌آموزان را به سمت عقاید کمونیستی سوق می‌دهند.» مخاطبان بسیاری را در یوتیوب برای خود به وجود آورد و این باعث شد که بتواند دو سال بعد به منصبی در قوه‌ی قانونگذار برزیل برسد.اما این همه‌ی ماجرا نیست:بنا بر گزارش نیویورک تایمز، تحقیقات اخیر نشان می‌دهند که سیستم جستجو و پیشنهاد ویدیوی یوتیوب، در سوق دادن کاربران برزیلی به سمت کانال‌های طرفداران راست افراطی و تئوری‌پردازان توطئه نقش قابل توجهی داشته است.پژوهشی که یک تیم تحقیقاتی در دانشگاه میناس گرایس در برزیل انجام داده است، تاثیر یوتیوب را بر تحولات سیاسی برزیل نشان می‌دهد. این تیم تحقیقاتی، با تحلیل محتوای چندین هزار ویدئو و کامنت‌های آن‌ها به این نتیجه رسیده که کانال‌های احزاب دست راستی در یوتیوب، سرعت رشد بسیار زیادی نسبت به سایر احزاب سیاسی داشته اند. اما پس از تغییر برخی از الگوریتم‌های یوتیوب نظرسنجی‌ها نشان‌دهنده‌ی آن بوده اند که محبوبیت آن‌ها و آقای رئیس جمهور دچار افت محسوسی شده است.پژوهشی که مرکز برکمن کلین در دانشگاه هاروارد انجام داده است نیز بر دخالت الگوریتم‌های یوتیوب صحه می‌گذارد. در این پژوهش، با شبیه‌سازی سروری از کشور برزیل، رکورد‌های بسیاری از دیدن ویدئوهای مختلف در یوتیوب به ثبت رسید. نتیجه‌ی این رکورد‌ها مسیرهایی بود که کاربران در گشت‌و‌گذار خود در یوتیوب طی می‌کنند. این مسیرها نشان‌دهنده‌ی آن هستند که کاربر پس از دیدن ویدئویی غیرسیاسی، معمولاً با پیشنهاد ویدئویی مواجه است که محتوای آن به موضوع سیاست‌های دست راستی و تئوری‌پردازی‌های توطئه نزدیک بوده است.بر خلاف این تحقیقات، به عقیده‌ی نمایندگان یوتیوب، این پلتفرم فقط میزان استفاده‌ی کاربران را با استفاده از ترفند‌هایی مانند پخش خودکار، بیشتر می‌کند و کاری به عقاید سیاسی ندارد. بنظر آن‌ها الگوریتم‌های جستجوی یوتیوب سوگیری خاصی نسبت به راست و چپ ندارد. هم‌چنین شرکت یوتیوب عقیده دارد که نتایج این تحقیقات با داده‌های آن در تناقض است. اما هیچ تلاشی برای نشان دادن این تناقضات توسط شرکت یوتیوب انجام نشده است.در هر صورت، نتایج این تحقیقات این ترس را در ما بوجود می‌آورد که تکنولوژی‌های نوین می‌توانند تهدید بزرگی برای دموکراسی و حیات سالم سیاسی باشند. اتفاقاتی مانند آن‌چه در برزیل رخ داده است، می‌تواند خواسته یا ناخواسته باشد. اما چه خواسته و چه ناخواسته، ما باید بتوانیم تبعات زیان‌بار تکنولوژی را شناسایی کنیم و جامعه‌ی جهانی را از آن آگاه کنیم. در غیر این صورت حیات انسان با خطراتی مواجه می‌شود که از هزاران بمب اتم نیز مخرب‌تر خواهد بود.برگرفته از گزارش نیویورک تایمز:https://www.nytimes.com/2019/08/11/world/americas/youtube-brazil.html?module=inlineتقاطع اخلاق و فناوریتقاطع اخلاق و فناوریMon, 19 Aug 2019 14:06:52 +0430https://virgool.ir/@Ethics_Technology/طرحی-از-آینده-dj6md6zjmcwpاین نوشتار، بخشی از پانزدهمین میزگرد بوطیقا، با موضوع ادبیات علمی-تخیلی است که توسط موسسه فرهنگی هنری شهرستان ادب برگزار شده است. در ادامه نظرات آقای مهدی خلیلی، پژوهشگر اندیشکده مهاجر در باب رابطه داستان علمی-تخیلی با فناوری، علم، متافیزیک و اخلاق آمده است. برای دسترسی به محتوای کامل این میزگرد، اینجا را کلیک کنید.من میخواهم به طور خلاصه نسبت بین داستان علمی‌ـ‌تخیلی را با علم، فناوری، فلسفه و اخلاق بسنجم. اما ابتدا به‌عنوان مقدمه می‌خواستم به مفهوم "آینده" اشاره کنم. می‌توان نشان داد که در سطوح مختلف، این مفهوم، یک‌مفهوم کلیدی است. در همین زمینه می‌خواهم یک سؤال مطرح کنم: آیا «ژول ورن» وقتی در داستان‌هایش از سفر به اعماق اقیانوس‌ها یا رفتن به فضا می‌گفت، آینده را پیش‌بینی کرد؟ یا آیا «جورج اورول» در رمان «1984» پیش‌بینی کرد که انگلستان در دام سوسیالیسم خواهد افتاد؟ در مجموع، کسانی که دربارۀ آینده صحبت می‌کنند، آیا دارند آن را پیش‌بینی می‌کنند یا برعکس، دارند آن را می‌سازند؟ یعنی دارند به ما طرحی از آینده را ارائه می‌دهند، که ما به سمتش برویم. من فکر می‌کنم، مورد دوم درست باشد.یعنی امکان‌های گوناگونی از آینده برای ما وجود دارد و کنش ما است که آینده را شکل می‌دهد. برای بررسی بیشتر این موضوع باید چند مقدمه را به‌عنوان پایۀ بحث بپذیریم و در نظر داشته باشیم: اولاً جبر در جهان، حاکم نیست و دوم این‌که طبیعت، تمایل‌های مختلف را می‌پذیرد، تاحدی‌که تناقض پیش نیاید. با این دو مقدمه می‌توان امکان‌های مختلفی از آینده در نظر داشت. بنابراین می‌توان گفت ژول ورن درواقع داشت آیندۀ ما را می‌ساخت، اما کار او چه تفاوتی با کار سیاست‌گزاران و آینده‌پژوهان دارد؟ به نظر من این‌جا قدرت هنر، اهمیت پیدا می‌کند؛ زیرا هنر، آرزوها و تمنیات انسان را محل تأثیر خود قرار می‌دهد. زمانی‌که هنر، یک‌دنیای خیال‌انگیز (چه از نوع مثبت که آرمان‌شهر است، چه از نوع منفی که ویران‌شهر است) می‌سازد، دارد ما را به شکلی از آینده دعوت می‌کند. شاید داستان‌های ژول‌ورن باعث شده‌اند که انسان به دنبال ساختن هواپیما و زیردریایی و چیزهای دیگر بروند و اصلاً دور از ذهن نیست که اگر ژول‌ورن و ژول‌ورن‌های دیگر، نوع دیگری از آینده را برای ما می‌ساختند، الآن ما در یک فضای کاملاً متفاوت بودیم. شاید اگر مثلا مفهوم عدالت از طریق تمنیات هنر پررنگ‌تر می‌شد، فضای جامعه امروز متفاوت بود و کاملاً می‌شد آیندۀ دیگری را متصور شد.اگر این مقدمه را بپذیریم که داستان‌های علمی‌ـ‌تخیلی تاحدی آینده را می‌سازند، نه این‌که صرفاً پیش‌بینی کنند، می‌شود نسبت داستان‌های علمی‌ـ‌تخیلی با پیشرفت فن‌آوری، توسعۀ نظریات علمی، فلسفه و در نهایت، اخلاق را بهتر بررسی کرد.دربارۀ نقش داستان های علمی-تخیلی در پیشرفت فن‌آوری می‌توان داستان‌های ژول‌ورن و آسیموف را مثال زد. البته در داستان‌های اورول هم ابزار کنترلی به چشم می‌خورد و این داستان از این جهت علمی-تخیلی است. مثال دیگر «دنیای قشنگ نو» است که در آن هم نوعی ویرانشهر ژنتیکی ترسیم می شود. همه این داستان ها نوعی توسعه فناوری را تشویق یا تقبیح می کنند و آینده را به نحو دلخواه خود جهت می دهند.ساحت دومی که می خواهم بررسی کنم ساحت علم است. داستان های علمی-تخیلی چطور می توانند بر علم موثر باشند؟ برای پاسخ به این پرسش لازم است بگویم که دو مفهوم کلیدی در علم وجود دارد، که اتفاقاً در فلسفۀ علمِ متأخر به آن‌ها پیشتر پرداخته اند. این دو مفهوم، نقش‌های استعاره و آزمایش فکری است، که کاملاً نقش روشنی در علم دارند و مسیرهای ورود تخیل به شمار می‌روند.نظریات علمی، واقعیت صرفی نیستند که دانشمندان فقط کشف‌شان کرده باشد. بلکه دانشمندان حقیقت را از طریق و با استفاده از استعاره ها مکشوف کرده‌اند. ازجمله استعاره‌هایی که در علم هست، می‌توان به تشبیه اتم به کیک کشمشی یا سیاره‌های منظومۀ شمسی اشاره کرد. بعضی موضوع‌های علمی فقط از طریق استعاره، تعریف و قابل فهم می‌شوند. دانشمندان به کمک استعاره، مدلی می‌سازند که با آن حقیقت علمی را توضیح دهند. مفهوم دوم، آزمایش‌های فکری است که مثلا در نظریات خاص و عام انیشتین، فیزیک کوانتوم و مباحث نیوتون، نقش اساسی داشتند. الزاماً فقط آزمایش نیست که محک علم است، آزمایش‌های فکری هم در توضیح نظریه‌های علمی، بسیار مؤثرند.حالا این سؤال پیش می‌آید که آزمایش‌های فکری و استعاره‌ها از کجا تغذیه می‌کنند؟ به نظر می‌رسد از "زبان"، تغذیه می‌کنند. زبانی که به‌لحاظ استعاری و آزمایش‌های فکری قوی‌تر است، امکانات بیشتری را در اختیار دانشمند قرار می‌دهد، برای این‌که بتواند در علم، مفهوم‌سازی کند. پس چندان موضوع غریبی نیست که رشد داستان‌های علمی‌ـ‌تخیلی به رشد استعاره ها در زبان بینجامد و این به رشد استعاره سازی در علم منجر شود. از طرف دیگر، البته رشد علم به رشد داستان های علمی-تخیلی نیز می انجامد و درواقع این مسأله، خدمات متقابل بین آن‌هاست.سطح سوم، فلسفه یا متافیزیک است. در این‌جا من دو معنا برای متافیزیک در نظر دارم؛ یکی متافیزیک به معنای یک بحث فلسفی درباره وجود و ماهیت، و دیگری متافیزیک به معنای پوپری کلمه. پوپر می‌گفت متافیزیک، علم آینده است. این حرف را در جواب پوزیتیویست‌ها می‌گفت که معتقد بودند متافیزیک یک‌مبحث مهمل و بی‌فایده است. پوپر، متافیزیک را پرفایده می‌دانست؛ چون در آن اندیشمندان دربارۀ آینده، فلسفه‌بافی می‌کنند. مثلا می توان نشان داد در کیهان‌شناسی، اولین فرضیه‌ها، فرضیه‌های متافیزیکی بودند و بعد تبدیل به علم شدند. هم‌چنین می‌توان ثابت کرد، که ریشه‌های علوم شناختی هم به متافیزیک برمی‌گردد؛ مثال دیگر دربارۀ شیمی است که به کیمیا برمی‌گردد. پس متافیزیک مهمل نیست علم آینده است.می‌خواهم بگویم اگر متافیزیک را در معنای دومش در نظر بگیریم، باز هم تخیل و داستان‌های علمی‌ـ‌تخیلی در آن جدی می‌شود. درواقع در سطحی، اگر متافیزیک علم آینده است، داستان علمی‌ـ‌تخیلی متافیزیک را تقویت می کنند؛ متافیزیکی که قرار است علم آینده را بسازد. داستان تخیلی می تواند غنای زبان را از نظر تخیل، بهبود ببخشد و و استعاره هایی را در اختیار اندیشمندان حال و دانشمندان آینده قرار می دهد. یکی از این مباحث، سفر در زمان است که در آثار علمی‌ـ‌تخیلی بسیار مهم و کلیدی است و این در بحث های متافیزیک امروز خود را نشان داده است و اصلا بعید نیست بعد از چندی به علم نیز راه پیدا کند. مثال دیگری که الان به ذهنم می رسد مربوط به تاثیر اورول بر چامسکی است. «نوآم چامسکی» سه مبحث مهم را در فلسفۀ خود بیان می‌کند: مساله افلاطون، مساله دکارت و مسألۀ اورول. مسألۀ اورول این است که چرا به‌رغم‌این‌که ما اطلاعات زیادی در دنیای علم جدید داریم، کم می‌دانیم؟ این را هم برمی‌گرداند به ساختارهای قدرت. این موضوع، بحثی بین زبان‌شناسی و فلسفه سیاسی است. اورول در رمان «1984» یک بیان دراماتیک ارائه کرده که بعداً در فلسفه چامسکی، تبدیل به یک مسألۀ مهم می‌شود، و می توان همچنان پیش بینی کرد که در بیان پوپری این مساله بعدها صورت علمی تری نیز بیابد.سطح چهارم، اخلاق است. در مبحث اخلاق عام می‌توان به آزمایش‌های ذهنی اشاره کرد که نقشی بی بدیل در فلسفه اخلاق معاصر ایفا می کنند و چنانکه گفتیم این آزمایش های ذهنی می توانند در رمان پرورده شوند. من «جنایت و مکافات» را این طور می فهمم.  در مبحث اخلاقِ تکنولوژی به‌طورخاص (مثلا اخلاق رباتیک، اخلاق ماشین و اخلاق هوش مصنوعی) هم می‌توان نسبت داستان‌های علمی‌ـ‌تخیلی را با اخلاق بررسی کرد.  آسیموف در جایی گفته من تحت‌تأثیر داستان فرانکشتاین که در آن قهرمان، سازندۀ خود را می‌کشد، این قوانین را وضع کرده‌ام. لذا می‌توان گفت، آسیموف که در مقام یک اخلاق‌دان خودش تحت‌تأثیر مری شلی است که یک نویسنده در حوزۀ داستان علمی‌ـ‌تخیلی می‌باشد. این همان خدماتی است که داستان علمی‌ـ‌تخیلی برای اخلاق دارد.بحث دیگر در اخلاقِ تکنولوژی، بحث اخلاقِ طراحی است. این بحث، بحث متأخری است. در اخلاق طراحی ما باید طراحی تکنولوژی‌های جدید را به شیوه‌ای انجام دهیم که مطلوب ماست. باید آینده را طوری بسازیم که به‌لحاظ ارزش‌های اخلاقی مانند عدالت و آزادی، مطلوب ما باشد. یک مشکل اساسی در این موضوع، بحث پیش‌بینی‌ناپذیری است؛ یعنی در مباحث، همواره یک‌سری اثرات غیرقابل پیش‌بینی وجود دارد، مثلاً کسی پیش‌بینی نمی‌کرد که با ورود گوشی همراه و اینترنت به زندگی انسان، روابط انسانی مانند خانواده، دوستی و عشق دچار دگرگونی و تغییر شوند. در پاسخ به این پیش‌بینی‌ناپذیری، راه‌حل‌هایی پیشنهاد شده است. پیتر پائول فربیک (فیلسوف هلندی فناوری) در کتاب «اخلاقی‌سازی تکنولوژی»، سه پیشنهاد برای این مسأله ارائه می‌دهد؛ پیشنهاد اول او تخیل است. با تخیل می توان تا حدودی اثرات ظاهرا پیش بینی ناپذیر فناوری را پیش بینی کرد. تأثیر تخیل را به بهترین نحو در داستان علمی‌ـ‌تخیلی می‌بینیم. مثلاً در فیلم «Her» مفهوم عشق و رابطۀ عاشقانه با یک ربات به چالش کشیده می‌شود و درباره آن پیش بینی هایی انجام می شود.فربیک در این‌جا دو سطح را از هم جدا می‌کند؛ یکی سطح ریسک‌های تکنولوژی است. بسیاری معتقدند در تمام داستان‌های علمی‌ـ‌تخیلی به‌واسطۀ قدرت‌گرفتن تکنولوژی‌های جدید یک اتفاق آخرالزمانی می‌افتد. اما کارکرد تخیلی به پیش بینی این ریسک ها محدود نیست. سطح دیگر که عمیق تر است، توجه به مفاهیم انسانی و اخلاقی است. باید ببینیم این مفاهیم با پیشرفت تکنولوژی چه تغییراتی می‌کنند و آیا این تغییرات، تغییرات مثبتی اند یا نه که این مورد هم با تخیل نویسنده لااقل تا حدودی قابل پیش بینی است.  تقاطع اخلاق و فناوریتقاطع اخلاق و فناوریSun, 30 Dec 2018 22:49:06 +0330https://virgool.ir/@Ethics_Technology/قدرت-مردم-یا-رسانه-x78gssmkjoexنقدی کوتاه بر قسمت اول سریال «Black Mirror» کسی که سریال «آیینه‌ی سیاه» را تماشا نکرده باشد، وقتی با اولین تعریف‌ها از این سریال مواجه می‌شود، در نگاه اول از داستان انتظار دارد که او را با موضوعی عمیق درگیر کند. اما هنگامی که بیننده اولین دقایق قسمت آغازین سریال را می‌گذراند، لبخندی از روی غرابتِ مضحکِ داستان بر لبانش نقش می‌بندد. کسی که انتظار دارد از ابتدا با خیل عظیمی از دیالوگ‌های پر معنا(مانند دیالوگ‌های سریال WestWorld) مواجه شود، با درخواست عجیب یک آدم‌ربا از یک نخست وزیر مواجه می‌شود. آدم‌ربایی که برای آزادی یکی از اعضای خانواده‌ی سلطنتی، کاری را طلب می‌کند که هر ذهن سالمی آن را شرم‌آور و دور از شأن یک انسان می‌داند.اما ظاهراً این تمام داستان نیست! هیچ نخست وزیری آن‌قدر ضعیف نیست که نتواند تهدید یک آدم‌ربای روانی را پاسخ دهد. اما انگار فقط 9 دقیقه لازم است تا یک ویدئو، توسط پنجاه هزار نفر دیده شود. بله؛ یک نخست وزیر در برابر یک آدم‌ربای روانی آن قدر ضعیف نیست، اما یک نخست وزیر در برابر یک آدم‌ربای روانی مجهز به سلاح رسانه واقعا ضعیف است!رسانه‌ای که به لطف در هم آمیختگی با پدیده‌ی شبکه‌های اجتماعی، قدرتی کنترل نشده و شاید مخرب را در اختیار انسان‌ها قرار می‌دهد. کارگردان رسانه‌ای را نمایش می‌دهد که به لطف در هم تنیدگی‌اش با تک اراده‌های انسانی، قدرت کنترل اطلاعات را از دست کوچک ترین واحد جامعه –یعنی انسان- تا قدرتمندترین نهادهای آن –یعنی حکومت- گرفته است. در این جهان دیگر ارتباطات اجتماعی، مانند ارتباطات اجتماعی قبل نیست. نگاه انسان به انسان، طبیعت، زندگی، دین و تمام آنچه میراث مفهومی بشر نامیده می‌شود دگرگون شده‌است.کارگردان حتی صورتی جدید از تروریسم را که حاصل این جهان فناورانه است، به ما می‌نمایاند. صورتی که در آن یک نخست وزیر تا ابد صفت بدنامی را در تاریخچه‌های مکتوب، در کنار نام خود می‌بیند. تروریسمی که یک انسان و یا شاید یک ملت را درگیر دوراهی‌ای می‌کند که هر دو راه آن، افول کرامت آن انسان یا آن ملت را در پی دارد. دیگر وقت انتخاب است. رسانه‌ای که حضورش در حوزه‌ی آگاهی ما با چند حرکت انگشت یا چند کلیک محقق می‌شود، مردم جامعه را به انتخاب می‌خواند. انتخابی که شاید در دنیای سنتی شایستگی‌های خاص خود را می‌طلبید اما در دنیای جدید با همان چند حرکت انگشت یا چند کلیک محقق شدنی است.انتخابی که در دنیای قدیم عده‌ای محدود را درگیر خود می‌کرد، در دنیای جدید، بخاطر تبدیل شدن هویت مجازی به بخشی از هویت انسان، به یک اجتماع تسری می‌یابد. شاید در دنیای قدیم برای چنین قضاوت‌هایی زمان زیادی صرف می‌شد اما ابزارهای قضاوت در دنیای جدید، سرشار از عناصر متقاعد‌کننده‌ای هستند که ذات بی‌حوصله‌ی انسان مدرن را می‌شناسند؛ شاید با چند ترفند روانشناسانه در یک نظرسنجی ساده اما مهم، تمام آن‌چه که برای بر باد دادن حیثیت یک انسان بی‌گناه لازم است، فراهم شود. بدین‌گونه است که رسانه، می‌تواند نظر و آراء یک جامعه را طوری هدایت کند، که مانند آوار بر سر خود آن جامعه یا یک انسان -مانند نخست وزیر داستان ما- خراب شود. گویی تمام آن‌چه ظهور و بروز دموکراسی در عصر اینترنت می‌نامند، توهمی بیش نیست.در نهایت این‌جاست که ذات سهل الوصول و برق‌آسای رسانه‌های اجتماعی اثر خود را بر تصمیم گیری‌های انسانی می‌گذارند. این‌جاست که انسان مدرن، که تحت تاثیر همین ذات برق‌آسا شرطی شده و عجولانه رفتار می‌کند، دست به تصمیم‌گیری‌هایی می‌زند که سرنوشت انسانی دیگر را برای همیشه با مفهوم ذلت عجین می کند. در پایان، آن‌چه که می‌ماند، شرمی است که کارگردان در قالب سکوت به نمایش در می‌آورد. سکوتی که یک جامعه، چنان سرود ملی، با آن همخوانی می‌کند. سرود ملی‌ای که تا ابد در یادها باقی خواهد ماند.تقاطع اخلاق و فناوریتقاطع اخلاق و فناوریMon, 24 Dec 2018 21:36:59 +0330https://virgool.ir/@Ethics_Technology/این-صدا-از-بیرون-نیست-sqdkbx8vsn75این روزها هر جا که می‌‌رویم به چشم می‌‌آید، البته بیشتر از آنکه به چشم بیاید، به گوش می‌‌آید! هندزفری وسیله‌‌ای است که برای بسیاری از ما تبدیل به جزء لاینفک زندگیِ روزانه‌‌مان شده است؛ در شلوغی مترو یا در خلوت خانه فرقی نمی‌‌کند، از آن استفاده می‌‌کنیم. گاهی اما چیزی فراتر از استفاده کردن اتفاق می‌‌افتد، ما خود را به هندزفری می‌‌سپاریم. پرسشی که من در این نوشتار کوتاه سعی می‌‌کنم به آن بپردازم این است: آیا با استفاده از هندزفری، نحوۀ مواجهۀ ما با امرِ شنیداری (The audible) تغییر می‌‌کند؟ پاسخ من به این پرسش مثبت است و در ادامه سعی می‌‌کنم آن را روشن‌‌تر کنم. پیشاپیش به ناکامل و ابتدایی بودنِ این نوشتار معترفم.بنیادی‌‌ترین تغییری که هندزفری در مواجهۀ ما با امر شنیداری به وجود آورده است، دو تغییرِ شبیه به هم می‌‌باشد:- مواجهۀ "بی فاصله" با امر شنیداری؛- مواجهۀ "بی‌‌واسطه" با امر شنیداری؛من در ادامه سعی می‌‌کنم این دو مورد را شرح داده و پیامدهای آن را واکاوی کنم.شنیدارِ بی‌‌فاصلهما همواره بین خود و منبع تولید صدا فاصله داشته‌‌ایم. گاهی این فاصله را به نحو دیداری می‌‌بینیم – می‌‌بینیم که چند متر آن سوتر کسی در حال نواختن موسیقی است – و گاهی به واسطۀ توانایی شنیداری‌‌مان از آن آگاهیم – خودرویی که از خیابان عبور می‌‌کند و من آن را نمی‌‌بینم - . اما در مورد هندزفری این فاصله تا جای ممکن حذف می‌‌شود. گویی منبع صدا نه در بیرون که در درون ماست. به این ترتیب ما به گونه‌‌ای تازه و بی‌‌سابقه "در جهان بودن را" تجربه می‌‌کنیم، به این معنا که وارد جهان تازه‌‌ای می‌‌شویم ( چونان که با هر مصنوع تکنیکیِ نوظهوری وارد یک جهان تازه می‌‌شویم) جهانی که در آن امر شنیداری با من فاصله‌‌ای ندارد، در من است و در من حضور دارد. در چنین جهانی، امر شنیداری نسبت به محل من بی‌‌تفاوت است، مهم نیست مکان من تغییر می‌‌کند یا خیر، مهم نیست در حال حرکت هستم یا خیر، مهم نیست در چه وضعیت بدنی‌‌ای هستم (نشسته‌‌ام یا ایستاده‌‌‌‌ام؟) در همۀ این حالت‌‌ها امر شنیداری همین جاست، با من است، ثابت و لایتغیر. به عبارت دیگر هندزفری، امر شنیداری را از یک ویژگیِ متغیرِ جهان به یک ویژگیِ ثابت تبدیل می‌‌کند. شنیدار بی‌‌واسطهاما بی‌‌واسطه‌‌گیِ این مواجهه دقیقاً به چه معناست؟ برای تبیین آن از آموزه‌‌های پساپدیدارشناسیِ دون آیدی استفاده می‌‌کنم. از نظر آیدی رابطۀ انسان با مصنوع تکنیکی را در 4 نوع رابطه می‌‌توان دسته‌‌بندی کرد:- رابطۀ تجسد[1]مهم‌ترین ویژگیِ رابطۀ تجسد، شفافیت و ناپیداییِ مصنوع تکنیکی‌ست که واسطۀ بین تجربه و جهان خارج شده است. به این معنا که در این رابطه خودِ مصنوع تکنیکی مشاهده نمی‌شود و گویی به بخشی از جسم ما تبدیل شده است. برای مثال می‌توان به عینک یا شیشۀ پنجره اشاره کرد. وقتی که شخص از عینک استفاده می‌کند – عینک، واسطۀ بین او و تجربۀ او از جهان می‌شود، به این معنا که تجربۀ او از جهان با و بی عینک دو تجربۀ متفاوت است- در واقع خودِ عینک مدخلیت ندارد، این طور نیست که شخص به خودِ عینک نگاه کند، بلکه از طریقِ عینک به جهان خارج می‌نگرد. - رابطۀ هرمنوتیکی[2]در این رابطه فناوری نه بخشی از جسم ما که بخشی از جهان است و اگرچه کماکان واسطۀ ادراک ما از جهان می‌باشد اما شفافیتی را که در رابطۀ تجسد وجود داشت ندارد. به عبارت دیگر در این رابطه خودِ مصنوع تکنیکی دیده می‌شود و مدخلیت نسبی دارد. برای مثال می‌توان به دماسنج اشاره کرد. - رابطۀ غیریت[3]در این رابطه، فناوری به بیشترین درجۀ تشخص می‌رسد و به عنوان یک غیر یا دیگری مطرح می‌شود. برای مثال ربات‌ها یا اسباب‌بازی‌ها دارای این ویژگی‌ها هستند. - رابطۀ زمینه[4]در این رابطه، فناوری بخشی از زیست‌جهانِ ما را شکل می‌دهد. درست مثل رابطۀ تجسد، در این رابطه‌ هم فناوری دیده نمی‌شود، اما این دیده نشدن به شفافیتِ آن برنمی‌گردد – مثال عینک- بلکه به پوشیدگی و به معنایی غیبتِ آن برمی‌گردد. برای مثال سیستم گرمایشی یک آپارتمان نمونۀ خوبی برای این رابطه است. ما "از طریق" سیستم گرمایشی با جهان ارتباط برقرار نمی‌کنیم – به معنایی که "از طریق" عینک جهان را می‌بینیم و با آن ارتباط برقرار می‌کنیم- بلکه سیستم گرمایشی، بی آنکه دیده شود، زمینه و فضایِ زیستیِ ما را به نحو خاصی تنظیم می‌کند و تا وقتی دچار مشکل نشود اساساً متوجه حضور آن نمی‌شویم. حالا باید بپرسیم که هندزفری در کدام یک از این مقولات جای می‌‌گیرد؟ از نظر نگارنده، رابطۀ ما با هندزفری ترکیبی از دو رابطۀ تجسد و زمینه است. هندزفری از طرفی در ما متجسد شده است، به این معنا که خودِ ابزارِ آن محل توجه نیست و تبدیل شده است به بخشی از بدنِ ما، از طرفِ دیگر رابطۀ ما با آن مثل رابطۀ ما با عینک نیست، چنین نیست که من از طریق هندزفری جهان را بشنوم. بلکه هندزفری تبدیل می‌‌شود به بخشی از زیست جهانِ من، بخشی از جهانی که در آن به سر می‌‌برم. علی ای حال آنچه بین این دو مقوله مشترک است، شفافیت و ناپیداییِ مصنوع تکنیکی است. شفافیتی که منجر به نوعی رابطۀ بی‌‌واسطه با آن می‌‌شود. به این معنا که گویی مصنوع تکنیکی بخشی از بدنِ ما و در این موردِ خاص همزمان بخشی از جهان ما شده است. این شهود را طور دیگری هم می‌‌توان تقویت کرد. چنان که از نامش هم پیداست، هندزفری قرار بود تا دست‌‌های ما را آزاد کند. به عبارت دیگر، قرار بود تا با برعهده گرفتنِ وظایفِ بخشی از بدن ما– دست‌‌ها – آن را رها کند. هندزفری با اضافه شدن به بدنِ ما، به تعبیری به عنوان یک عضو جدید این مقصود را برآورده کرده است. به این ترتیب هندزفری تبدیل شد به بخشی تازه از بدن من. من به لحاظ جسمانی با آن آمیخته و به معنایی ضعیف با آن یکی شدم. به همین خاطر است که خیلی اوقات اصلاً فراموش می‌‌کنیم که هندزفری در گوشمان داریم. توسعه‌‌های جدید هم در راستای همین شفافیت است، مثلاً اینکه سیم هندزفری حذف می‌‌شود، کیفیت پخش طوری می‌‌شود که صدای تولید شده طبیعی‌‌تر باشد؛ همه و همه در راستایِ محوِ بیشتر این مصنوع تکنیکی هستند. در نهایت اینکه این دو تغییر بنیادین منجر به آن می‌شوند تا ما تجربۀ جدیدی از جهان داشته باشیم. یا به تعبیرِ هایدگر، جهان، به گونه‌‌ای تازه خود را منکشف کند. و همین "انکشاف تازه از جهان" است که ما را جذب خود می‌‌کند. در ادامه به پیامدِ اصلیِ این انکشاف جدید می‌‌پردازیم. پیامد: کنترل ‌‌ حالا که نمی‌‌توانم جهان را تغییر دهم، حالا که نمی‌‌توانم کاری کنم تا افراد دور و برم سکوت کنند یا آواز بخوانند، جهانِ از پیش موجود را رها می‌‌کنم و دست به کارِ خلقِ جهانِ تازۀ خودم می‌‌شوم. جهانی که در آن یکی از ویژگی‌‌های بنیادین، یعنی امر شنیداری، تحت کنترل مطلق من است. من با هندزفری جهانِ خودم را کوچک‌‌تر می‌‌کنم (پیش از آن می‌‌توانستم صداهایی را که در چند متری من تولید شده‌‌اند را بشنوم، اما حالا فضای دسترسیِ من تقریباً صفر شده است، من به لحاظ شنیداری به حدودِ بدنِ خودم محدود شده‌‌ام) اما در عوض آن را کنترل‌‌پذیرتر می‌‌سازم. این کنترل‌‌پذیری وجه دیگری هم دارد. صوت، ذاتاً در فضا توزیع شده است، در فضا پخش شده است. صدای شکستنِ لیوانی که از روی میز می‌‌افتد در تمام فضا می‌‌پیچد و هر کسی که به اندازۀ کافی نزدیک باشد، فارغ از زاویه‌‌ای که با محل سقوط لیوان دارد، صدای آن را می‌‌شنود. اما در مورد هندزفری این طور نیست. صدا، در هندزفری کانالیزه شده است، گویی دو مجرای اختصاصی در جهان ساخته شده‌‌اند تا آن را درست به درون من هدایت کنند. هندزفری مثل دستی جادویی صدا را از فضا جمع کرده و آن را در من متمرکز کرده است. در انتهای این نوشتار ممکن است خواننده بپرسد که این تحلیل‌‌ها برای چیست؟ چرا مسئله‌‌ای به این ساده‌‌گی را باید این قدر پیچیده کرد؟ ما از هندزفری استفاده می‌‌کنیم به دو دلیل بسیار ساده: 1. صدا را بهتر بشنویم. 2. دست‌‌هایمان آزاد و رها باشند.در مورد نقد اول می‌‌توان گفت که البته در موارد زیادی چنین است، اما در موارد متعددی هم این مسئله صادق نیست. بسیاری ترجیح می‌‌دهند که در خلوت خود نیز از هندزفری استفاده کنند. خلوتی که در آن هیچ صدای مزاحمی وجود ندارد. در مورد دوم هم می‌‌توان گفت اگر فقط این بود، چرا باید امروز با تنوع بسیار بالایی از هندزفری‌‌های مختلف با کارکردهای یکسان مواجه باشیم؟ پس نمی‌‌توان کارکرد (Function) هندزفری را به آزاد کردن دست‌‌ها تقلیل داد. البته نهایتاً باید بگویم که دعویِ من تکذیبِ این دو علت ساده به مثابه انگیزۀ آدمیان برای استفاده از هندزفری نیست، بلکه ادعای من این است که این دو، همۀ علت نیستند و همۀ شهودهای ما در مورد هندزفری را نمی‌‌توانند تبیین کنند ولذا نیازمند دیدگاه‌‌های پیچیده‌‌تری هستیم. [1] embodiment relations[2] hermeneutic[3] alterity relations[4] Backgroundتقاطع اخلاق و فناوریتقاطع اخلاق و فناوریTue, 18 Dec 2018 13:24:31 +0330