https://virgool.ir/feed/@Basijoloompayehدانشگاه صنعتی شریفfa2026-11-12 07:11:39https://files.virgool.ir/upload/users/4392260/avatar/fpjRnG.jpghttps://virgool.ir/@Basijoloompayehhttps://virgool.ir/@Basijoloompayeh/ابردانشگاه-جستارهایی-درباره-دانشگاه-wrw102pb9tc8ایده دانشگاهکلارک کردانشگاه به عنوان اجتماعی واحد از دانشجویان و اساتید آغاز به کار کرد. حتی ممکن است گفته شود که دارای روحی واحد در قالب کالبدی پویا و اصلی بوده است. امروز دانشگاه‌های بزرگ آمریکایی تقریباً در کل شامل مجموعه‌ای از اجتماعات و فعالیت‌هایی است که تحت عنوان یک نام، یک هیأت امنای مشترک و اهداف مشترک و به‌هم‌مرتبط فعالیت می‌کنند. این دگرگونی بزرگ که از سوی بعضی مردود و از سوی بسیاری از افراد مقبول بوده، همچنان مایه افتخار اندکی از افراد است. اقل چیست که این موضوع از سوی همه درک شود.شاید آشنایی با دانشگاه امروز تا حدودی از طریق مقایسه‌اش با آنچه در گذشته بوده است ـ با صومعه علمی کاردینال نیومن و سازمان پژوهشی آبراهام فلکسنر ـ امکان‌پذیر باشد. این موارد، گونه‌های آرمانی و مطلوبی است که دانشگاه از آنها منتج شده است، یعنی همان نمونه‌های آرمانی که همچنان تصویرشان در ذهن برخی از اهالی دانشگاه است. در هر حال، دانشگاه نوین آمریکایی نه دانشگاه آکسفورد است و نه برلین، بلکه نوعی نهاد جدید در دنیا محسوب می‌شود؛ به عنوان یک نوع نهاد جدید است که در واقع نه خصوصی و نه دولتی است، نه بخشی از جهان است و نه جدای از آن است. پدیده‌ای منحصر به فرد است.شاید «ایده دانشگاه» هیچگاه به این خوبی که کاردینال نیومن کمی بیش از یک قرن پیش از هنگام تأسیس دانشگاه دوبلین بیان کرده بود، در جای دیگر تبیین نشده باشد. دیدگاه‌های وی بازتاب نقطه‌نظرات آکسفورد آن زمان، یعنی جایی بود که از آنجا آمده بود. کاردینال نیومن می‌نویسد: یک دانشگاه «محافظ قدرتمند علم و دانش، حقایق، اصول و مبانی، پژوهش و اکتشاف، تجارب و گمانه‌زنی است. در واقع ترسیم‌کننده حدّ و مرز خرد و تفکر است... و از هیچ جهت دچار تندروی و کندروی نیست»، وی ضمن حمایت از «دانش لیبرال» گفت که «دانش کاربردی» چیزی جز «مشتی مزخرفات و مهمات» نیست.نیومن به ویژه در حال مبارزه با روح بیکن بود که حدود ۲۵۰ سال قبل که کناره‌گیری شدید اهل علم از مکاشفه در طبیعت و مشاهده تجربیات نوعی تقدس برای ذهن محسوب می‌گردید و نوسان و افول فرد و اندیشه ایشان را در پی داشت، محکوم کرده بود. بیکن معتقد است که دانش باید مفید حال انسان‌ها و مورد استفاده آنها باشد و به همین دلیل دانش «نباید مثل عروس هزار داماد صرفاً مایه لذت و هوس‌بازی باشد و یا همچون کنیز به منظور تملک و بهره‌برداری مورد استفاده اربابش قرار گیرد، بلکه باید همچون یک همسر در جهت زایش، ثمردهی و آسایش باشند».در این زمینه نیومن پاسخ داده است که «دانش می‌تواند مرحم و نتیجه خود باشد. جوهره فکر انسان این گونه است که هر نوعی از دانش، اگر بواقع دانش محسوب شود، پاداش خود می‌باشد» و در پاسخی کوبنده به بیکن گفت: «آقایان محترم! فلسفه فایده‌گرایی دست‌کم کار خودش را کرده است و بنده این را می‌پذیرم و به آن اذعان دارم، گرچه اهداف ضعیف و سطح پایینی داشت، امّا به اهدافش دست یافته است». به نظر نیومن سایر مؤسسات و نهادها بایستی عمده‌دار امر پژوهش شوند، چرا که «اگر کشفیات علمی و فلسفی از جمله اهداف دانشگاه محسوب می‌شود، برای من قابل هضم نیست که چرا یک دانشگاه باید دانشجو داشته باشد»، در واقع اظهار نظری کنایه‌آمیز که امروزه از سوی دانشجویانی تکرار می‌شود که فکر می‌کنند اساتیدشان هیچ علاقه‌ای به آنها نشان نمی‌دهند و صرفاً علاقه‌مند پژوهش هستند. نیومن اظهار داشت: «یک واحد آموزشی دانشگاهی هدفش افزایش آهنگ خردمندانه و عقلانی جامعه، پرورش اذهان عمومی، پالایش ذائقه و سلایق ملی، تامین اصول واقعی برای شور و اشتیاق مردمی و تثبیت اهداف در جهت خواست و آرمان‌های مردمی، گسترش و اعتدال‌بخشی به طرح‌ها و نظرهای نسل حاضر، ایجاد تسهیلات در جهت مثمر ثمر واقع شدن قدرت‌های سیاسی و اصلاح و به‌سازی روابط و معادلات در حوزه زندگی اجتماعی است».در هر حال، این دنیای زیبا برای همیشه در حال از هم متلاشی شدن است، حتی اگر به نحوی بسیار زیبا به تصویر درآمده باشد. تا سال ۱۸۵۳ یعنی زمانی که نیومن کتابش را نوشت، دانشگاه‌های آلمان در شرف تبدیل شدن به الگویی جدید بودند. در جهان غرب، انقلاب‌های دموکراتیک، صنعتی و علمی همگی به خوبی در حال پیشرفت بودند. نجیب‌زادگان و آقایان خانه در هر جامعه‌ای به زودی به افرادی در خانه و در هیچ جامعه‌ای تبدیل می‌شدند. علم در شرف جایگزینی بجای فلسفه اخلاق و پژوهش به جای آموزش بود.طبق اصلاح فلکسنر، «طرح دانشگاه نوین (مدرن)»، از پیش در حال زایش بود. در سال ۱۹۳۰ فلکسنر گفته بود «دانشگاه نه در خارج بلکه در ساخت اجتماعی یک دوره مشخص قرار دارد... دانشگاه پدیده‌ای جدا و تاریخی و یا پدیده‌ای نیست که با کمترین مقاومتی تسلیم قدرت و فشارهایی شود که کم و بیش جدید هستند. برخلاق آنچه که تصور می‌شود... نماد یک نسل و دوره و نیز نیرویی تأثیرگذار در حال و آینده است».بسیج علوم پایهبسیج علوم پایهThu, 27 Nov 2025 23:14:30 +0330https://virgool.ir/@Basijoloompayeh/دانشگاه-هومبولت-برلینجستار-هایی-درباره-دانشگاهقسمت-اول-ux9ovf66p9ouدرباره سازمان درونی و بیرونی نهادهای دانشی عالی در برلینویلهلم فون هومبولتمفهوم نهاد‌های دانشی عالی به‌سان [مفهوم] قله‌ای که همه‌چیز از آن دسـت که بی‌میانجی برای فرهنگ اخلاقی ملت رخ می‌دهد در آن گرد هم می‌آید بر این پایه استوار است که این نهادها تعین یافته‌اند تا دانش را به ژرف‌ترین و گسـترده‌ترین معنای واژه به عمل آورند و دانش را به عنوان مایه‌ٔ پرورش فکری و مَنِشـیِ مورد استفاده‌ٔ خویش به کار گیرند؛ مایه‌ای که [هرچند] نه عامدانه ولی با تکیه به‌خود به گونه‌ای درخور آماده شده است.به این ترتیب، ذات دانش از حیث درونی پیوند دانش اپژکتیو با پرورش سویژکتیو است و از حیث بیرونی پیوند تعلیم اتمام‌یافته‌ٔ مدرسه با تحصیلات دانشگاهی اولیه با سرپرستی خود است و یا افزون بر آن [عبارت از] تأثیر گذاشتن در [فرایند] گذار از یکی به دیگری است. تنها همین نکته‌ٔ اصلی دانش را نگه می‌دارد. زیرا همین‌که [دانش] به‌صورت ناب استقرار داشته باشد، به خودی خود و به طورکامل، حتی اگر انحرافاتی موردی رخ دهد، به درستی درک شده است.از آنجا که این نهادها تنها در صورتی می‌توانند به هدف خود دست یابند که هر یک تا آنجا که شدنی اســت ایده‌ٔ ناب دانش را در برابر خود قرار دهند، پس اصول چیره در محافل آنها همانا تنهایی و آزادی است. ولی همچنین از آنجا که کار معنوی در [قلمرو] انسانیت تنها به صورت کار مشترک شکوفا می‌شود – آن‌هم نه صرفاً این‌گونه که یکی [از این قلمرو] آنچه را دیگری ندارد به جای وی وضع کند بلکه این‌گونه که فعالیتِ کامیاب یکی به دیگری الهام بخشد و نیروی کلی و اصیلی که در تک‌افراد تنها به گونه‌ای تک یا [به‌سان] پرتوبی جداتابیده [است] بر همگان آشکار کند – پس ســازمان درونی این نهاد باید کار مشــترکی بی‌امان، همواره خودتجدید‌ِحیات‌کننده ولی بی‌تکلف و بی‌قصدوغرض را پدید آورده و حفظ کند.افزون بر این، یک ویژگی نهادهای دانشی عالی این است که با دانش همواره چون مسئله‌ای هنوز سراسر حل‌ناشده رفتار می‌کنند و بنابراین همواره در [موقعیت‌] پژوهش باقی می‌مانند، در حالی که مدرسه تنها با شناخت‌های حاضر آماده و فیصله‌یافته سروکار دارد و [چنین شناخت‌هایی را] می‌آموزاند. به این ترتیب نسبت میان آموزگار و دانش‌آموز [در مدرسه] متفاوت از وضع [این نسبت‌] در نهادهای عالی است. در این نهادها اولی‌ [یعنی آموزگار] برای دومی‌ [یعنی دانش‌آموز/جو] نیست؛ شغل آموزگار پیرو حضور دانش‌آموز[/جو] است و بدون آن حتی به گونه‌ای خرسندکننده محقق نمی‌شود؛ اگر دانش‌آموزان[/اجویان] خود به آموزگار نپیوندند، آموزگار در جستجوی آنها بر می‌آید تا، از راه پیوند دادن نیروی تربیت شده ولی همچنین به سادگی یک‌جانبه و کمتر پویا[ی خود‌] با مساعیِ پراکندهٔ ضعیف‌تر، ولی هنوز کمتر سوگیرانهٔ [دانش‌آموز/جویان]، به اهدافش نزدیک‌تر شود.آنچه بدین‌ترتیب نهادهای دانشی عالی خوانده می‌شود، مستقل از همهٔ صور دولت چیزی نیست جز زندگی معنوی آدمیانی که آنها را فرصت و فراغت بیرونی یا کشش درونی به سوی دانش و پژوهش می‌کشاند. به همین صورت کسی برای خود می‌اندیشد و گرد می‌آورد، دیگری به کسانی هم سنّ و سال خود می‌پیوندد و فرد سومی هم حلقه‌ای از جوانان را گرد خویش جمع می‌کند. دولت هم، اگر بخواهد این تأثیرِ درخودنامتعین و کمابیش پیشامدی را به صورتی استوارتر چکیده سازد، باید به این تصویر [که در بالا ذکر شد‌] وفادار بماند. دولت باید به این ترتیب ناظر این باشد که:۱. فعالیت [مذکور] را همواره در سرزنده‌ترین و نیرومندترین زندگانی‌اش حفظ کند.۲. اجازه ندهد تا این فعالیت نازل شود، [یعنی باید] جداییِ نهاد عالی را از مدرسه ( نه تنها [در موارد] نظریِ کلی بلکه به‌ویژه [در موارد] گوناگون عملی) به‌گونه‌ای ناب و استوار حفظ کند.دولت باید حتی همواره بدین امر آگاه بماند که وی عملاً نمی‌تواند چنین کاری را [که در بالا گفتیم] انجام دهد یا حتی تأثیری در آن داشته باشد، و حتی فراتر، مادامی که [در کار این نهادهای دانشی] دخالت کند همواره راه‌بند است و این‌که خود کار بدون [دخالت] وی بسیار بهتر پیش خواهد رفت و اینکه وی در اصل تنها این‌گونه رفتار می‌کند:این‌که چون در جامعهٔ پوزیتیو باید ابتدا وسايل و صور بیرونی برای هر فعالیت در هر سطح وجود داشته باشد، دولت وظیفه دارد [این وسایل و صور] را برای آماده‌سازی دانش فراهم آورد؛اینکه، تقریباً نه‌تنها شیوهٔ به کار گرفته‌شده توسط دولت برای فراهم آوردنِ این صور و سایل می‌تواند به ذاتِ خود امر آسیب رساند بلکه خودِ این وضعیت که به‌طورکلی چنین صور و وسایل بیرونی‌ای برای چیزی سـراسـر بیگانه وجود دارند، همواره ضـرورتاً به‌گونه‌ای آسیب‌رسان عمل می‌کند و امور معنوی و والا را به [سطح] امر محققِ مادی و دون فرو می‌اندازد.و اینکه، دولت به این ترتیب به‌طور ویژه باید ذات درونیِ [این امر] را تنها به این دلیل در نظر داشته با شد که آنچه را خودش، هرچند بدون اینکه خود مقصر باشد، فاسد کرده و یا مانع شده است، اصلاح کند.حتی اگر این هم چیزی جز نظر دیگری پیرامون همین روند نباشد، باز به‌هرروی باید فایدهٔ آن، خود را در فرآورده نشــان دهد زیرا پای دولت، اگر موضوع را از همین منظر برسد، همواره به‌گونه‌ای فروتنانه‌تر به میان می‌آید و در [حوزهٔ] کارهای عملی در دولت هم اصلًا هیچ نگاهِ به‌لحاظ نظری نادرستی، چنان‌که مشهور است، بی‌مجازات باقی نمی‌ماند زیرا هیچ کاری در دولت صرفاً مکانیکی نیست.برای مطالعه ادامه یادداشت فوق از ویلهلم فون هومبولت، می‌توانید به شماره دوم فصل‌نامهٔ علم و سیاست «بابِل» مراجعه نمایید.بسیج علوم پایهبسیج علوم پایهWed, 26 Nov 2025 00:40:50 +0330