https://virgool.ir/feed/@DrMAZمحمدامین ضرابی هستم - پزشک و نویسنده هستم و علاقه‌مند به کتاب و نوشتن در زمینه‌‌ی روان، رفتار، خودشناسی و علوم ذهن و مغز.fa2026-11-11 11:01:10https://files.virgool.ir/upload/users/2889504/avatar/dxWJm9.jpghttps://virgool.ir/@DrMAZhttps://virgool.ir/@DrMAZ/ملاقات-با-خویشتن-evgkhzp6oclfیک روزبالأخرهناگهانی و از پیش معین نشده،دست در دست دروغ‌هایی که به خود گفته‌امبی‌آبرو و خجل،با خودم ملاقات خواهم کرد.او دست‌ها به کمر، ایستاده، منتظر و خشمگین؛و من، خمیده و پیر، آشنا به چنین حالتی، ناراحت و ترسیده،سر به پایین افکنده از فرط شرم،چون شیشه‌ای در برابر سنگیکه هر ثانیه مرگ خویش را پیش چشمانش می‌بیندزجر انتظار آن‌چه در شرف وقوع است رادر وجودم تحمل می‌کنم.شیشه‌ای در برابر سنگی،شقیقه‌ای در برابر تفنگی،صورت نرم کودکی در پیش دستان پهن و زمخت پدری، آماده‌ی سیلی‌.اما لب به سخن ناگشوده هویدا بود که اوبا من سر آشتی داردولی تاب بیانش را نداشتچرا که مظلوم وقتی بیشترین ظلم را تحمل می‌کنددیگر فریاد نمی‌زند و با سکوتش، ظالم را خجالت‌زده می‌کند.به راستی، من ظلم کرده بودم؟این سال‌ها که با نقاب‌های مختلف در برابر خویشتن خویشظاهر می‌شدم، ظلم به او بود یا لطف؟شاید بقای او در گرو نشان دادن چهر‌ه‌های دیگری بودکه او بالقوه می‌توانست داشته باشد؟شاید این که در این سال‌ها متوجه فریب نشده بودو کلام بر زبان نیاورده بود، از سر رضایت بود:مگر نه این است که سکوت نشانه‌ی رضایت است؟یا شاید سکوتش پوششی برای پنهان نمودن امیدش بود به بهبود اوضاع جهان.اما من هیچ‌گاهاین امید کهنه و مکرر را درنیافته بودم.شاید از پشت چشم‌‌های صورتک، آن‌چه هست“آن‌چه می‌خواهم باشد” تعبیر می‌شود.محمدامین ضرّابیمحمدامین ضرّابیMon, 04 Dec 2023 21:33:57 +0330https://virgool.ir/@DrMAZ/من-شرم-دارم-hlq2ab9iidu3من خجالت نمی‌کشم. شرم دارم!هیچ انسانی نیست، مگر با باری از شرم در کوله‌ی پشت خویش که همیشه آن را با خود حمل می‌نماید. نه مگر روزی، جایی، آن‌چه گمان ناراست بودن آن را از یاد برده بودیم یا از ابتدا ظن غلط بودنش را نداشتیم، توسط ما و با یا بدون اختیارمان به وقوع پیوسته و همان لحظه، همان دم، آغازگر لطمه‌ای بوده که بهدها به شرم بدل شده است؟نمی‌توان کسی را یافت که شرمی در اندرون خویش نیابد و وجودی عاری از آن داشته باشد. چون شرم، نه فقط حاصل انفعالات درون ذهن ما، که برآمده از پژواک عمل ما از جامعه به طور عام و تک تک افراد به طور خاص است. شاید کاری، کنشی یا واکنشی از سمت ما، مطابق آن‌چه در ذهن داریم به تمامی صحیح معنا بدهد و پیکره‌ای تندرست داشته باشد اما به دلیلی "پیرامون" آن را پذیرا نباشد و ما را مذمت کند. نکوهشی که هیچ‌گاه انتظارش را نداشتیم. وقتی متحملِ گذرِ کندِ زمان می‌شویم، آهسته آهسته درمی‌یابیم که چیزی در ما رسوخ کرده و خوب که وارسی‌اش می‌کنیم تکه‌های زنگ‌زده‌ی مذمومی فعل خویش را می‌بینیم، به‌گل‌نشسته با لبه‌هایی تیز و بران که گاهی خون به دل ما می‌کند. شرم، فراموش‌ناشدنی و محکم با گردنی برافراشته و تِرِخت، چشم در چشم خویشتنِ ما، نگاهمان می‌کند و به آش نخورده و دهان سوخته می‌ماند. کاری نکرده و مجازات شده. آبی بر زمین ریخته و بخار شده. شرم، این ارتباط پرنوسان اخلاق و عمل، گریبان آدمی را می‌گیرد و راه نفس کشیدن آسوده‌ي روان را از او می‌گیرد.محمدامین ضرّابیمحمدامین ضرّابیMon, 02 Oct 2023 15:32:40 +0330https://virgool.ir/@DrMAZ/وقتی-دیگر-به-خودمان-شفقت-نمی-ورزیم-چه-بر-سرمان-می-آید-nxwwrkeqvbxaچیزی شبیه به روان ما، وقتی به آن توجه نمی‌کنیم.سال‌ها، تو بگو قرن‌ها، کار و تلاش در پی رسیدن به چیزی. زندگی هدف‌مند، سرشار از شور زیستن و انسجامی در درون و بیرون و هم‌نوایی آن‌چه باید باشی و آن‌چه می‌خواهی باشی. زندگی رضایت‌مند و حس شادی درونی و خوش‌حالی بیرونی. تقریباً زندگی و زیستنی فربه و خواستنی، چه بسا رشک‌برانگیز.اما نه ناگهان، که در همان سال‌های خوشی و سرمستی و زندگی کامل، و در عین کمال، پر از نقص،‌ تیشه به ریشه‌ي روان پرقدرت تو می‌خورد و تو، غرق در دل‌فریبی زندگی، متوجه علامت‌های این کشاکش درونی و این اتفاقِ در شرف وقوع نیستی.ای بسا کودکی که با خنده‌ای از بلندی می‌پرد و با صورت به زمین می‌خورد و آنی،‌گریه‌اش به خنده‌ای بدل می‌شود. ای بسا خماری که درد می‌کشد اما جنس را جور می‌کند و می‌کشد و اوج را تجربه می‌کند.و ای بسا چیزهایی بسیار شبیه به این.اما مشکل تو این‌جاست که متوجه تخریب آن‌چه نباید تخریب کنی نیستی. تلاش برای دستآوردهای بیرونی و پز و افتخار به آن‌ها تو را مست و شاید مسخ نموده و همین، تو را از خود غافل نموده و بعد از زمانی که می‌تواند چندین دهه باشد تو با لاشه‌ای توخالی از خودت مواجه خواهی شد.گاهی می‌بینی که هر چه می‌کنی نمی‌شود اما نمی‌فهمی که این نشدن، ریشه در خستگی تو دارد نه انجام‌ناپذیری کار. همین‌طور ادامه می‌دهی و نشدن‌های بسیار به سان علف هرزی از خاک مسیر تو سر در می‌آورند. تو در انتظار میوه و درخت وجودت در حال خشک‌تر شدن.از این روست که گفت: "به کجا چنین شتابان؟"خودت را در آغوش بگیر و درونت را نو کن. نه برای بیرون، که با عشق درون، گام در راه بردار و هوای خودت را داشته باش. روانی جلایافته با خرد و تندرست از فرهنگ را برای خود بساز تا بیدی نباشد که به هر بادی بلرزد و خستگی بر او غالب آید و او را فلج کند.خودت را بغل کن. خودت را دوست داشته باش. این نه به معنای حذف یا فراموش کردن دیگری در زندگی، بل کمک کننده به قدرتمند نمودن خود در راه دیگرمداری نیز هست. زندگی جز با دیگری معنا نمی‌یابد اما هر دیگری‌ای خودی برای خویشتن است و می‌بایست ابتدا در مسیر تقویت خود گام بردارد و بعد دیگری را دریابد.پس گمان نکن که خودشفقتی همان خودشیفتگی‌ست. ای بسا خودشیفته‌ای که تنها خیال خام و وهمی از نگاه‌بانی خود دارد و درواقع بر ضد خویش عمل می‌کند.خودت را دریاب.محمدامین ضرّابیمحمدامین ضرّابیSat, 30 Sep 2023 19:02:04 +0330https://virgool.ir/@DrMAZ/زخم-های-وجودی-به-چه-کار-می-آیند-rpnwghedej5cپنهان پشت زخم خودزخم‌ها، هیچ‌گاه برای قرارگیری در تعابیر عاشقانه، کم نیاورده‌اند. زمانی، این دیالوگ زیبای شمس تبریزی با مولوی، دست به دست می‌چرخید که: ⁃ پس زخم‌هامان چه؟ ⁃ نور از آن‌ها وارد می‌شود! در اولین نگاه، به نظر می‌رسد که این گفت و گو ناقص یا ناپخته است. اما شمسِ پرنده و مولانا هر دو به تمامی مصاف آزموده‌ی کارزار عقل‌اند و سختی‌چشیده‌ی میدان‌های بسیار زندگانی، سمندِ عرفان را - البته با افسار خِرَد - می‌رانند. آن دو اگر چه بر قله‌ی کوه عشق ایستاده‌اند ولی تاج دانش و عقل‌ بر سرِ پر شورِ خویش نهاده‌اند. پس احتمالاً منظوری در این عبارت نهفته است که در تصویر اولیه‌ی نقشِ این سؤال بر پرده‌ی ذهن به چشم نمی‌آید. من، بعد از سال‌ها دو زانو نشستن، در برابر‌ منبر مولانا، و یادگیریِ بسیار از او گمان می‌کنم که نگرانی‌اش از وجود زخم، بس به‌جا و قابلِ انتظار است. او هر چند در عالمی فراتر از عالم انسانی و در ورای سحابِ دنیاییِ فکر، طیران می‌کند، اما با درد انسانِ این‌جایی ناآشنا نیست، چرا که خود، پیش از “آن‌چنان‌”ترین شکلِ وجود، “عادی‌”ترینِ آن را برمی‌گزیند و این مهم، در جای‌جای اشعار او هویداست. پس او حق دارد که ابهامِ تردیدآلودی که نسبت به پدیده‌ی “زخم” دارد، در این سؤال و به شکل پرس و واپرسی با شمس تبریزی، نشان دهد.اما شمس، این خورشید آسمان تفکر ناب، که استادیِ مولانا‌ را خودخواسته به گردن نهاده و عزم تعلیم او را دارد، آیا سنگ زخم‌ها را به سینه می‌زند و زندگی دردناک را دوست دارد؟ نه. او خاطری جمع و روشن و نه مکدر و غم‌انگیز دارد و اگر انسان ناراحتی بود، هیچ‌گاه به مذاق انسان طربناکی چون مولانا خوش نمی‌آمد. پس شاید این درویش جهانگرد، این شمس‌ پرنده‌ی پراننده، روحیه‌ی مازوخیستی و خودرنجوری داشته و بیمارگونه طالب جذب رنج‌ها به خویشتنِ خویش‌ باشد. باز هم پاسخ منفی‌ است. او در بازگشت به قونیه و هم‌صحبتی با مولانا، آن‌چنان از ایذاء جماعت متعصب و کینه‌توز رنجید که تحمل آن را برنتافت و با وجود شدت علاقه‌ی زیادش به مولوی، او را ترک گفت و آرامش را ترجیح داد.تو گویی مقصود شمس، از آن‌چه از ظاهر امر دریافت می‌شود، بس گام فراتر می‌گذارد. اگر زخمی قرار است در انتها مسیر عبور نور به درون آدمی باشد، شاید نه زخم، که وجود آدمی باید آن‌چه را به درون راه می‌یابد، “به نور تعبیر کند” .یعنی اگر زخمی بر آدمی وارد می‌آید، به سان تابعی،‌ ورودی و خروجی متفاوتی خواهد داشت. چیزی را دریافت می‌کند و چیز دیگری از خود به بیرون منتقل می‌نماید.مثالی می‌زنم. افرادی که از جبهه‌های نبرد، زنده به خانه باز‌می‌گردند غالباً به اختلالی به نام اختلال استرس پس از سانحه[1] مبتلا می‌شوند. آن‌ها خودشان را حتی با زور و تقلا نمی‌توانند از شر صدمه‌ها و رنج‌هایی که بر یارانشان رفته و کشتارها و گلوله‌هایی که از نزدیک شاهدش بوده‌اند خلاصی ببخشند. با آن خاطرات شبانه‌روز زندگی می‌کنند و ثانیه‌ای از آن‌ها فراغت نمی‌یابند. اما این فقط بخشی از ماجراست. عده‌ای هم زنده از جنگ‌ها به خانه بازمی‌گردند. زندگانی طبیعی خود را از سر می‌گیرند. کتاب خاطرات جنگ می‌نویسند. مسئولیتی در زمینه‌های دفاعی و نظامی قبول می‌کنند و به کمال آن را انجام می‌دهند. از خاطرات تلخشان آموزه‌های کارساز و ناب و غنی استخراج می‌کنند و آن را به نسل‌های بعد منتقل می‌نمایند. دیگر نه آن‌ها اسیر یاد جنگ، که آن خاطرات اسیر آن‌ها هستند و هر طور بخواهند با آن‌ها رفتار می‌کنند.چرا عده‌ای دچار اختلال استرس پس از سانحه نمی‌شوند؟ همه در یک جنگ و با یک ارتش و یک لشکر بوده‌اند، همه با یک دشمن می‌جنگیدند، پس چرا واکنش‌هایشان متفاوت است؟یا بازماندگان اردوگاه‌های کار اجباری نازی‌ها و واقعه‌ي هولوکاست، نیز رفتارهای متفاوتی از خود نشان می‌دهند. تعداد زیادی از آن‌ها علی‌رغم شادی از جان سالم به در بردن از یکی از وحشیانه‌ترین جنایات تاریخ، اما از شنیدن نام آن هم احساس ترس می‌کنند و گاهی تاب تحمل آن را ندارند که در این باره‌ای کلمه‌ای بر زبان بیاورند. اما بوده‌اند کسانی چون ویکتور فرانکل که در این زمینه کتاب‌هایی مفید و درخور نوشت و بنیان‌گذار مکتب سوم روان‌درمانی وین یعنی معنادرمانی[2] شد. او هم طعم گس سختی‌های اردوگاه اجباری را چشید و بعد از آزادی، با مرگ عزیزترین‌هایش مواجه شد. چرا واکنش آدم‌ها در شرایط یکسان متفاوت است؟نکند شمس تبریزی وارد شدن نور از زخم‌ها را تنها برای گروه خاصی از جامعه که شاید بتوان آن‌ها را مقاو‌م‌تر و سرسخت‌تر دانست قابل قبول و شدنی می‌داند؟ نه! او کم آدم ندیده و کم سختی نچشیده بود. او جامعه‌شناس بود و می‌دانست بر مردمان زمانه چه می‌گذرد و چه اثری از خود بر آن‌ها بر جای می‌گذارد. پس نه! او برای همه و خطاب به همه سخن می‌گفت.آن‌چه به ذهن من خطور می‌کند این است که مقصود این شمس نَوّار و پرنده‌ی طیار، انسانی کامل و جامع‌الأضدادی به معنای واقعی کلمه بی‌نقص است. بعید نبوده اگر شمس به میل دین و بر طریق انسان‌سازی و توسعه‌ي روان آدمیان زمان خویش، سعی در به کمال رساندن شخصیت‌هایی که انتخابشان می‌کرد داشته باشد و بخواهد کمال‌گرایانه آن‌ها را به سرحدِ توان روان خویش برساند.شاید انسانی که در اول مسیر انسان شدن گام برداشته است نتواند هر زخمی را تاب بیاورد و از دل بدی‌های آن خوبی بیرون بکشد. شاید در همان ابتدا،‌ رنج، او را متلاشی نماید و چیزی جز تکه پاره‌های وجودش برایش نماند. اما همین که او در مسیر گسترش خویشتنِ خویش قدم برداشته و سعی در وسعت بخشیدن به خود می‌نماید وضع به گونه‌ای دیگر می‌شود. و اگر او پس از سال‌ها ریاضت و سرسختی به خرج دادن و استواری و پادشکنندگی،‌ به نقطه‌ای ایده‌ال برسد دیگر زخم‌های وجودش نه منشأ درد که مولد نور می‌شوند. شاید وجود کامل انسانی که در مسیر زندگی بارها مثل یک چینی، شکسته و با زر ناب بند زده شده است از عذاب و سختی و مشقت تعبیری متفاوت ارائه می‌دهد. و منظور شمس هم همین است.[1] Post-Traumatic Stress Disorder[2] Logotherapyمحمدامین ضرّابیمحمدامین ضرّابیSun, 24 Sep 2023 12:25:54 +0330https://virgool.ir/@DrMAZ/پادشاه-فصل-ها-ufuqmj15kk7yرنگارنگی پاییزدستش‌ را در جیب‌های شلوار پارچه‌ای گشادش کرده بود،نگاه به زمین دوخته و مثل آن‌هاکه متوجه اشتباه خود شده‌اند،سر تکان می‌داد.آهی کشید، آستین‌هایش را، که تا بالای آرنج، وسط بازوها، تا زده بود، با ناراحتی که از لب‌های به پایین کشیده شده‌اش هویدا بود، آرام به پایینبرگردانید و دکمه‌هایش را بست.سرش را بالا آورد. کت نیلی‌رنگش را از روی صندلی چوبی اتاق خالی برداشت و به تن خسته‌ی خود پوشانید.خم شد تا کیفش را از روی زمین، کنار در ورودی، همان‌جا که کفش‌هایش را گذاشته بود، بردارد و در این حال به این می‌اندیشید که چه شد که به این‌جارسید؟ قرار نبود این‌چنین تنها، مانده و طرد شده، مجبور به ترک و رفتن شود. فکر نمی‌کرد روزی، این حرارت را بگذارد و برود و جایش را با دیگری عوضکند. شاید گول سبزی و طراوتش را خورده بود. شاید این زنده بودن را به اشتباه، ابدی می‌پنداشت. شاید گمانِ مرگ به ذهنش خطور نکرده بود. یا شایدهیچ یک از این‌ها نبود و تنها، باور نمی‌کرد که با رفتنش زندگی باز هم جریان داشته باشد و حتی زیباتر از قبل ادامه یابد.به سمت در رفت. دستش را روی دستگیره گذاشت اما قبل از به پایین آوردن آن، سینه‌اش را صاف کرد و بدون خم به ابرو آوردنی، با گردنی ترخت و سریبالا گرفته، با نگاه بالا به پایین، در را گشود. اما همین که چشمش به او افتاد، حیرت کرد. فکر نمی‌کرد چنین جلال و جبروتی، چنین رنگارنگی و زیبایی‌ایانتظارش را بکشد. تمام آن خشکی و جمودش، آنی، نه از ضعف، که از شوق به نیستی بدل شد. تن نیمه‌جانش را به بیرون در کشید و با دهانی که ازبُهت، باز مانده بود، به خرامیدنِ او به درون نگاه کرد.“پاییز” پا به درون گذاشت و در را پشت سرش به روی “تابستان” بست تا نود روز اقامتش را از سر بگیرد.آغاز پاییز، پادشاه فصول، بر شما مبارک??محمدامین ضرّابیمحمدامین ضرّابیSat, 23 Sep 2023 20:29:04 +0330https://virgool.ir/@DrMAZ/چه-کسی-واقعاً-ما-را-دوست-دارد-hyhn5nnzgbrnدوست داشتنآن‌ها که از صمیم قلب دوستمان دارندو همیشه جایی در گوشه‌ی قلبشان برای ما نگاه داشته‌اندما را از راهی که خودشان به خوبی می‌داننداز این صمیمیت آگاه می‌سازند.این راهشایدطریقه‌ی رفتاریست که با ما دارند:ما را نه متوجه خودشان،که معطوف خودمان می‌کنند.خودشان را از ما طلب ندارندبلکه خویشتن ته‌نشین شده‌ی ازیادرفته‌مان رابا خودِ باد شده‌ی توخالی خودماندوباره آشتی می‌دهند.مسیر دوستی‌های راستیندایره‌ای حول محور خویش است،نه خط صافی به دیگری.محمدامین ضرّابیمحمدامین ضرّابیFri, 22 Sep 2023 02:15:22 +0330https://virgool.ir/@DrMAZ/عادت-ها-با-ما-چه-می-کنند-did2v5z6mxlaمسخِ عادتکودکی دوان بوددر پی گنجشک چموش و ریزنقش‌ عادت در کوچه‌ی ذهن.می‌دانست که می‌گریزد و ماندگار نیستحتی انتظار این گریز را،این فرار از پیش معین شده‌ی هر روزه راداشت؛ولی گویی این‌که آن‌چه می‌اندیشید که قرار است اتفاق بیفتداتفاق می‌افتاد،برایش خوشایندی دلپذیرتر و شیرینی بیش‌تری‌ داشت؛تا مواجهه با حقیقت شوم و بی‌پرده‌ی عادات:این‌که کهنه می‌شوند واو را نه تنها به جایی نمی‌رسانند،که از دایره‌ی هستی و بودنبه نیستیِ روزمرگیسوق می‌دهند.محمدامین ضرّابیمحمدامین ضرّابیThu, 21 Sep 2023 22:00:47 +0330https://virgool.ir/@DrMAZ/چگونه-می-توان-حقیقت-زندگی-را-دریافت-gg818asiaygsزندگیپُکی به سیگارش زدسر بزرگش را بالا آوردو با نگاهی‌ نشان از پرسشگری صاحبش،به من رو کرد و گفت:زندگی را چگونه بفهمم؟با صدایی که برای خودم تازگی داشت و بعد از سرفه‌ای،نه از آن‌ها که برای گذران زمان تا یافتن پاسخ استبل آماده شدن حریفی برای رزمی را مانند،گفتم:با مرگ.قرار را جز با طلب بی‌قراری،و آرامش را جز‌ در جست‌و‌جوی ناآرامی گام زدن،و گوارش را جز با خوراندن ناگوار زهر‌ به خود نمی‌توان تجربه کرد.آن‌چه از دیگراندر پوشش خواهش و در لباس تمنا می‌خواهی،از خودت بخواه و در خودت بجو.اراده‌ات را به سان چاقویی بر سنگ تمرین، تیز کن؛جراح خویشتنِ خویشبه دست خود باش.حائل نامرئی نادیدنیمیان خود و پیرامون را با دست پندار کنار بزن؛و ببین آن‌چه نادیدنی‌ می‌نماید.محمدامین ضرّابیمحمدامین ضرّابیThu, 21 Sep 2023 13:12:09 +0330https://virgool.ir/@DrMAZ/چگونه-می-توان-در-زندگی-دوام-آورد-buhof3ykcpdpدوام بیاور!پرسید: زندگی سخت است؟ جرأت می‌خواهد نه؟!فکر کردم و پاسخ دادم: فکر می‌کنم زندگی، سخت نیست. تا به حال که برایم سخت نبوده است. جرأت هم…نه! جرأت نمی‌خواسته زندگی کردن.ادامه دادم: اما برای من، زندگی،این پهناورترین بازه‌ی ممکن‌الوجود در تمام عمر،این گذرگاهِ گه‌گاه گنگِ پرابهامِ غیرقطعیِ ناشناخته‌ی کبود،این صحنه‌ی بدونِ وقفه‌ی به‌هم‌پیوسته‌ی نمایشِ بازیگرانِ ناشی،این دهانِ بسته‌ی صدفی در کنجِ تیره‌ی آبگیری در دل دشتِ شقایق،این نشیب و فراز دائمیِ لاینقطع از نمای نزدیک و این خط‌ تقریباً صاف از دور و دورتر،این پَرهای زیبای پر نقش ‌و‌نگارِ طاووسی در قفسی حلبی اندوده‌ از زر ناب،اولین چیزی که از من طلب می‌کند،هماوردگونه و حریف‌طلبانه و رقابت‌جویانه،سمج و استوار و چشم در چشم،یک چیز است.پرسید: چی؟پاسخش را با صدایی که گویی از ته چاهی به قدمت سی‌‌سال زمان می‌آمد، نه خوشحال و نه غمگین، خاکستری رنگ، دادم:تاب‌آوری!محمدامین ضرّابیمحمدامین ضرّابیWed, 20 Sep 2023 22:29:32 +0330https://virgool.ir/@DrMAZ/زندگی-چیست-s20a5gpcnrfpهستی در دل نیستیروز و شب،آمد و شد،شادی و عدم شادی،تولد و مرگ،وصالی و طلاقی،گسستی و پیوستی،نظمی و بی‌نظمی‌ای،نشاید که زندگی را نه توالی مرتب از پیش‌ مشخص و روشن،که آمیخته‌ای مجهول و مرکب از تضادها و تناقض‌ها دانست؟بایسته نیست؟شاید نه عجیب که بس معقول می‌نمایدکه شیرینی جز با چشیدن تلخی معنا نمی‌یابد،و زایش جز با فنا رنگ نمی‌گیرد،و خنده جز از پس گریه دل را جلا نمی‌بخشد.آه زندگی!طعمت را به زیر زبان به یاد دارم،می‌شناسمت.محمدامین ضرّابیمحمدامین ضرّابیWed, 20 Sep 2023 21:26:48 +0330https://virgool.ir/@DrMAZ/تجربه-ی-زیسته-ی-پیرِ-خردمند-fhsxa7h4eplqپیرزنرگی روی پایش بود، مارپیچ و سینوسیکه بعد از سال‌ها گلاویز شدن با بیماری دیابتسخت و سفت شده، یادآور پیری و کهن‌سالی‌اش بود.اما چون نقشی بر دیواری چند هزار‌ساله در قلعه‌ای قدیمیزیبایی خاصی و شاید مفهومی در پی‌اش دوان بود.پرسیدم: مادربزرگ این را دیده‌ای؟گفت هر روز می‌بینمش.این نه رگ، که نمودار گردش سالیان است بر تنِ خسته‌ی پیرزنی تنها در دل تفتیده‌ی کویری.مدی و جزری. جزری و مدی.پایین می‌رفت زمانی که دخترم به خاطر بیماری از دست رفت و هلاک شد.بالا می‌آمد وقتی پدرت داشت در شیراز درس طبابت می‌خواند.دوباره پایین رفت، وقتی عمویت در جبهه‌ به اسیری به درازنای دهه‌ای گرفتار شده بود.و وقتی از آن بازگشت، دوباره برجهیدن گرفت.این‌جایش را که می‌بینی کمی از گودی‌های قبلی عمیق‌تر است، سالی بود که برادرم و بعد برادر شوهرم و بعد پدربزرگت را در فاصله‌ی شش‌ماه از دستدادم. سالی نحس‌تر از آن در خاطرم نیست.خم به ابرو نمی‌آورد و می‌گفت.داستان نهفته‌ی صد سال را که در سینه‌اش جا خوش کرده بود و به هر کسی نشانش نمی‌داد، می‌گفت و می‌گفت زندگی را جز با مرگ نچشیده‌ام و مرگرا جز بر پهنه‌ی بی‌کران و روشنِ زندگی در افق تلاقی این دو نمی‌شناسم.با صدایی که از تمنا پر و از شک خالی می‌نمود پرسیدم: توصیه‌ای به من می‌کنی؟گفت: تن نیمه‌جان به کار نمی‌آید.بودن را آن‌چنان که شایسته و بایسته است، به کمال رسان.بِباش، گویی همه‌ی آن‌چه در چنته‌ی ادراک تو از خویش و شناخت تو از جهان است چون دستی، تیر مهابت در کمان مهارت گذارده و با قدرت می‌کشد تااهداف را یکی در پس دیگری دررباید.“امید هیچ معجزی ز مرده نیست، زنده باش!”(شعر از هوشنگ ابتهاج است)محمدامین ضرّابیمحمدامین ضرّابیWed, 20 Sep 2023 17:24:05 +0330https://virgool.ir/@DrMAZ/جزء-از-کل-fli7wp9w3imbمولانا در دومین داستان پادشاه یهودی‌ که تصمیم داشت مسیحیان را از دینشان روی گردان کند به اینجا می رسد:هر که را دامان عشقی نابدهزان نثار نور بی بهره شدهجُزوها را روی ها سوی کُلَّستبلبلان را عشق با روی گُلَستگاو را رنگ از برون و مرد رااز درون جو رنگ سرخ و زرد راو من در نوشتار پیش رو قصد دارم بیت مورد نظر را از جنبه های مختلف تحلیل و تجزیه کنم و از آن نتیجه ای‌ را به دست آورم؛ شاید در زندگی ماکاربردی داشته باشد و مفید واقع شود.جُزوها را روی ها سوی کُلَّستاين مصراع بايد در كنار مصراع دوم معنا شود وگرنه ما را به راه خطا مي كشاند. پس مصراع دوم را ابتدا معنا كنيم.بلبلان را عشق با روی گُلَستبلبل به عنوان دوست دار گل شناخته مي شود. حتي بهتر است پا را فراتر بگذاريم و نسبت عاشقي و معشوقي ميان اين دو برقرار كنيم تا مفهوم بيت اول رابهتر بفهميم.چون بلبل عاشق گل است پس به سمت آن كشيده مي شود، روي گل را مي بيند و جز او هيچ نمي بيند. مادامي كه بلبل چيزي جز گل را ببيند، در جست وجوي گل برمي آيد.حال، همين طور است براي ديگر اجزاي عالم. ما انسان ها به عنوان جزء، رو به سوي خداوند كه كل است مي كنيم. چگونه است كه گل آفتابگردان بهخورشيد مي نگرد، با او مي چرخد، جهتش را با نور خورشيد تنظيم مي كند و تا خورشيد غروب كند او هم سر در گريبان فرو مي برد؟ ما هم به خداوندنگاه مي كنيم با اين تفاوت كه خداوند افولي ندارد و فاني نيست.برداشت دوم اين است كه ما به سمت خداوند در حركتيم. ما با گذشت هر لحظه از زندگي به مرگ و در نتيجه به وصال او نزديك تر مي شويم. پس ماجزءهايي هستيم كه در حال نزديك شدن به كل يعني خداونديم.برداشت سوم اشاره به یکی از اولين ابيات مثنوي دارد:هر کسی کو دور ماند از اصل خویشباز جوید روزگار وصل خویشهر انساني -همانند ني اي كه از نيستان جدا شده- از عالم معنا به عالم ماده آمده است و تمايل دارد به آن عالم بازگردد. انسان در جست و جويبازگشت به عالم معناست و همين است كه به خداوند رو كرده است.در ادامه ي داستان پادشاه یهودی در مثنوی، مولانا به اين جا مي رسد:بعد از آن آتش چهل گز بر فروختحلقه گشت و آن جهودان را بسوختاصل ایشان بود آتش ز ابتداسوی اصل خویش رفتند انتهاهم ز آتش زاده بودند آن فریقجزوها را سوی کل باشد طریقباز اشاره مي كند كه جزء به سمت كل در حال طي مسير است. اگر همه ي ما از خاكيم، بدون شك همه ي ما به خاك باز مي گرديم.كُلُّ شَيْءٍ يَرْجِعُ إلَي أصْلِهدر داستان كبودي زدن (خالكوبي كردن) قزويني مولانا در ميانه ي داستان به اينجا مي رسد كه:خار جمله لطف چون گل می‌شودپیش جزوی کو سوی کل می‌رودمي گويد اگر جزئي در حال حركت به سمت كل باشد، خار هم در پيش او به گل تبديل مي شود؛ يعني همه چيز مساعد و مناسب مي شود. گويي مسيردرست همين است كه جزء مسيري جز به سمت كل را انتخاب نكند وگرنه به نتيجه نخواهد رسيد. بهترين مسير، حر كت جزء به سمت كل خود است.حتي در زندگي اجتماعي هم كه بنگريم، ما افراد جامعه تمايل داريم در كل خود يعني اجتماع ظاهر شويم. ما اجتماعي هستيم يعني دوست داريم درجامعه باشيم، جزيي از مردم باشيم و با آن ها زندگي كنيم. ريشه ي بسياري از بيماري هاي روحي و رواني انسان را امروزه تنهايي او مي دانند. ازطرفي يكي از نشانه هاي بيماري هاي رواني، تمايل به انزوا، گوشه گيري و تنهاييست كه همان جدايي جزء از كل تلقي مي شود. پس ما از طرفي رو بهسوي خداوند داريم و به سمتش در حركتيم و از طرفي به جمع گرايش داريم و اجتماعي هستيم و به اين اجتماعي بودن نيازمنديم.در داستان ديگري در ابتداي دفتر دوم مثنوي، مولانا اين طور مي گويد:اصل کینه دوزخست و کین توجزو آن کلست و خصم دین توچون تو جزو دوزخی پس هوش دارجزو سوی کل خود گیرد قرارور تو جزو جنتی ای نامدارعیش تو باشد ز جنت پایداردر اين جا يكي از نتايج حركت جزء به سمت كل بررسي مي شود. وقتي جزء به سمت كل حركت كند و نهايتاً به او برسد در كنارش آرام مي گيرد. اين يعنيتا زماني كه ما به اصل خود، به خداوند نرسيم آرام و قرار نمي گيريم. اگر در همين دنيا و قبل از مرگ هم تلاش كنيم مي توانيم خود را آن چنان به خداوندنزديك كنيم كه آرامش اصيل و ناب را از آن خود كنيم. اگر چنين نباشد و به دنبال اهداف كاذب و كل هاي دروغين باشيم آب در هاون مي كوبيم و نميتوانيم آرام بگيريم. طبيعت ما اين است كه به دنبال كل باشيم نه اين كه در مسيري ديگر قدم برداريم؛ چون به نتيجه اي نمي رسيم.در داستان معروف دقوقي در دفتر سوم مثنوي، مولانا اين نكته ي نغز را بيان مي دارد:تو دلا منظور حق آن گه شویکه چو جزوی سوی کل خود رویمي گويد ما زماني نظر خداوند را به خود جلب مي كنيم و مورد توجه او مي شويم كه به سمتش حركت كنيم. هر زمان كه به او رو كنيم او هم ما را موردلطف و التفات خودش قرار مي دهد. پس علاوه بر آرامش در مسير و انتهاي آن، مورد توجه قرار گرفتن هم از نتايج حركت جزء به سمت كل است.در داستاني ديگر در دفتر ششم مثنوي مولانا مي فرمايد:جزو سوی کل دوان مانند تیرکی کند وقف از پی هر گنده‌پیردر اين بيت بُعد ديگري از حركت جزء به كل مطرح شده و آن سرعت اين حركت است. يعني اگر جزء در مسير رسيدن به كل باشد بيشترين سرعت را نسبتبه حركت در ديگر مسيرها دارد. جزء به سمت كل راه نمي رود بلكه مي دود و هم چون تيري از كمان رها شده به سمت كل می شتابد. اين خاصيتِ جزء رانشان مي دهد كه بهترين حركت را يعني سريع، توأم با آرامش و نتيجه بخش به سمت كل -و نه چيز ديگر- دارد.در جایی از دفتر اول مثنوی مولانا ‌از زاویه ی‌ دید نوینی به مسئله ی جزء و كل مي نگرد:بشنو اکنون اصل انکار از چه خاستزانک کل را گونه‌گونه جزوهاستجزو کل، نی جزوها نسبت به کلنی چو بوی گل، که باشد: جزو گللطف سبزه جزو لطف گل بودبانگ قمری جزو آن بلبل بوديكي از دلايل انكار، مثلا انكار پيامبر يك دين توسط رهروان ديني ديگر اين است كه ما اجزاي يك كل را جدا از هم و جدا از كل مي دانيم. يعني عيسي رااز موسي و از خدا جدا مي دانيم. در حالي كه موسي و عيسي هر دو آورنده ي يك پيام از طرف يك خدا هستند. هر دو شريعت يكسان دارند. شايد زمان،نوع بيان، شكل ارائه ي پيام، معجزات و... متفاوت باشد اما همه ي رسولان يك پيام واحد داشته اند. همه، جزئي از يك كل واحد بوده اند. تمام آن ها نهجدا از كل، بلكه جزئي از آن اند. همان طور كه بوي گل جزئي از زيبايي آن است نه جدا از آن يا همان طور كه زيبايي بانگ بلبل جزئي از زيبايي بلبلاست، تمامي اجزاي هر چيز واحدي جزيي از آن به حساب مي آيند و هم چنين همه ي جزءها نشان از كل دارند و آن را يادآور مي شوند.در قسمتي ديگر از دفتر اول مثنوي مولانا مي گويد:جزوها بر حال کل ها شاهدستتا شفق غماز خورشید آمدستيعني هر جزء از چيزي نظاره گر حال كل آن چيز است. مثلاً اگر به ريشه، ساقه، برگ يا ميوه ي يك درخت نگاه كنيم همگي به حال كل آن دلالت دارند. هركدام ما را به ياد درخت مي اندازند. با ديدن هر جزء، كل آن در ذهن تداعي مي شود. اصلاً طبيعتِ جزء بايد اين گونه باشد كه ما را به كل رهنمون كند. درضمن، نبايد حتماً جزء در كنار ديگر اجزاء باشد بلكه هر كدام به تنهايي نيز مي توانند ما را در به ياد آوردن ديگر اجزاء و كل ياري دهد. اگر پرتقالي رانگاه كنيم، هم زمان هم برگ درخت و هم ساقه ي آن را به ياد ما مي اندازد و هم كل درخت پرتقال را يك جا در ذهن ما تداعي مي كند. اگر انسان مؤمنيرا در هر كجاي اين كره ي خاكي ملاقات و بر احوال او نظر كنيم هم ديگر انسان هاي مؤمن را به ياد ما مي اندازد و هم اصل اين انسان يعني خداوند را.بعد از همه ي اين توضيحات اما شايد اين مسئله مطرح شود كه چرا گفته شده هر كس خود را بشناسد، خداي خود را شناخته است: مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْعَرَفَ رَبَّهُ. اگر خداوند كل است، و ما جزئيم پس چگونه با شناخت خود (جزء) به شناخت خدا (كل) برسيم؟مي گويند آن چه در عالم است در آدم است. مولانا همين مسئله را اين گونه بيان مي كند:عاشق کُلَّست و خود کلست اوعاشق خویشست و عشق خویش‌جوانسان به عنوان جزء به كل خود تمايل دارد. اصلاً آدمي عاشق كل و اصل خود است. عاشق چيزيست كه از آن سرچشمه گرفته است. اما نبايد از ياد بردكه با استناد به آيه ي نَفَختُ فیهِ مِن رُوحِی، خداوند از روح خود در ما دميده است. پس جزئي از كل در ما وجود دارد و ما اگر بخواهيم كل را پيدا كنيممي توانيم آن را درون خود بيابيم.محمدامین ضرّابیمحمدامین ضرّابیWed, 20 Sep 2023 12:15:17 +0330https://virgool.ir/@DrMAZ/شجاعتِ-رنج-بردن-uwidqbsgk4h8خسته بود.او، که شاید اکنون بودی و بودگاری‌اش به خاطرات کهنه و مندرسش گره خورده، خسته و شاید به بیان دقیق‌‌تر فرسوده بود.بار هستی خویش را هر روز و بل‌که هر لحظه، تنها بر دوشِ افتاده و پشتِ خمیده‌ی خود، حمل می‌کرد.آدمی، جایی در محل تلاقیِ مزمنِ آن‌چه از بودن می‌خواهد و آن‌چه زیستن بر او - به اجباری بی‌رحمانه - روا داشته می‌شود، پی می‌برد به رنجی ناگزیر که به امانتی می‌ماند: گردن گرفته نشده و واپس‌زده شده از هر کس و هر چیز. گویی این رنج جز بر گُرده‌ی کسی جز او سوار نتواند شد و هم اوست که می‌بایست مُرافعِ عطشِ رنج و میل لانه‌گزیدنِ او در وجود خویش باشد.در این میان، آدمی یا می‌تواند سر از این پذیرایی باز زند و سنگینی وزنه‌ی زندگی را بر خود کمرشکن بیابد و با از میان بردن خود به همه‌چیز خاتمه دهد.یا شاید رنج را به شکلی، به دست پینه‌بسته‌ی فراموشی بسپارد؛ نه انگار فراموشی رَمَق جای دادن چنین چیزی در خود نداشته و نخواهد داشت.اما راهی دیگر، بایسته و شایسته‌ی زندگیِ رو به کمالِ آدمی‌زاده است. برخاستن و در پسِ پرده‌ی ابهامی آغشته به تردید و مملو از ترس، دست جسارت بر زانوان تجربه گذاردن و از بسترِ غفلتِ خویش که عمرش به هزاره‌ای می‌رسد برون آمدن و قدم در راه گذاشتن و دست دوستی بر شانه‌ی رنج مقدس وجود نهادن.محمدامین ضرّابیمحمدامین ضرّابیWed, 20 Sep 2023 10:53:29 +0330