https://virgool.ir/feed/@Degar_Sutکانال تلگرام نشریه: https://t.me/DegarSutfa2026-11-11 10:43:33https://files.virgool.ir/upload/users/269535/avatar/YIDMte.pnghttps://virgool.ir/@Degar_Suthttps://virgool.ir/@Degar_Sut/تاریخچۀ-حقوقبشر-قسمت-نخست-wb74kawx26vtمحمدمهدی قاسملودیدگاه بسیاری از ما، از جمله خودم به مطالعۀ تاریخ، دیدگاهی اغلب کسل‌کننده و عاری از جذابیت است. شاید این موضوع که بخش عمده‌ای از مطالعات تاریخی ما مربوط به دوران مدرسه و صرفاً جهت کسب نمره بوده، گاهی به مطالعۀ آن وادار شده‌ایم، موجب به‌وجودآمدن چنین دیدگاهی در ما نسبت به لغت «تاریخ» شده‌است. بعضی اوقات برای ما پیش آمده‌است با خواندن یا دیدن یک مطلب یا مستند تاریخی به وجد آمده‌ایم، ناراحت شده‌ایم، خوشحال شده‌ایم و در کل احساسی متفاوت با کسل‌شدن را تجربه کرده‌ایم. یکی از دلایل این موضوع می‌تواند هم‌ذات‌پنداری ما با آن محتوا باشد. یعنی شباهت شرایط آن برهۀ تاریخی با شرایطی که ما در آن قرار داریم؛ شباهت نیازهای آن موقع با نیازهایی که ما داریم. بحث حقوق بشر را شاید بتوان عام‌ترین و مشابه‌ترین احساس در بین تمام انسا‌ن‌ها و در تمام ادوار تاریخ دانست. احساسی که در طول تاریخ گاه کم‌رنگ و گاه پررنگ بوده‌استبحث حقوق بشر را شاید بتوان عام‌ترین و مشابه‌ترین احساس در بین تمام انسا‌ن‌ها و در تمام ادوار تاریخ دانست. احساسی که در طول تاریخ گاه کم‌رنگ و گاه پررنگ بوده‌است اما توجه به آن همواره در ذات انسان‌ها وجود داشته‌است.اما توجه به آن همواره در ذات انسان‌ها وجود داشته‌است. از منشور حقوق بشر کوروش گرفته تا انقلاب فرانسه و اعتراضات ضدنژادپرستانۀ مردم آمریکا، همگی ریشه در عطش روحی انسان به رسیدن به حقوقش دارند. حقوقی همانند آزادی بیان و اندیشه، برابری نژادها، برابری زن و مرد، عدم استفاده از کودکان برای کار، عدم برده‌داری؛ همگی از مواردی هستند که در ذیل مجموعه‌ای به نام حقوق بشر قرار می‌گیرند. حقوقی که بشر به‌ویژه در چند صدۀ اخیر همواره در تلاش و اغلب مبارزه برای بدست‌آوردن آن بوده و با اوضاع فعلی جهان می‌توان گفت تا ده‌ها و چه‌بسا صدها سال دیگر نیز خواهدبود. حال مطالعۀ ما نسبت به رفتار کوروش هخامنشی با اسرا و استوانۀ کوروش که گاه از آن به‌عنوان قدیمی‌ترین سند حقوق بشر یاد می‌شود، یا بررسی رفتار جامعۀ سیاهان آمریکا در مبارزه با برده‌داری، نحوۀ پیدایش مفاهیمی همچون حقوق بشر و حقوق بشر اسلامی و در کل رفتار جوامع انسانی با مقولۀ حقوق بشر و نحوۀ پیدایش مفاهیم و سازمان‌های حقوق بشری، همه مواردی هستند که مطالعۀ آن‌ها شاید بتواند مسیر پیش روی ما و رفتار و مسئولیتی را که ما در قبال مطالبۀ این موضوع داریم روشن‌تر کند. در دگرسو ما تلاش خواهیم‌کرد از اولین نقطه‌ای که بحث حقوق بشر مطرح شده شروع کنیم و روند را تا به امروز دنبال کنیم و در هر شماره، گوشه‌ای از تاریخچۀ حقوق بشر را با هم مرور کنیم. بسیار جای خوشحالی دارد اگر روزی مرور این تاریخچه به موضوعاتی همچون قیام‌های امروز مردم آمریکا برسد. چون به این معنی خواهدبود که تا آن‌روز، شماره‌های متعددی از این نشریه چاپ شده و سنگ‌اندازی‌هایی همچون ابطال و توقیف شامل حال این نشریه نشده‌است.نشریه دگرنشریه دگرSun, 18 Oct 2020 16:38:48 +0330https://virgool.ir/@Degar_Sut/پنج-دلیل-برای-حمایت-از-تبعیض-مثبت-در-پذیرش-کالج-t6yn9foleuakمترجم: امیرحسین پویامتن زیر، برگرفته و ترجمه شده از مقاله‌ای در https://www.americanprogress.org/ است که اول اکتبر ۲۰۱۹ منتشر شده است. در این متن از «تبعیض مثبت» برای ترجمۀ Affirmative Action، از «چندسانی» (در مقابل یک‌دستی) برای ترجمۀ diversity و از «حضور» برای ترجمۀ representation و واژه‌های هم‌خانواده استفاده شده است. هم‌چنین از واژۀ «کالج‌های منتخب» برای ترجمۀ selective college استفاده شده است، که به کالج‌هایی اشاره دارد که دانش‌آموزان بیش‌تری برای آن درخواست می‌دهند و دانشجویان کم‌تری پذیرفته می‌شوند. لازم به ذکر است که از دید نویسنده، هم‌نهشت دانستن سهمیه‌بندی در ایران و آمریکا، و شرایط برابری و عدالت در این دو کشور، لزوما قیاس مناسبی نیست. متن مقالۀ اصلی را، نوشتۀ کانر مکسول، تحلیل‌گر سیاست و خط مشی، و سارا گارسیا، مدیر ارشد پیشین تحقیق و پشتیبانی آموزش عالی مرکز توسعۀ آمریکا، می‌توانید از این لینک بخوانید:https://www.americanprogress.org/issues/race/news/2019/10/01/471085/5-reasons-support-affirmative-action-college-admissions/برای بخش عمده‌ای از تاریخ آمریکا، صندلی‌های کالج‌ها و دانشگاه‌های برتر تا حد زیادی به ثروتمندان -غالبا سفیدپوست- تعلق داشتند. در قرن بیستم بالاخره این موسسات تصمیم گرفتند چندسانی را از اولویت‌های خود قرار دهند، فعالانه در راستای آن تلاش کنند و با استفاده از ابزارهایی مانند تبعیض مثبت، یعنی در نظر گرفتن نژاد و قومیت به عنوان جزئی از ارزیابی جامع درخواست دانشجویان، دسترسی به امکانات کالج را برای جامعه فراهم کنند. تبعیض مثبت از ابزارهاییست که کالج‌ها و دانشگاه‌ها استفاده می‌کنند تا محیطی چندسان داشته باشند و فرصتی بدهند تا افرادی که در شرایط دیگر از سیستم آموزش عالی آمریکا محروم می‌شدند، شانسی برای ادامهٔ تحصیل و کسب مدرکی معتبر داشته باشند.در حالی که دادگاه عالی ایالات متحده تبعیض مثبت و اشاره به نژاد را در پذیرش دانشجو تایید کرده است، هم‌چنان گروه‌هایی هستند که با دسترسی دانشجویان رنگین‌پوست به امکانات مخالفت دارند. این گروه‌ها دولت ترامپ را نیز از متحدان خود می‌بینند، که با استفاده از اختیارات دولت فدرال تبعیض مثبت را زیر سوال برده است. پس از چند پروندۀ قانونی که نتوانست اثبات کند تبعیض مثبت تاثیری منفی بر دانشجویان دارد، تغییر تاکتیک داد تا در عوض، ادعا کند این تبعیض مثبت، به ضرر دانشجویان اقلیت آمریکایی-آسیایی است. البته جزئیات این اتفاق در چارچوب بحث نوشته‌ای که اکنون می‌خوانید نیست، پس از آن می‌گذریم. در نهایت، گروه‌های مدنی آمریکا از تبعیض مثبت حمایت می‌کنند و پژوهش‌ها نیز نیاز به آن را تایید می‌کند. در ادامه، به پنج تا از دلایلی می‌پردازیم که تبعیض مثبت را توجیه می‌کنند.1. دانشجویان رنگین‌پوست، در کالج‌ها «کم‌حضور»ندطی ۴ دهۀ گذشته، نرخ ثبت نام کالج و تکمیل آن به طور قابل ملاحظه‌ای بالا رفته است؛ اما دانشجویان رنگین‌پوست، بالاخص دانشجویان سیاهپوست یا لاتین، نسبت به ۳۵ سال پیش کم‌تر در دانشگاه‌های برگزیده حضور دارند. در حقیقت، نابرابری در ثبت نام دانشجویان سیاه‌پوست در برترین دانشگاه ۴۵ تا از ۵۰ ایالت آمریکا وجود دارد، به این معنا که درصد دانشجویان کارشناسی کم‌تر از فارغ‌التحصیلان سیاه‌پوست است. برای مثال دانشجویان سیاه‌پوست پنجاه‌ درصد فارغ‌التحصیلان سال تحصیلی ۲۰۱۵-۲۰۱۶ ایالت میسیسیپی را تشکیل می‌دادند، اما تنها ۱۲.۹ دانشجویان کارشناسی این ایالت سیاه‌پوست بوده‌اند. منع تبعیض مثبت، تنها این مشکل را تشدید می‌کند؛ برای مثال یک بررسی نشان داده است که در صورتی که تبعیض مثبت برداشته شود، احتمال این که دانشجویان رنگین‌پوست موفق به پذیرش گرفتن از دانشگاه‌های مطرح شوند ۲۳ درصد کاهش می‌یابد. با این که دهه‌های اخیر شاهد ترقی در این زمینه بوده است، دانشجویان رنگین‌پوست هم‌چنان حضورشان در کالج‌های آمریکا کم‌تر است، پس برای رسیدن به عدالت، اهمیت‌دادن به سیاست‌های چندسانی در آموزش عالی ضروری به نظر می‌رسد.در قرن بیستم بالاخره این موسسات تصمیم گرفتند چندسانی را از اولویت‌های خود قرار دهند، فعالانه در راستای آن تلاش کنند و با استفاده از ابزارهایی مانند تبعیض مثبت، یعنی در نظر گرفتن نژاد و قومیت به عنوان جزئی از ارزیابی جامع درخواست دانشجویان، دسترسی به امکانات کالج را برای جامعه فراهم کنند.2. اولویت دادن به چندسانی، برای همۀ دانشجویان مفید استچندسانی در کالج‌ها تجربۀ آموزشی همۀ دانشجویان را بهبود می‌دهد. شواهدی که توسط بنیاد «Century Foundation» جمع‌آوری شده، نشان می‌دهد که کلاس‌هایی که از لحاظ نژادی آرایش گسترده‌تری دارند، به کاهش تعصب نژادی دانشجویان کمک می‌کند، اعتماد به نفس را افزایش می‌دهد و مهارت رهبری را در آنان تقویت می‌کند. این مزیت‌ها می‌تواند خروجی اقتصادی بهتری داشته باشد، دانشجویان را برای فضای گسترده و متنوع اقتصاد جهانی آماده کند و خلاقیت و بهره‌وری تیم‌ها را افزایش دهد.در سال‌های اخیر، موسسات آموزش عالی اولویت بالاتری برای چندسانی قائل شده‌اند. شاید بزرگترین ذی‌نفعان این زنان سفیدپوست بوده‌اند؛ بین سال‌های ۱۹۶۷ تا ۲۰۰۹ ثبت‌نام زنان در کالج از ۱۹ درصد به ۴۴ درصد رسیده است و درصد زنان سفیدپوست ۲۵ تا ۳۵ سال که مدرک کالج دارند، از کم‌تر از ۱۵ درصد به بیش از ۴۰ درصد رسیده است. رنگین‌پوستان نیز از این اولویت‌دهی فایده برده‌اند: بین سال‌های ۱۹۷۶ تا ۲۰۰۸، درصد ثبت‌نام‌کنندگان کالج سیاه‌پوست و بومیان سرخ‌پوست/آلاسکایی به ترتیب ۳۹ درصد و ۴۶ درصد افزایش یافته است. هم‌چنین، سهم ثبت‌نامی‌های لاتین‌ها و شرق آسیایی‌ها/اهالی جزایر اقیانوسیه نیز دوبرابر شده است.در مجموع، شواهد می‌گوید تلاش نظام‌مند برای اولویت‌دهی به چندسانی در کالج‌ها می‌تواند به حضور گروه‌هایی بینجامد که از لحاظ تاریخی از چنین امکاناتی بی‌بهره بوده‌اند، و تجربۀ آموزشی و اقتصادی دیگر دانشجویان را نیز بهبود دهد.3. تبعیض مثبت در آموزش به گونه‌ای چندسانی را حمایت می‌کند که از تمرکز به درآمد موثرتر استدر حالی که درآمد می‌تواند -و بهتر است که- به عنوان بخشی از ارزیابی جامع متقاضیان مورد استفاده قرار گیرد، خوب است که از این معیار در کنار معیار نژاد استفاده شود، و نه جایگزین آن. درآمد معیار خوبی برای نشان دادن این است که یک خانوار چگونه از پس مخارج خود برمی‌آید، اما همۀ جنبه‌های سلامت اقتصادی خانوار و دسترسی آن به آموزش عالی را بازگو نمی‌کند.ثروت به خانواده‌ها کمک می‌کند به مناطقی نقل مکان کنند که مدارس بهتری دارد، از کلاس‌ها و کتاب‌های کمک‌آموزشی استفاده کنند یا هزینه‌های کالج را بپردازند. اما قرن‌ها تبعیض و نژادپرستی ساختاری و انتقال ثروت از یک نسل به نسل بعد، برای اکثر خانوارهای سفیدپوست شرایطی مهیا ساخته است که ثروتمندتر از خانوارهای رنگین‌پوست باشند، حتی اگر اثر درآمد برعکس آن باشد. در واقع، خانوارهای سفیدپوست با درآمد متوسط، معمولا دو برابر ثروتمندتر از خانوارهای لاتین و سه برابر ثروتمندتر از خانوارهای سیاهپوست با همین سطح درآمد هستند. در نتیجه خانوارهای رنگین‌پوست و بالاخص سیاه‌پوست محتمل‌تر است که مجبور شوند در مدارس با بودجۀ کم‌تر به تحصیل بپردازند. حتی دانشجویان رنگین‌پوستی که والدینی ثروتمند دارند یا در مدارسی هم‌سطح سفیدپوستان تحصیل می‌کنند، تجربۀ نظام آموزشی آمریکا متفاوت از سفیدپوستان است. برای مثال، دانشجویان رنگین‌پوست کم‌تر محتمل است که به برنامه‌های مخصوص دانشجویان مستعدتر معرفی شوند، حتی اگر نمرات تست‌ها، سلامت، شرایط اجتماعی-اقتصادی و شرایط کلاس و مدرسه مشابه و کنترل‌شده باشند. هم‌چنین، مدارس با احتمال بیش‌تری دانشجویان رنگین‌پوست را تعلیق می‌کنند. تجربیات این‌چنینی که می‌تواند حتی از پیش‌دبستانی گریبان‌گیر رنگین‌پوستان شود، می‌تواند جلوی رشد اجتماعی-احساسی و رفتاری را بگیرد، تجربیات آموزشی را محدود کند و در نتیجه مانعی برای فهمیدن و حل کردن ریشه‌های این مشکل شود، و باعث فشار بیش‌تر بر خانواده‌ای شود که در تلاش است مدرسه‌ای جایگزین و مقرون به صرفه برای فرزند خود بیابد. آمارها هم‌چنین نشان می‌دهد قلدری و آزار اذیت بر اساس نژاد رو به افزایش است، و در میان دانش‌آموزانی که چنین فشاری را متحمل می‌شوند، سیاه‌پوستان و لاتین‌تبارها بیش از همتایان سفیدپوست خود از لحاظ آموزشی دچار مشکل می‌شوند. بنابراین می‌توان گفت تا زمانی که تفاوت‌های ساختاری بر اساس نژاد نهادینه شده است -خصوصا در قالب تفاوت ثروت- درآمد به تنهایی نمی‌تواند معیاری گویا و کافی برای اولویت‌دهی چندسانی در کالج‌ها باشد.در سال‌های اخیر، موسسات آموزش عالی اولویت بالاتری برای چندسانی قائل شده‌اند. شاید بزرگترین ذی‌نفعان این زنان سفیدپوست بوده‌اند؛ بین سال‌های ۱۹۶۷ تا ۲۰۰۹ ثبت‌نام زنان در کالج از ۱۹ درصد به ۴۴ درصد رسیده است و درصد زنان سفیدپوست ۲۵ تا ۳۵ سال که مدرک کالج دارند، از کم‌تر از ۱۵ درصد به بیش از ۴۰ درصد رسیده است4. تبعیض مثبت به بسترسازی عدالت در پذیرش کالج‌ها کمک می‌کنددر مجموع، تبعیض مثبت مکانیزمی است که به گروه‌هایی که از لحاظ تاریخی محروم بوده‌اند، مسیری برای ورود به کالج فراهم می‌کند. دانشجویان رنگین‌پوست مدت‌های زیادی موانع ساختاری سیستم آموزش عالی آمریکا را دیده‌اند، مانند تبعیض، محرومیت، جداسازی، عدم تخصیص کافی بودجه و منابع، و ثروت پایین‌تر خانوادگی. در نتیجه دانشجویان رنگین‌پوست ممکن است که در شاخص‌هایی که کالج‌ها برای پذیرفتن می‌سنجند، پایین‌تر عمل کنند، که باعث می‌شود سخت‌تر به کالج‌های معتبر راه پیدا کنند. در عوض سیاست‌ها و اعمالی که نژاد را در نظر می‌گیرند، مانند تبعیض مثبت، تلاش می‌کنند که با سوق‌دادن کالج‌ها به نگاهی دقیق‌تر به این شاخص‌های غیر سنتی موفقیت دانش‌آموز، این نابرابری‌ها را درمان کنند.برای دانشجویان ثروتمند عمدتا سفیدپوست، احتمال بیش‌تری وجود دارد که یکی از والدینشان در کالج تحصیل کرده باشد. با توجه به این که کالج‌هایی وجود دارند که برای فرزندان و اعضای خانوادۀ فارغ‌التحصیلان خود ارجحیت قائلند، این دانشجویان احتمال این که در چنین کالج‌هایی پذیرفته شوند را دارند. علاوه بر آن، دانشجویان سفیدپوست عمدتا سطح ثروت بالاتری دارند، پس می‌توانند در دبیرستان‌هایی تحصیل کنند که فعالیت‌های فوق برنامه، برنامه‌های ورزشی و منابع آماده‌سازی برای کالج را در اختیار دانشجو قرار می‌دهند؛ فلذا این دانش‌آموزان از درخواست‌دهندگان جدی دانشگاه‌های مطرح و معتبر هستند. در عوض،‌ تبعیض مثبت این امکان را فراهم می‌کند که دانش‌آموزانی که به دلایل مختلف از چنین امکاناتی محروم بوده‌اند، مانند دانشجویان رنگین‌پوست، راحت‌تر بتوانند از تیغ ارزیابی کالج‌ها در چنین رقابت نابرابری بگذرند تا بتوانند تحصیلات عالیۀ خود را بگذرانند.با وجود موانعی که بر سر راه آموزش عالی دانشجویان کم‌درآمد و دانشجویان رنگین‌پوست وجود دارد، تحقیقات نشان داده است که هنگامی که دانشجویان کم‌درآمد به موسسات آموزش عالی معتبر وارد می‌شوند، احتمال بالاتری برای گرفتن مدرک خود نسبت به دانشجویان ثروتمند دارند و پس از فارغ‌التحصیلی نیز تقریبا به اندازۀ آن‌ها درآمد خواهند داشت.5. تبعیض مثبت به پویایی اجتماعی کمک می‌کندبا وجود موانعی که بر سر راه آموزش عالی دانشجویان کم‌درآمد و دانشجویان رنگین‌پوست وجود دارد، تحقیقات نشان داده است که هنگامی که دانشجویان کم‌درآمد به موسسات آموزش عالی معتبر وارد می‌شوند، احتمال بالاتری برای گرفتن مدرک خود نسبت به دانشجویان ثروتمند دارند و پس از فارغ‌التحصیلی نیز تقریبا به اندازۀ آن‌ها درآمد خواهند داشت. این تحقیقات نشان می‌دهد که تقریبا همۀ دانشجویان، مستقل از پیش‌زمینه، از موسسات آموزش عالی معتبر بهره‌مند می‌شوند. گرچه برخی استدلال می‌کنند که دانشجویان رنگین‌پوست ممکن است نتوانند زیر فشار آکادمیک کالج‌های معتبر دوام آورند، پژوهش‌ها مغایر آن را نشان می‌دهد.تبعیض مثبت به ترازکردن این زمین بازی کمک می‌کند؛ اگر اطمینان حاصل کنیم که همۀ دانشجویان -مستقل از ثروت، زمینه و امتیازاتی که از آن برخوردارند- این شانس را دارند که از امکانات کالج‌های منتخب استفاده کنند. در نتیجه، دانشجویان کم‌درآمد و دانشجویان رنگین‌پوست شانس خود را برای فرار از فقر و ورود به طبقۀ متوسط افزایش می‌دهندضروری است که سیاست‌گذاران و قانون‌گذاران از سهمیه‌هایی که در پذیرش دانشجویان به این موارد اهمیت می‌دهند، حمایت کنند. چرا که در غیر این صورت، این بی‌عدالتی ادامه می‌یابد و آموزش عالی آمریکا نمی‌تواند به افرادی خدمات دهد که بیش از بقیه می‌توانند از این خدمات استفاده کنندنتیجه‌گیریبرای دهه‌های متمادی، دانشگاه‌ها و کالج‌های گلچین‌شده درهای خود را روی دانشجویان رنگین‌پوست بسته نگاه داشته بودند. در نتیجه، دانشجویان رنگین‌پوست حضور بسیار کم‌رنگی در موسسسات آموزش عالی برتر آمریکا دارند. تبعیض مثبت با اثرات منفی این تبعیض مقابله می‌کند، چرا که مسیر را برای این که کالج‌ها و دانشگاه‌ها بتوانند این مشکل را در ارزیابی درخواست‌کنندگان حل کنند، باز می‌گذارد. به زبان ساده، تبعیض مثبت راهی برای این است که اطمینان حاصل کنیم دانشگاه‌ها و کالج‌ها، امکانات خود را در اختیار افرادی می‌گذارند که از لحاظ تاریخی، و به دلیل نژاد و قومیت و درآمد و هویت، از این امکانات محروم بوده‌اند. به همین دلیل ضروری است که سیاست‌گذاران و قانون‌گذاران از سهمیه‌هایی که در پذیرش دانشجویان به این موارد اهمیت می‌دهند، حمایت کنند. چرا که در غیر این صورت، این بی‌عدالتی ادامه می‌یابد و آموزش عالی آمریکا نمی‌تواند به افرادی خدمات دهد که بیش از بقیه می‌توانند از این خدمات استفاده کنندنشریه دگرنشریه دگرSun, 18 Oct 2020 14:31:02 +0330https://virgool.ir/@Degar_Sut/آموزش-در-مسیر-محرومیتزدایی-uzsmqyvyfbqvگزارش همایش برگزارشده توسط مدرسۀ توسعۀ پایدارمحمدمهدی قاسملو، نرگس میردامادیدر نیمه‌های اردبیهشت 99، «مدرسۀ توسعۀ پایدار»، همایشی سه‌روزه تحت‌عنوان «آموزش در مسیر محرومیت‌زدایی»، برگزار کرد و از سخنرانان متعددی جهت ارائۀ مطالب متنوع دعوت نمود. در ادامه، گزارش این سه روز را می‌خوانیم. لازم به ذکر است که منبع گزارش روزهای اول و دوم، نشانی اینترنتی مدرسه (sdschool.ir) است.چهارشنبه 17 اردیبهشت 99هامون طهماسبی (مدیربرنامۀ مدرسۀ توسعۀ پایدار: آنچه باید در محرومیت‌زدایی دنبال کنیمآقای طهماسبی، پژوهشگر حوزۀ توسعۀ پایدار و مسئولیت اجتماعی سازمان‌ها و مدیربرنامۀ مدرسۀ توسعۀ پایدار است. ایشان در ارائۀ خود، به لزوم نگاه متفاوت به مسئلۀ محرومیت و تغییر رویکردها در برنامه‌های مداخله برای مناطق کم‌تر برخوردار، به‌ویژه در حوزۀ آموزش پرداختند و فلسفه و اهداف این همایش و برنامه‌های آتی مدرسۀ توسعۀ پایدار در این زمینه را شرح دادند.محمدرضا شیخ‌الاسلامی (مسئول گروه جهادی شهید رحیمی): رسالت آموزش در از‌بین‌بردن باور محرومیتآقای شیخ‌الاسلامی، تجربۀ بیش از ده سال معلمی در روستا و مسئولیت گروه جهادی در نقاط مختلف کشور و به‌ویژه منطقۀ بشاگرد هرمزگان را داشته‌اند. ایشان در سخنرانی‌شان، ضمن نقد باورهای مرسوم در مورد محرومیت، با بیان رویکردهای غلط آموزشی یا کمک‌رسانی در مناطق کم‌تر برخوردار -که به تثبیت «باور محرومیت» منجر می‌شوند-، به ارائۀ راه‌حل‌ها و تجاربی برای ازبین‌بردن این باور پرداختند.مهدی بهزادی (معلم و رئیس شورای شهر گلباف-کرمان: جوانانی که پای کار نیستندآقای بهزادی، از معلمان و فعالان اجتماعی شهر گلباف هستند که فعالیت‌های متعددی را در جهت کمک به توسعۀ محلی در منطقۀ خود انجام داده‌اند. شهر گلباف در چند دهۀ گذشته با مسئلۀ کاهش جمعیت و رکود اقتصادی روبه‌رو بوده و با وجود منابع طبیعی و برخی تلاش‌ها با هدف تحول‌آفرینی، هنوز نتوانسته از ظرفیت‌های خود، به‌خوبی برای شکوفایی استفاده کند. با توجه به شغل آقای بهزادی و مشاهدات مستقیم و از نزدیک از زندگی در منطقه‌ای که باور عمومی محرومیت در بسیاری از مردمان آن ریشه دوانده، ایشان در صحبت‌هایشان با بیان تجربیاتی، به این مسئله پرداختند که چرا جوانان برخی مناطق کم‌تر برخوردار، با وجود تحصیلات و توانایی‌ها و فرصت‌های حداقلی رشد، در قبال مشکلات و مسائل منطقۀ خود منفعل هستند و برای بهبود زندگی خود و جامعه‌شان، به‌اندازۀ کافی، پای کار نیستند.علیرضا هندیجانی (جمعیت نیک‌خواهان سلامت روان شیرازآقای هندیجانی، طراح و بنیان‌گذار جمعیت نیک‌خواهان سلامت روان شیراز است. محل فعالیت این سمن، شهر شیراز و منطقۀ هودیان در استان سیستان‌وبلوچستان است. تأکید تیم ایشان در حوزۀ آموزش، بر آموزش کودکان از سن پایین و توجه به داشته‌های فرهنگی و محیطی منطقه و هم‌چنین آشناکردن کودکان با کودکان مناطق دیگر، برای از‌بین‌رفتن دید محرومیت و ناتوانی در عوض‌کردن سرنوشت‌شان است. آقای هندیجانی معتقد بود برای ورود به یک منطقه لازم است با دید توانمندی وارد شد و نه محرومیت؛ سخنرانی ایشان، متمرکز بر فرهنگ بود. آقای هندیجانی، مشکلات جامعه را در نگرش‌، روان و فرهنگ دیده و به‌همراه تیم‌شان تلاش کرده به‌صورت غیرمستقیم و با بازی و تعریف فعالیت‌های جمعی، به حل این مشکلات بپردازد.پنج‌شنبه 18 اردیبهشت 99اسماعیل آذری‌نژاد (فعال آموزشی در کهگیلویه‌وبویراحمدحاج‌آقا آذری‌نژاد، روحانی نام‌آشنایی است که سال‌هاست بنابر نیازهای فرهنگی که در منطقۀ خود (استان کهگیلویه‌وبویراحمد) تشخیص داده‌اند، در حال کار با کودکان، با ابزار آموزش و قصه‌خوانی هستند. به اعتقاد ایشان، روش پایدار حل انفعال موجود در منطقه، و حل مسائل فرهنگی موجود، آموزش کودکان و نسل‌های بعدی است. ایشان در این مسیر، تعداد زیادی از جوانان روستاها را فعال کرده‌اند و شبکه‌ای از قصه‌خوانان، راه‌اندازی کرده‌اند. ایشان در سخنرانی‌شان، با اشاره به نقاطی که در آموزش بچه‌ها هدف گرفته‌اند، ارتباط فعالیت ترویج کتاب‌خوانی و چشم‌انداز آن را با محرومیت‌زدایی عنوان کردند.فرحناز نژادغفوری (مسئول پروژۀ «قشم، جزیره‌ای برای کودکان»به باور خانم نژادغفوری، آموزش‌های مقطع پیش از دبستان، به‌منظور آمادگی کودکان در ورود به مقطع ابتدایی و پیش‎گیری از عقب‎ماندگی‎های تحصیلی در آینده، اهمیت زیادی در مناطق کم‎تر برخوردار دارد. خانم نژادغفوری، ساکن جزیرۀ قشم است و چند سالی است با هدف ارتقای آموزش‌های پیش از دبستان، پروژۀ «قشم، جزیره‌ای برای کودکان» را راه‌اندازی کرده‌اند. با وجود توسعۀ امکانات زیرساختی و عمرانی در بخش‌هایی از این جزیره، مناطق بومی‌نشین از این موضوع بهرۀ چندانی نبرده‌اند و این مناطق از نظر دست‌رسی به امکانات، با کمبودهایی روبه‌رو هستند. تمرکز خانم نژادغفوری، بالابردن استانداردهای آموزشی در مقاطع پیش‌دبستانی در روستاها با استفاده از پتانسیل‌های فرهنگی و محیطی بومی و محلی است.میثم لورگی (انجمن راه مدرسه)آقای میثم لورگی، معلم کهنوجی، مدیر و مؤسس انجمن «راه مدرسه» است و بیش از دوازده سال، در شهر و روستاهای اطراف کهنوج، معلم و مدیر مدارس مختلف بوده‌اند. ایشان با نگاهی متفاوت به مقولۀ تعلیم و تربیت، سعی در ایجاد بستری مناسب برای اجتماعی‌کردن و جامعه‌پذیری صحیح کودکان کرده‌اند. هم‌چنین با ایجاد انجمن‌های دانش‌آموزی با موضوعات محیط‌زیستی و انجمن‌های حقوق شهروندی و از طریق حمایت‌های مردمی، به ایجاد کتاب‌خانۀ عمومی در روستا اقدام کرده‌اند. آقای لورگی، تحصیل‌کردۀ رشتۀ جامعه‌شناسی و حقوق هستند.محمود حسینی (معلم عشایری در منطقۀ زاگرس)آقای حسینی، بیش از 16 سال تجربۀ معلمی در مدارس عشایری و روستایی استان خوزستان را دارند. ایشان به‌شکل ویدئوی ضبط‌شده، در همایش به بیان دغدغه‌های خود راجع‌به آموزش محرومیت‌زدا و به‌ویژه نیازهای کودکان و نوجوانان مناطق عشایری پرداختند.جمعه 19 اردیبهشت 99در ابتدای روز سوم همایش، خانم «ثریا حبیبی»، مسئول گروه آموزشی دبستان‌های انجمن حامی و مربی هنر کودکان، به بررسی پروژة آموزشیِ انجام‌گرفته در منطقة «دشتیاری» استان سیستان‌وبلوچستان پرداخت. وی در ابتدا نقدهایی را به مسئلة­ آموزش در کشور وارد می­سازد. از نظر وی، مشارکت مخاطبان آموزش در حوزة کودک، کم است و نگاه به آموزش کودک، آماده‌کردن او برای زندگی است؛ درحالی‌که آموزش برای کودک، خود زندگی است. دانش به آگاهی، توانمندسازی و پرورش وجود ندارد و محرومیت آموزشی نه­تنها در مناطق محروم، بلکه در تمام قسمت‌های کشور وجود دارد. ارکان آموزشی در کشور ما شناسایی و بررسی نشده­اند و به‌طور کلی، نظام آموزشی ما رفتارگراست. بین معلم، کودک و خانوده همیشه فاصله وجود داشته­است. در پروژة منطقة‌ دشتیاری، ما سعی کردیم کودک، خانواده و معلم را در کنار هم ببینیم و مشارکتی عمل کنیم. خانواده نباید صرفاً ادامه­دهندة معلم در خانه باشد؛ زیرا این خود، بخش کوچکی از ماجراست که خانواده باید هم‌سو با آموزش کودک بوده، سیستم آموزش و کودک را بهتر ببیند. اگر نتوانیم به تمام نیازهای آموزشی کودکان بپردازیم، دیر یا زود آموزش به بی‌راهه می­رود. سابقاً پروژه­هایی حول بررسی روابط دانش­آموز-خانواده و نیز دانش­آموز-معلم انجام گرفته‌بود اما این‌که این سه، با هم و تحت یک مجموعه دیده‌شوند انجام نگرفته‌بود که در پروژه­ی دشتیاری انجام گرفت. بدین‌سان‌که معلم مدرسه، صدای دانش­آموز و اولیا را می­شنود و اولیا نیز صدای دانش­آموز و معلم را می­شنوند و این‌گونه است که تعامل شکل می­گیرد. در این پروژه اما یکی از مسائل اصلی، نیازسنجی صحیح دانش­آموزان بود. اینکه به صورت مستقیم نیازهای‌شان از خودشان پرسیده‌شود، آن‌چنان روش کارامدی به‌نظر نمی­رسید. در نتیجه روشی که اتخاذ شد این بود که دانش­آموزان در کنار هم قصه­ای را می­خواندند و سپس هر کدام آن را تعریف می­کردند و با دقیق‌شدن در روایت هر دانش­آموز، توانستیم به مشکلات ریشه­ای پی ببریم. در ادامه خانم «مینا کامران» از پویش «ایران من» گفت: «این پویش برای توسعة عدالت اجتماعی به خصوص مناطق کم‌ترْ برخوردار و مرزی فعالیت می­کند. چشم­انداز این فعالیت، توسعه­یافتگی در کودکان است و بررسی این موضوع که چگونه کودکان را عامل توسعه گردانیم. مانع بزرگی که در این مسیر وجود دارد، هجمة فزایندة سلبریتی­هاست که هیچ صدایی در مقابل آنها نداریم. این سلبریتی‌ها هستند که گام در مسیر محروم­‌انگاری گذاشته­اند و این بازی‌کردن نقش ناجی، برای آنها محلی برای کسب درآمد و محبوبیت شده­‌است. نکتة مهمی که در کارهای خیریه در مناطق محروم (که استفاده از این لغت هم در تضاد با محتوای این قسمت است) وجود دارد این است که ما باید برای یادگرفتن، و نه برای یاددادن به آن مناطق برویم. اگر ما بخواهیم همه‌جا ناجی­گرایانه رفتار کنیم، تأثیرات مخربی بر جای خواهیم‌گذاشت. ما نباید با کارهای‌مان حس محرومیت را به اهالی آن منطقه و به‌ویژه به بچه‌ها منتقل کنیم. به‌عنوان مثال نباید بپرسیم «چه‌چیزی نداری؟»، بلکه باید بپرسیم «چه‌چیزی داری؟». آموزش مؤثر در این زمینه، آموزش‌های بلندمدت توسط معلمان و آموزش­های محلی است که به بچه­ها مشارکت، صحبت‌کردن، ایده‌دادن، خراب‌کردن و دوباره‌ساختن را بیاموزد. مثال این موضوع، ساختن خانه­های کپری برای درس‌خواندن بچه­ها بود که با کمک خود بچه­ها و با استفاده از ساده­ترین امکاناتی که در اختیار داشتند، انجام شد و حس امید و خودباوری را به آن‌ها القا می‌کرد. حتی هزینه­های ساختن این خانه­های کپری را هم خود بچه­ها فراهم کردند. چگونه؟ بدین‌صورت که دوربین­هایی در اختیار بچه­ها قرار داده‌شد و از آن­ها خواسته‌شد عکاسی کنند. آن­ها هم سوژه‌های خود را از میان خودشان انتخاب کردند و با فروش همین عکس­ها، موفق به جمع­آوری مبلغی در حدود صدمیلیون‌تومان شدند. بخشی از این مبلغ هم برای احیای درخت خشک­‌شدة جلوی مدرسه صرف شد. درختی که پس از احیا و سرسبزیِ دوباره، درخت امید نامیده‌شد. در نهایت باید گفت این فعالیت­ها، در راستای توانمندسازی افراد است و فعالیتی پیچیده است و در طولانی‌مدت نتیجه می­دهد. جامعة روستایی پر از تضادهاست و دچار مسائل و مشکلاتی است که اهالی روستا خود به تنهایی قادر به حل آن‌ها نیستند؛ به‌همین‌علت نیازمند کمک و راهنمایی هستند.آقای «رئوف آذری»، فعال اجتماعی و آموزشی است که از جمله موارد موجود در کارنامة وی می­توان به راه­اندازی دانشگاه سردشت در آذربایجان غربی و کسب جایزه­ی صلح سال 97 به واسطة فعالیت­های زیست‌محیطی اشاره کرد. وی در حال حاضر، دبیر بنیاد صلح و مهربانی است. وی در ادامه گفت:«کاینه‌زرد و دو روستای دیگر دارای یک مدرسة متمرکز بودند. مردم این مناطق از سه آسیب جدی رنج می­بردند. اولاً از اوایل انقلاب تا به امروز تعداد انگشت­شماری فارغ­التحصیل داشتند. ثانیاً این مناطق، کودکان کار زیادی داشتند؛ به‌طوری‌که بیش از نیمی از دانش­آموزانِ مقطع متوسطة دوم، کول‌بَری می­کردند. این موضوع آسیب زیادی در روند تحصیل بچه­ها داشت. ثالثاً در میان مردم این منطقه، کشت انگور بسیار رواج داشت که این موضوع خود باعث ازبین‌رفتن پوشش گیاهی آن منطقه می­شد. برای مقابله با این موارد، سه زنگ در مدرسه اضافه شد: زنگ مهربانی، زنگ آشتی و زنگ گفت‌وگو. در زنگ مهربانی، سعی می­شد حس مهربانی بچه‌ها نسبت به خود، خدا و یکدیگر تقویت شود و خشونتی که در شرفِ نهادینه‌شدن در وجود آن­ها بود، کم‌رنگ‌تر گردد. در زنگ آشتی، سعی در ازبین‌بردن کینه‌ها می­شد. زنگ گفت‌وگو هم به گپ‌وگفتِ بچه­ها اختصاص می‌یافت. از ثمرات این فعالیت‌ها مواردی را اشاره می­کنم: پسری که پدرش شکارچی معروفی بود، پدرش را از انجام شکار منصرف کرد. یا در موردی دیگر، یکی از دانش­آموزان که خانواده­اش در ازبین‌رفتن جنگل­ها نقش کلیدی داشتند، خودش در طول یک سال بیش از شش‌صد دانة بلوط کاشت. این مدرسه دارای یک پناهگاه بود که از زمان جنگ به‌جا مانده‌بود. سعی کردیم این مکان را به جایی مطابق میل بچه­ها تبدیل کنیم و آن را به شکلی رویاگونه درآوریم.»پنل آخرآقای «آذری» در این قسمت به ارائة مطالب خود پرداخت: «تأکید بر این است که به بچه­ها تلقین نشود در مناطق محروم هستند. به‌عبارتی حس محرومیت بر آن­ها تحمیل نشود؛ هرچند گاه عمداً و گاه سهواً این اتفاق می­افتد. بعضی مسئولین از فعالیت­های خیریه به عنوان خودنمایی استفاده می­کنند و در کلنگ­زنی‌ها حاضر می‌شوند اما هنگام عمل، خبری از آن‌ها نیست. مورد دیگری که مدّنظر داشتیم، این بود که بچه­ها در کنار درس­های مدرسه­شان، درس­هایی را بخوانند که مثبت­اندیشی، آشتی و مهربانی را یاد بگیرند. این طرح از جانب ما تحت عنوان «مجد آشتی» عملی شد اما یک ماه پس از اجرایی‌شدن، متوقف گشت. به‌عنوان دلیل، به ما گفته‌شد قصد ما از این کار، آشتی‌دادن چهارپارة کردستان است.»خانم «کامران» هم در صحبت‌های پایانی خود به مواردی اشاره کرد: «ما رسانه نداریم ولی در عین حال توانستیم کارهای مختلفی بکنیم که اگر انجمن­ها و خیریه­های مختلف دست ‌به ‌دست یکدیگر دهند، رسانه­ای قوی­تر و در نتیجه جامعة مخاطب گسترده­تری خواهندداشت. نکته­ی تأسف­برانگیز اما آن است که بعضی سلبریتی‌ها از این موضوعات در راستای کسب منفعت شخصی خود استفاده می­کنند که البته باید به شدت با این موضوع مقابله کنیم.»آقای «بهزادی» نیز در صحبت‌های خود به نقد استفاده از واژة «محرومیت» پرداخت: «شاید اگر آموزش­ها را درست پیش می‌بردند، این واژة محرومیت را می­توانستیم از بین ببریم. لکن از طرفی احساس می­شود بعضی دوست ندارند این واژه حذف شود. بعضی کاندیداهای مجلس و ریاست‌جمهوری از این واژه برای جمع‌آوری رأی استفاده می­کنند. راه درست اما حذف این واژه با آموزش صحیح است.»آقای «شیخ­الاسلامی» هم به شوآف رسانه­ایِ ارگان‌های دولتی در این زمینه پرداخت: «ما جشنی گرفته­بودیم و قرار بود بچه­ها ارائه‌دهنده باشند. کمی بعد از شروع جشن، یک خودروی تویوتا که مشخص بود متعلق به یک ارگان دولتی است، وارد شد و شروع به توزیع پول نقد بین بچه­ها کرد. این خود نمودی از شوآف رسانه­ای است.»خانم «غفوری‌نژاد» هم به جمع­بندی مطالب پرداخت: «تصور کنید کودکی با حس کنجکاوی، خلاقیت و پرسشگری، با دنیایی از آرزو و رویا، پا به جهانی می‌گذارد که تمام این‌ها از او گرفته می‌شود. به خاطر دارم در روستایی در قشم، رویای کودکان، دیدن شهر قشم و تهیة خوراک برای شب بود. این موضوع، نشان­دهندة شدت کوچک‌شدن آرزوهای کودکان در مناطق کم­ترْ برخوردار است.»توجه به این نکته خالی از لطف نیست که «مدرسة توسعة پایدار» با وجود اینکه داخل دانشگاه صنعتی شریف است، هیچ بودجة دولتی دریافت نمی­کند و به صورت مستقل توسط دانشگاه حمایت می­شود.نشریه دگرنشریه دگرSun, 18 Oct 2020 13:59:59 +0330https://virgool.ir/@Degar_Sut/نگاهی-به-حق-تحصیل-از-منظر-اقتصادی-fyukbgrw9gxrمحمد ملانوریعلم و ثروت، دوستان قدیم‌اندافراد گرچه به ویژگی بشربودن خود، حائز حقوقی می‌شوند که مهم‌ترین آن‌ها، حق حیات است اما این زیستن فاقد کیفیت مدنظر نیست و افراد بر همین مبنا شایستگی دارند که از زیستی انسانی برخوردار باشند اما باید توجه داشت که بعضی به واسطۀ فقر، از فرصت برابر محروم‌اند و بعضا زندگی سختی در پیش دارند. انسان‌های پولدار از خانواده‌های خوبی برخوردارند که می‌توانند حامی آنها باشند، سالم‌اند، تحصیل‌کرده‌اند و تغذیه مناسبی دارند اما خانواده‌های فقیر، هر کدام به شکلی دچار فقر هستند. بعضی از آن‌ها شغل مناسبی ندارند، یا آنان که شغلی هم دارند، بعضی به دلیل هزینه‌های درمانی دچار فقر می‌شوند یا آنکه به دلیل هزینه‌های بالای وام همیشه بدهکار هستند. در نتیجه فقر، فقر می‌آورد و پول، پول.گویا راهی برای خروج از این شرایط نیست. داده‌های وضعیت اقتصادی خانوارها نیز تایید می‌کند که بین درآمد دو نسل از یک خانواده همبستگی وجود دارد. پژوهش پیکتی در کتاب سرمایه در قرن بیست‌ویکم چنین نتیجه‌ای را نشان می‌دهد و بیان می‌کند که ثروت در بعضی خانواده‌ها باقی مانده است و فقر و فلاکت برای بقیه. حال این روایت از وضعیت اقتصادی اجتماعی، این سوال را ایجاد می‌کند که درآمد و موفقیت آیندۀ یک فرد، چقدر تحت تاثیر درآمد امروز خانواده و به طور کلی، شرایط محیطی اوست و چه میزان تحت تاثیر ژن و آنچه به صورت مادرزادی به او رسیده است؟ آیا به نظر ما فقر یک پدیده تحمیل شده از بیرون است که خود افراد فقیر نقش چندانی در گرفتار شدن به آن ندارند و در نتیجه کاری هم از دست آن‌ها برای رهایی از منجلاب فقر برنمی‌آید و باید منتظر تغییری برون‌زا در وضعیت خود باشند یا آنکه با تقویت قدرت شناخت، تفکر و تصمیم‌گیری منطقی مردم و به‌ویژه طبقات فرودست جامعه می‌توان وضعیت آن‌ها را تغییر داد، بدون آنکه نیاز به پرداخت هزینه‌ای خاص بود.داده‌های وضعیت اقتصادی خانوارها نیز تایید می‌کند که بین درآمد دو نسل از یک خانواده همبستگی وجود دارد. پژوهش پیکتی در کتاب سرمایه در قرن بیست‌ویکم چنین نتیجه‌ای را نشان می‌دهد و بیان می‌کند که ثروت در بعضی خانواده‌ها باقی مانده است و فقر و فلاکت برای بقیه.محیط مهم‌تر از ژناین سوال از آنجا اهمیت دارد که اگر بدانیم نتایجی که فرد کسب کرده است، ناشی از شرایط ذاتی اوست، ما را بدین نکته رهنمون می‌کند که فقرا به دلیل این فقیر مانده‌اند که از هوش کمتری برخوردار بوده‌اند، به همین خاطر خوب درس نخوانده‌اند یا در کار خود موفق نیستد و هر نوع سرمایه‌گذاری برای موفقیت آنان بیهوده بوده است و نتایجی از این دست. اما اگر فقر آنان محصول شرایطی باشد که بر آنان تحمیل شده است، راه حل خروج از فقر هم متفاوت خواهدبود. در این صورت باید راهکارهایی پیدا کرد که محیط آنان را بهبود دهد. اما پاسخ به این سوال که فقر نتیجۀ شرایط ذاتی فرد است یا شرایط محیطی، پاسخی ساده ندارد. سختی این پاسخ آنجاست که نمی‌توانیم بین ژن افراد و خانۀ آنها تفاوتی بگذاریم. کاوه مجلسی و همکاران در پژوهشی تلاش کردند که این تمایز را با داده ایجاد کنند. آنها داده‌های اقتصادی وضعیت دوقلوهایی را در اختیار داشتند که در دو خانواده متفاوت بزرگ شده بودند. انتظار این است که دوقلوها دارای توانایی‌های ذهنی یکسان (نزدیک) باشند و تفاوت در عمل‌کرد آن‌ها باید تابعی از وضعیت محیطی باشد که در آن بزرگ شده‌اند. مجلسی و همکاران در این پژوهش نشان دادند که در میان این دوقلوها چنین تفاوتی مشاهده می‌شود که وضعیت بهتر فرزندان خانواده‌های ثروتمند به دلیل استعداد یا توانایی بیشتر آن‌ها نیست. در پژوهش مجلسی، با مقایسه وضعیت فرزندخواندگان با فرزندان طبیعی خانواده‌ها نشان داده می‌شود که وضعیت فاکتورهای قبل از تولد هم به اندازه وضعیت محیطی رشد موثر نیست.در نتیجۀ این موارد است که به نظر می‌رسد مواردی همچون عدم اشتغال، بیماری و ... که در بند ابتدایی به آن پرداختیم، هم نشانه‌های فقر است و هم علت ایجاد آن. حال سوال کلیدی اینجاست که چرا خانواده‌های فقیر نمی‌توانند وضعیت خود را تغییر دهند تا در دوره‌های بعد ثروتمند باشند. اینجا باید چند پاسخ مختلف را مرور کنیم. گروهی از پژوهشگران نظیر متخصصین رفتاری بر این باورند که کمبود منابع در دسترس افراد سبب می‌شود توانایی شناختی آن‌ها کاهش یافته و در نتیجه خطاهای تصمیم‌گیری و رفتارهای کوته‌نگرانه از آن‌ها سر بزند. ایده‌ی دیگر، آن را به شرایط اجتماعی افراد مربوط می‌داند. افرادی که در خانوادۀ فقیری باشند، آموزش مناسبی نمی‌بینند، در نتیجه کار مناسبی کسب نمی‌کنند و به دلیل نداشتن مهارت، وارد شغل‌های سطح پایین می‌شوند یا آنکه از امکان شغلی محروم می‌مانند. این مورد برای فرزندان آن‌ها نیز اتفاق می‌افتد و آن‌ها در وضعیتی قرار می‌گیرند که به صورت پویا ادامه خواهد داشت که به آن اصطلاحا چرخۀ فقر گفته می‌شود. چرخه‌ای که در ادبیات پویایی سیستم‌ها به عنوان یک چرخۀ خودتقویت‌کننده یاد می‌شود. شاید لازم باشد که اینجا و قبل از ادامۀ بحث تاکید کنم که این بحث و آنچه در ادامه هم می‌آید، پیرامون روندهای عمومی است و نباید به معدود افرادی که در محیطی فقیر عمل‌کرد موفق داشته‌اند، دل خوش کنیم و آنها را بیشتر از استثنائی خلاف قاعده در نظر بگیریم. که به نظر می‌رسد مواردی همچون عدم اشتغال، بیماری و ... که در بند ابتدایی به آن پرداختیم، هم نشانه‌های فقر است و هم علت ایجاد آن.برای توضیح آنچه در این شرایط اتفاق می‌افتد، مدلی که با کمک نمودار شماره 1 بیان می‌شود، به ما کمک می‌کند. محور افقی این نمودار، درآمد فرد در دورۀ حال است و محور عمودی، نمایانگر درآمد در دورۀ بعد (برای خود فرد یا نسل بعدی). خط مورب هم نشانگر y=x است که به معنای یکسان بودن درآمد در دوره خواهدبود. این مدل می‌خواهد نشان دهد که در بعضی از جاهای این توزیع درآمد، وضعیت بهتر از دوره قبل خواهد بود (از P تا Q) و در بعضی بخش‌ها، وضعیت بدتر خواهد بود (از Q به بعد و از N تا P). همچنین (این نمودار می‌تواند حول خط مورب ادامه داشته باشد و نوسان کند اما چون برای توضیحات ما، افزوده‌ای ندارد تا همین جا رسم و درباره‌اش صحبت می‌کنیم). گرچه وضعیت برای افراد از Q به بعد نسبت به دورۀ قبل بدتر است اما چون در وضعیتی هستند که از حداقل‌ها برخوردارند، کمتر مایۀ نگرانی هستند اما بخشی که در قسمت ماقبل P قرار دارند، به نقطه تعادلی می‌رسند که فقر برای آنان یک فرجام ناگزیر خواهدبود.تحصیل و خروج از فقربه صورت تاریخی، تحصیل یکی از ابزارهای مهم برای تغییر طبقه اجتماعی -یا اصطلاحا تحرک اجتماعی- بوده است. از خلال تحصیل، دانش و مهارت فرد بالاتر می‌رفته و او را توانمند می‌کرده است که کاری را انجام دهد یا آنکه نشانگری برای توانایی‌های ذهنی او بوده است. از هرکدام از این مکانیزم‌ها، فرد می‌توانسته کار بهتری کسب کند و در نتیجه، درآمد بالاتری داشته باشد.در ایران نیز همزمانی دو اتفاق رشد باسوادی و رشد شهرنشینی (کارهای اداری، درآمد ثابت و بالاتر و نزدیکی به دولت به عنوان منبع توزیع رانت) در این مسیر قابل توضیح است. موج‌های اولیه مهاجرت تحصیلی در ایران نیز همین چرخه را نشان می‌دهد که درایران قاجار و پهلوی اول، گروه‌های اعزامی محصلین عموما از وابستگان به دربار و دولت و یا ثروتمندان بوده‌اند که در بازگشت نیز مناصب عالیه کسب می‌کرده‌اند. دسترسی به دانشگاه و البته مهاجرت تحصیلی در دهه چهل و پنجاه است که برای عموم مردم و طبقات پایین قابل دسترسی می‌شود و آن نیز به واسطۀ بهره‌مندی کشور از درآمدهای نفتی بالا در این دوره است که دولت، با تامین هزینه‌های تحصیل، این فرصت را فراهم می‌کند که تحصیلات عمومی و عالیه در دسترس شهروندان قرار گیرد. موج اول گسترش دانشگاه‌ها در این دوران، در اثر همین وضعیت است که البته در آن دوره نیز محدود به بعضی شهرها بوده است. در همین دهه، آموزش عمومی نیز از طریق راه‌اندازی سپاه دانش برای روستاها گسترش یافت اما از آنجا که نابرابری اولیه امکان فرصت برابر برای تحصیل عالیه را نمی‌داد، چارۀ دیگری لازم بود. بعدا در نظام انتخاب دانشجو با کنکور سراسری با طبقه‌بندی دانشجویان بر اساس منطقه تحصیلی این فرصت برای افراد حاضر در مناطق حاشیه‌نشین ایجاد شد تا با وجود آنکه ممکن است به دلیل دسترسی دشوار به امکانات آموزشی نظیر کلاس‌های کمک‌آموزشی و خصوصی، فرصت دیگری برای دسترسی به تحصیلات عالی داشته باشند. از این روست که به نظر می‌رسد سهمیه‌بندی منطقه‌ای در انتخاب دانشجو می‌تواند از مبنایی عادلانه به معنای دسترسی برابر داشته باشد. به صورت تاریخی، تحصیل یکی از ابزارهای مهم برای تغییر طبقه اجتماعی -یا اصطلاحا تحرک اجتماعی- بوده است. از خلال تحصیل، دانش و مهارت فرد بالاتر می‌رفته و او را توانمند می‌کرده است که کاری را انجام دهد یا آنکه نشانگری برای توانایی‌های ذهنی او بوده است.حق آموزش و تبعات آنفقها اصطلاحی دارند که «مقدمه‌ی واجب، واجب است» و به نظر می‌رسد، بنا بر حق داشتن زندگی این اصل در مورد دسترسی به آموزش نیز صادق است زیرا یکی از راه‌های تضمین کیفیت زندگی است. حق افراد در این مورد، مبتنی بر ایجاد فرصت برابر برای دسترسی به امکانات است و از همین روست که همگانی کردن آموزش از طرف دولت‌ها با دو جنبۀ اجباری‌کردن از لحاظ حقوقی و رایگان‌بودن اقتصادی پاسخی به این حق افراد است. موضوعی که به نظر می‌رسد تاکنون نیز از همین دریچه مورد توجه بوده است اما شاید ادامۀ منطقی آن، الزامات مداخله‌ای دیگری را نیز مطرح سازد، مثلا در کارهای هکمن، نشان داده شده است که سرمایه‌گذاری‌هایی که در دورۀ پیش از دبستان بر آموزش کودکان می‌شود، از لحاظ بازده، اثر بیشتری در آیندۀ کودک دارد. این در حالی است که در ایران در حال حاضر دوره‌های مهدکودک یا آمادگی اجباری نیست و به دلیل هزینه‌هایی هم که دارد، عموما متعلق به گروه‌های بالای درآمدی استنشریه دگرنشریه دگرSat, 17 Oct 2020 04:37:16 +0330https://virgool.ir/@Degar_Sut/بورژوازی-از-نوع-دانشجوی-ایثارگر-در-دانشگاه-ها-yc79rohezwsdیادداشتی حول مزایا و تسهیلات آموزشی دانشجویان ایثارگرسجاد بهرامی پاکرونگاه­های انتقادی دربارة سهمیة ایثارگران، همواره به بحث ورودی دانشگاه محدود شده‌است. در این یادداشت اما قصد داریم به مطالبی بپردازیم که به نحوة پردازش و خروجی این دانشجویان مربوط است. عدالت آموزشی عبارتی است که هیچ‌وقت به آن نزدیک نشده‌ایم، بلکه از آن، اشتباه تعبیر کرده‌اند. دانشگاه که باید خروجی آن، بر اساس شایسته‌سالاری باشد و دانشجویی متخصص را تربیت کند، گویا محلی رانتی برای بیست‌وپنج‌درصد از ورودی­های خاص آن شده که موجب کاهش کیفیت دانشگاه، دل‌سردی باقی دانشجویان و هدررفت سرمایه شده‌است. داستان را از یک پی‌گیری ساده و عدم شفافیت آن برای دانشجویان آغاز می‌کنیم.· خلاصه ه­ایی از یک پی‌گیریبنا به وجود دوستانی برای نگارنده که دانشجوی ایثارگر محسوب می‌شدند، گه‌گاهی به‌خاطر نزدیکی به آن‌ها، مزایای سهمیه ­ای‌بودن را می­دیدم یا به گوشم می­خورد. از آن‌جا که موضوع عدالت آموزشی و شایسته‌سالاری موضوع مهمی بود، بر آن شدم که شخصاً صحت این ادعاها و سازِکار آن را تحقیق و بررسی کنم. یک روز صبح به ستاد دانشجویان ایثارگر واقع در نیم‌طبقة ساختمان ابن‌سینا [در دانشگاه صنعتی‌شریف] رفتم. وارد اتاق شدم. مسئول ذی‌ربط نگاهی سرد داشت. سؤال خود را درباره سازِکار قوانین و آیین‌نامة موجود برای مزایای مربوط‌به دانشجوی ایثارگر پرسیدم. در جواب گفت: «در جلسه­ای که ابتدای هر سال برای دانشجویان «سهمیه­ای» می­گذارند، توضیحاتی را داده­اند». اما من از یک آیین‌نامة مکتوب و مواردی که در آن جلسه مطرح شد توضیح خواستم. جواب مرا نداد و گفت: «آیین‌نامة مکتوبی وجود ندارد. دانشجوی ایثارگر درخواست خود را برای ما ارسال می­کند و ما بررسی می­کنیم. آیین‌نامه­ای در سایت سازمان دانشجویان ایثارگر موجود است اما قدیمی و مربوط‌به سال 93 یا 94 است.» من باز از او دربارة روند بررسی درخواست­ها و آیین‌نامه­ای که دانشگاه مد نظر خود قرار داده‌است پرسیدم ولی او جوابی نداد و گفت به آموزش دانشگاه مراجعه کنم. به آموزش دانشگاه مراجعه کردم و از یکی از کارمندان دراین­‌باره سؤال کردم؛ او نیز همانند مسئول ستاد، پاسخی نداشت که طبق چه آیین­نامه­ای عمل می­کنند. گفت بهتر است از جناب آقای تقوی، معاون مدیر کل آموزش دانشگاه، سؤال کنم. من کلافه از این پاس­کاری­ و سازِکار غیرشفاف، روانة دفتر معاون مدیر کل آموزش دانشگاه شدم. چند دقیقه­ای منتظر ماندم تا نوبتم فرا رسد. همان سؤال‌ها را از او پرسیدم اما او هم جوابی نداشت و اظهار بی‌اطلاعی کرد. در ادامه گفت باید برگردم به خانة اول و از ستاد دانشجویان ایثارگر سؤال کنم. انگار کسی میلی به بازکردن این موضوع نامیمون ندارد تا پرده از طبقه­ای در دانشگاه بردارد که جمعیت کمی ندارند و در یک زمین نابرابر و بهتر، در حال رقابت با دانشجویانی هستند که با رنج و زحمت خود وارد شدند و ادامة راه را نیز با استعداد و زحمت خود طی می‌کنند. سازِکاری تابووار در بدنة آموزشی دانشگاه در جریان است.· حال آن مزایای آموزشی چیست؟بنده پس از جست‌وجو در اینترنت توانستم تسهیلات آموزشی مربوط به دانشجویان ایثارگر را پیدا کنم. حال چندی از این موارد را که به نظرم مهم آمد، در این یادداشت ذکر می­کنم. هر مقطع تحصیلی، تسهیلات مخصوص خود را دارد. موارد ذکرشده، براساس آیین­نامه­ای است که در تاریخ 4/9/1393 در «ستاد برنامه­‌ریزی شاهد» به تصویب نهایی رسیده‌است. این آیین­نامه از طریق سایت http://shahed.saorg.irقابل دسترسی است.دانشگاه که باید خروجی آن، بر اساس شایسته‌سالاری باشد و دانشجویی متخصص را تربیت کند، گویا محلی رانتی برای بیست‌وپنج‌درصد از ورودی­های خاص آن شده که موجب کاهش کیفیت دانشگاه، دل‌سردی باقی دانشجویان و هدررفت سرمایه شده‌است· دانشجوی ایثارگر کیست؟دانشجویان شاهد و ایثارگر شامل موارد ذیل می­باشند:1) جان‌بازان 25% و بالاتر2) آزادگان3) همسر و فرزندِ (شهید، جاویدالاثر، آزاده، جان‌باز 25% و بالاتر)4) جان‌باز با حداقل 15% جان‌بازی و سه‌ماه سابقة حضور داوطلبانه در جبهه5) رزمنده با حداقل شش‌ماه سابقة حضور داوطلبانه در جبهه· تسهیلات آموزشی مربوط به دانشجویان ایثارگر در مقطع کارشناسی1) نمرات مردودی 5 عنوان درس دانشجوی شاهد و ایثارگری از کارنامة تحصیلی حذف و در میانگین نمرات آن محسوب نمی‌شود؛ مشروط بر این‌که در نیم‌سال‌های بعد، حداقل نمرة 12 را در دروس مذکور اخذ نماید.[1]2) دانشجوی شاهد و ایثارگر مجاز است یک درس بیشتر از سایر دانشجویان حذف اضطراری نماید[2]3) دانشجویان شاهد و ایثارگر برای دروس مردودی، یک‌بار معاف از پرداخت هزینه هستند. هم‌چنین درصورتی‌که حذف درس دانشجوی شاهد و ایثارگر با تایید ستاد انجام گرفته‌باشد، از پرداخت هزینه معاف است.[3]4) به حداکثر مدت تحصیل دانشجویان شاهد و ایثارگر در دوره‌های کاردانی و کارشناسی ناپیوسته، یک نیم‌سال و در دورة کارشناسی پیوسته، دو نیم‌سال اضافه می‌شود.[4]انگار کسی میلی به بازکردن این موضوع نامیمون ندارد تا پرده از طبقه­ای در دانشگاه بردارد که جمعیت کمی ندارند و در یک زمین نابرابر و بهتر، در حال رقابت با دانشجویانی هستند که با رنج و زحمت خود وارد شدند و ادامة راه را نیز با استعداد و زحمت خود طی می‌کنند. سازِکاری تابووار در بدنة آموزشی دانشگاه در جریان است5) یک نیم­سال به سال‌های مشروطیِ مجاز دانشجویان شاهد و ایثارگر اضافه می‌گردد.[5]6) در صورت تایید کمیتة منتخب، به دانشجوی شاهد و ایثارگر، دو نیم‌سال فرصت داده‌می‌شود تا با گذراندن حداکثر 30 واحد، معدل کلّ خود را به حداقل 12 برساند.[6]7) دانشجوی شاهد و ایثارگری که به تشخیص کمیتة منتخب ستاد، توانایی ادامة تحصیل در رشتة خود را نداشته‌باشد، می‌تواند به رشتة دیگری در همان دوره و در سایر گروه‌های آزمایشی تغییر رشته دهد. درصورتی‌که تغییر رشته، منوط به تغییر محل تحصیل دانشجو باشد، با تأیید و معرفی اداره کلّ دانشجویان شاهد و ایثارگر سازمان امور دانشجویان، درخواست دانشجو در شورای موارد خاصّ مرکزی مطرح خواهدشد.[7]8) برای دانشجویان شاهد و ایثارگر، تغییر رشته با تشخیص ستاد و حداکثر دوبار امکان‌پذیر است.[8]9) دانشجوی شاهد و ایثارگر می‌تواند حداکثر در دو نیم‌سال تحصیلی، با تأیید کمیتة منتخب ستاد، حداقل 10 واحد درسی انتخاب نماید.[9]10) درصورتی‌که معدل کلّ دانشجوی شاهد و ایثارگر 14 و بالاتر باشد، می­تواند با رعایت ضوابط این ماده، در نیم‌سال تابستان حداکثر 8 واحد درسی انتخاب نماید.[10]· عدالت یا ظلممرز میان عدالت و ظلم، به باریکیِ یک موی است. با موارد مطرح‌شده در بخش گذشته که قسمتی از مواد ذکرشده در آیین‌نامه هستند، می­توان مشاهده کرد علاوه‌بر یک ورودی بسیار سهل، یک آسان‌گیری، پردازش و خروج بسیار راحتی متوجه این دانشجویان است. اگر بنای یک کشور بخواهد بر شایسته‌سالاری باشد و آن ارزش و کیفیت ازدست‌رفتة مدارک دانشگاهی بازگردد، باید منابع آن نیز به نحو احسن مصرف شود. دانشجوی ایثارگر که با آن نمرة کاذب و فشار کمی که به وی وارد شده مرز میان عدالت و ظلم، به باریکیِ یک موی است. با موارد مطرح‌شده در بخش گذشته که قسمتی از مواد ذکرشده در آیین‌نامه هستند، می­توان مشاهده کرد علاوه‌بر یک ورودی بسیار سهل، یک آسان‌گیری، پردازش و خروج بسیار راحتی متوجه این دانشجویان است.فارغ‌التحصیل می‌شود، در مقابل کسی که با زحمات خویش وارد شده و تلاش خود را ضمیمه کرده‌است، یک تبعیض ناروا و بی‌عدالتی واضح است. البته تقصیری گریبان‌گیر دانشجوی ایثارگر نیست؛ بلکه عامل اصلی، سیاست‌گذاری است که با دادن پاداش‌های این‌چنینی، مرز عدالت و پاداش را رد می‌کند و قدم در قلمرو ظلم به دیگران می‌نهد. عده­ای از این افراد هم بعدها مدعی تخصص می­شوند و باز بنا به رانتی که از ایثارگری به آنها رسیده، مقامی و جایگاهی را کسب می‌کنند که شایستة آن نیستند. کاهش کیفیت دانشگاه و دل‌سردی برخی دانشجویان، کمترین آثار این مصوبات و طرح‌هاست. دور از عدالت است که یک فرد به‌دلیل گذشته و جان‌فشانی پدر، مادر و... جایگاهی را بدست آورد که صلاحیتش را ندارد و خارج از توانایی اوست. در واقع او جای فرد شایسته­تر را اشغال کرده‌است. شایسته نیست در مسیری که آیندة افرادِ بسیار زیادی درگیر آن است این‌گونه دست برده‌شود. امیدوارم سیستم آموزشی ما با حذف امتیازات و مزایای اضافی، ماشین منحرف‌شدة تحصیلات دانشگاهی را اندکی به مسیرش بازگرداند.منابع:[1] تبصرة الحاقی به تبصرة 1 مادة 18 آیین‌نامة ذکرشده[2] تبصرة الحاقی به تبصرة 3 مادة 17 آیین نامة ذکرشده[3] تبصرة الحاقی به مادة 12 آیین‌نامة ذکرشده[4] تبصرة الحاقی به مادة 15 آیین‌نامة ذکرشده[5] تبصرة الحاقی به مادة 19 آیین‌نامة ذکرشده[6] تبصرة الحاقی به تبصرة (؟) مادة 29 آیین‌نامة ذکرشده[7] تبصرة الحاقی به مادة 23 آیین‌نامة ذکرشده[8] تبصرة الحاقی به تبصرة (؟) مادة 23 آیین‌نامة ذکرشده[9] تبصرة 2 الحاقی به مادة 7 آیین‌نامة ذکرشده[10] تبصرة 1 الحاقی مادة 7 آیین‌نامة ذکرشدهنشریه دگرنشریه دگرSat, 17 Oct 2020 04:19:44 +0330https://virgool.ir/@Degar_Sut/عدالتی-آموزشی-lduwvc1zoptuاحمد حاجی محمدخانیعدالت آموزشی، به مفهوم فراهم‌کردن فرصت‌های تحصیلی و آموزشی عادلانه برای تمام شهروندان است که جنبه‌های مختلفی نظیر عدالت جنسیتی، نژادی و از همه مهم‌تر اقتصادی را در بر می‌گیرد. این حقیقت که ایدئولوژی‌ها، سیاست‌گذاران و روشنفکران مختلف، در جوامع و زمان‌های گوناگون، راهکارهای متفاوتی برای محقق شدن این مفهوم ارائه کرده‌اند خود مؤید میزان پیچیدگی نظری و عملی این مفهوم است و همین پیچیدگی است که باعث شده در جهان پیشرفتۀ امروز و در توسعه‌یافته‌ترین جوامع به لحاظ اقتصادی و فرهنگی، هنوز هیچ‌یک از شئون این عدالت، به‌طور کامل تحقق نیافته باشد.تفاوت نسبت تعداد دانش آموز به ازای هر معلم مهر تاییدی است بر کیفیت بالاتر اموزش در مدارش غیرانتفاعیعدالت جنسیتی و نژادی که مفهومی نسبتا سرراست‌تر و مورد توافق‌تر دارند، در کشورهای توسعه‌یافته از وضع به نسبت بهتری برخوردارند. هرچند هنوز هم در عمل و با بررسی آماری خروجی نظام‌های آموزشی، تبعیض‌هایی را می‌توان یافت (مثلا تعداد بیشتر اساتید مرد در دانشگاه‌ها و امثالهم)، اما لااقل این تبعیض‌ها کم‌تر مربوط به حوزۀ قانون‌گذاری هستند و می‌توان گفت که ریشه در تفاوت‌ها و تبعیض‌های فرهنگی و تاریخی پنهان در جامعه دارند. در مقابل اما کشورهای توسعه‌نیافته فراوانی را می‌توان مثال زد که نابرابری‌هایی سیستماتیک و قانونی را به شهروندانشان تحمیل می‌کنند. هنوز در بخش‌هایی از افغانستان که سایه طالبان بر آن سنگینی می‌کند، تحصیل دختران در مدرسه امری ممنوع است و هنوز در ایران، شهروندان افغانستانی امکان تحصیل در بسیاری از مدارس معمولی و در کنار دانش‌آموزان ایرانی را ندارند. در میدان عمل اما رشد روزافزون مدارس غیرانتفاعی با شهریه‌هایی بعضا نجومی، شرایط را به گونه‌ای رقم زده‌است که هرجا رقابتی برقرار باشد (خواه کنکور باشد، خواه المپیاد)، دانش‌آموزان مدارس دولتی، بازندگان پیش از بازی آن باشند.اما وجه دیگر عدالت آموزشی که به واسطه درآمیختگی با مفاهیم اقتصادی بسیار پیچیده‌تر و غیرقابل‌حل‌تر می‌نماید، عدالت اقتصادی است. افراد از طبقات بالاتر جامعه، همواره خواهند توانست بهترین امکانات تحصیلی را برای فرزندان خود فراهم کنند، در حالی که اقشار کم‌درآمد جامعه چه بسا عطای تحصیل فرزند را به لقایش ببخشند تا بتوانند زودتر از او به عنوان نیروی کار و کمک‌خرج خانواده استفاده کنند. یکی از راهکارهای ارائه شده برای این مشکل، فراهم کردن فرصت تحصیل رایگان و اجبار در مورد آن، حداقل در مقاطع پایین برای تمام شهروندان، از سوی دولت‌هاست.اما وجه دیگر عدالت آموزشی که به واسطه درآمیختگی با مفاهیم اقتصادی بسیار پیچیده‌تر و غیرقابل‌حل‌تر می‌نماید، عدالت اقتصادی است. افراد از طبقات بالاتر جامعه، همواره خواهند توانست بهترین امکانات تحصیلی را برای فرزندان خود فراهم کنند، در حالی که اقشار کم‌درآمد جامعه چه بسا عطای تحصیل فرزند را به لقایش ببخشند تا بتوانند زودتر از او به عنوان نیروی کار و کمک‌خرج خانواده استفاده کنند. یکی از راهکارهای ارائه شده برای این مشکل، فراهم کردن فرصت تحصیل رایگان و اجبار در مورد آن، حداقل در مقاطع پایین برای تمام شهروندان، از سوی دولت‌هاست.در کشورهایی که ضریب جینی و اختلاف طبقاتی بالایی دارند، یکی از مطمئن‌ترین راه‌ها برای تغییر طبقه اجتماعی و فرار از تلۀ فقر، تحصیل و بدست آوردن فرصت‌های شغلی بالاتر و بهتر به واسطه آن است. به همین خاطر کشورها برای ریشه‌کن‌کردن فقر، سرمایه‌گذاری زیادی روی آموزش رایگان یا ارزان می‌کنند. طبق برنامه جهانی سوادآموزی که از طرف سازمان ملل اجرا می‌شود، تمام افراد جامعه باید دسترسی رایگان به آموزش در سطح دبستان را داشته‌باشند. دولت‌های مختلف، بنابر توان و بنیه اقتصادیشان، سعی کرده‌اند تا امکان تحصیل در مدارس دولتی و رایگان را برای اقشار بیشتری از مردم فراهم کنند. اما امروز به جرات می‌توان گفت که این سیاست به هیچ وجه کافی نبوده است. در کشورهایی نظیر آمریکا که اقتصاد مبتنی بر سرمایه‌داری دارند، مدارس خصوصی خود به تشدید‌شدن تبعیض اقتصادی کمک می‌کنند. دانش‌آموزان اقشار پردرآمد جامعه، با دسترسی به مدارس گران‌قیمت‌تر، معلمان بهتر و کلاس‌های باکیفیت‌تر، عملا شانس بیشتری در هر رقابتی با دانش‌آموزان در اقشار ضعیف‌تر جامعه دارند و تلاش دولت‌ها برای گسترش مدارس دولتی هم نمی‌تواند مرهم چندان موثری بر این زخم باشد. در سوی دیگر اما کشورهای عمدتا اروپایی نظیر سوئد و فنلاند که از الگوی دولت رفاه پیروی می‌کنند و به تبع آن اختلاف طبقاتی کم‌تر و حمایت‌های اجتماعی بیشتری از شهروندان دارند، توانسته‌اند در شاخص‌ها و تست‌هایی که برای اندازه‌گیری تبعیض آموزشی مبتنی بر موقعیت اقتصادی وجود دارند، نمره‌های بهتری کسب کنند. دولت‌های مختلف، بنابر توان و بنیه اقتصادیشان، سعی کرده‌اند تا امکان تحصیل در مدارس دولتی و رایگان را برای اقشار بیشتری از مردم فراهم کنند. اما امروز به جرات می‌توان گفت که این سیاست به هیچ وجه کافی نبوده است.در ایران اما تفاوت معناداری بین قانون و عمل وجود دارد. قانون اساسی جمهوری اسلامی به صراحت بیان کرده که دولت موظف است شرایط تحصیل رایگان تا پایان دورۀ متوسطه را برای تمام شهروندان فراهم کند که رویکردی بسیار مترقی و عدالت‌طلبانه است. در میدان عمل اما رشد روزافزون مدارس غیرانتفاعی با شهریه‌هایی بعضا نجومی، شرایط را به گونه‌ای رقم زده‌است که هرجا رقابتی برقرار باشد (خواه کنکور باشد، خواه المپیاد)، دانش‌آموزان مدارس دولتی، بازندگان پیش از بازی آن باشند. در چنین شرایطی مدارس دولتی یا باید قید رقابت را بزنند و یا وارد همین زمین بازی شوند و با دریافت‌های تقریبا اجباری به اسم کمک به مدرسه، شرایط باقی‌ماندن در رقابت را فراهم کنند. در این بین خانواده‌هایی که با فقر دست و پنجه نرم می‌کنند و تنها امید خود و آینده فرزندشان را در تحصیل علم و دانش می‌بینند، یا باید به اصطلاح فرش زیرپای خود را نیز صرف تحصیل فرزندشان کنند (هرچند که باز هم ناکافی خواهد بود)، و یا رویای موفقیت فرزندشان را برای همیشه فراموش کنند.تعلق بیش از 90 درصدی نفرات برتر کنکور به مدارس غیردولتی و سمپاد اثبات دیگری بر کیفیت بیشتر اموزش درصورت هزینه بیشتر استنشریه دگرنشریه دگرSat, 17 Oct 2020 03:54:13 +0330https://virgool.ir/@Degar_Sut/کرونا-شکاف-آموزشی-نابرابری-اجتماعی-lsaxti7det0fتأثیرات شیوع کووید 19 بر حوزۀ آموزشسید محمد حسین قاسمینظم نوین جهانی، این اژدهای سرمایه‌داری، که هر روز، بیش‌ازپیش سایۀ خود را بر تمامی عرصه‌های زندگی می‌گستراند، گریبان حوزۀ آموزش را نیز گرفته‌است. اختلاف طبقاتی، روزبه‌روز شدیدتر شده و آموزش نیز هم‌گام با بیش‌ترشدن این گسست، قدم به‌سمت کالاشدگی برداشته‌است. ورود نامیمون کرونا به کشور –که سروکله‌اش از 30اُم بهمن سال گذشته پیدا شد- موجب گشت تا شاهد ابعاد جدیدی از نابرابری‌های اجتماعی باشیم. در این متن، به واکاوی این ابعاد پنهان پرداخته‌ایم.گزارشی پیرامون آموزش در دوران کرونا منتشر شده‌است و در آن آمده که «9میلیون‌و700هزار کودک در سراسر جهان، در خطر ترک تحصیل هستند». البته بحث تنها به این‌جا ختم نمی‌شود؛ عواقب این اتفاق، فراتر از محرومیت از تحصیل است و می‌تواند ورود زودهنگام کودکان به محیط کار را تسهیل کند. هم‌چنین امکان افزایش میزان ازدواج دختران در سنین پایین، وجود دارد نظم نوین جهانی، این اژدهای سرمایه‌داری، که هر روز، بیش‌ازپیش سایۀ خود را بر تمامی عرصه‌های زندگی می‌گستراند، گریبان حوزۀ آموزش را نیز گرفته‌است. اختلاف طبقاتی، روزبه‌روز شدیدتر شده و آموزش نیز هم‌گام با بیش‌ترشدن این گسست، قدم به‌سمت کالاشدگی برداشته‌است.ملموس‌ترین بی‌عدالتی پدیدآمده در این دوران را می‌توان «شکاف دیجیتال» دانست؛ شکاف دیجیتال، یعنی «فاصله میان افرادی که دسترسی پایدار به اینترنت دارند، با کسانی‌که از این حق، بی‌بهره هستند؛ یعنی یا دسترسی ندارند و یا دسترسی ناپایدار دارند». «محسن حاجی‌میرزایی» (وزیر آموزش‌وپرورش)، در این رابطه اظهار می‌دارد: «9.6 درصد از دانش‌آموزان (870هزار نفر) به اینترنت دسترسی نداشتند!». البته که این مورد، جدا از بحث عدم توانایی عده‌ای نه‌چندان قلیل، در ابتیاع ابزار هوشمندی نظیر تلفن‌همراه، لپ‌تاپ و...، و هم‌چنین هزینۀ بالای اینترنت است. افزایش هزینه‌های خانوار برای خرید بسته‌های اینترنتی، خود، با اصل 30 قانون اساسی1 تضاد دارد. البته تعارض سیاست‌گذاری در حوزۀ آموزش با این اصل قانون اساسی، از اواخر دهۀ 60 و با آغاز تأسیس مدارس غیرانتفاعی جرقه خورد. درحالی‌که زمانی، تحصیل‌کردگانی از قشر فرودست، بخش قابل‌توجهی از نخبگان ما را تشکیل می‌دادند، هرچه جلوتر رفته‌ایم، آموزش، بیش‌تر منحصر به طبقۀ فرادست گشته‌است. شکاف دیجیتال هم‌چنین می‌تواند بر کنکور –که بسیاری از سیاست‌گذاران حوزۀ آموزش، آن را تجلی‌گاه عدالت آموزشی در ایران می‌دانند- نیز تأثیر منفی بگذارد؛ زیرا هرکه آشنایی بیش‌تری با تکنولوژی داشته‌باشد، می‌تواند امیدوار به کسب رتبۀ بهتر و در نتیجه، تحصیل در رشته و دانشگاه معتبرتری باشد.شکاف دیجیتال، یعنی «فاصله میان افرادی که دسترسی پایدار به اینترنت دارند، با کسانی‌که از این حق، بی‌بهره هستند؛ یعنی یا دسترسی ندارند و یا دسترسی ناپایدار دارند».قضیه تنها منحصر به شکاف دیجیتال و ترک تحصیل نیست؛ برخی معضلات اجتماعی، در لایه‎های بعدی این اتفاق و به‌مرور زمان آشکار می‌گردند. برای مثال، دانشجویان شهرستانی، طی آموزش حضوری، به‌طور غیرمستقیم، از برخی امکانات شهرهای برخوردار، بهره می‌جستند و این‌گونه برخی فرهنگ‌های به‌حاشیه‌رانده‌شده، فرصت بروز می‌یافتند؛ بنابراین «تحرک اجتماعی»، ماحصل میمون این نوع از آموزش قلمداد می‌شد. هم‌چنین، با حضور فیزیکی در دانشگاه و یا خوابگاه، دختران پرورش‌یافته در یک خانوادۀ پدرسالار، استقلال نسبی پیدا می‌کردند. با بروز پدیدۀ آموزش مجازی، مزیت‌های یادشده، از بین می‌روند. البته چند سالی است که با حاکم‌شدن سیاست‌های نئولیبرال، شاهد عدم تعهد دانشگاه‌ها به فراهم‌کردن خوابگاه دانشجویی هستیم. براساس دفترچۀ انتخاب‌رشتۀ سال 98، بیش‌تر دانشگاه‌ها نسبت‌به تأمین خوابگاه دانشجویان دورۀ شبانه، هیچ تعهدی ندارند، یا به‌عنوان نمونه‌ای دیگر، بومی‌گزینی را در دستورکار قرار داده‌اند.اما راه‌کار چیست؟ صِرفِ سخن‌گفتن از مشکلات، دردی را دوا نمی‌کند و در بهترین حالت، می‌تواند مرهمی بر دردها باشد؛ در نتیجه، اگر یک زخم، بدون چاره‌اندیشی، به حال خود رها شود، در آینده سر باز خواهدکرد؛ پس کمی تا قسمتی در باب راه‌حل‌های ممکن، سخن برانیم.«پی‌یر بوردیو»، دولت را دارای دو دست راست و چپ می‌داند و نهادهای زیرنظر آن را ذیل این دو دست، تقسیم‌بندی می‌کند: نهادهایی مانند وزارت اقتصاد، بانک مرکزی و...، دست راست، و امثال وزارت آموزش‌وپرورش و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، دست چپ محسوب می‌گردند. بوردیو اعتقاد دارد که باید از دست چپ دولت، در برابر دست راست آن، حمایت به عمل آورد. از ابتدای دوران شیوع کرونا، شاهد جولان دست راست دولت بوده‌ایم و باید گفتۀ بوردیو را نصب‌العین قرار دهیم. با تأسی از این جامعه‌شناس فرانسوی، آنچه می‌بایست خواستۀ اصلی ما در مطالبه‌مان از دولت در راستای افزایش بودجۀ دست چپ آن (این‌جا بیش‌تر، بحث آموزش، در کانون توجه قرار دارد) باشد، پُرکردن شکاف میان توزیع نیازها (آموزش عمومی) و نحوۀ رفع این نیازها (برابری در دسترسی به آموزش مجازی) است. آنچه می‌بایست خواستۀ اصلی ما در مطالبه‌مان از دولت در راستای افزایش بودجۀ دست چپ آن (این‌جا بیش‌تر، بحث آموزش، در کانون توجه قرار دارد) باشد، پُرکردن شکاف میان توزیع نیازها (آموزش عمومی) و نحوۀ رفع این نیازها (برابری در دسترسی به آموزش مجازی) است.هم‌چنین، گرچه حذف تحرک اجتماعی و ارتباط فیزیکی دانش‌آموزان، دانشجویان، معلمان، استادان و...، مخاطره و تهدیدی بزرگ به شمار می‌رود، اما این‌جا هم باید با حزم و هوشیاری، تهدید را بدل به فرصت سازیم؛ بدین‌گونه که از ظرفیت فضای مجازی برای تشکل‌یابی و اختلاط فرهنگی استفاده کنیم. علاوه‌بر آن، با حمایت از دست چپ دولت، آموزش مجازی می‌تواند به‌عنوان خدمت اضافه، با بودجه‌ای مجزّا، به نظام آموزشی کشور اضافه گردد و یا این بستر، در جهت عمومی‌سازی آموزش به کار رودمنابع:1) گاه‌نامۀ دانشجویی انکار، مقالۀ «کرونا و مسئلۀ برابری در نظام آموزش عالی»، الهام ذاکری2) https://engare.net/consequences-of-sales-training/3) ویژه‌نامۀ کرونا، انجمن فرهنگ و تمدن اسلامی نوشیروانی بابل، مقالۀ «نابرابری، این‌بار در سایۀ آموزش مجازی»، فاطمه میرحسینیپی‌نوشت:1) 1) دولت موظف است وسايل آموزش‌وپرورش رايگان را براي همۀ ملت تا پايان دورۀ متوسطه فراهم آورد و وسايل تحصيلات عالي را تا سرحدّ خودكفايي كشور، به‌طور رايگان گسترش دهد.نشریه دگرنشریه دگرSat, 17 Oct 2020 02:18:29 +0330https://virgool.ir/@Degar_Sut/پرداختن-به-عدالت-آموزشی-یک-ضرورت-mb51vqjfijytنظر به این­که آزادی، حق ذاتی هر فرد بشر است و کمال مطلوب مشترک تمامی اقوام و ملل، دست­یابی به جهانی در صلح و مملو از امنیت، برابری، رفاه و آسایش است، سال­هاست که نهادهای اجتماعی، NGOها، سازمان­های مردم­نهاد و خیریه­ها و سیاست­گذاری جوامع گوناگون، در راستای وضع قوانین و رعایت حقوق -که روح بشردوستانه دارند- قدم برمی­دارند و برای از بین­بردن هرگونه تبعیض براساس مذهب، نژاد، تابعیت، جایگاه اجتماعی، ثروت، جنسیت و سایر موارد تأثیرگذار، تلاش می­کنند. هرچند که در منشأ این حقوق، اختلاف هست و در تعریف حقوق بشر، اختلافاتی وجود دارد، اما تلاش نویسندگان، متفکران، فلاسفه، حقوق‌دانان، سیاست‌مداران و فعالان دانشجویی و فرهنگی بر آن است که با تکیه بر خرد جمعی، به نقطۀ مشترکی به دور از شقاوت، وحشی­گری و ظلم رسیده و به فرهنگی جهانی که درخور حیثیت انسانی است، دست­ یابند.ما در نشریۀ حقوق‌بشری «دگر» نیز بر آن شدیم تا با ایجاد محفلی از دغدغه­مندان، با استفاده از انرژی و انگیزۀ قشر نخبگانی جامعه، مسائل مختلف حقوق‌بشری را به زیر ذره بین برده و به اطلاع سایر دانشجویان برسانیم.نخستین شماره از نشریۀ دگر، به بررسی مسئلۀ عدالت آموزشی می­پردازد. عواملی مانند جنگ، پاندمی­ها، سیاست‌گذاری اشتباه قانون­گذاران، طبقۀ ­اجتماعی و ...، باعث ایجاد شکافی دردناک در ارائۀ امکانات تحصیلی به افراد و ارائۀ تسهیلات آموزشی دولتی و عمومی و بعضاً اولیه، به آن­ها شده‌است. به غیر از تقسیم ناعادلانۀ امکانات آموزشی، محتوای آموزشی­ای که نهاد آموزشی هر حکومت برای افراد تدارک می­بیند، مورد بحث است. این‌که آیا آموزش مسائل اعتقادی و فرهنگی موردنظر حکومت، خدشه­ای به استقلال فکری و سلامت ذهنی افراد هدف وارد می­نماید یا خیر؛ و یا این­که شیوۀ تدریس متون علمی، بازدهی کافی را دارد یا باعث می­شود گذراندن زمان در مراکز آموزش عمومی، باعث اتلاف وقت افراد شود.جدای از آن، حق انتخاب محتوای آموزشی، با دولت و نظام حکومتی ­است یا با مادر و پدران محصّلان نابالغ؟ آیا همۀ پدران و مادران، صلاحیت و آگاهی کافی برای تصمیم­گیری در خصوص نحوۀ آموزش و محتوای آموزش فرزندان خود را دارند؟ اجبار به گذراندن آموزش دوران ابتدایی در ایران، حق انتخاب افراد و خانواده­ها را مخدوش نمی­سازد؟ امکان تحصیل دولتی و تقریباً رایگان از دبستان تا آموزش عالی دانشگاهی و حوزوی، لزوماً امری مثبت است یا باعث سرکوب استعدادها و انتخاب­های کورکورانه و هدررفت بیت­المال می­شود؟فراتر از این مسائل پایه­ای، هنوز در ایران شاهد چالش­های بسیاری از مهاجران و فرزندان پدران غیرایرانی برای تحصیل در مدارس و دانشگاه­ها هستیم؛ که آنان را از مسیر پیش‌رفت بازداشته­است؛ هرچندکه براساس فرمان 95، مدارس موظف شده­اند در سال تحصیلی 95-94، تمام کودکان فاقد اوراق هویت، حتی مهاجران غیرقانونی، را شناسایی و در مقاطع مختلف تحصیلی، بپذیرند.دانش­آموزان و دانش­جویان بسیاری، با شروع پاندمی کرونا، دچار افت تحصیلی شده و از امکان برخورداری از تحصیلات مجازی و منابع آنلاین، محروم بوده‌اند. طبق آمارهای رسمی، از 15میلیون دانش­آموز، فقط حدود 7میلیون، اپلیکیشن شاد را نصب کرده‌اند. در روزهای اول شروع به کار این اپلیکیشن، کد ملی مهاجران افغانستانی، برای ورود به اپلیکیشن، مسدود بود.فقر در ایران، هزینه­های بالای سرویس بسته­های داده، هزینۀ ­بالای خرید گوشی­های هوشمند و لپ­تاپ و فیلترینگ، از موانع دست­یابی جمعیت کثیری از محصّلان به امکانات آموزشی شده­است.در سمینار تخصصی مشترک منطقۀ دانشگاه علوم پزشکی تهران، جمعیت دفاع از کودکان کار و خیابان و شبکۀ یاری کودکان کار و خیابان در سال 94، «میثم هاشم خانی»، پژوهش‌گر اقتصاد اجتماعی، کیفیت و کمیت آموزش در ایران و جهان، کمبود بودجۀ کافی، فقر اقتصادی خانواده‌ها و نیز نبود منابع آماری غنی را از جمله علل فقدان راهکارهای مناسب جهت بازگرداندن کودکان به چرخۀ آموزش و نیز تحقق آموزش رایگان برای همه دانست.«شارمین میمندی‌نژاد»، نمایندۀ جمعیت دانشجویی امام علی (ع)، نیز مشکلات و موانع فعالیت اجتماعی در ایران و نبود همکاری نهادهای دولتی با سازمان‌های مردمی را از جمله موانع موجود برای امکان تحصیل رایگان تمامی کودکان و احقاق عدالت آموزشی برشمرد.صدمات ناشی از فقر و عدم‌وجود عدالت آموزشی و عدم‌تناسب مطالب آموزشی با نیاز افراد و کشور، بحران موجود را در سال­های آینده تشدید کرده که باعث هشدار متخصصان این حوزه، دربارۀ این خسارات جبران­ناپذیر گشته‌است. تغییرات بسیاری از کتب درسی، مانند تهی‌شدن کتاب­های درس تاریخ از تاریخچۀ فرهنگ و تمدن ایرانی و کتاب‎های ادبیات از آثار و اشعار نویسندگان و شاعران پرآوازۀ ایرانی و کتاب­های معارف از مطالب اصلی و مهم، نگرانی بسیاری از استادان و دانش­پژوهان را برانگیخته‌است.هرچند که با توجه به گذران دوران کرونا، این شماره، از مصاحبه با افراد صاحب­نامی مانند میثم هاشم­خانی و «مجید توکلی» محروم ماند، اما تلاش تحریریۀ شمارۀ نخست دگر، بر بررسی علمی موضوعات یادشده بوده‌است. ان­شالله که کیمیای این مس، مقبول دولتیان گردد.نشریه دگرنشریه دگرTue, 06 Oct 2020 00:43:51 +0330