https://virgool.ir/feed/@AminzaheriAminzaherika@gmail.comfa2026-11-10 19:45:46https://files.virgool.ir/upload/users/2102865/avatar/84G1xR.jpghttps://virgool.ir/@Aminzaherihttps://virgool.ir/@Aminzaheri/خط-سوم-نگاه-چهارم-ez2z3jtpk9ayبادِ خزان‌رسیدهٔ عقرب، غبارِ زعفرانیِ راستهٔ بین‌الحرمین را با تفاله‌های خشکِ توتونِ خوانسار و نمِ خنکِ طاق‌های کاهگلی درهم می‌پیچید و در دهلیزِ خموشِ صحافان فرو می‌ریخت. از کرانه‌های دورِ بازار، هیاهوی گنگِ رویگران و صفیرِ سنبادهٔ مسگران برمی‌خاست، اما در دالانِ ورق‌کشان، جز خش‌خشِ ممتدِ بریدنِ لبه‌های کاغذ و بوی دیرپای سریشم، روغنِ کمان و چرمِ بزلاغی چیزی بر جای نبود. باریکه‌های بی‌جانِ آفتابِ عصرگاهی از دریچه غبارگرفتهٔ نورگیر سرازیر می‌شد و بر پیشخوان چوبی  حجرهٔ میرزا بهبود می‌شکست.میرزا، با عینکِ پنسیِ دسته‌مفتولی که بر فرورفتگیِ پَرّه‌های پهنِ بینی‌اش نشسته بود، کژدم‌وار بر میز قوز کرده، استخوانِ دانگ‌تراش را بر کنارهٔ کتابی پوستی می‌سود. دستانش تا بندگاهِ انگشتان، به تیرگیِ دوده و زردیِ زعفرانِ حل‌شده آغشته بود؛ سیمایی داشت به غایت آزموده، آبله‌گون و چشمانی که چهل سال جدول‌کشی و قط‌زنی، فروغشان را در حریری از آبِ مروارید پیچیده بود.مجید، با ردای شتری‌رنگِ کشمیری و گیوهٔ غیاث‌آبادی که غبارِ کوچه بر ساق‌هایش ماسیده بود، پا بر  حجره نهاد. بادِ سرد در حاشیهٔ عبایش پیچید. طومارِ لوله‌شدهٔ ابریشمی را از بغلِ ردا بیرون کشید، بندِ قیطانِ سرمه‌ای را گشود و سینهٔ پیشخوان را به سفیدیِ عاج‌گونِ کاغذِ آهارمهره خوشنویسی شده آراست.خط، در دانگِ خفی و جلی، چنان به قدرت  نشسته بود که گویی دسته‌زاغانی بر برف زار فرود آمده باشند؛ شَمّه‌مرکبِ خراسانیِ صمغ‌خورده هنوز در شکمِ «قاف» و خَمِ دایره‌های «نون» سوسوی شبق می‌زد.میرزا، کاردک از کف نهاد. دستمالِ کتانِ مندرسی را بر سرانگشتان گردآلود فشرد و بی‌آنکه لب بجنباند، با چشمِ گوهرشناسان بر  صفحه خم شد. بوی کندرِ سوخته از گریبانش می‌تراوید. ناخنِ پهنِ شست را بر سینهٔ مدِ «سین» کشید، آن‌چنان‌که تیزیِ صعودِ قلم، زبریِ ناخنش را پاسخ گفت.— «تبارک‌الله، استاد مجید... دستت پس  از چله‌نشینی قوت گرفته؛ سواد و بیاض را به ترازوی زر سنجیده‌ای. خامیِ قلم ریخته و شیبِ کلمات عیاری یافته که بازارِ حلواپزان و دلالانِ مروی را نشاید. این تحریر، روضهٔ رضوان است و حیف باشد که به جدولِ سیاه‌قلم و تسمه‌اندازیِ معمولی تلف شود.»مجید سر فرود آورد و مژگان بر هم نهاد.— «سایهٔ استادیِ شما بر سرِ این قطعه سنگینی دارد، میرزا. قابلیتی اگر در صفحه نشسته، از برکتِ همنشینی با بیاض‌های شماست.»میرزا سر برگرداند و چشم به تاریک‌روشنِ انتهای دکان دوخت.حجرهٔ میرزا را در بن‌بستِ تاق‌نماها، پایانی دیگر بود؛ پشتِ تلنباری از مجلداتِ میشی و صندوقچه‌های چوبِ گردو، دیواره‌ای قطور از ارسی‌های کهنه‌چوب با گره‌چینی‌های هشت‌پر نشانده بودند که شیشه‌های ریزه‌ریزه‌اش را از درون با کاغذِ روغنیِ کدر مسدود کرده بودند. دری خُرد و مهجور در نبشِ دالانِ پشتی، این خلوتگاهِ نورگیر را به صحنِ خلوتِ سرای صحافان پیوند می‌داد، بی‌آنکه پای نامحرمی از خاکِ دکان به حریمش درکشد. آنجا کارگاهکِ تذهیب و مرقع‌سازی بود؛ جایی که آفتاب از گلوگاهِ نورگیرِ مقرنس درست بر تخته‌پایه‌ای کوتاه می‌تابید و از گردبادِ گذرگاه در امان بود.میرزا با آوایی خفه که در سقفِ کوزه‌ای پیچید، بانگ زد:— «نوش‌آفرین! بوتهٔ لاجورد را بار بگذار و شنگرفِ ناب را نرم‌تر بساب. این قطعه که رخ نشان داده ، دستِ تُنُک و قلم‌موی گربه می‌طلبد.»خش‌خشی نرم، شبیه لغزشِ تافته بر سنگ، از فرازِ پردهٔ کرباسیِ پشتِ مشبک برخاست.لحظه‌ای درنگ شد. آن‌گاه آوایی به زلالیِ چکهٔ آب بر کاسهٔ چینی، خموشیِ تیرهٔ دکان را شکافت:— «آب‌طلا در صدف بسته، برادر. بیاض اگر تحملِ صیقلِ سنگِ یشم را دارد، پیش بفرستید.»چنان بود که زنگِ کاروانی در شبگیرِ بیابان طنین افکنده باشد؛ در سینهٔ مجید نبضی به شتاب کوفت که گرمایش تا بیخِ گوش‌هایش زبانه کشید.میرزا قطعه را میان دو تخته‌پوستِ نم‌کشیده نشاند و زمزمه کرد:— «هفتهٔ دگر به صلاهِ ظهر بیا؛ این بیاض را می‌سپارم به دستی که زر را نمی‌فروشد، جان در آن می‌دمد.»آدینهٔ دیگر، چون مجید عنانِ دل کشید و پای به حجره نهاد، دکان بوی همیشگیِ دوغاب و زاج نداشت؛ شمیمِ گنگِ بهارنارنج و بخارِ برگِ گردوی سوخته، فضای نمورِ طاق‌ها را روفته بود.میرزا بی‌سخن، کاغذ خطاطی شده را از لایه  محافظ  بیرون کشید و بر پیشخوان افکند.مجید نگاه دوخت؛ خون در شقیقه‌هایش به جوش آمد.ترنج‌ها و لچک‌ها، آن دوایرِ هندسیِ سنگین و دست‌وپاگیرِ بازاری نبودند. اسلیمی‌ها چون پیچک‌های نورس از گریبانِ حروف سر برآورده، پیچیده و مواج، چنان گردِ کلمات طواف کرده بودند که گویی مژگانی تابدار و لاجوردی، سیاهیِ قلم را در پناهِ عصمتِ خویش کشیده است. در فرودِ سطر، جایی که پیچکِ زرین بر دایرهٔ «نون» حلقه می‌زد، سرشاخه‌ها پیش از رسیدن به سوادِ خط، با طمأنینه‌ای حیاآلود کمانه کرده و در دلِ سپیدیِ ناب، قطره‌ای شنگرفِ آتشین را چونان اخگری پنهان بر تارکِ تذهیب نشانده بودند.دست‌های مجید پیش رفت، اما لمسِ صفحه را گناه شمرد؛ بازپس نشست.— «سبحان‌الله... این هنرآدمی نیست؛ پرِ جبریل بر بیاض لغزیده. چنین الفتی میانِ زر و سیاهی، استغفرالله در مصحف نیز  ندیده‌ام.»میرزا دست را بر محاسنِ حنابسته‌اش مالید و با گوشهٔ لبخندی کنایه‌آمیز گفت:— «این هنرِ همشیرهٔ ماست. انگشتانش از عنفوان نوجوانی به آب‌طلا و دم‌کردهٔ گلرنگ خو کرده. بضاعتِ این پیرِ شکسته‌قلم، سال‌هاست پیشِ نازکیِ خطوطِ او به لکنت افتاده. ولیکن بازار، نامِ عیانِ زن را در پای ورق نمی‌پسندد؛ هنر اگر در پرده ماند، حلالش می‌دانند و چون سر برآورد، سنگِ تهمت در کمان می‌نهند.»ناگهان نسیمی سرگردان، حاشیهٔ پردهٔ کرباسی را پس زد. در روشنای زردگون و متواریِ پستو، سایهٔ نازکِ قامتی در چارچوبِ مشبک پدیدار آمد. دستی لطیف، کشیده و سپید چون شاخهٔ یاسِ نوبرسیده، با سرانگشتانی که ردِ شنگرف و زردچوبه بر گوشتِ ناخن‌هایش داغ نشانده بود، قلم‌مویی از موی گربه را بر کنارهٔ صدفِ عقیق فرود آورد.از روزنِ گره‌چینی، چشمانی فراخ، کشیده و سرمه‌سای بر قامتِ مجید درنگ کرد؛ نگاهی که سنگینیِ وقارش، زانوانِ خطاط را سست گردانید و در کارگاه هنر، برقی از حیا و التفات درخشاند. آن‌گاه، دامنِ پرده فرو افتاد و خش‌خشِ نرمِ پای‌افزاری بر سنگ‌فرشِ نهانگاه گم شد.شب‌هنگام، در دهلیزِ پایینیِ مدرسهٔ مروی، پی‌سوز دود می‌کرد و باد از رخنهٔ بادگیرها ناله برمی‌آورد. مجید، زانوی غم در بغل، بر زیلوی نخ‌نما نشسته بود و آتشِ آن نگاهِ کوتاه، رگ‌های مغزش را می‌گداخت. نه چشمِ خواب داشت و نه دستِ قرار. قلم‌تراشِ فولادی را بر شست فشرد؛ استخوانِ قط‌زن زیر فشارِ تیغ ناله کرد. سه خیزرانِ دزفولی را به کژی تراشید تا سرانجام، قلمی با زاویهٔ شامی، تیز و جگرسوز پدید آورد.برگی از کاغذِ بغدادیِ زرافشان را پیش رو نهاد. دواتِ مسی را از لیقهٔ ابریشمیِ سیراب از مرکبِ کافورزده پر کرد. دستش، رها از بندِ هر قواعدی، بر سپیدیِ کاغذ چون شیههٔ سمندِ مست به جولان درآمد؛ دانگِ خفی با رقصی از شکسته‌نستعلیقِ مواج بر سینهٔ صفحه بارید:«مرا کیفیتِ چشمِ تو کافیست...»سحرگاه، پیش از آنکه سقاها گذر را آب زنند، قطعه را لول پیچید و بر آستانهٔ دکان ایستاد. کاغذ را چنان با تشویش بر تخته نهاد که صدای به‌هم‌سودنِ عاجِ قلمدان برخاست،:«میرزا... این بیت را به همان سرانگشتی سپار که لاجورد را به کرامتِ جان می‌نشاند؛ نه به بهای دکان، که به عیارِ دل.»میرزا سر از کار برداشت، خط را نگریست و در سکوتی سنگین که حکایت از خبر  می‌داد، سر تکان داد:«امانتِ خطاط، آتش است در پنبه‌زارِ پیرمرد؛ اما می‌سپارمش.»سه روز، چون سه چلهٔ ریاضت در چشمِ مجید به درازا کشید. روزِ وعده، دکان خلوتگاهی غریب بود. میرزا ورق را از لای اطلسِ سبز بیرون کشید.مجید نگریست و جان در قفسِ سینه‌اش به فغان آمد.گرداگردِ واژهٔ «چشم»، تاجی از لاجوردِ اصل و پودرِ طلای اشرفی نشسته بود؛ اما خطوطِ اسلیمی، در طوافِ کلمهٔ «کافی‌ست»، ناگاه تاب برداشته، پرپر شده و در فرودِ سطر، دو شاخهٔ سوسنِ سپید با ساقه‌هایی مویین و درهم‌تنیده، سر بر زانوی خطِ مجید نهاده بودند. جوابی صامت، سراسر عفت و شرم، اما برّنده‌تر از تیغِ فولاد؛ دختر پیام را خوانده بود، بندهای خط را با تاروپودِ زر درهم‌بافته و اقرارِ صامتِ خویش را بر حاشیه نشانده بود.اما بازار، سرای پرده‌نشینانِ بی‌درم نبود.شامگاهِ سه‌شنبه، چون مجید برای عرضِ ارادت پای در راسته نهاد، خوانی از سینی‌های نقره‌کوب بر سکوی حجرهٔ میرزا دید. مردی فربه با قبای ماهوتِ ترمه، کلاهِ پوستیِ بخارایی و چکمه‌های ساغریِ قفقازی، بر کرسی چوبی لمیده بود؛ چپقی از چوبِ عناب با سرِ سیمین دود می‌کرد و کیسه‌ای زربفتِ زنگوله‌دار، سنگین بر زانوانش دهن‌کجی می‌نمود.حاجی صمدِ شال‌فروش بود؛ متمولِ بی‌ذوقی که کاروان‌هایش از قسطنطنیه تا بمبئی پارچه می‌کشیدند و کیسه‌های ریالِ ناصری‌اش سنگ را آب میکرد و  بازارها دگرگون می‌کرد.صدای ستبر و سوهان‌کشیده‌اش در دهلیز طنین انداخت:«میرزا! حرفِ ما در راسته سند است. دختر را با کجاوهٔ اطلس به اندرونی می‌برم. دیگر روا نیست پنجه‌های همشیره شما  پای سایشِ زاج و سریشم سیاه شود. حجره‌ات را تا سقف از طاقه‌های ترمهٔ یزد فرش می‌کنم... کارِ زن، زادن است و پرده‌داری، نه ورق‌سیاه‌کردن!»میرزا بهبود سر به زیر افکنده، شالِ کمر را در مشت می‌فشرد و قطراتِ عرق بر پیشانیِ چین‌خورده‌اش می‌درخشید. در نگاهش، خاکساری و ناچاریِ پیری بی‌بضاعت موج می‌زد که زیر آوارِ زر و تفاخرِ تاجر، استخوان‌هایش خرد می‌شد.ناگهان از پشتِ ارسی، صدای خردشدنِ چیزی آمد؛ گویی کاسه‌ای چینی بر خشتِ پستو شکسته باشد. تاجر قهقهه‌ای زد و برخاست.جهان در نظرِ مجید سیاه شد. طعمِ تلخِ شوکران در دهانش پیچید. سرگشته در ظلمتِ کوره‌راه‌های بازار گریخت؛ ردایش بر لجنِ جویبارها کشیده شد و زوزهٔ بادِ آبان‌ماه در گوشش چون شیونِ نوحه‌گران پیچید.آن شب در مدرسهٔ مروی، چراغ‌موشی تا بیخ پیه فرو سوخت. مجید دست بر جدارِ سردِ آجر کوفت. قلمِ درشت‌نویسِ کتیبه را برداشت؛ دستش از فرطِ اندوه و خشم به رعشه افتاده بود، اما چون قلم با سیاهیِ لیقه درآمیخت، خشمی محترم و رقاص در بندبندِ انگشتانش نشست. قطره‌ای اشک از پرّهٔ بینی‌اش بر پهنای کاغذِ بغدادی چکید؛ همان‌جا دانگِ کتیبه را فرود آورد و با خروشی سیاه و سهمگین نگاشت:«دیشب به یادِ زلفِ تو در پرده‌های سازجانسوز بود شرحِ سیه‌روزگاریم...»کاغذی که اکنون شرح دل شرحه شرحه بود در بغل کشید و سپیده‌دمِ گرگ ومیش، چون روحی مجروح بر درگاهِ دکان ایستاد.تا بوقت عاشقی بگشایند دکان که وقت عاشقیست دست‌های لرزانش ورق را بر پیشخوان رها کرد؛ روی بازگرداند و در غبارِ مه‌آلودِ راسته ناپدید گشت.چهار روزِ دوزخی، بی‌آب و خواب گذشت.غروبِ پنجمین روز، با پاهایی سست که گویی بر ریگِ روان می‌رفت، به دکان بازآمد. سکوتی چون فضای گورستان بر حجره سایه انداخته بود. از سینی‌های سیمین و قلیانِ تاجر نشانی نبود. میرزا بهبود، خردشده، تکیده و غبارآلود، بقچه‌ای از اطلسِ کبود را با دو دستِ لرزان پیش راند؛ دیدگانش  حیا و درد را با هم فریاد می‌زد.مجید لایه‌های اطلس را گشود. نفس در سینه‌اش حبس شد.حاشیهٔ قطعه، از آن درخششِ طلایی و جلالِ لاجورد تهی شده بود. نوش‌آفرین تمامِ گرداگردِ کلمات را با دودهٔ صیقل‌خورده و مرکبِ سوخته شسته بود؛ گردابی از خاکستر و اندوهِ خاموش، چون شبی تاریک گردِ بیت حلقه زده بود. اما در عمقِ این سیاهیِ محتوم، قلم‌موی دختر رستاخیزی به پا کرده بود:در پای عبارتِ «سیه‌روزگاریم»، قفسی مشبک و پرنقش‌ونگار از طلای ناب کشیده شده بود؛ درهای قفس، گشوده و زنجیرهای زرینش گسسته بر زمین افتاده بود. بر فرازِ میله‌های شکسته، بر شاخسارِ بیدِ مجنونی که با شنگرفِ خونین نگاشته شده بود، نقشِ بازِ سپیدی می‌درخشید که بال‌های زرافشانش را به سمتِ بیاضِ نامحدودِ آسمان گشوده بود؛ پرنده‌ای که تلهٔ سیم و زر را پس رانده و قفسِ زرین را به خفت نشناخته بود.کاغذ خطاطی کوس انا الحق میزد  و سرخیِ آن شنگرف‌ها، غریوی از شرف و ایستادگی بود.مجید لرزید. سرانگشتش بر پرهای پرنده خشکید.در آن دم، تندبادی از رخنهٔ بادگیر فرو ریخت و پردهٔ کرباسی را به یک‌سو پرتاب کرد.نوش‌آفرین در آستانهٔ نورگیر ایستاده بود؛ بی‌ روبند و بی‌حجاب، با رخساری به سپیدیِ بلورِ مات که نشان از شب‌زنده‌داری و ستیزی سنگین با تقدیر داشت. قطره‌اشکی خشکیده بر گونه‌اش نقره می‌زد، اما چشمانش، آن دو گوهرِ سیاه، با تلألؤِ تیغِ برکشیده به مجید دوخته شده بود.در میانِ سرانگشتانِ باریک دختر، ساقهٔ قلم‌مویی زرنگار را که از میانه به دو نیم شکسته بود، را نگه داشته بود  و آن‌گاه با وقاری قدسی، نیمه‌های چوب را بر لبهٔ هاونِ عقیق رها کرد. پیمانی بود ناگفته و استوار: قلمی که زرِ تاجر را نقشبندی کند، شکسته باد؛ و جانی که به عیارِ خطِ اهلِ دل زنده است، طوقِ زرین بر گردن نخواهد نهاد.میرزا سر برداشت، بغضِ کهنه‌اش را فرو خورد و دستی بر شانهٔ مجید نهاد:— «خوانچهٔ تاجر به سرازیریِ کوچه پس فرستاده شد ، استاد مجید... این در، جز بر روی اهلِ هنر گشوده نخواهد شد. فردا با پیری  از درگاهِ خانه درآی، نه از سرای دکان.»مجید کاغذخط  که عهد نامه شده بود  را بر سینه فشرد. دهلیزِ تاریکِ بازار، با تمامِ خروشِ مسگران و هیاهوی سوداگران، پیشِ پای او چون حریم دل در سکوتی شکوهمند فرو نشست. قطعه را محکم گرفت و با گام‌هایی که بر سنگ‌فرش‌های خیس صلابتِ پولاد داشت، در خنکای باران‌خوردهٔ پاییزی گام نهاد.مخلص امین ظاهریامین ظاهری amin zaheriامین ظاهری amin zaheriTue, 10 Nov 2026 18:12:03 +0330https://virgool.ir/@Aminzaheri/گردن-خر-و-دیدی-nedin6yrfxx3یادش بخیر .....اون روزا .....نسل ما ......آقا جان تامل و صبر بفرمایید و عجالتاً عنانِ ملامت را بکشید؛ نه خیالِ نوستالژی‌بازی و غش‌وضعف رفتن برای روزگارِ رفته را دارم، و نه بنا دارم بابتِ اصطلاحِ کش‌دار و بی‌صاحبِ «نسلِ سوخته»، روضهٔ سوزناک بخوانم. اجازه بدهید سرِ کلاف وا شود و کلام منعقد گردد.قاعدهٔ کائنات بر این جاری است که در هر صنعتی از دباغیِ پوستِ بره درهمدان  تا سفینه‌سازی در ناسا—گذرِ ایام سببِ تکامل و صیقل‌خوردنِ کار می‌شود؛ الا در این دیار و این ملک طلقِ ما! در اینجا به میمنت و برکتِ قدومِ مبارکِ مدیرانِ «جامع‌الشرایطی» که گویا در بابِ همه‌چیز تخصص دارند غیر از همان کاری که به ایشان سپرده‌اند، نقضِ این قاعده چنان دم‌دست و ریخته است که از حدِ شمارشِ سرانگشتانِ این بندهٔ حقیر و بی‌سواد بیرون است.روشن‌ترین مصداقِ این سیرِ معکوس—که حکمِ استرِ لنگ در سرازیری را پیدا کرده—همین فقرهٔ «رسانهٔ ملی» است؛ مثل آن معشوقه ای است  که روزگاری برو و بیایی داشت و امروز در خانه ، و از همه بدتر در همین «ماس‌ماسک‌های فرنگیِ» توی جیبِ خلق‌الله، مثل آینهٔ دق حی و حاضر است تا مدام به یادمان بیاورد که ابتذال تا کجای کار نفوذ کرده است.بنده همواره عرض کرده‌ام که این قیاسِ مع الفارق «قبل از انقلاب و بعد از انقلاب» که در دهانِ خواص و عوام افتاده، متری ناراست و بی‌حاصل است و بیشتر به کارِ خطبا برای کوبیدنِ حریف می‌آید تا نقدِ منصفانه. اصلاً بیایید دستِ طاغوت را از ماجرا کوتاه کنیم؛ همین تقویمِ چهل سالهٔ بعد از انقلاب را ورق بزنید تا ترازوی عیار پیشِ چشم بیاید. در همان سال‌های جنگ و تنگنا که نه پولی بود و نه این بساطِ عریض و طویلِ اداری، تلویزیون حاصلِ عقلِ جمعی، شأنِ قلم و هنرِ چند نفر آدمِ استخوان‌خردکرده بود. کار به جایی رسیده بود که اگر برنامه‌ای پخش می‌شد، کوچه و برزن خلوت می‌کرد. حالا بعد از چهار دهه تکامل، شاهکارِ مدیریتیِ آقایان این شده که دوربین بردارند و از «دوشیدنِ شیرِ الاغ» صحنه‌آرایی کنند! آن هم نه از جهتِ آموزشِ فلاحت و بیطاری، بلکه با ادای زننده‌ای که آدمی نمی‌داند سر به کدام کوه بگذارد. یعنی از آن بلندیِ فکر و سلیقه، سرازیر شدیم به چرک‌آبِ استیصال.خاطر مبارک خرم ؛ همان سال‌ها در سینمایی‌ها و دوبله هم اعجازی می‌کردند. سری فیلم‌های یک کمدینِ آلمانی،  «دیدی» (دیتر هالروردن) را با آن دوبله‌های شسته‌رفته و شیرین از همین جعبه جادو  پخش می‌کردند. در یکی از  قصه‌ها، دیدی بدبخت—که مثل حال‌وروزِ اغلبِ ما، مردی بی‌دست‌وپا، نحیف و دائم‌الچوب‌خور بود—گیرِ یک باندِ تبهکارِ گردن‌کلفت می‌افتاد و طبعاً روزی سه نوبت کتکِ مفصل نوشِ جان می‌کرد. دستِ قضا،دلبر نازک دل شیرین سخن چشم آبی مو طلا گل پیرهنسرو قد برف خد گلعذار ماه روی یاس بوی سیم‌تن غنچه لببینی قلم ابرو کمان تار گیسو شد کمند باخبر از فلاکتِ او، شیشهٔ کوچک و نقلی‌ای به دستش داد و دمِ گوشش خواند: «این اکسیرِ اعظم و داروی پهلوانی است؛ هروقت کار بیخ پیدا کرد، درِ شیشه را باز کن، بو بکش تا زورِ رستم در بازویت بیفتد!»دیدیِ بخت‌برگشته هم شیشه را در جیبِ بغل نهاد و از قضا هر جا کارد به استخوان می‌رسید، یک نفس از بوی آن شیشه  و دمی به خمره میزد و غران و یلخی، مافیا و بزن‌بهادرها را به بادِ کتک می‌گرفت و یکی‌یکی تارومار می‌کرد. کار چنان بالا گرفت که خودش هم باورش شد پهلوانِ نامدارِ روزگار است! تا اینکه در گرماگرمِ یکی از معرکه‌ها، تیری از طپانچه آمد، درست نشست روی جیبِ بغل و شیشهٔ نازنین را خرد و خاکشیر  کرد. بندهٔ خدا همین‌که بوی شیشه پرید و صدای شکستنِ بلور را شنید، درجا قالب تهی کرد؛ دست‌ها شل شد، زانوها تا خورد و افتاد به خاک که: «ایهاالناس، باطل‌السحر شکست و جانم رفت!»در همین گیرودار، دلبرک خود را رساند و بالای سرش خندید که: «بلند شو مردِ حسابی! آن شیشه نه معجونِ بوعلی‌سینا بود و نه اکسیرِ زورآوری؛ یک شیشه لاکِ ناخنِ معمولی بود ! تو با نیروی واقعی  و تلقینِ خودت حریف را می‌زدی، نه با مایعِ توی شیشه!»حالا حکایتِ مدیرانِ تازه‌به‌دوران‌رسیدهٔ ماست؛ جماعتی تهیه‌کننده و مدیرِ سفارشی که سال‌هاست گمان می‌کنند آبرو، اعتبار و اثرگذاریِ این جعبه، به میزهای ریاستِ آن‌ها، بخشنامه‌های خشک‌وخالی و بودجه‌های نجومی‌شان بند است. غافل از آنکه آن رونق و نفوذ، حکمِ همان شیشهٔ معجزه‌آسا را داشت که ریشه در اصالتِ هنرمندانِ دردمند و خردِ جمعیِ دیروز داشت؛ نه تدبیرِ این حضرات. امروز که تیرِ بی‌تدبیری به شیشه خورده و مایعِ اعتبار پیشِ چشمِ خلایق ریخته، تازه پرده برافتاده است: شیشه خرد شده، بوی توهم پریده و مدیران مانده‌اند و حوضِ  خودشان؛ بی‌آنکه در چنته چیزی داشته باشند، الا شبیه  همان کاردستیِ تهوع‌آورِ دوشیدنِ الاغ برای جلبِ مخاطب ! پر بیراه نیست از شعر مظلوم و یتیم مانده که از ابن یمین فریومدی شاعر قرن هشتم هجری می‌باشد   به شعرای زیادی حتی حافظ شیرازی  نسبت داده شده را حسن ختام تقدیم کنم شرح جوری که  من از دور قمر می‌بینم با که گویم که جهان زیر و زبر می‌بینم هر کجا می‌نگرم ناله و غم می‌بینم هر که را می‌نگرم دیدهٔ تر می‌بینم هر کجا بدگهری بود کنون همچو نگین متمکن شده در خانهٔ زر می‌بینم اسب تازی شده مجروح به زیر پالان طوق زرّین همه در گردنِ خر می‌بینم.مخلص امین ظاهریامین ظاهری amin zaheriامین ظاهری amin zaheriThu, 05 Nov 2026 15:21:15 +0330https://virgool.ir/@Aminzaheri/کتاب-ندانستنی-ها-ccnajsyryrppاوّلین‌بار تویِ همان قابِ جادوییِ تلویزیون دیدمش؛ از آن آدم‌هایی که انگار از زمانِ دیگری پرت شده باشند وسطِ این همهمه. یک جورِ عجیبی بود؛ تفاوتش مثل فرقِ چایِ لاهیجان است با چای کیسه‌ایِ دکه . می‌فهمیدی یک‌چیزی در او هست که توی کادرِ جعبه‌جادویی جا نمی‌شود، اما نه آن موقع و نه حالا اسمش را بلد نبودم و نیستم اما میدانم تفاوتی هست. بعدتر، چرخِ روزگار طوری چرخید که تویِ دانشگاه، این توفیق دست داد تا با اینکه رشته‌ام هیچ ربطی به سینما نداشت، یک ترمِ تمام مستمع‌ آزاد کلاسهای درس و تدریس او باشم؛ نشستم و از نزدیک، عطر و حلاوتِ آن حضورِ مدام و جانِ شیفته‌اش را لمس کردم.از استاد «محمد صالح‌علا» جان  می‌گویم؛ از همان دردانه-هنرمندی که سال‌هاست با کلمه و آه، با دردهای کشف‌نشده و ترانه‌های باران‌خورده زیسته است. مردی که در بیست‌و‌پنجمِ آذرِ ۱۳۳۱ در اقلیمِ اراک چشم به جهان گشود، از رویالِ درامِ لندن تا کوچه‌پس‌کوچه‌های تهران چرخید و دست‌آخر در زلالِ زبان و ادبیات فارسیِ علامه طباطبایی غوطه‌ور شد. صالح‌علا فقط نویسنده نیست؛ صرافِ واژگان است. مگر می‌شود حرفِ او باشد و یادِ آن فیلم‌های خاطره‌انگیز نیفتاد؟ مگر می‌شود از او گفت و زمزمه‌ی ترانه‌هایش زیرِ لب گل نکند؟ همو که با همان لحنِ کشدار و ملسش خواند و سرود:((دوتا دستام مرکبی تموم شعرام خط خطی پیش شما شازده خانوم منم حقیر پا پتی وردار و ببر....... شازده خانوم قابل باشم باید بگم به شعرمن خوش آمدی خوش آمدی خوش آمدی....))) با صدای ستار ترانه آهنگ نعمت عشق خانم گوگوش ترانه هرکی عاشقه خانم شهره و......یا آنجا که آدم را می‌برد تهِ خاطراتِ گم‌شده‌ی دوشنبه‌های بارانی و ترانه‌های آشنایش؛ مردی که هم در بازیگری خوش درخشید و هم با شعرهایش، اقلیمِ تنهاییِ ما را آباد کرد. قصه‌ی زندگیِ خودش و همسرش هم  یک فیلم‌نامه‌ی عاشقانه است؛ و عاشقی که عاشق بماند حتی در زندان وصل و وصال   یعنی تسلط به متنِ پیچیده‌ی زندگی؛ چیزی که کارِ هر کسی نیست.حالا گوش کنید؛ چند سال پیش، لابلای کتاب‌های انبارِ کتاب های خاک‌گرفته‌ی یکی از دوستان، افتادم به ورطه‌ی کتابی که نه با سیاهیِ حروف، که با سپیدیِ مطلق خودنمایی می‌کرد. عنوانش خودش یک کتک‌کاریِ حسابی با غرورِ مردانه بود: «تمامی آنچه که مردان در باب زنان می‌دانند»کنجکاو شدم؛ ورق زدم. سفید! ورق زدم باز؛ تا مغزِ استخوان سفید. تمامِ صد و ده صفحه‌اش از هر حرف و خطی پاک بود. نخست پنداشتم دستِ چاپخانه به سهو رفته، اما پیش‌گفتارِ کوتاه ابتدای کتاب، با همان لحنِ آشنای خودِ صالح‌علا، ماجرا را عیان کرد: این سفیدی، نقصِ فنیِ مطبعه نبود؛ خودِ متن بود، صریح‌ترین شیوه برای نگفتن!آقای صالح‌علای جان ،در دیباچه با آن شیطنتِ رندانه‌اش مدعی می‌شود که کتاب را در سال ۱۹۷۹ به فارسی برگردانده و نامِ مؤلف را گذاشته «عبدل اسمیت»؛ متفکری خیالی که نه مادری به خاطر دارد و نه همسری، اما اثری «فناناپذیر» خلق کرده! شوخیِ غریبی‌ست؛ ایده‌ای را که شاید در مغرب‌زمین به شکل کتاب‌های عاری از نوشته و فقط کاغذ های سفید  دست‌به‌دست می‌شد، برمی‌دارد، در کارگاهِ زبانِ خویش چکش می‌زند و  اثری بومی که حالا به چاپ‌های پیاپی رسیده خلق میکند.این اثر، تجسمِ تمام‌عيار یک «ضدِ کتاب» است. طنزِ ماجرا دقیقاً در همین گسلِ عمیق میان انتظارِ مخاطب و سکوتِ سنگینِ کاغذ نهفته است؛ مثل خطیبی که می‌رود پشتِ تریبون، سکوت می‌کند و همین سکوتش، همهٔ منبرهای تاریخ را از رونق می‌اندازد.این سفیدی، ترجمهٔ عینیِ همان حرفِ حسابِ فیلسوفِ قرن هفدهمی‌ست که گفت: «هرچه مردان دربارهٔ زنان نوشته‌اند محل تردید است، چون هم قاضی بوده‌اند و هم طرفِ دعوا»—همان که سیمون دوبووار گذاشت مطلعِ «جنس دوم». صالح‌علا با لبخندِ کنایه‌آمیزش انتهای  کلام را برملا می‌کند: مردان هرگاه قلم دست گرفته‌اند تا از سرشتِ زن بنویسند، جز تصویری از اوهام خودشان نکشیده‌اند؛ پس نجیب‌ترین کار در این میانه، تسلیم شدن به همین خاموشیِ صد و ده صفحه‌ای است.کتابِ صالح‌علا در نهایت آینه‌ای‌ست بی‌زنگار؛ آینه‌ای که اگر چشم در آن بدوزی، نه تحلیلی از زن می‌یابی و نه روایتی از مرد؛ بلکه تهی‌دستیِ ادعاهای خودت را تماشا می‌کنی. این همان حکمتِ غریبی است که نشان می‌دهد گاهی یک دفترِ خالی، از تمام کتابخانه‌های قطورِ جهان، رساتر فریاد می‌زند؛ درست مثل همان عطر تن فردی که میدانی رفته و نیست اما رایحه و خط بوی آن شاید تا همیشه در ذهن تو تیک پررنگی حک کرده .مخلص امین ظاهری امین ظاهری amin zaheriامین ظاهری amin zaheriThu, 05 Nov 2026 07:42:53 +0330https://virgool.ir/@Aminzaheri/نگاهی-به-جزای-سنمّار-و-بی-مهریِ-اربابِ-قدرت-mkdxg6i1vuxqعرض شود به حضورِ انورِ دوستان، این روزها که  الزام به استراحت دارم خواه ناخواه این ذهن سرکشی می‌کند و به هر کجا میخواهد سر میکشد شرم حضور مانع از بیان درصد بالایی از سیاحت هاست و اگر انسان توان خواندن ذهن دیگری را داشت من الان از خجالت مطمن باشید سر از زیر شمد خارج نمی‌کردم از بس که بدی و زشتی و کارهای خاک بر سری در آن ولگردی می‌کند الحق که خداوند ستار العیوب است  و باشد که به وقت مقتضی و سلامت این ذهن سرتق را چون طفلی نوپا تمشیت نمایم و این قول را در محضر شما محضری می‌نمایم و الوعده وفا .به هر روی یکی از معدود دفعاتی که به پلید و صحنه های منشوری ذهنم نرفت  امروز در مکالمه با رندی قضیه (آجر سنمار) را  یاد آور شد اما کوره ای که در سرم روشن شده بود قرارم را بیقرار کرده بود فقط در دل خدا خدا میکردم سخن قیچی و کوتاه کند تا کمی چشم بر هم نهاده تا این سر دردش به در شود غروب خنک شد تنوره سر و خط خطی شد آنچه می‌خوانید. امید که اشکالات و ضعف قلم و بیان الکن را عفو فرمایید. آری سابق بر این هم از ،  اوسا ماشاءاللهِ معمار خود خوانده گفته ام که از صبح تا عصر صاحب کار بیچاره با کلی هزینه و خرج و چند نفر کارگر کار را به او می‌سپرد و عصر که دیوار را خیر سر مبارک با آجر بالا می‌آورد ندایی می‌آمد که فرار کنید که دیوار الان میرزد و واقعا می‌ریخت  ، و ویران میشد اما این بنده خدا استثنا بود که این ملک در همه دوران هنر مند و استاد کار خبره کم نداشته و ندیده به خود اگر چه از معمار ماشاالله هیچ سازه ای به یادگار نمانده اما برای ادعای دومم سر هر سو بگردانید عمارت ها و سازه های تاریخی شاهد و سند هستند حالا هی روده درازی کردم تا برسم به اینکه . همه‌مان شنیده‌ایم که می‌گویند: «فلانی دستمزدش جزای سنمّار شد!» اما کمتر کسی نشسته دو پیاله چای با تاریخ بخورد تا ببیند اصلِ این قضیه چه روایت نابی بوده است.به روزگاری که ما هنوز نه شناسنامه داشتیم، نه اداره‌ی ثبتِ اسناد و املاک، و نه مهندسِ ناظرِ شهرداری که بیاید رشوه بگیرد و پایان‌کار بدهد. حدود قرن پنجم میلادی بود و در بادیه‌الشام و ولایتِ حیره، مَلِکی نشسته بود به اسم «نُعمان بن مُنذر»—از همان اعرابِ لَخمی که هم زیرِ پرچمِ ساسانیانِ تیسفون سینه می‌زدند و هم وقتی بهرام گور را به دایگی پیش‌شان فرستادند، نازش را می‌کشیدند. نعمان دید بادیه‌نشین‌ها توی سیاه چادر می‌خوابند و بوی پشکل و گرد و خاک امان‌شان را بریده؛ گفت باید قصری بسازم که چشمِ کسری در تیسفون و قیصر در روم از حدقه دربیاید و حوری‌های جنت اگر مرخصی ساعتی گرفتند، بیایند اینجا اطراق کنند!گشتند و یک معمارِ زبردست و گردن‌کلفت به نام «سِنمّار» پیدا کردند؛ بعضی می‌گویند رومی بود، بعضی می‌گویند ایرانی بود، اما هر چه بود از آن استادکارهای نابغه‌ای بود که شاقول را با زاویه‌ی تابشِ ستاره‌ی سهیل می‌انداخت و ملاتِ ساروجش را طوری ورز می‌داد که اگر کارد می‌زدی، خونِ سنگ بیرون می‌زد.سنمّار، سال‌های متمادی—می‌گویند بیست سال تمام—توی آفتابِ سوزانِ بیابان عرق ریخت، زانو زد، سنگ و خشتِ پخته چید، مقرنس بالا برد و قصری بنیاد نهاد به اسم «خورنق». عمارتی که مورخان نوشته‌اند صبح یک رنگ بود، ظهر یک رنگ و وقتِ غروب با رنگِ شفق چنان سرخ می‌شد که انگار خودِ خورشید را توی دیوارهایش حبس کرده‌اند.کار که تمام شد، بوی عود و عنبر هوا رفت. جناب نعمان با خدم و حشم و قبای زربفت آمد برای تحویلِ پروژه. از سرسرای ورودی تا شاه‌نشین را قدم زد، ایوان‌های هلالی را دید و چشمش به آن گنبدِ آسمان‌سای افتاد. سلطان از خود بی‌خود شد؛ آبِ دهانش راه افتاد و دست روی شانه‌ی سنمار گذاشت و گفت: «به لات و عُزّی سوگند، عمارتی ساخته‌ای که ملائک هم جگر ندارند لنگه‌اش را بنا کنند! هر چه صله و انعام بخواهی، از نقره‌ی مسکوک تا کنیزکان ماهرو، پیشکشِ دست و پنجولِ هنرمندت!»تا اینجای کار همه‌چیز طبقِ معمول پیش می‌رفت؛ شاعران قصیده می‌خواندند، نقاره‌چی‌ها باد در بوق می‌کردند و سنمار هم باد به غبغب انداخته بود. اما امان از این «زبانِ سرخ» که در خلوت، سرِ سبز را حواله‌ی لحد می‌کند! مرحوم سعدی اگر آنجا بود حتماً درِ گوشِ سنمار می‌گفت: «صدف‌وار گوهرشناسانِ راز / دهان جز به لؤلؤ نکردند باز»اما سنمار، مهندس بود و متأسفانه سیاست سرش نمی‌شد؛ آدم‌های فنی معمولاً اهلِ حساب و کتابِ هندسه‌اند، نه رندی‌های اهلِ دربار.شام را که کوفت کردند و کاسه لیسان کنار رفتند، نعمان با سنمار رفتند روی بامِ قصر تا بیابانِ پرستاره را از آن ارتفاع تماشا کنند. نسیم خنکی می‌آمد. سنمار، سرمست از تحسینِ پادشاه، خواست یک چشمه از شگردهای فوق‌تخصصی‌اش را رو کند تا شاید انعامِ چرب‌تری بگیرد. خم شد، در تاریک‌روشنِ مهتاب دست کشید روی گوشه‌ای از دیوارِ جان‌پناه و با نیشخندِ پیروزمندانه‌ای بیخِ گوشِ نعمان گفت:«قربان! دستمریزادِ اصلی جای دیگر است. در تمامِ این عمارتِ عظیم، بنده یک خشتِ کلیدی نشانده‌ام که با هندسه‌ی غریبی تعادلِ کلِ بنا را حفظ کرده. این خشت، رگِ خوابِ خورنق است؛ اگر کسی با سرانگشتِ تدبیر دست ببرد و همین یک خشت را بیرون بکشد، توازنِ سقف‌ها در یک آن به هم می‌ریزد و کلِ این کاخ با تمامِ ستون‌ها و طاق‌هایش، طوری بر سرِ ساکنان آوار می‌شود که انگار از اول بیابانی صاف بوده است!»نعمان پرسید: «خب، این سرّ را جز تو چه کسی بلد است؟»سنمار خندید و با سادگیِ تمام گفت: «احدالناسی در زیرِ این آسمان خبر ندارد؛ فقط من می‌دانم و حالا هم شما!»همین یک کلمه کافی بود تا چرتکه و ماشین‌حسابِ جباریت در کله‌ی نعمان به کار بیفتد. پادشاهان همیشه در وهم و مالیخولیا زندگی می‌کنند؛ در ذهنِ نعمان بلافاصله تصویر شد: «عجب! پس جان و تخت و ناموسِ من بندِ ناخنِ این مردک است؟ فردا اگر قیصر دو کیسه زرِ بیشتر به او داد، یا با وزیرم سرِ یک کنیزک دعوایش شد، دست می‌برد و همان خشت را می‌کشد و نعمان و دودمانش را زیر خاک مدفون می‌کند؟ تازه، از کجا معلوم که فردا نرود لنگه‌ی این کاخ را برای خسروپرویز بسازد و کاخِ مرا از سکه بیندازد؟»سلطان حتی رنگ عوض نکرد. رسمِ ملوک همین است؛ با دست نوازش می‌کنند و با پا سر می‌برند. نعمان برگشت، نگاهی خونسرد به قد و بالای سنمار انداخت و گفت: «حیف است مغزی که این راز را توی خود نگه داشته، از این قصر دور بشود!» بعد رو کرد به میرغضب‌ها و با انگشت اشاره کرد به پایینِ دره: «همین الآن بیندازیدش پایین تا خورنق برای همیشه پایدار بماند!»سنمارِ بیچاره حتی مهلت پیدا نکرد بگوید: «قربان! غلط کردم، شوخی کردم!»؛ در یک چشم‌برهم‌زدن، مثل یک کیسه کاه از بلندای همان برجی که خودش وجب به وجب بالا برده بود، در فضا معلق شد و مغزش روی سنگفرش‌های پای دیواری پاشید که هنوز ملاتش خنک نشده بود.حالا شما کلاهت را قاضی کن! از آن روز هزار و پانصد سال می‌گذرد؛ نه از نعمان نشانی مانده و نه از آن قصرِ خورنق کلوخی بر جاست که شترهای بادیه به آن پوزه‌ای بمالند، اما حکایتِ «جزای سنمار» در سینه‌ی مردم مانده تا به هر کس که در این دیار زیادی شاهکار خلق می‌کند یادآوری کند: با پادشاهان اگر سر و کار داری، هنرت را نشان بده، اما هرگز نگذار بفهمند که نبضِ ویرانی‌شان در دستِ توست!مخلص امین ظاهریامین ظاهری amin zaheriامین ظاهری amin zaheriMon, 02 Nov 2026 20:18:15 +0330https://virgool.ir/@Aminzaheri/از-مظاهرِ-خیال-تا-ترازِ-دل-در-حاشیه-ی-نان-کاغذ-و-مرهمِ-دوستان-ao7tjefjenjz(جنابِ مسعود کریمی  عزیز، رفیقِ نادیده اما هم‌پیاله‌ی قلم در شب‌های بی‌خوابی؛ سلامٌ علیکم و رحمة‌الله. مرقومه‌ی شریف و پر از لطفِ جنابعالی که از دلِ ترازنامه‌ها و ستون‌های بدهکار و بستانکار سر برآورده بود، درست در روزگاری به چشم و دلِ این بنده‌ی حقیر نشست که چند صباحی بود چرخِ وجودمان بدجوری به پِت‌پِت افتاده بود. غرض از این غیبتِ صغری در کوچه‌پس‌کوچه‌های ویرگول، کبر سن یا خدای‌ناکرده بی‌معرفتی نبود؛ تنِ ناسازگار چند وقتی ما را گوشه‌نشینِ بستر و هم‌نشینِ شربت‌های تلخ و شنیدن نظرات اطبا که الحمدلله در این دیار همه حاذق و براساس سواد و نه به لطف  سهمیه !جامعه سفید پوشان را مفتخر کرده اند (انشالله) نموده . این طایفه  هم که ماشاءالله مثل حسابرس‌های سخت‌گیر دیوان محاسبات، مدام چوب‌خطِ فشارخون و قندِ آدم را می‌شمارند و ضعیف النفسی چون من که حب این دنیا و زیبا رویان آن در دل دارم و کارهای ناتمام بسیار تشویش و ترس از ملاقات ملک الموت به جای ملاقات دلبر و شهلایان مه پیکر و  تصور همنشینی با نکیر و منکر ترس را بر من مستولی کرده !و اما بعد ، در این ایامِ ناخوشی، بیش از هر چیز دلتنگِ همین هیاهوی زنده و کلماتِ بی‌ریای رفقای ویرگول بودم؛ دلتنگِ نشستن پشتِ این صفحه‌ی نورانی و سرک کشیدن به احوال دلِ آدم‌هایی که هنوز چراغی در تاریکی روشن نگه داشته‌اند.اما تا رشته‌ی کلام از دست نرفته و به سیاقِ همیشگی روده درازی نکرده‌ام، بگذارید همین اولِ کاری یک فقره حساب‌رسیِ ملایم با جنابعالی بکنم! شما در آن مکتوبِ محبت‌آمیز، بنده را به کرمِ خود «امینِ مظاهری» خوانده بودید. فی‌الواقع قدیم‌ها می‌گفتند «مظاهر» جمعِ مظهر است و اهلِ تجلی، ولی شناسنامه‌ی قراضه‌ی ما از روزِ ازل فقط یک «ظاهریِ» ساده و بی‌‌پیرایه بوده است. البته این بنده هرگز بخل نمی‌ورزد؛ آن یک دانه «میم» اضافه‌ای را هم که از سرِ لطف و بزرگواری پای نامِ ما بخشیده‌اید، به فالِ نیک می‌گیرم و می‌گذارم پای حسابِ همان «محبت» یا شاید «محبوس» بودنِ ما در زیرزمین‌های نمور کتاب‌فروشی! عیبی ندارد رفیق؛ مظاهر و ظواهر هر دو بازیچه‌ی همین روزگارِ بوقلمون‌صفت است، اصل آن خطِ ربطی است که دلِ اهل قلم را به هم وصل می‌کند، حالا با یک «میم» کم یا زیاد، توفیری در اصلِ ارادت و تعظیم چاکر به حضرتتان نداشته و در همه حال مخلصیم و ارادتمند.دست‌مریزاد برادر! کلماتت را که می‌خواندم، دیدم عجب مرواریدی از میان آن ارقامِ بی‌روح و خشنِ دارایی و بدهی بیرون کشیده‌ای. راست گفته‌اند که دردِ مشترک هرگز جدا جدا درمان نمی‌شود. شما پشت آن میزِ کار و درگیرِ ارقام، چشم‌تان به همان گرهِ کوری خورده بود که من در کارتن‌های پر از گرد و خاکِ دکانِ شفیعی و لای خطوطِ لرزانِ میرزا علی‌اصغرِ بینوا می‌دیدم.تصدقت کردم ،تاریخِ این ملک پر است از همین شفیعی‌ها و میرزا علی‌اصغرها. در تاریخ بیهقی یا مجمل‌التواریخ هم اگر ورق بزنید، همیشه یک عده محتکر و زرگر و بنکدار بوده‌اند که گندمِ ری و گرگان را انبار می‌کردند تا به وقتِ قحطی به زر بسنجند، و در همان بحبوحه، سوخته‌دلی هم بوده که در حاشیه‌ی صحیفه‌اش از چشم‌های یارش یا آهِ بی‌نوایی‌اش ناله سر دهد. تفاوت در این است که تاریخ‌نویسانِ درباری همیشه سکه‌های اشرفیِ وزرا را شمرده‌اند، و صاحبان زر راویان خبر را مولی بوده و قلم ها به خواست و میل صاحبان ثروت و قدرت بر رخ کاغذ نقش زده اند. اما آن چیزی که بوی زندگی می‌دهد، همین خرده‌روایت‌های پاره‌پوره است.تصدقتان گردم ! آن شب که از دکانِ شفیعی با دست‌های خالی و موجودیِ شرم‌سارِ حساب بانکی زدم بیرون و بادِ دی‌ماه صورتم را گزید، فکر می‌کردم تنهایی بد دردی است؛ اما نوشته‌ی شما نشان داد که ما در این غربتِ شلوغ، تنها نیستیم. هنرِ شما همین بود که نشان دادید حتی در عصرِ کامپیوتر و اکسل و چرخ‌دنده‌های بی‌رحمِ سود و زیان، هنوز هم می‌شود ترازوی دل را دست گرفت و برای «نرخِ حقیقیِ یک آه» دل سوزاند. حسابداریِ شما که در آن جایگاهی برای غربتِ انسان و فراقِ ماه‌منظرها هست، شرف دارد به تمام تجارت‌خانه‌هایی که عاطفه را هم لای اوراق قرضه حراج می‌کنند.دمِ شما گرم که با یادداشتِ جان‌دارتان، خستگیِ آن گشت‌وگذارِ تلخ در زیرزمینِ مهتاب و این چند صباح ناخوشی و بستری بودن را از تنم به در کردید. قلم‌تان روان، چای‌تان همیشه گرم، و حسابِ دل‌تان تا ابد از گزندِ ترازنامه‌های بی‌انصافِ این روزگار، بستانکار باد.مخلص امین ظاهریامین ظاهری amin zaheriامین ظاهری amin zaheriSun, 01 Nov 2026 19:59:20 +0330https://virgool.ir/@Aminzaheri/موکبِ-همایونی-در-سایه-سارِ-گردوهای-گزندر-rczk3dx4cwkmاردوی همایونی در رجعت از خاکِ عتبات، پس از طیِ منازل و عبور از شیب و فرازِ راه‌ها، به سرحداتِ مصفای تویسرکان درآمده بود. سرزمینی خنک و کوهسارنشان، آراسته به باغاتِ گردوی کهنسال که کلاه از سرِ سوار می‌انداخت.  در دره‌ای خرم، که  (گزندر ) نامند دو سه فرسنگ دور از حصارِ ولایت، خرگاهِ سلطنتی و سراپرده‌های دیبا برافراشته شد تا ناصرالدین‌شاهِ قاجار دمی از غبارِ راه بیاساید. عصرگاهان، شاهنشاه فارغ از تشریفاتِ دیوان و دور از چشمِ امرا، دست در دستِ سوگلیِ ماه‌طلعتِ حرمسرا، سبک‌بال رو به جانبِ باغستان نهاد. این کمترینِ چاکران نیز به فاصله‌ای ادب‌آمیز، سایه‌وار در پیِ قبلهٔ عالم گام برمی‌داشتم و زیر لب چهارقل می‌خواندم مبادا گزندِ چشمی بر ساحتِ شهریار نشیند. در شیبِ تندِ ماهوری، ناگاه چشمِ همایونی به پیرمردی فرتوت و استخوانی افتاد که همراهِ زنی سپیدموی و باریک‌اندام با پشتی چون کمان خمیده، هیزم از باغ برمی‌چیدند و بر اجاقی خُرد، کتریِ مسینِ دوده‌گرفته‌ای را به جوش آورده بودند؛ خاک‌نشینانی فارغ از هر بند و جلالی میزبان خورشید عالم تاب شاهنشاه قدر قدرت ناصر الدین شاه قاجار شدندپیرمرد به رسمِ دهقانان، با دستانی تکیده و آفتاب‌سوخته، استکانی چایِ کوهی پیشکش آورد. شاه که طبعی مایل به مطایبه داشت، بر تخته سنگی  تکیه زد، چایی را به لب آشنا ساخت، نگاهی به اندامِ تاخورده و چهرهٔ پرشیارِ پیرزن انداخت و با لبخندی  همراه با شیطنت و شوخی در گوشِ دهقان زمزمه کرد: «مشتی، با این تن فرسوده و این قامتِ شکسته‌ای که بر دوشِ زنت نشسته، هنوز رغبتی در جان داری که چراغِ الفت برافروزی و دست در گردنِ چنین همدمی درآوری؟»پیرمرد بی‌آنکه دستپاچه شود، داس را بر خاک نهاد. لختی در سیمای رنج‌کشیدهٔ جفتِ خویش نگریست، آن‌گاه چشم به طراوتِ تازه و بی‌گزندِ خاتونِ شاه دوخت و با طمأنینه‌ای که گویی عصارهٔ هفتاد سال باد و برف کوهستان بود، به نرمی گفت: «ای آقا، دلدادگی بر شاخهٔ بی‌خار و عاشقی با گلی که پای در آبِ خنک و سر در ناز دارد هنر نیست؛ هر نوخاسته‌ای به این کار تواناست. مردی و وفا آنجاست که چون روزگار طراوتِ باغچه را سترد و بارِ سالیان کمر را خمید، باز هم پای خاکسترِ یکدیگر بسوزی و گرمابخشِ کلبه باشی؛ وگرنه در اردیبهشت، زاغ هم لافِ بلبلی می‌زند.»کلام که منعقد شد ، خنده بر لبِ ناصرالدین‌شاه منجمد گشت. سکوتی سنگین زیر سایهٔ گردوهای تناور خیمه زد و سلطانِ ممالکِ محروسه، مبهوت از فرزانگیِ این دهقانِ خاک‌نشین، دست بر شانهٔ او نهاد و طعنهٔ خود را در خاموشی و احترامی غریب فروخورد.مخلص امین ظاهریامین ظاهری amin zaheriامین ظاهری amin zaheriSun, 25 Oct 2026 20:57:49 +0330https://virgool.ir/@Aminzaheri/میخوای-فالت-بگیروم-بیا-فالت-بگیروم-rf5vhkmd7ulpاتاق نمور بود و بوته‌های اسپند در منقل سفالی زیر لایه‌ای از خاکستر می‌سوختند و بوی تندی از  بخور  سرکه و گیاهان ناشناخته در هوا موج می‌زد. زن ها  چانه‌به‌چانه نشسته بودند یکی از آنها   با چشمانی که از فرط شگفتی و هیجان  برق می‌زد، دست‌هایش را در هوا تکان می‌داد: «خواهر، به همین چادرِ سرم قسم، من هنوز کلمه‌ای به زبان نیاورده بودم که همه‌چیز را مثل چی گذاشت کف دستم بخدا تا نشستم  نه گذاشت نه برداشت و بالا و پایین منو گفت . طوری زل زد به چشام که با خودم گفتم این آقا یا از ما بهترونه یا نظر کرده؛ که همه‌چی از من و زندگی من و از خودم بهتر خبر داره...»این صحنه، روایتی از یک دیدار ساده یا پدیده‌ای منحصربه‌فرد نیست؛ پنجره‌ای است به شگردی دیرپا که در آن، تاریکیِ ذهنِ انسانی دردمند و بی‌پناه به قفسی از اطاعت بدل می‌شود. به دنیای رمالان و فالگیرها کف بین ها خوش آمدید .رمالان، کف‌بینان و فالگیران  تباری و قدمتی  به درازای تاریخ مدنیت دارند. از معابد کهن بابل و مصر باستان تا غیب‌گویان دلفی در یونان، از رملی‌های دوره‌گرد بازارهای مشرق‌زمین تا فالگیران کارت‌های تاروت در کلان‌شهرهای معاصر، این صنف همواره پایدار مانده است. شکل کار، آرایش صحنه و ابزارها با زمانه و جغرافیا دگرگون شده؛ گاه ردای کهانت بر تن کرده‌اند، گاه کلاه درویشی و نعل اسب نشانده‌اند، و گاه در پوششِ مشاورانِ انرژی‌درمانی و فالگیران مجازی ظاهر شده‌اند، اما ستون‌های بنیادینِ این پیشه در تمام اعصار دست‌نخورده باقی مانده است. این جماعت بی‌شباهت به آن تاجران کهنه‌کار و بی‌سوادی نیستند که بی‌آنکه در مکتبی درس خوانده باشند یا قاعده‌ای از حسابان و علوم ریاضی  بدانند، در سر بازار چنان در کسر و میزان و حساب‌وکتاب سود و زیان و اخذ درصد از اعداد و ارقام خبره می‌شدند که انگشت‌حیرت بر دهان مدرسان ریاضی می‌نشاندند. کف‌بین و رمال نیز دانشمندی دانشگاه‌دیده نیست که در دانشگاه طبابت آموخته باشد ؛ او به اقتضای سود، در بهترین زمان و بر سر مناسب‌ترین طعمه، چکیدهٔ کاربردی علوم پزشکی قدیم را به خدمت مکر خویش درآورده است، بی‌آنکه مراجع بینوا بداند طرف مقابلش  پای در کفش چه بزرگانی کرده .بزرگ‌ترین و کارآمدترینِ این دانش ها، آشناییِ تجربی با روان‌شناسیِ توده‌ها، رفتارشناسیِ هیجانی، و به‌ویژه دست‌برد زدن به ذخیرهٔ علمیِ طب سنتی است؛ تجارتی نامشروع بر بستر دانشی اصیل.برای درک این شعبده، ناگزیر باید به خلاصه  همان دانشی نگریست که قرن‌ها در سنت حکمت و دانش ایران زمین، از (الحاوی) رازی تا (قانون) ابن‌سینا، تدوین و ممارست می‌شد؛ دانشی که امروزه نیز گستره و ظرافت‌های تشخیصی‌اش اعجاب‌آور است. برعکس طبابت امروز که بر پایهٔ دستگاه‌های آزمایشگاهی، پرتوهای تخصصی رادیولوژی، تصویربرداری‌های چندبُعدی و مشارکت زنجیره‌ای از متخصصان مختلف شکل می‌گیرد، حکیمِ روزگار گذشته مجهز به هیچ ابزاری، بیرون از حواس پنج‌گانهٔ خود نبود. او تمام تکیه‌اش را بر معاینهٔ بالینی محض استوار می‌کرد: کاوش دقیق در رنگ و قوام چهره، حالت نگاه و شفافیت عنبیه، برافروختگی عروق، شکل و خشکی اندام‌ها، و بالاتر از همه، هنرشگفت‌انگیز نبض‌شناسی. در طب کهن، نبض تنها شمارشگر تپش مکانیکی قلب نبود، بلکه شریانی بود که زیر انگشتان طبیب احوال تمامی احشای درون را بازمی‌گفت. طبیب با ارزیابی مولفه‌های بنیادینِ نبض—از قبیل بزرگی و خردی (عظیم و صغیر)، قوت و ضعف، نرمی و خشکیِ جدار رگ (لین و صلب)، سرعت و کندی (سریع و مبطی)، و نظم و پریشانی تواتر—می‌دانست چه آتشی در کدام دیگ اندرونی شعله‌ور است. نبضی صلب و پرجهش، با حرکتی همچون دندانه‌های اره (نبض منشاری)، از التهابات حاد و بخارات دموی پرده برمی‌داشت؛ و نبضی کند، فرورفته در عمق گوشت (غائر) و باریک، خبر از انجماد سودا و فرسودگی قوای باطنی می‌داد.طبیب این اطلاعات لمسی را با شرح‌حال‌گیری موشکافانه و قیافه‌شناسی گام‌به‌گام پیوند می‌زد. اگر چهره‌ای سرخ مایل به تیرگی، با رگ‌های برآمده در شقیقه، چشمانی سرخ‌دوخته و لبانی مایل به کبودی پیش رویش می‌نشست، فوراً نشانه‌های «کثرت دم» و غلبهٔ غلظت خون را پیش چشم می‌آورد. طبیب می‌دانست که چنین تنی، الزاماً در شب‌ها دچار کندی دوران خون و نارسایی اکسیژن‌رسانی می‌شود؛ در نتیجه، بیمار هنگام خوابیدن به پشت گرفتار تنگی نفس، سنگینی قفسه سینه، دیدن کابوس‌های دهشتناک سقوط و خفگی، و بیدار شدن‌های ناگهانی با حس وحشت و بختک خواهد بود. از سویی، زردی کدر و بی‌رمق سفیدی چشم و خشکی لب‌ها نشانهٔ سرکشی صفرا و اختلالات کبدی بود؛ رنگ‌پریدگی سیمای گچی همراه با ورم زیر پلک، نبض سست و کند، و تنبلی در حرکات از طغیان بلغم و سستی مفرطِ هاضمه سخن می‌گفت؛ و سرانجام تیرگی زیر چشم، خشکی مفاصل، لاغری و فرورفتگی گونه‌ها، ردپای رسوب سودا بود که در رفتارِ بیمار خود را به شکل وسواس‌های فکری، اضطراب‌های بی‌دلیل و بدگمانی‌های مکرر نشان می‌داد.اما در پس پردهٔ اتاقِ نیمه‌تاریک رمال، این سامانهٔ معرفتی به شکلی غیراخلاقی مسخ می‌شود. و به نوعی با اعلام عوارض بیماری ذهن مراجع را از راهی سنگلاخ و بی راهه به مقصدی که خود میخواهد رهنما و راهبر می‌شود.  رمال هرگز شبیه به طبیب حاذق با مراجع سخن نمی‌گوید؛ او واژگان علم و اصطلاحات بالینی را بر زبان نمی‌آورد، چرا که هدفش درمان تن نیست، بلکه تسخیر اراده و صید ایمان اوست. اگر به زنی که با رخسار تیره و پرخون، نفس‌های پرصدا و چشمانی متورم روی فرشِ مندرس نشسته بگوید «خونِ تو غلیظ شده، تری‌گلیسرید و هموگلوبین بدنت بالاست و به حجامت و اصلاح غذا نیاز داری»، آن افسون فرو می‌ریزد و زن راهی عطاری یا مطب می‌شود. بنابراین، رمال با استادی تمام، علم را پشت پرده نگه می‌دارد و مستقیماً به سراغ ترجمهٔ نشانه‌های بالینی به زبان ماوراءالطبیعه می‌رود. او به بهانهٔ فال‌بینی دست زن را در دست می‌گیرد؛ سرانگشتانش با تأنی روی نبض می‌نشیند، گرمای خون، جهش پرفشار و تپش نامنظم زیر پوست را می‌سنجد، لرزش مختصر انگشتان، رگ‌های سرخ درون سفیدی چشم و خطوط پر از تنش پیشانی را در یک نگاه صیادانه اسکن می‌کند و ناگهان با لحنی شمرده، مرموز و از موضع دانای کل زمزمه می‌کند: «شبا خوابت بد شده... نفست سنگین می‌شه، درسته؟ سرت هنوز به بالش نرسیده انگار یه بار سنگین می‌افته روی سینه‌ات... همه‌اش با هول از خواب می‌پری، هی حس می‌کنی یکی کنار تختت نفس می‌کشه یا گلوی تو رو با دستاش فشار می‌ده...»درست در همین نقطه است که قلاب به گلوی شکار گیر می‌کند. زنی که تا آن لحظه دهان نگشوده، وقتی هراس‌انگیزترین و مخفی‌ترین تجربهٔ شب‌های تنهایی‌اش—یعنی عوارض مکانیکی و فیزیولوژیک انسداد عروق و غلظت خون—را از دهان غریبه‌ای در اتاق فالگیری می‌شنود، به یکباره تمام سپرهای عقلانی‌اش در هم می‌شکند. مو بر تنش سیخ می‌شود، لرزه بر اندامش می‌افتد و عمیقاً باور می‌کند که در برابر نیرویی مافوق بشری زانو زده است؛ چشمی که گویی تا عمق تاریک خوابگاهش نفوذ کرده و حقیقت بختک را دیده است. از این نقطه به بعد، رمال دیگر نیازی به پیشگویی ندارد؛ او عارضهٔ زیستی را نه به تن، بلکه به «جن‌زدگی»، «چشم‌زخم حسودان» یا «طلسمِ خفته در خاک گورستان» گره می‌زند تا برای باطل کردنِ سحری که خود در ذهن قربانی کاشته، طلسم‌های گران‌قیمت بفروشد.همین ترفندِ بالینی در سایر غلبه‌های طبعی نیز با مهارت مویرگی اجرا می‌شود. هنگامی که دختری جوان با چهره‌ای مات و کاهی‌رنگ، گودی‌های کبودِ زیر چشم، انگشتانی یخ‌کرده و نبضی ریز و پرتنشن پیش رویش می‌نشیند، طبیب  باشد به درستی رسوب سودا در مغز، ضعف طحال و نارسایی گوارش را تشخیص می‌دهد که عارضهٔ روانیِ مستقیم آن نشخوار فکری، گریه‌های بی‌اختیار، ناامیدی مفرط و هراس از طرد شدن است. اما رمال، دست سرد و خشک دخترک را لمس می‌کند و با چشمانی که گویی غیب را می‌کاوند می‌گوید: «تنهایی... وسط جمع هم که می‌شینی دلت غریبه‌ست. دم غروب که می‌شه دلت بی‌خودی هُری می‌ریزه پایین، هی بغض می‌کنی، فکرای سیاه مثل خوره می‌افته به جونت و صدایی ته سرت می‌گه تو هیچ‌وقت روی آرامش رو نمی‌بینی... بختت رو با استخوان مرده قفل زدن؛ یکی سنگینیِ سیاهی انداخته تو طالعت.» دختر که دردهای روحی ناشی از به‌هم‌ریختگی تعادل بیولوژیکش را عریان در کلام رمال می‌بیند، ناگزیر تسلیم می‌شود.یا مراجعی که با چهره‌ای پف‌آلود، چشمانی خمار، زبانی با بار سفید و نبضی بسیار کند و لَخت—نشانه‌های رکود مزاج، افت شدید متابولیسم و غلبهٔ بلغم—وارد می‌شود، به‌جای شنیدن هشدار دربارهٔ خمودگی کبد و ایستایی گوارشی، با زبانی رعب‌آور این‌گونه مهار می‌شود: «پاهات رمق نداره... انگار وزنهٔ صد منی بستن به مچ پاهات. صبح‌ها زور داری از جا بلند شی، هر چی اراده می‌کنی هیچی پیش نمی‌ره؛ آبِ دعای کهنه ریختن پشت در خانه‌ات تا زمین‌گیرت کنن.»بدین‌ترتیب، جماعت کف‌بین و رمال شاهکارِ تشخیص‌های تجربیِ قدما را به تورهایی برای صید روان‌های خسته و مضطرب بدل می‌سازند. آنان زبان فیزیولوژی را به لهجهٔ دیو و پری ترجمه می‌کنند؛ نخست حقیقت را از تنِ بیمار بیرون می‌کشند، آن را با چاشنی قداست و هیبت درمی‌آمیزند و سپس همان را به عنوان نشانه‌ای لاهوتی و دانشی از عوالم غیب، به بهایی گزاف به خودِ او بازمی‌فروشند. این همان بازیِ شگفت و شوم با روان انسانی است؛ تجارتی باستانی که مایهٔ دوامش، ناآگاهی آدمی از شگفتی‌های کالبد خویش و شعبده‌بازیِ حریف در بهره‌برداریِ فریبکارانه از علم است.مخلص امین ظاهریامین ظاهری amin zaheriامین ظاهری amin zaheriFri, 23 Oct 2026 12:05:28 +0330https://virgool.ir/@Aminzaheri/کتابهای-خیابان-انقلاباز-قحطی-نان-تاحراج-دلتنگی-bgetyk8g0hlgکارت مترو را که می‌کشم، صدای بوق ممتد و کشدارِ گیت شبیه سوتِ گوشِ آدم بعد از ضربه‌ای سهمگین، لای استخوان جمجمه‌ام می‌پیچد. از پله‌ بالا می‌آیم و خیابان انقلاب با همهٔ ولوله‌اش یک‌جا سرریز می‌شود روی سرم. هوا مخلوطی است از دودِ گازوئیل اتوبوس‌های قدیمی، بوی ذرت مکزیکی، نانِ پیچی مانده و کاغذِ مرده. پالتوی سرمه‌ای‌ام را مرتب می‌کنم؛ شبیه کارمندان اتوکشیده‌ای که برای کاری رسمی سر از اینجا درآورده‌اند، اما واقعیت این است که پای من هنوز به نیروی عادتی سی‌ساله به این خاک کشیده می‌شود؛ عادتی که روزبه‌روز بیگانه‌تر و عبث‌تر جلوه می‌کند.انقلاب دیگر آن چهارراه تب‌دارِ دهه‌های گذشته نیست؛ راسته‌ای که زمانی خون در رگ‌های این شهر می‌دواند، حالا شبیه پوست‌اندازیِ تلخ یک مار بزرگ است. روزگاری در امتداد این نرده‌های سبز دانشگاه، می‌شد غوغای تیترهای داغ «کیهان» و «اطلاعات»، پچ‌پچِ جوان‌هایی با اورکت‌های کره‌ای و سبیل‌های نیچه‌ای سرِ ترجمه‌های سحرگاهی صالح حسینی و نجف دریابندری، و خشمِ فکورِ نسلی را دید که معتقد بود تاریخ با همین کتاب‌های پالتویی عوض می‌شود. حالا اما پیاده‌رو واگذار شده است به هیاهوی جارچی‌های پایان‌نامه‌فروشی، تست‌های تضمینی کنکور و ماگ‌های سرامیکی گران‌قیمت. ویترین‌های فاخر قدیمی جای خودشان را داده‌اند به دکان‌هایی با چوب ترموود و بوی تند و لزج عود و لاوندر. دخترها و پسرهای ترگل‌ورگل روبه‌روی قفسه‌ها صف کشیده‌اند و کتاب‌هایی با جلدهای سبز سدری و صورتی چرک می‌خرند: «چگونه کمتر فکر کنیم؟» «غورباغه ات را قورت بده»,«چگونه به تخمم بگیرم » قضاوتشان نمی‌کنم؛ این نسل درماندگی‌اش را در ادبیات کلاسیک یا جامعه‌شناسی نیافته، پس حق دارد پناه ببرد به آرام‌بخش‌های فست‌فودی؛ مرهم‌هایی بسته‌بندی‌شده برای نسلی که از جهان ناامید شده و تمام آرمانش تقلیل یافته به مراقبت از روانِ بی‌پناهش در تنهایی اتاق.من اما نه وصلهٔ این آرامش‌های تلقینی‌ام و نه در پی ادای نوستالژی‌بازها؛ فقط هنوز به توهمِ بوی کاغذ کهنه و پیدا کردنِ نشانه‌ای از یک حقیقتِ خاک‌گرفته زنده‌ام.می‌پیچم توی دهلیز پاساژ مهتاب؛ زیرزمینی که انگار از سال پنجاه‌وهشت تاکنون آفتاب ندیده است. پاساژ مهتاب جزیرهٔ تبعیدی‌هاست؛ جایی که زمان در آن مثل لختهٔ خون منجمد شده و هنوز خنکای نمور و بوی نفتالین دهه‌های فراموش‌شده لای جان دیوارهایش نفس می‌کشد. تهِ راهرو، زیر سوسوی لرزانِ مهتابیِ نیمه‌سوزی که مثل چشمِ محتضر پلک می‌زند، بساطِ شفیعی است.شفیعی برعکس تصور عامه از کتاب فروش های قدیمی و رمانتیک، هیچ احترامی برای کلمات قائل نیست. برای او، حافظِ چرمِ ساغری با نبشیِ زنگ‌زدهٔ آهن‌پاره یک تفاوت دارد: مظنهٔ کشش بازار. پشت میز فرمیکای پوسته کرده نشسته، با ناخن‌گیر پوست‌های مردهٔ کنار انگشت شستش را با دقتی مرگبار می‌چیند و چشمش به نمودار بالا و پایین رفتن سکه در گوشی است.می‌روم گوشهٔ مغازه، سر وقت کارتن‌های انباشته از اوراق بی‌سرپرست. لای آوارهای کاغذ، دستم می‌خورد به جلدی مقوایی با روکش تیماج سوخته و لچک‌ترنجِ ساییده. کلیات سعدی است؛ چاپ سنگی بمبئی، با حاشیه‌های ظریفی که از شبیخون موریانه‌ها جان به در برده‌اند. صفحهٔ آخر را باز می‌کنم. زیر ترنج پایانیِ «خاتمه‌الطبع»، کلماتی با خط شکستهٔ ریز و شتاب‌زده، با مرکبِ قهوه‌ای‌شدهٔ دست‌ساز نگاشته شده است:«در شب چهارشنبه، یازدهم شهر رجب‌المرجب، به وقت استماع تپش دل در فراق ماه‌منظر خانم، تحریر شد. از جفای فلک و گرانی نان به تنگ آمده‌ام، اما یاد آن چشم‌ها از سر نمی‌رود. سنهٔ ۱۳۲۱ قمری. بندهٔ درگاه، میرزا علی‌اصغر.» و بالاتر به صورت مورب خطی دیگر (( در عشق پریچهر رخی گشته پریشان تحریر شد ....))کلمات مثل شوک الکتریکی تنم را می‌لرزانند. ۱۳۲۱ قمری؛ تهرانِ واپسین سال‌های مظفرالدین‌شاه. ایام قحطی، کمبود گندم، ناامنی راه‌ها، زمزمه‌های خشمِ بازاریان و دو سه سال مانده به غوغای به توپ بستن و داربست‌های مشروطه. میرزا علی‌اصغر کاتب نبوده؛ مردی بوده از همین گوشت و پوستِ کوچه و بازار که وسط هراسِ نبودن نان و گرانی بی‌پایانِ طهران، شب‌ها زیر دودسوزِ پیه‌سوز، دلتنگی‌اش برای چشم‌های زنی را با خطی نه‌چندان پخته کنج سعدی گره زده است. تاریخ، تاریخِ شاهان و جنگ‌ها نیست؛ تاریخ دقیقاً همین دست‌نوشته‌های لای کتاب‌هاست؛ جایی که رنجِ روزگار و استیصالِ دل به هم گره می‌خورند.کتاب را برمی‌دارم و پیش شفیعی می‌برم. با اکراه ناخن‌گیر را رها می‌کند. عینک ذره‌بینی دوکانونه‌اش را روی بینی جابه‌جا می‌کند و جلد را وارسی نکرده، یک‌راست ورق می‌زند به صفحهٔ آخر؛ انگار بوی تاریخ را زودتر از من شنیده باشد. نگاهش که به سطر شکسته می‌افتد، شیار باریکی از پوزخند لای سبیلِ زرد از تنباکویش پهن می‌شود.می‌گویم: «چاپ بمبئیه حاج‌آقا، عطفش هم مرمت می‌خواد. چقدره؟»شفیعی کتاب را با ضربه‌ای خشک می‌بندد؛ گرتی از غبارِ کهنه بلند می‌شود و بوی نم مغازه را تندتر می‌کند. کف دستش را روی جلد می‌گذارد و خیره در چشمم می‌گوید: «پنج میلیون.»نگاهش می‌کنم: «سعدیِ بمبئی تهش یک تومنه شفیعی؛ خودت هم می‌دونی نایاب نیست.»عینک را روی پیشانی پس می‌زند و تسبیح شاه‌مقصودش را توی دست می‌چرخاند: «سعدی همه‌جا ریخته پسرجان؛ اون ماه‌منظر و گرانیِ نانِ تهِ کتابه که قیمتش اینه قیمتش و (اون عشق پریچهر رخی گشته پریشان ) تعیین می‌کنه افتاد ؟!!. هر چند تو داری قیمت کتاب و میگی  ، من فی  عتیقه. تا شب عکسش بره تو کانال، یه کلکسیونر از لواسان و فرمانیه هست که بدون چانه ده میلیون بریزه به حساب تا بذاره گوشهٔ پنت‌هاوسش واسه پز روشنفکری. می‌بری یا بذارم سر جاش؟»کتاب روی میز می‌ماند. می‌توانستم کارت بکشم و بخرمش، اما انصراف می‌دهم. مسئله پول نیست؛ پایمال شدن آن سطرها بود. تبدیل شدنِ آن نالهٔ واقعیِ میرزا علی‌اصغر به دکوراسیون شیکِ خانه‌ای که هیچ‌کس رنج گرانیِ نان را نچشیده و طعم فراق را درک نکرده، تهوع‌آور است. دلم نمی‌خواهد شریک این حراج باشم. می‌گویم: «ارزونیِ همون اهلِ فرمانیه.»شفیعی شانه بالا می‌اندازد و برمی‌گردد سر پیراستن ناخن‌هایش: «بفرما... بذار باد بیاد.»از دهلیز مرطوب مهتاب بالا می‌آیم و به پیاده‌رو پرت می‌شوم. باد خنک پاییز شلاق می‌زند به پیشانی‌ام. ساعت از هشت گذشته و انقلاب، این شاهرگ پیری که با آمپول‌های هیستریِ شهری زنده نگهش داشته‌اند، در خلسه‌ای از نورهای کورکنندهٔ هالوژنی و نازیبایی غرق است. موتورسوارهایی که با گونی‌های بار توی پیاده‌رو بر تن و جان عابران می‌تازند و عابرانی که سر در گریبان و هدفون در گوش، از ترس چشم در چشم شدن با شهر شتاب دارند.می‌ایستم لبهٔ جدول، درست روبه‌روی سردر اصلی دانشگاه؛ سردری با آن دو بال سیمانی بتنی که روزگاری نماد پرواز اندیشه بود و حالا زیر سیاهی دود اتوبوس‌ها و زردی نور پروژکتورها، شبیه قفسی فرسوده  یا سر در زندان به نظر می‌رسد. دکه‌دار لیوان کاغذی   چای پررنگ را دستم می‌دهد؛ داغ و گس. هفتاد سال پیش، همین‌جا سیمین و جلال، آل‌احمد و ساعدی شاید سر همین چای تلخ تاریخ را ورق می‌زدند و امروز دختران و پسرانی با چهره‌های مات و لبخندهای سنجیده‌شده برای استوری، از کنارم رد می‌شوند.به بخار چای خیره می‌شوم و یاد میرزا علی‌اصغر می‌افتم. او از قحطی غله می‌ترسید و به کاغذ پناه برده بود؛ ما از قحطی معنا می‌گریزیم و به شلوغی‌های کور پناه می‌بریم. شهر عوض می‌شود، نام‌ها، کلمه‌ها، حتی جنس دردها دگرگون می‌شوند، اما سرگشتگیِ آدمیزاد لای چرخ‌دنده‌های روزمرگی تغییری نمی‌کند. لیوان کاغذی  را خالی شده را  مچاله  میکنم  یقهٔ پالتو را بالا می‌کشم و تن می‌دهم به سیلاب غریبه‌هایی که بی‌آنکه بدانند از کجا می‌آیند و به کجا می‌روند، در دهان تاریکِ مترو بلعیده می‌شوند.مخلص امین ظاهریامین ظاهری amin zaheriامین ظاهری amin zaheriSat, 17 Oct 2026 17:37:22 +0330https://virgool.ir/@Aminzaheri/حدیثِ-چشمِ-فتانه-و-سودای-مردانگی-در-شهرکی-صنعتی-m8zk1dnlrezzقدما به خطا و گزاف فرموده‌اند: «زن و اژدها هر دو در خاک بِه.» حال آنکه اگر اندکی در دفتر روزگار تأمل کنیم، درمی‌یابیم بسیاری از گردش‌های چرخ تاریخ و رستم‌تراشی‌های عالم، از همان روز نخست زیر سرِ گوشه‌چشمی از جانب حوا بوده است.اگر  آدم ابوالبشر به وسوسهٔ گندم ــ یا به قولی سیب ــ از روضهٔ رضوان رانده شد؛ بندهٔ کمترین هم در حوالی سال هزار و سیصد و هشتاد و دو خورشیدی، به فتوای یک جفت چشم بادامی و کلامی زهرآگین از دلبرکی مه‌پیکر، پوست انداختم تا ثابت کنم: «بله، ما هم مردیم!»نمی‌دانم کدام شیرِ ناپاک‌خورده‌ای نخستین بار این قاعدهٔ جفنگ را در تاریخ این دیار بنیاد نهاد که شرفِ ذکورت و ترازوی مردانگی، به جیبِ پرپول و عرق‌ریزانِ کار بسته است. پیشینیان می‌گفتند: «مرد آن است که در کشاکش دهر، سنگ زیرین آسیاب باشد»؛ اما نمی‌دانستند در روزگار ما، سنگ زیرین نه از صلابت روح، که از فرسودگی استخوان در طلب چندرغاز پول و حفظ آبرو پدید می‌آید.جامعه‌شناسان فرنگی نام این حال را گذاشته‌اند «بحران هویت جنسیتی در گذار مدرنیته»؛ اما در گویش شیرین ما، حکایت بی‌پیرایه‌تر است: «طرف نو نیاره، بوخوره پیاز می‌خوره، اشتهاش وا شه.» به عبارتی یعنی پسر جان تو که هنوز دهانت بوی شیر می‌دهد از چه رو فاز شیر مردی برداشته ای ؟!باری، دلبرک طعنه‌ای زد و گفت پسری که دستش به دهانش نرسد، به کارِ لای جرز دیوار می‌خورد. او گفت و آتش به انبار کاه افتاد. منِ خام نیز شال و کلاه کردم تا سبیلِ استقلال دود کنم و برای فتح قلعه مالی و قلب دلبرجان راهی غربت شوم.قرعهٔ فال به نام شهرکی صنعتی در حوالی جادهٔ قزوین افتاد؛ جایی که به تصدیق رفقا و هر که رفته بود، نه شهریتی داشت و نه بویی از صنعت برده بود. خراب‌آبادی بود بی‌آب‌وعلف که از فرط دود و آهن، جن هم در آن پر نمی‌زد. در کارخانه‌ای مشغول شدم که «کار» در آن فراوان بود، اما از «خانه» و سرپناه خبری نبود.مولانا می‌فرماید:تو مگو همه به جنگند و ز صلح من چه آید  تو یکی نه‌ای، هزاری؛ تو چراغ خود برافروزما هم رفتیم چراغمان را برافروزیم، اما دیدیم پیه‌سوزمان حتی نفت هم ندارد.مصیبت از غروب آغاز می‌شد؛ وقتی پرسنل بومی به لانه‌هایشان می‌خزیدند و منِ غریب، تنها می‌ماندم و برهوتِ اطراف تهران. چند شبی از سر ناچاری و استیصال، وبال گردن یکی از رفقای عهد شباب و عیال محترمه‌اش شدم. اما امان از فرهنگ «تعارف و شرم شرقی»! مهمان، هرچند عزیز باشد، پس از سه روز حکمش شبیه پیاز گندیده در مطبخ است؛ به‌خصوص در آپارتمان‌های قوطی‌کبریتی تهران که ضخامت دیوارهایشان چنان است که صاحب‌خانه با خیال راحت نمی‌تواند آه بکشد.خدایش بیامرزد رندی می‌گفت: «مهمان شب اول طلاست، شب دوم نقره، شب سوم مس؛ بعد از آن دیگر…» بنده باقیِ ضرب‌المثل را برای حفظ شئونات حذف می‌کنم. کارد به استخوان عزت‌نفسم رسیده بود؛ دریغ از خوابی آسوده یا بالشتی که بوی منت ندهد.شاعری هم فرموده است:دوست عزیز است چو نفس، گر بماند  و بیرون نرود، خفقان آرد و مرگما نیز برای آنکه خدای‌ناکرده باعث و بانی خفقان نشویم و ناممان به بی‌حیایی نرود، شبانه باروبندیل بستیم و عازم مرقد امام عزیزمان  در جنوبی‌ترین نقطهٔ پایتخت شدیم. الحق و الانصاف، اسباب راحتی و اتراق آنجا فراهم و از مهمانخانه‌های توپخانه بهتر بود؛ دست‌کم سرویس‌های بهداشتی‌اش قابل مقایسه نبود. بدین‌وسیله از رسیدگی و مدیریت آن مکان  سپاسگزارم و دعایشان می‌کنم.از جادهٔ قزوین تا صحن مرقد، سفری اودیسه‌وار در پیش بود: سوارشدن و پیاده‌شدن از دوازده خط تاکسی، اتوبوس خط واحدِ قراضه و گاه مرکب بادپای موتورسواران مسافرکش، با عطرِ تند توتون اشنو و روغن سوخته. ساعت ده شب، کف پایم از پیاده‌روی و سرپا ایستادن تاول می‌زد و صورتم چون زعفران قائنات زردی می‌کشید. سر بر سنگ‌های مرقد می‌گذاشتم و هنوز پلک بر هم نگذاشته، ساعت چهار صبح بیدارم می‌کرد تا همان مسیر برزخی را، رو به میدانگاهِ اثبات مردانگی، دوباره طی کنم.اگر زیگموند فروید زنده بود و مرا در آن احوال می‌دید، بی‌گمان رساله‌ای می‌نوشت در باب «مازوخیسمِ ناشی از تمنای وصال»؛ هرچند شاید هم اول می‌پرسید: «پسرجان، اصلاً این همه راه را برای چه می‌روی؟»خبر این دربه‌دری و ریاضت‌کشی بالاخره به گوش همان دخترکِ محرکِ اولیه رسید. زن‌ها از حیث روان‌شناختی عجایب خلقت‌اند: تا نزدیکشان هستی،و در بری  گاه ملامتت می‌کنند؛ اما همین که دور شوی یا  دربری  یا به خاک سیاه بنشینی، عاطفه‌ مادری شان چون چشمه‌ای جوشان فواره می‌زند.دلبرک قصهٔ آوارگی مرا با آب‌وتاب برای خواهر بزرگ‌ترش گفته بود. از قضا، خواهر محترمهٔ مکرمه با دو تن از دوستانش ــ که حکما و ظاهرا برای کسب علم و جویدنِ دانش از خانواده دور شده و در خانه‌ای مجردی به سر می‌بردند ــ پیغام فرستادند که: «فلانی بیاید شب‌ها خانهٔ ما بماند تا سرپناهی پیدا کند.»خانه‌شان در محله‌ای میانه و چندان دور از مسیر نبود. دخترها گفتند روزها دانشگاه‌اند و شب‌ها هم برای آنکه دستشان در جیب خودشان باشد، سرِ کار می‌روند. تهران، به‌حمدالله، شهر فرصت‌هاست!!؛ به‌ویژه برای جوانان کوشا و پرتحرکی که برنامهٔ روز و شبشان چنان فشرده است که آدم از شنیدنش خسته می‌شود.!!اینجا بود که تعارضی سخت میان «اخلاق سنتی ایرانی» و «فشار دیسک کمر» رخ نمود. منِ جوان شهرستانیِ خجالتی که نافم را با ترس از حرف مردم و ناموس‌پرستی بریده بودند، با خود گفتم: «یا للعجب! من و پای نهادن به حریم خلوت سه دختر دم‌بخت؟ فردا در طایفه چه خواهند گفت؟ آبروی هفت پشتم به باد نخواهد رفت؟»مگر نه آنکه در حکایت‌های عامیانه، هر جا زن و مرد نامحرم زیر یک سقف باشند، پای شیطان هم به میان می‌آید؟ شیطان را هم که پدرسوخته ...... استغفرالله… بگذریم.خواهر دلبرک و دوستانش قراری بیرون گذاشتند و آن‌قدر اصرار کردند و قسم و آیه آوردند که «تو هم جای برادر ما برای ما برادر و داداشی هستی !»، عقل جزم‌اندیش بنده در برابر میل مفرط عضلات به خوابیدن روی فرش، خلع سلاح شد. دل به دریا زدم و در دل گفتم: شاید این آزمون الهی است؛ شاید هم خداوند خواسته است شیرمردی چون من، یک‌بار هم که شده، شیطان رجیم را شکست دهد.گفتند: «بیشتر شب‌ها شیفتیم و کسی خانه نیست.» این جمله را نیز چنان با اطمینان گفتند که دیگر جای هیچ سوءظنی باقی نمی‌ماند؛ مگر آنکه آدم از آن دسته بدگمان‌هایی باشد که در هر توضیح ساده‌ای، به دنبال توضیح دیگری می‌گردند.!!اوایل چون جنازه‌ای بی‌روح به خانه می رسیدم و در گوشه‌ای بیهوش می شدم. یک  روز ، دخترها تذکری جامعه‌شناسانه و به‌غایت امنیتی دادند:«اینجا محله‌ای است با چشمان تیزبین؛ مخصوصاً همسایهٔ طبقهٔ بالا که سرش برای فضولی و زاغ‌سیاه‌چوب‌زدن درد می‌کند. مبادا در راه‌پله درنگ کنی؛ سریع و بی‌صدا، مثل شبح بیا داخل تا حرفی پشت سرمان درست نشود.»فرهنگ آپارتمان‌نشینی در بلاد ما همواره آمیخته به نوعی «نگهبانیِ بی‌مزدومواجبِ ناموسی» بوده است؛ از آن خصلت‌هایی که ژول ورن هم نمی‌توانست در رمان‌هایش پیش‌بینی کند. در آپارتمان، اگر اموالت را ببرند، ممکن است همسایه متوجه نشود؛ اما اگر مجردی در واحدی زندگی کند، همه خود را موظف به پاییدن و محافظت از او می‌دانند. مردمان خوبی داریم، همه از دم نگران آبرو و عاقبت دختران مردم.!دوستی می‌گفت مردی از قماش  رکابی‌رنگی‌پوش و پیژامه‌پارچه‌میل‌میل‌پوش، که در بی‌خیالی نسبت به خانه و همسرش ید طولایی داشت، و از کوچک‌ترین همکاری در امور خانه دریغ می‌کرد؛ اما همین جناب، برای دختر مجردِ واحد روبه‌رو، خود را به غلامی و نگهبانی گمارده بود و اجازه نمی‌داد حتی یک سوسک نر از برابر خانه‌اش عبور کند .و رگ گردن متورم می‌ساخت .نیتش حتما خیر بوده و دختر تنها را همانا دختر خود می‌دانسته !!. العهدة علی الراوی.بگذریم. شب‌هایی که دختران معصوم شیفت شب بودند!، بی‌دغدغه می‌خوابیدم؛ اما شب‌هایی که در خانه حضور داشتند، دستگاه توجه و احتیاطم تا آخرین درجه کار می‌کرد.ساختمان از آن مدل‌های شمالی بود: حیاطی دراز در پیش و راه‌پله‌ای در پس.یک شب  زنگ را  تا  فشردم. قفل تیک  کرد و در باز  شد. پایم را که در راهروی تاریک گذاشتم، ناگهان تق! چراغی خیره‌کننده روشن شد. با سرعتی معادل یوزپلنگ آسیایی خود را به داخل آپارتمان انداختم.مدتها بود  همین ماجرا تکرار می شد . درست در همان لحظه که قدم نامبارکم را به آستانهٔ راهرو می‌گذاشتم، نوری از سقف می‌تابید و تاریکی را پس می‌زد. گویی ناظری غیبی، دست روی کلید برق گذاشته باشد.اینجا بود که کارآگاه درون بنده ــ متأثر از تماشای بیش از حدِ سریال‌های هرکول پوآرو و شرلوک هولمز ــ بیدار شد. تحلیل روان‌شناختی و رفتارگرایانه‌ام چنین بود: همسایهٔ طبقهٔ بالا که لابد کار و زندگی نداشت، پشت پنجره یا  چشمیِ در کشیک می‌کشد و با روشن‌کردن چراغ، به زبان بی‌زبانی می‌گوید: «دیدمت، ای دزدِ ناموس! مچت را گرفتم!»احساس گناه سنتی  با ترس از درگیری خیابانی درآمیخت. تمام روز در کارخانه، به بخت بد خود و عاقبت شومی که نصیبم شده بود لعنت فرستادم. در ذهن بیمارم، پلیس‌ها را مجسم می‌کردم که پشت چشمی آپارتمان کمین کرده‌اند؛ مبادا خانه را پاتوقِ فسق‌وفجور پنداشته باشند. خود را در قاب تلویزیون می‌دیدم که کت‌بسته اعتراف اجباری  می‌کنم و برای عبرت دیگران نام همدستان را می‌گویم. هرچه بیشتر به سناریوی بازجویی فکر می‌کردم، عرق سرد بیشتری بر تنم می‌نشست.شبی  طاقتم طاق شد. وارد خانه شدم. از بخت من، آن شب دو تن دیگر هم از جامعهٔ نسوان مهمان بودند؛ دوستانی که، به گواه چشمِ کم‌تجربهٔ من، از لطف پروردگار در برخورداری از زیبایی و هارمونیِ چهره و اندام بی‌نصیب نمانده بودند خالق هیچ خساستی حین آفرینش در اعطا هر چه زیبایی بود . «الله جمیلٌ و یحبّ الجمال.»دخترها دور هم چای یا آب‌میوهٔ حلال می‌نوشیدند؛ یا دست‌کم چنین به نظر می‌رسید. من از جزئیات مجلس چیزی نمی‌دانم؛ نه اهل فضولی بودم و نه اصلاً در جایگاهی که دربارهٔ برنامهٔ شبانهٔ میزبانان پرس‌وجو کنم. فقط می‌دانستم از آن همه دانشگاه و شیفت و رفت‌وآمد، هنوز فرصت پیدا می‌کردند دوستانشان را هم ببینند؛ و این خود نشانهٔ مدیریتِ قابل‌تحسینی بود.اما دور از فتوت بود که ایشان مرا، چون مادری زیر پر و بال گرفته باشند، در آسایش بگذارند و من از خطر محتمل آگاهشان نکنم. پس با چهره‌ای حق‌به‌جانب، آمیخته به اندکی حزن و تشویشی کاملاً طبیعی، بادی در غبغب انداختم و گفتم:«خواهران گرامی، دستتان درد نکند؛ اما من دیگر مزاحم نمی‌شوم. همسایهٔ طبقهٔ بالا همه‌چیز را فهمیده و مچم را گرفته است.»رنگ از رخسارشان پرید.«وا! چطور؟ دیدیش؟ چیزی بهت گفت؟ نکند به ما توهین کرده؟»یکی از دخترها که رگ غیرتش گل کرده بود، گفت:«غلط کرده مردتیکه! همین الآن می‌روم دمار از روزگارش درمی‌آورم!»دیدم اوضاع دارد به جنگ مغلوبهٔ همسایگی می‌رسد. دستپاچه گفتم:«نه به خدا، ندیدمش و رو‌در‌رو هم چیزی نگفته؛ اما نشانه‌ها گویاست! این نامرد هر شب کشیک می‌دهد. درست همان لحظه که پای من به ورودی راهرو می‌رسد، چراغ را روشن می‌کند تا بفهماند حواسش جمع است.»لحظه‌ای سکوتی سنگین‌تر از شب‌های صحرا بر اتاق حاکم شد. دخترها ابتدا با چشمانی گرد به من نگریستند، بعد نگاهی به یکدیگر انداختند و ناگهان… انفجار!چنان قهقهه‌ای سر دادند و بر زمین خم شدند که نگران شدم مبادا بند دلشان پاره شود. یکی شکمش را گرفته بود و التماس می‌کرد:«وای خدا… تو رو خدا بس کن! فقط به خاطر روشن‌شدن چراغ؟»من، گیج و منگ، با لب و لوچه  آویزان و چهره‌ای آکنده از بلاهت، وسط معرکه ماتم برده بود که کجای این افشاگری امنیتی خنده‌دار است.خواهر دلبرک، درحالی‌که اشک گوشهٔ چشمش را پاک می‌کرد، گفت:«ای مرد دانا! ای شرلوک هولمز هزارهٔ سوم! کلیدِ آن لامپ دست همسایه نیست. ساختمان سنسور حرکتی دارد؛ هرکس از راهرو بگذرد، چراغ خودش روشن می‌شود و چند دقیقه بعد هم خاموش.»آن شب تا سحر، من ماندم و بالشتی که این بار نه از خستگی جسم، که از شرمِ ساده‌لوحی و خنده‌های فروخورده نمناک شده بود. علم ژاپن و آلمان آمده بود تا در خدمت آسایش انسان باشد؛ اما در ذهن بدبین و مالیخولیایی من، به ابزار تجسس و جاسوسیِ همسایهٔ فضول بدل شده بود.شاعر چه خوش می‌گوید:دیدنِ کژ، پای را در گل نهد  چون نبیند چاه، ناگه درفتدما می‌خواستیم با کار شاق و بیگاری در بلاد صنعتی، تندیس مردانگی برپا کنیم و دل دلبر ببریم؛ غافل از آنکه  مواجهه‌مان با جهان مدرن، به کمدیِ دلقک‌واری در پیشگاه همان نسوان بدل شد.از آن پس دانستم «مردی» نه به زحمت‌کشیِ بی‌حساب است و نه به گریختن از چنگ همسایگان فرضی. گاهی تمام هیبت آدمی پیش پای یک فتوسلِ ناقابلِ چینی رنگ می‌بازد؛ و آدم تا سال‌ها بعد، هر بار که یادش می‌افتد، هم می‌خندد و هم عرق شرم بر پیشانی‌اش می‌نشیند.مخلص، امین ظاهریامین ظاهری amin zaheriامین ظاهری amin zaheriFri, 16 Oct 2026 15:05:54 +0330https://virgool.ir/@Aminzaheri/تاراج-بخت-در-بازاری-از-خامی-enhsm6djnywhپاییزِ سالِ  یکهزار و سیصد سی‌وشش خورشیدی بود و آسمان طهران، باران را با دم‌دودِ ذغالِ نمورِ مطبخ‌های محله‌ی سنگلج بالا می‌آورد. خیابان های  تازه هنوز زیر پای نوکیسه‌ها و جوان‌های فرنگی‌مآبِ فکل‌بسته خوب چفت‌وبست نگرفته بود، اما نبضِ مندرسِ رسوم، پشتِ دالان‌های پیچ‌درپیچِ خشت و کاه‌گل، با همان شدت  و انجمادِ عهدِ ناصری جولان میداد . امرِ نکاح اگر پیش می‌آمد، در هیاهوی تعجیل و ترسی گنگ از گناه، چنان شتاب‌زده سند می‌خورد که گویی معامله‌ی سرقفلی دکانی ورشکسته در سرِ گذر است؛ سریع، مکتوم و بی‌چون‌وچرا. صیغه‌ی عقد را میانِ  دودِ چپقِ لاقید پیرمردان و ترق‌تروقِ قندشکستنِ کینه‌توزانه‌ی خاله خان‌باجی‌ها در دهان می‌انداختند و در کار خیرحاجت هیچ  استخاره نیست را لق لقه زبان میکردند. و کار را جمع می‌کردند . پیش‌تر، ملاباجیِ محل سرکتاب باز کرده بود؛ با تف‌انداختن بر سرانگشت و ورق‌زدنِ تقویم، قمر را از برجِ عقرب تارانده و ساعتی سعد در میانه‌ی روزِ مبعث را مقرر کرده بود  تا به یُمنِ نامِ حضرتِ ختمی‌مرتبت، شومیِ بختِ دو خانواده بسوزد. آشیخ «النِّکَاحُ سُنَّتِی فَمَنْ رَغِبَ عَنْ سُنَّتِی فَلَیْسَ مِنِّی» را جویده‌جویده لای دندان‌های کرم‌خورده‌اش غرغره کرد؛و نه به پارسی و فهم طرفین دوشیزه ماه سلطان صبیه آبلا کاظم را به عقد و نکاح آقا علی اکبرخلف صلب مشهدی حسن  بزاز به مهر و صداق معلوم درآورد دخترک با عرقِ سرد «بله» را گفت، سرانگشت‌ها به زردیِ عسلِ ارزانِ بازارچه آلوده شد، دهان‌ها شیرین نگشته خشکید و تمام! بی‌آن‌که مجالی برای شناخت یا درنگی برای تنفس باشد، هرکس پیِ کارِ خود روان شد تا شبی نامعلوم که طبل و شیپورِ عروسی در گذر بپیچد.اما امان از فردای آن شب. بندِ نافِ تعصب در این دیار، قرن‌ها پیش از نافِ شریعت بریده شده بود؛ مَحرمیتِ مُهرخورده‌ی قباله، سرِ سوزنی از خوی وحشی و غیرتِ سگیِ مردانِ خانه کم نمی‌کرد. برادرانِ دخترک—دو لاتی که کلاه‌های شاپوی دست‌دوم‌شان تا روی کاسه‌ی چشم کشانده شده بود و رگ‌های کلفتِ گردنشان مدام از فرطِ غیظِ انباشته و دودِ شیره‌ی عصرگاهی طبل می‌زد—سرِ نبشِ تاریکِ کوچه کشیک می‌دادند تا مبادا نسیم، تاری از گیسوی خواهرشان را سوی چشمِ اغیار برباید. برای چنین تحفه هایی، فکر کردن به این‌که دختری پیش از رفتن به خانه‌ی شوهر، کلامی با نامزدِ عقدی‌اش ردوبدل کند، هم‌پای کفر و مساوی با ننگِ دامن‌دری بود. ماه‌سلطان اما در این دخمه‌ی پر از خاکستر و رخوت، قرصِ ماه بود؛ چشمانی درشت، کشیده و با های‌وهویی غریزی، و قدی رسا که اگر داغِ اعتیادِ پدر و فقرِ عریانِ آن زاویه‌ی نمور بر پیشانی‌اش نمی‌نشست، شازده‌های فراریِ قاجار پشتِ درگاهشان لنگ می‌انداختند.  علاوه بر آن بزرگ‌ترین محنتِ دخترک، خامی و بی‌مادری‌اش بود. مادر که زود رو به قبله شد و خاک نشین شد  و لای ململِ سفیدِ گورستان خوابید، دیاری نماند تا در گوشش بخواند زن بودن در این خاک ، فنِّ ظریفِ «تنیدنِ مکر در حریرِ حیا» است. کسی نبود بیاموزد که در این ملک، زبانِ بی‌موقعْ سرخیِ خون به بار می‌آورد و بندِ قباله را به دمِ باد می‌دهد؛ کسی یادش نداد که اگر زنی بی‌گدار به آب بزند، به طرفه العینی هوو را باید پذیرا باشد و در مطبخ کنار  سماورِ دوده‌گرفته کلفتی کند  یا حوض حیات  رخت‌شویی و دم نزدن. او زلالیِ آبی را داشت که نابجا در تشتِ زنگارزده‌ی مسین ریخته باشند.داماد، به لطف حجره  ابوی از خردسالی  در بازارچه‌ی نایب‌السلطنه مشق چرتکه کرده بود  قامتی کوتاه و تخته‌بند داشت، چنان‌که گویی خیاطِ ازل در قواره‌کردنِ قدوبالایش خست به خرج داده بود؛ با ساق‌هایی اندکی کمانی و دست‌هایی چغر و چسبناک که بوی دائمیِ طاقه‌های فاستونیِ رطوبت‌دیده را می‌داد. اما تمامِ آن گِلی را که روزگار در طولِ قامتش کم گذاشته بود، در کاسه‌ی سرش به رندی، چشم‌چرانی و حسابگری بدل کرده بود. جوانک عمری از محرومیتِ تن و تحقیرِ کاسب‌کارانه بار آمده بود و حال، با یک ورق قباله‌ی نکاح که در جیبِ بغلِ کتش تا خورده بود، در درون احساسِ نره‌شیری را داشت که جوازِ رسمیِ دریدن یافته باشد. عصرِ واقعه، والده و ابوی داماد با هزار صلواتِ پی‌درپی و سلام‌وصلوات، دست‌به‌سینه بر آستانه‌ی هشتیِ خانه‌ی پدری عروس ایستادند. پدرِ شاه داماد  دست بر سینه‌ی نهاده و به سبیلِ پرپشتِ برادران عروس سوگند خورد: «دختر، عینِ تخمِ چشمِ ماست. بیش از دو گشتِ عقربه‌ی ساعت در خیابان لاله‌زار نمی‌چرخانیمش. مثل گوهرِ نایاب می‌پاییمش و سرِ غروب، پشتِ همین لنگه‌در، بی‌کم‌وکاست خدمت حضرات  تحویلش می‌دهیم.»دخترک به پستو گریخت تا خود را بیاراید. هوسِ عصیانی گنگ و شیرین در رگ‌هایش بالا دویده بود؛ بیرون زدن از حصارِ نگاهِ برادران، پا گذاشتن به خیابانِ فرنگستان‌مآبِ شهر، آن‌هم نه با چادرچاقچورِ بقچه‌ای، بلکه با صورتی که خیال می‌کرد قبله‌نمای زیبایی است. اما چه بزکی و چه آرایشی! در روزگاری که تا شبِ زفاف، ریختن و یا افتادن  حتی یک تار مو از ابروی دختر معادلِ فسادِ اخلاق شمرده می‌شد، چهره‌ی ماه‌سلطان پر از موهای نازک و بوری بود که تیغ و بندِ دلاک ندیده بود. او در آن اتاقکِ نیمه‌تاریک، ناشیانه سرانگشت را در قوطیِ سفیدابِ ماسیده فرو برده و بر صورت کشیده بود؛ لایه‌ای گچ‌مانند میان پرزهای ریزِ بناگوشش خانه کرده و به چهره‌اش غبارِ مرده‌وارِ تندیسی گچی را بخشیده بود. لبانش را با ماتیکی غلیظ و لاکی—ارمغانِ متبرک و ارزان‌قیمتِ زوار حرم شاه عبدالعظیم —چنان بی‌پروا رنگ زده بود که مرزِ لب را درنوردیده و تا گودیِ زیر بینی رد انداخته بود؛ شبیه به خطِ سرخی که از گلوی خروسِ نیم‌بسمل بچکد. موهای بافته‌اش را هم با سنجاقی فنری و زواردررفته، چون برجی نامتقارن بالای سر تلنبار کرده بود. بلوزِ تترونِ سبزِ چمنی و دامنِ طوسیِ چین‌دارش را پوشید، چادرِ والِ گل‌دارِ نازکی را سرسری روی شالِ آبی پیچید و با خنده‌ای از بنِ دندان به آینه‌ی جیبی نگریست؛ خود را زلیخای بی‌بدیلِ عالم دید.علی‌اکبر در دهانه‌ی لاله‌زار، کنارِ صف بلیط فروشی سینما و چرخ تافی ها، بی‌قرار پا به پا می‌شد. نامزدش را که از دور دید، ولوله‌ای در نهادش افتاد. از نزدیک که رسیدند، اگرچه صورتِ بزک‌شده‌ی ماه‌سلطان با آن پودرِ ماسیده و سرخابِ ناهمگون بیشتر حکایتِ تماشاخانه‌های دوره‌گرد را داشت تا جمالِ معشوق، اما برای علی‌اکبرِ حسرت‌چشیده، این ظواهر اصلاً به چشم نمی‌آمد. برای او، آن صورت یعنی جوازِ تمتع؛ یعنی رهایی از حسرت‌های جوانی. بوی عطرِ تندِ گلِ یاس که از  چاک سینه‌ و  یبخ یقه دخترک برمی‌خاست، مشامِ جوانکی را کرخت می‌کرد که سال‌ها پشتِ طاقه‌های متقال، تماشاگرِ ساقِ پای زنانِ مشتری مانده بود.با مراقبتِ سایه‌وارِ پدر و مادر—که با فاصله‌ی پنج ذرع، مدام با تسبیح‌گردانی و سرفه‌های معنادار، حریمِ شرع را پاسبانی می‌کردند—دو جوان بر نیمکتِ سنگیِ گوشه‌ی باغچه‌ای دورافتاده نشستند. نسیمِ خنک، بوی کاهگلِ خیس‌خورده و لجنیِ جوی آبِ خیابان را روی صورت‌ها می‌نشاند.علی‌اکبر سینه‌اش را جلو داد، دست را به لبه‌ی جیبِ کتش آویخت و خواست نقشِ جاهل‌های لوطی  و چین بر ابرو سینما را زنده کند. صدایش را از ته گلو خفه کرد و با نگاهی سنگین گفت:«سرکار خانم! ما اهلِ خط‌وخال کشیدن و رنگ‌کردنِ گنجشک نیستیم. از همین اولِ بسم‌الله سنگ‌هایمان را وا می‌کنیم. من آدمِ بی‌غیرت نیستم. غیرتِ من در این بازارچه زبانزدِ خاص و عام است. خونم فوران می‌کند اگر جنبنده‌ای چپ به دیوارِ حیاطِ من نگاه کند. زنِ من باید مثل مروارید در صدفِ خانه بماند؛ نه پای بی‌رخصت بیرون بگذارد و نه با هر ننه قمر و هفت‌خطی دمخور شود...»ماه‌سلطان تکانی خورد، اما نه از بیم، بلکه از حظی ناشناخته. در قاموسِ زنانِ آن دوران، این ستمگری و انحصارطلبی عینِ عیارِ شیفتگی بود؛ در جامعه‌ای ناامن و بی‌قانون، مردی که مثل سگِ پاسبان دورت حلقه می‌زد، تنها تکیه‌گاهِ بقا به شمار می‌آمد. قندِ مکرر در دلش سابیده شد. سرخیِ خجالت از زیرِ لایه‌ی ضخیمِ سفیداب به گونه‌هایش دوید. سرش را آرام کج کرد و با لحنی لرزان گفت:«سایه‌تان مستدام آقا... غیرت، شرفِ مرد است. حالا که بنا را به راستی گذاشتید، بگذارید بارِ دلِ من هم سبک شود. من ذاتاً زبان‌بسته نیستم، اما میانِ مردم، پایم به حرف‌زدن نمی‌رود؛ کم‌حرفم، دیر با کسی دمخور می‌شوم و از نشست‌وبرخاست با طایفه و جماعت واهمه دارم. همه‌اش ترسم از این بود که نکند شما اهلِ برووبیا باشید و این کناره‌گیریِ من بشود اسبابِ شرمندگی شما میانِ در و همسایه.»علی‌اکبر حظ کرد. کدام مرد در روزگارِ نداری و سوءظن زنی بی‌خرج، لال‌مونی‌گرفته و بی‌طلب نمی‌خواست؟ چشمانش از خوشحالی برقی زد و گفت:«نور علی‌نور شد! زنی که دهانش فقط برای شوهرش باز شود، حکمِ زمرد را دارد. اصلاً قوم‌وخویش کیلویی چند؟ من و تو می‌شویم یک روح در دو بدن، بی مزاحم!خودم و خودت را عشق است و لاغیر »ماه‌سلطان پنداشت جهان به کامش چرخیده و ستاره‌اش در هفت‌آسمان نشسته است. در همین اثنا، مادرشوهر از چند قدم عقب‌تر، سرفه‌ی خلط‌داری کرد و پدرشوهر نوکِ عصای آبنوسش را محکم بر سنگ‌فرش کوبید و بانگ زد: «خورشید افتاد زن! وقت تنگ است، راه بیفتید!»وقت به پایان رسیده بود. دخترک لبخندزنان از جا برخاست و چادرِ والِ نازکش را زیرِ چانه جفت کرد. در همان دم، غریزه‌ای کور و خامیِ دهشتناکی در کاسه‌ی سرش جوشید؛ از همهمه‌ی زنان در حمام‌های عمومی یا از پچ‌پچِ خاله خان‌باجی‌ها پشتِ دارِ قالی نیم‌بند شنیده بود که «زنِ زرنگ باید پیشِ شوهرش خودش را نازک‌نارنجی و رنجور بنمایاند تا مرد نازش را بکشد؛ تا مدام تیمارش کند و خیال نکند با یک ماده‌دیوِ پُرطاقت طرف است!»دخترکِ بی‌مادر اما، هیچ‌گونه بیماری یا دردی نداشت؛ تنی چون پولادِ آب‌دیده داشت، اما کسی را نداشت که تفاوتِ «غمزه‌ی نازک‌دلی» را از «ادعای بیماریِ هولناک» به او بیاموزد؛ کسی نبود گوشش را بپیچاند و بگوید چه بگویی تا مرد برایت ضعف کند و چه نگویی تا از تو نگریزد. او در آن لحظه‌ی جنون‌آمیز، در هوسِ خامی برای جلبِ عطوفت و این‌که به علی‌اکبر نشان دهد «من دختری ظریفم و نازم خریدار دارد»، خواست نقشی از خودش بسازد که اصلاً نبود. پنداشت این ترفندی است تا علی‌اکبر بیشتر دورش بگردد و دست‌های زمختش پناهِ تنِ لرزانش شود. پس با خنده‌ای کشدار، چشمانش را خمار کرد و با صدایی که خیال می‌کرد اوجِ لوندگی و دلبری است، سر پیش کشید و آرام پچ‌پچ کرد:«راستی... آقا علی‌اکبر!  این را هم بگویم که ... من گاهی وقت‌ها  غش می‌کنم! آره والا،! یک‌دفعه تنم مثل بید می‌لرزد، چشم‌هایم برزخ می‌شود و دهانم کف می‌آورد و می‌افتم گوشه‌ی اتاق به دست‌وپازدن! اما .. مادرم که نبود دستم را بگیرد، ولی شما باید هوایم را داشته باشید و هی نازم را بکشید تا زود به هوش بیایم... ؟!»باد لای شاخه‌های خشکِ اقاقیا خشکید. سکوت بر باغچه چنان سنگین فرود آمد که گویی بر سرِ علی‌اکبر هاون کوبیده‌اند.لبخندِ گشادِ جوانک چنان روی پوستِ صورتش ماسید که گویی عضلاتِ صورتش در جا سکته کرد. مردمک‌های چشمش از فرطِ وحشت چنان در کاسه‌ی سر پس نشست که رگ‌های خونینِ سفیدی‌اش در تاریکی جهید. هیولای کلمه‌ی نامبارکِ «صرع و غش»، مانند بوی تعفنِ مردار، عطرِ گل یاس را سوزاند و به دهانش تلخیِ حنظل ریخت. علی‌اکبر جوانکی میان‌مایه، ترس‌خورده و حسابگر بود؛ او زنی ارزان و تسلیم می‌خواست، نه تنی معیوب با دهانی کف‌آلود که هر دم شایبه‌ی جن‌زدگی و صرع از آن ببارد. مات و گنگ، با چشمانی از حدقه‌درآمده بر جای ماند؛ نه نایی در گلویش برای کلامی ماند و نه اراده‌ای برای تکان خوردن.ماه‌سلطان اما در دریای جهالتِ خود غوطه‌ور بود. با خنده‌ای که گمان می‌کرد بندِ دلِ مردش را پاره کرده، سر تکان داد، قرِ ریزی به شانه‌اش انداخت و سبک‌بال به‌سوی چادرِ مادرشوهر دوید، غافل از آن‌که با تبرِ سادگیِ خود، شاهرگِ بختش را پیش پای شوهر بریده است.فردا، پیش از آن‌که آفتابِ پاییز سیاهیِ قوشخانه‌ها را بروبد، اتاقکِ دودگرفته‌ی محضرخانه‌ی میرزا هدایت‌الله بدل به محشرِ صغرایی شد که محورِ تمامِ فغان‌هایش یک چیز بود: تاوانِ زبانِ بی‌صاحاب!و در میانه‌ی گردابِ نعره و توهین، رگ برآمده ها ماه‌سلطان کز کرده بود؛ با چادرنمازی که از فرطِ بهت به دندان گزیده بود و قطره‌های اشکش ردِ سفیدابِ مانده از دیروز  را روی پوستِ گندمگونش می‌شست. تازه داشت می‌فهمید چه بلایی بر سرِ خود آورده است! نه بیماری‌ای در کار بود و نه خبطی واقعی؛ تمامِ آن قصه، ادای ناشیانه‌ای بود برای عزیز شدن! التماس می‌کرد: «به قرآنِ مجید من سالمِ سالمم... به خاکِ مادرم مریضی ندارم... خواستم خودم را برای شوهرم لوس کنم... خواستم ناز کنم که دوستم بدارد...»اما مگر در آن دوزخ کسی گوشش به این اقرارها بدهکار بود؟ در گوشِ آن جماعتِ خرافه‌زده و بدگمان، این التماس‌ها نه اعتراف به سادگی، که ماست‌مالیِ رسوایی و حاشای پس از لو رفتن بود. علی‌اکبر با پوزخندی آکنده از ترس و انزجار رو برگرداند؛ دیگر برای او، ماه‌سلطان نه زلیخا بود و نه معشوق، بلکه دختری فریبکار بود که می‌خواست با این دروغِ بزرگ عیبش را بپوشاند.قلم‌نیِ میرزا هدایت‌الله در سیاهیِ دوات چرخید و با صدایی خشک و قیژمانند، خطِ بطلان را روی برگه‌ی عقدنامه کشید؛ طلاقِ بائن پیش از دخول.درد و غم  روی چرکین خود را بارها سهمگین تر اعیان کرده بود و اینجا ؛ تاوانِ ویرانگرِ «بی‌مادری». دخترک در جامعه‌ای چشم باز کرده بود که بقای زن در آن، به رموزی نامرئی بند بود؛ فوت‌وفن‌هایی که هیچ پدری نمی‌دانست و هیچ مکتب‌خانه‌ای درس نمی‌داد، بلکه سرفصل‌هایش تنها دهان‌به‌دهان، از زیرِ چارقدهای مادری به گوشِ دختران پچ‌پچ می‌شد: آموختنِ مرزِ باریکِ میانِ «عشوه‌ی شیرین» و «خامیِ مرگبار». . او از محضر بیرون آمد، بهای تجربه همه سالهای بی مادری را یکجا  دنیا با او حساب کردو چه گران فروش بود دنیا .مخلص امین ظاهریامین ظاهری amin zaheriامین ظاهری amin zaheriThu, 15 Oct 2026 09:20:06 +0330https://virgool.ir/@Aminzaheri/درس-تشریح-در-منفی-دو-جلالیه-hpy0y0tabi6hروایت یک تشرف در خزانِ غائله‌خیزِ سال یک‌هزار و سیصد و بیست خورشیدیطهرانِ آن سال، شهری از پا افتاده بود. غبارِ شومِ شهریورِ بیست و زوزه‌ی کامیون‌های زنگ‌زده‌ی قشونِ متفقین هنوز بر سنگفرش‌های خیسِ خیابانِ رضا شاه سنگینی می‌کرد. مملکت، پادشاهِ جوانش را با چشمانی نگران به نظاره نشسته بود و نان در دکان‌های خبازی رنگ و طعمِ خاکستر داشت. اما در انتهای خیابانِ جلالیه، میانِ دیوارهای سیمانیِ نوبنیادِ دانشکده‌ی طب، گردشِ چرخِ روزگار بر مدارِ دیگری بود؛ مداری که در آن، کار نه با بازی‌های دیوانی و مصلحت‌های روزمره، بلکه با بافت و رگ و رازِ فناپذیریِ آدمی بود.هوا آکنده از نمِ سردِ آبان‌ماه بود. برگ‌های کهنسالِ چنار زیر کفش های  چرمی  خُرد می‌شدند. ورودی  عمارتِ طب، مجمعِ شاگردانِ سالِ دوم طب  بود؛ جوانانی از نسلِ برزخ با کت‌های فاستونیِ انگلیسی، کلاه‌های شاپوی کج بر سر و تظاهری ساختگی به لاقیدی. پسرها، از وحشتی گنگ که در تهِ جانشان ریشه دوانده بود، بلند می‌خندیدند و یکدیگر را به سخره می‌گرفتند؛ نقابی مرسوم که آدمی درست پیش از ورود به مهلکه بر چهره می‌زند. چند تن از دوشیزگانِ کلاس نیز با روپوش‌های تیره‌رنگ و کیف‌های چرمی در دست، اندکی دورتر ایستاده بودند و برای مهارِ لرزشِ پنهانِ دست‌ها، نوکِ کفش‌هایشان را بر موزاییک‌های خیس خیره می‌نگریستند.نامِ «سردابه‌ی تشریح» خون را در شریان‌ها منجمد می‌کرد، اما سنگین‌تر از نامِ آن تالار، صلابتِ استادِ این کرسی بود: پروفسور صفا ارژنگ. طبیبِ سال‌خورده و دانش‌آموخته‌ی پاریس و لیون؛ مردی با چهره‌ای استخوانی، سبیل‌های قیطانیِ جوگندمی و نگاهی چنان ساکن و تیز که هیچ کلامی از سرِ تملق یا ضعف در برابرش تاب نمی‌آورد.ساعتِ دهِ ، وقتِ جلوس کلاس بود. سالنِ تشریح در ترازِ زمین بنا نشده بود؛ در عمقِ منهای دو، سردابه‌ای نمور و بتونی تعبیه کرده بودند، توگویی معماران عمداً چنین خواسته‌اند تا گام نهادن به کلاس، هبوط به دوزخی بی‌نور را تداعی کند. با پایین رفتن از هر پله، گرمای آفتابِ بی‌رمق رخت برمی‌بست و جای خود را به سرمای گزنده‌ای می‌داد که بوی تند و گسِ فرمالین و اسید کاربولیک را در مشام می‌نشاند؛ بویی سنگین که بر دیواره‌ی حلق می‌چسبید.شاگردان پشت درِ فلزیِ بزرگ صف کشیده بودند؛ ساکت و در خود فرورفته، درست شبیه به مقصرانی که در انتظارِ ورود به محکمه‌ای سرنوشت‌ساز پای بر زمین می‌کوبند. هیچ‌کس جرئتِ فشردنِ دستگیره را نداشت.ناگاه از تاریکیِ سرسرا صدای قدم‌هایی تند و لحنی بشاش و بلند پیچید. صدای خودِ استاد بود که با «حیات قلی »—پیرمردِ دیرینه‌سال و خادمِ سردخانه—بگوبخندکنان نزدیک می‌شد:«حیات قلی ! تا این بچه‌ها رو تمشیت کردم  ، آن چاشت معهودی که از ولایت با خودت آوردی را بیار  همین تالار. ضعف کردم ! در این سرما لقمه‌ای نزنم کارد از دستم می‌افتد.  روی میزِ بغل بگذار تا یک دلِ سیر بخورم.»حیات قلی با خنده‌ای دورگه جواب می‌داد: «به روی چشم جناب پروفسور، سماور را هم روشن کرده‌ام، امر امر مطاع  .» پروفسور با قهقهه گفت : اگر این امر امر مطاع مانند وزرای رضا شاه نباشه خوبه !استماعِ این آسودگیِ محض، دانشجویان را بهت‌زده کرد. در آن آستانه‌ای که در ذهنِ جوانان مرزِ حیات و برزخ شمرده می‌شد، این مرد سخن از چاشت و خوردن  و چایِ تازه‌دم می‌راند؛ گویی نه به پیشگاهِ کالبدِ مردگان، که به قهوه‌خانه‌ای در سرِ بازارچه گام می‌گذارد.حیات قلی  قفلِ در را چرخاند. ارژنگ، پالتوی ماهوتش را درآورد، به دستِ او سپرد و در حالی که با گوشه‌ی دستمالِ سفید عینکِ پنسی‌اش را پاک می‌کرد، نگاهی گذرا به جمعِ دانشجویان انداخت. بدون آنکه لبخندش زایل شود، سری تکان داد و گفت:«چرا بست نشسته‌اید حضرات؟ مگر منتظرید کسی برایتان کارتِ دعوت بفرستد؟ بفرمایید داخل!» «یا نکند انتظار دارید جسد خدمت شما برسد ؟!»شاگردان، لرزان و پاورچین، قدم به درون نهادند.در میانه‌ی تالار، بر تختی از سنگِ مرمر، کالبدی زیر پارچه‌ای کتانی خفته بود. دستمال‌های آغشته به گلاب و بهارنارنج و لیموهای کوچکی که بچه‌ها در جیب پنهان کرده بودند، در دم رنگ باختند؛ تندیِ تندابه‌ی فرمالین چنان محیط را مسخر کرده بود که هیچ عطری یارای رقابت با آن را نداشت.پروفسور با حرکتی کوتاه و بی‌تکلف، ململ را پس زد.نفس در سینه‌ها حبس شد. پیکرِ بی‌جانِ مردی میان‌سال، رهاشده از تمامِ غوغاها و دردهای خاک، با پوستی زردفام چون مومِ کهنه و پلک‌هایی نیمه‌باز که به نقطه‌ای نامعلوم در ابدیت خیره مانده بود، روی سنگ آرمیده بود. آن لحظه، تماشای مرگ دیگر مفهومی انتزاعی در کتبِ طب و یا معارف  نبود؛ واقعیتی عریان، کرخت و تهی از جان بود. محصلان طب  مات مانده بودند که تنِ آدمی، با تمامِ آرزوها و جوانی‌اش، سرانجام چیزی جز این قفسِ رهاشده نخواهد بود.استاد روپوشِ سفیدش را به تن کشید، دست‌هایش را در جیب برد و نگاهش را، که دیگر اثری از خنده‌ی چند لحظه پیش در آن نبود، میانِ شاگردان گرداند:«گوش‌هایتان را خوب باز کنید. من اهلِ اطاله‌ی کلام نیستم. در این تالار، کتبِ فرنگی و الفاظِ پرطمطراقِ پای تخته به پشیزی نمی‌ارزد. برای من تنها یک چیز اعتبار دارد: پایبندی به قانونِ این کلاس. این قانون نیز آزمونی است که تکلیفش همین امروز و در همین لحظه روشن می‌شود. هر کس از پسِ آن برآید، همین ساعت بالاترین نمره‌ی این ثلث را در دفترش می‌نشانم و مرخص است تا سالِ بعد قدم در این زیرزمین نگذارد. اما آن‌که استنکاف ورزد، بی‌درنگ اخراج خواهد شد؛ و از آن‌جا که این درس تا دو سالِ دیگر ارائه نمی‌شود، لاجرم دو خزان از درس و هم‌دوره‌ای‌هایش عقب خواهد ماند.»تهدیدِ تعویقِ دو ساله برای محصلانی که با هزار امید و مشقت به دارالعلم آمده بودند، کم از فاجعه نداشت. زمزمه‌ای میانِ شاگردان درگرفت. یکی از پسرها با صدایی مرتعش پرسید: «قربان... آن قانون چیست؟»ارژنگ لبخندِ کوتاهی زد:«بسیار ساده: در این تالار، کارِ من کارِ شماست. هر حرکتی که از من دیدید، عیناً و بی‌هیچ تأخیر تکرار می‌کنید. همین و بس.»خیالِ شاگردان آسوده شد. گمان کردند پای لمسِ یک رگ، نگه‌داشتنِ کاردِ جراحی یا برشی ساده بر گوشتِ جسد در میان است. چنین شرطی در برابرِ نمره‌ی اعلا و رهایی از محیطِ خفقان‌آورِ سردابه، موهبتی بزرگ می‌نمود. ارژنگ دفترِ اسامی را باز کرد:«هر که این شرط را نمی‌پذیرد، در باز است؛ تشریف ببرد.»کسی تکان نخورد. استاد یک‌به‌یک نام‌ها را خواند و با نگاهی موشکاف اقرارِ صریح گرفت: «قبول داری؟»، «بله قربان.»... «تخلف کنی، صفرِ قطعی ثبت می‌شود.»... «اطاعت، قربان.»چون پیمان استوار شد، ارژنگ قلم را بر میز نهاد و به آرامی کنارِ تختِ سنگ بازگشت. با همان طمأنینه‌ی پیشین، پیکر را اندکی حرکت داد تا قسمتِ انتهاییِ بدن در معرضِ دید قرار گیرد. آن‌گاه، در کمالِ خونسردی، انگشتِ خود را در موضعِ مقعدِ جسد فرو برد، اندکی درنگ کرد، دست را برآورد و بلافاصله آن را درونِ دهانِ خود گذاشت و بیرون کشید!سکوتِ مطلق تالار را بلعید؛ گویی ضربانِ نبضِ زمین بازایستاد.رنگ از رخسارها چنان پرید که بازشناسیِ زندگان از مرده ناممکن می‌نمود. چند تن از دختران دهانِ خویش را فشردند و صدای خفه‌ی تهوع و عق‌زدن فضای سنگین را آشفت. پسرها خشکشان زده بود؛ حواسی بر جا نمانده بود جز تصویری منجمد از این بی‌پرواییِ بی‌سابقه.ارژنگ دستمالی از جیب درآورد، گوشه‌ی لبش را فشرد و با صدایی آمرانه گفت:«بفرمایید آقایان و خانم‌ها. نوبتِ عمل به عهد است. نفرِ اول بیاید جلو؛ یا تکرارِ همین حرکت، یا نمره‌ی صفر و دو سال فراغت از دانشکده!»نخست همه گمان بردند مطایبه‌ای تلخ در میان است، اما چهره‌ی سنگیِ استاد و خودنویسِ گشوده‌اش نشانی از شوخی نداشت. ثانیه‌ها به سنگینیِ قرن‌ها سپری شد. ارژنگ نوکِ قلم را روی نامِ اول نشاند: «بسیار خب، گمان کنم نخستین صفر را باید رقم بزنم...»وحشت از عقب‌ماندگی کارِ خود را کرد. ناگهان جوانی از میانِ جمع، سراسیمه فریاد زد: «مرگ یک‌بار، شیون یک‌بار!»پیش دوید؛ با چشمانی بسته و گونه‌هایی برافروخته از انزجار، دست برد، کار را تکرار کرد و هنوز ثانیه‌ای نگذشته بود که با حالی دگرگون و دستی بر دهان، شتابان به سمتِ راهرو و شیرهای آب دوید.ارژنگ بی‌تفاوت سری تکان داد: «نفر بعد!»این آغاز، چون جرقه‌ای در انبارِ باروت، اراده‌های سست را به دنبالِ خود کشید. ترس از رسوایی و سودای نمره‌ی قبولی، هفت تنِ دیگر را نیز یکی پس از دیگری به پای تخت کشاند؛ همگی تن به تکرار دادند و هریک بلافاصله، نالان و وازده، تالار را به سوی مستراح ترک کردند. مابقیِ کلاس، با چشمانی پر از اشک و شرم، در جای خود میخ‌کوب ماندند؛ ننگِ تأخیرِ دو ساله را به جان خریدند اما توانِ تسلیم شدن به چنین آزمونی را در خود نیافتند.استاد نگاهی به ساعت انداخت: «نیم ساعت تنفس!»حیات قلی همان دم سینیِ چاشت استاد  را آورد. در همان تالار، چند قدم دورتر از تختی که آزمون بر آن گذشته بود، ارژنگ پشتِ میزی کوچک نشست. با اشتهایی تمام،  لقمه گرفت و در خلوتِ سردابه به صرفِ طعام پرداخت، گویی در ایوانِ باصفای عمارتی ییلاقی نشسته است. شاگردانِ باقیمانده، کرخت و مبهوت، از دور حرکاتش را نظاره می‌کردند.پس از پایانِ وقت، آنان که دست‌وروی شسته و با لب‌هایی سفید بازگشته بودند، همراه با دیگران پیرامونِ تخت حلقه زدند. استاد برخاست، دستمالش را تا کرد و در جیب نهاد. عینکِ پنسی‌اش را روی بینی جابه‌جا کرد. این‌بار اثری از خشونت یا استهزا در خطوطِ صورتش نبود؛ آرامشی آمیخته به درایتی سنگین در نگاهش موج می‌زد. با لحنی شمرده و گیرا آغاز کرد:«شما امروز نخستین قدم را در وادیِ پرمخاطره‌ی طبابت برداشتید؛ اما درسی که این ساعت به شما دادم، در هیچ کتابی از پاریس و برلین نوشته نشده است: «دقت، مشاهده، و مهارِ هراس.»همگان سراپا گوش شدند. ارژنگ دستِ راستش را آهسته بالا آورد و رو به جمع گرفت:«شما همگی تماشا کردید، اما هیچ‌کدامتان “ندیدید”. میانِ نگاه کردن و دیدن فرسنگ‌ها فاصله است. هراس و شتاب، پرده‌ای ضخیم بر بیناییِ شما کشید. من به هنگامِ کار، انگشتِ (میانی‌ام) را به کار گرفتم، اما آنچه در دهان گذاشتم، انگشتِ ((سبابه))بود!»تالار در بهتی عمیق‌تر از پیش فرورفت. آن هشت دانشجو با چشمانی گشادشده و دهان‌هایی باز، به سرانگشتانِ استاد خیره ماندند؛ توگویی تازه از خوابی سنگین برخاسته باشند.ارژنگ دستش را پایین آورد، نگاهی آرام به چهره‌های مسخ‌شده انداخت و با طمأنینه گفت:«طبیبی که در مواجهه با امرِ مهیب، دستپاچه شود و عنانِ نگاه و سنجش را به دستِ غلبه‌ی احساسات بسپارد، خطاکار نیست؛ خطرناک است. تقلیدِ کورکورانه و قضاوتِ عجولانه، آفتِ این حرفه است. ؛ بروید و چشم‌هایتان را به دیدن عادت دهید، چرا که تیغِ جراحی در دستِ آدمِ کم‌دقت، با خنجرِ راهزنان تفاوتی ندارد.»استاد بی آنکه منتظرِ پاسخی بماند، کلاه بر سر نهاد و با گام‌هایی استوار به سمتِ پله‌ها رفت. پشتِ سرش، تنها بوی ماندگارِ فرمالین بود و کالبدی بر سنگ، و دانشجویانی که تا واپسین روزهای طبابت، هرگز نگاه را با دیدن اشتباه نگرفتند.مخلص امین ظاهریامین ظاهری amin zaheriامین ظاهری amin zaheriTue, 13 Oct 2026 16:40:11 +0330https://virgool.ir/@Aminzaheri/مدنیتِ-کوچک-در-سال-های-تنگ-o45mw7r9vyp1ده و سیزده زمستان، از من جلوتر بودند. انگشتان‌شان ده و سیزده بار زودتر از من به پوستِ گردو سیاه شده بود و طعمِ گسِ سرمای استخوان‌سوزِ آن سال‌ها را پیش از آنکه من بفهمم سرما یعنی چه، چشیده بودند. در بافت   خانواده‌های آن‌روز، چنین فاصله‌ی سنی، می‌توانست دیواری از «سکوت و دوری » میان‌مان بکشد، اما برای من که پسربچه‌ای بودم در تمنایِ برادر، حضورِ آن دو عموزاده، لنگرگاهی بود در میانه‌ی تلاطمِ بی‌قرارِ کودکی. احترامی که به آن‌ها می‌گذاشتم، نه از سرِ ترس‌های موروثی و کهن، که کششی بود برخاسته از شیفتگی؛ ریشه‌دوانده در جانم.آن دو فقط سه سال فاصله داشتند؛ از یک بطن برخاسته بودند، اما کارگاهِ خلقت که «خُمِ رنگرزی‌اش» عجیب می‌چرخد، از یک آب‌و‌گل، دو سرشتِ یکسره متفاوت بیرون کشیده بود. در ناهنجاری  آن دهه‌ها، تفاوتِ میانِ دو برادر، غالباً مستعدِ تبدیل شدن به میدانِ جنگی برای «حذفِ دیگری» بود؛ اما در آن خانه‌ی کوچک، تفاوت‌ها به کینه نمی‌رسید. این «صلحِ تحسین‌برانگیز»، نه تصادفی بود و نه غریزی؛ که محصولِ «دست‌فرمان» زنی بود که مادری را از یک وظیفه‌ی زیستی، به هنری برای بنای یک «مدنیتِ کوچک» ارتقا داده بود؛ زنی که برای یاد گرفتن از او پایانی متصور نیست؛ از همان تبارِ مادرانی که بی‌حضورشان، خانه تنها چهاردیواریِ بی‌آرامش است.و بهشت هم بدون اینگونه مادران رفتن نداردپدر، روزگاری مکنتی داشت. «مامانی» همیشه با آهی عمیق، آن گذشته را احضار می‌کرد: «خدا نکنه کسی از بلندی بیفته... پسرم سایز کراواتش یک‌ذرع بود، حالا... الهی مامانی بمیره براش.» چرخِ روزگار برگشته بود و پدر زمین خورده بود؛ اما در آن فرودِ سهمگین، خُرد نشد. از اسب افتاده بود، اما از اصل نه. در غیابِ آن داراییِ دیروز، این مادر بود که نگذاشت بارِ سنگینِ فقر، شاکله‌ی روانیِ فرزندان را در هم بشکند.من حاشیه‌نشینِ دنیایِ آن دو بودم. با پسرعموی بزرگ‌تر، راهی زمین‌های خاکی می‌شدم؛ وظیفه‌ام مراقبت از ساکِ ورزشی‌اش بود کنارِ خطِ طولیِ زمین. برای من، آن ساکِ ورزشی چیزی فراتر از یک کیفِ برزنتی بود؛ گویی شوالیه‌ای بودم بر قله ایستاده و نگهبانِ پرچمِ سپاه؛ کنارِ خط می‌ایستادم و در شکوهِ آن «مهم بودن»، غرق می‌شدم.با برادرِ دیگر اما در جهانِ ابزارها و کاردستی‌ها شریک بودم؛ جهانی از چسب و مقوا و سیم‌پیچ‌های ظریف که هوش و سلیقه‌اش، همگان را به سکوت و تحسین وامی‌داشت. وقتی اولین جوجه از دلِ دستگاهِ جوجه‌کشیِ دست‌سازش سر برآورد و پوسته را شکست، جهانِ کوچکِ من پر از بهت شد؛ آن جوجه‌ی کوچکِ ناقص‌الخلقه هنوز هم در گوشه‌ی ذهنم زنده است.اتاقِ مشترک‌شان، نمایشگاهِ عینیِ دو جهانِ آرام بود. روی یک دیوار، برادر بزرگ‌تر برشی از مجله را با سوزن‌ته‌گرد چنان روی گچ نشانده بود که مارادونا، همراه با توپش، از سطحِ دیوار فاصله گرفته و حجم یافته بود؛ کنارِ پوستری از چهره‌ی باوقار شجریان. دیوارِ روبه‌رو اما قلمروِ برادرِ کوچک‌تر بود؛ تصویری از شهرام ناظری و یک ساعتِ دیواریِ پاندولی که دست‌سازِ خودش بود از کارتن و تخته‌سه‌لایی؛ ساعتی که گذر زمان را با نظمی غریب و مکانیکی تیک‌تاک می‌کرد.در تعصباتِ فوتبالی هم روبه‌روی هم ایستاده بودند؛ آبیِ استقلال و قرمزِ پرسپولیس. من میان این دو قطب، یارِ «نخودی» بودم تا آن‌دم که برادر کوچک‌تر با «رشوه»ای به‌شکلِ یک دست لباس ورزشیِ قرمز، قاپِ دلم را برای همیشه دزدید و مرا در اردوی سرخ‌ها ماندگار کرد.با تمامِ این مرزبندی‌ها، هنگامِ تماشایِ تلویزیون، ناگزیر از همنشینی می‌شدند. آن فیلیپسِ سیاه‌وسفید با بدنه‌ی چوبی‌اش که وقتی درهایش بسته می‌شد، شبیه یک بوفه‌ی تزیینیِ زیبا در گوشه‌ی اتاق خودنمایی می‌کرد، صحنه‌ی نبردهایِ خاموش بود. وقتی برنامه‌ها تمام می‌شد و صفحه زیر هجومِ برفک‌های خاکستری فرو می‌رفت، چالشِ بزرگِ «خاموش کردن» آغاز می‌شد. در روزگارِ فقدانِ کنترل، این لحظه به مرزِ بحران می‌رسید؛ شبیه دو خانِ دو آبادیِ رقیب که تنها به حرمتِ «تماشا»، آتش‌بسِ موقت داده بودند و حالا بر سرِ اینکه چه کسی باید برخیزد و دکمه را فشار دهد، فرمان صادر می‌کردند.در آن بن‌بستِ قدرت، آموزه‌های مادر خود را نشان می‌داد: حلِ تعارض از مسیرِ عقلانیت، نه زورآزمایی. ابتدا قاعده‌ی «نزدیک‌ترین فاصله» حاکم می‌شد. شاهکارِ رفتاری آنجا بود که برادرِ متراژکننده، حاضر بود بارها مسیرِ جلوس تا تلویزیون را با خط‌کش قرار دادنِ پاهایش گز کند، فقط برای اینکه برتریِ منطقی‌اش را ثابت کند؛ مسئله، صرفِ انرژی نبود، حفظِ اقتدار بود. وقتی متراژ به نتیجه نمی‌رسید، داوری ریاضی آغاز می‌شد؛ نبردی از ضربِ اعدادِ ذهنی که من در نقشِ داورِ بی‌طرف، شاهدِ اجرای‌شان بودم.سال‌ها گذشت. آن فیلیپسِ کمدی همچنان در جای خود ماند، اما درهای دولنگه‌اش برای همیشه بسته شد و بوفه‌ای شد برای نگه‌داشتنِ یک تلویزیونِ مدرن‌تر. آخرین تصویری که سه‌نفری پای آن تلویزیون دیدیم، جلسه‌ی رأی اعتماد مجلس به عطاءالله مهاجرانی بود. هنوز چهره‌ی پرامیدِ برادر بزرگ‌تر را به یاد دارم که با چه شوری از افق‌های روشنِ پیشِ رو سخن می‌گفت؛ امیدِ نسلی که پایِ تحولاتِ بعد از آن سال‌ها، ذره‌ذره فرسوده شد.نوشتن از این قاب‌ها، تنها بازخوانی خاطرات نیست؛ ادای دینی است به زنی که مظهرِ پایداری بود. زنی که در واژگونیِ روزگار، وفاداری را «زندگی» کرد. در خانه‌ای با مدیریتِ او بود که می‌توان در دلِ محدودیت‌ها، پزشکِ متخصص و مهندسِ خبره تحویل جامعه داد.اما چرخِ این جهانِ نامراد، پاداشِ رنج‌ها را با عدالت تقسیم نمی‌کند. تقدیر، در نهایتِ بی‌رحمی، داغِ جوان را بر جانِ چنین مادری نشاند؛ داغِ جوانی که در تمامِ مراحل زندگی سرآمد و پرفروغ بود. در شگفتم که گردون چگونه تاب آورد نشاندنِ این اندوه بر شانه‌های زنی که هرگز در رفاه و آسایش جوان نپرورده بود، بلکه با تار و پودِ جانش او را به بار نشانده بود.در این اقلیمِ سخت، زن بودن تاوانی گزاف دارد؛ اما تاریخِ همین خاک نشان داده که از دلِ سختی‌ها، زنانی سر برمی‌آورند که در گمنامیِ خانه‌ها، تجسمِ زنده‌ی شکوه و ایثارند.و اگر خداوند دختران را به دنیا هدیه نمی‌دادند  تمام عروسکهای دنیا بی مادر می‌ماندند.  باید در برابر این شکوهِ بی‌ادعا سر تعظیم فرود آورد؛ به احترامِ تمامِ زنانی که اگر نبودند، جهان خالی از عاطفه می‌شد؛ زنانی که حتی بدونِ زایش، به وسعتِ یک سرزمین مادری کردند. اینان، ستون‌های نامرئیِ هستی‌اند.مخلص امین ظاهریامین ظاهری amin zaheriامین ظاهری amin zaheriMon, 12 Oct 2026 23:02:43 +0330https://virgool.ir/@Aminzaheri/محراب-پستو-h5slxthe7myaسیاه سال وبا که بلاشد و عزاش موند، مثل همیشه که همیشگی نیست ،رفت ‌.و آمد کمی فراغ و امان از فراق که  فراختر شد  و فرق ها چون زخمها سر باز کردند نداری عار نبود اونقدر که دارایی نبوداما اگر ستون خانه عمود محکم باشه به گاه خسران .مادرم تیرک خانه بودو زنانه مردی بود بی همتادر آن خانه مرد بود اما پدر نبود مردی که حداکثر به نیاز  ،جفت مادربود و از آن مردانگی من نشانه شدم .مرد مرد.؛ مردی که از تمامِ مردانگی‌اش تنها نامی شناسنامه‌ای و جسمی رنجور به جا مانده بود که سرِ آخر هم با سرفه‌هایِ خشک و تبِ ذات‌الریه، در چشم‌برهم‌زدنی در کنجِ همان اتاقِ نمورِ هشتی جان داد. حیاطی که صاحب‌خانه‌اش، (کلایی‌موچول،) هر سوراخش را به بینوایی ارزان‌تر از بینوایِ دیگر انداخته بود.پدر که رفت، مادرم ماند برف که نشست و یخ بست مادرم ننشست و یخ کرد لکن چاره‌ای جز سرِ پا ماندن نداشت. چادرِ نمازِ کهنه را زیر گلو گره زد، مچ دستِ لاغرِ مرا گرفت و راه افتاد به قصدِ خانه‌ی خویشی دور در بالادستِ شهر؛ خاله‌زاده‌ای که می‌گفتند بختش باز شده و کبکِ اقبالش خروس می‌خواند.پس از طی مسافتی پیاده‌رویِ زیرِ تیغِ آفتاب و از میانِ کوچه‌پس‌کوچه‌های خاکی، ما را رساند پایِ عمارتی با هشتیِ خنک و دیوارهایِ آجرچینی‌شده. تا آن روز چنان عمارتی ندیده بودم. کوبه‌ی برنجی را که کوبیدیم، پسربچه‌ای هم‌سن‌وسالِ خودم با کله‌ای تراشیده، گیوهٔ سفیدِ تمیز و قصبِ پاکیزه در را باز کرد. مادرم هنوز سراغِ صاحب‌خانه را نگرفته بود که از عمقِ دالانِ تاریک، صدایِ تحکم‌آمیزِ زنی پیچید:  «محمدحسن! برگرد سرِ لوحه‌ات، حواست به در نباشد!»زن با هر قدم که پیش می‌آمد، قد و قامتش در نورِ هشتی هویداتر می‌شد؛ بلندبالا و مغرور، شلیته‌ای با حاشیه‌دوزیِ ظریف به پا داشت و چارقدی وال بر سر. پوستش چنان سفید و آب‌دویده بود که گویی روزگار هرگز بادِ سردی به تنش نرسانده. گونه‌هایش سرخیِ مطبوعی داشت و پیدا بود سرمه و سفیداب را نه از سرِ شتاب، که با حوصله و به سلیقه‌ای خاص نشانده است.  مادرم زبان به لکنت انداخت و سلامی به خانم‌باجی داد. او اما با لبخندی که گرمایش به چشم‌هایش نمی‌رسید، ما را به اندرونی راه داد.خانم‌باجی در آن عمارت برای خود بساط مکتبی راه انداخته بود. دختران و پسرانِ خردسالِ اعیانِ محله پایِ تشکچه‌اش می‌نشستند و ابجد می‌خواندند. زبانش مدام به ذکر و صلوات تر بود، اما همین که پایِ غیبت و احوالِ دیگران پیش می‌آمد، کلامش نیشِ زهرآگین می‌گرفت. طهارت و عصمتِ خود را چنان به رخ می‌کشید که گویی آسمان سوراخ شده و تنها او به سلامت بر زمین افتاده است. یادم هست به مادرم می‌گفت:  «وقتی قصدِ حمام دارم، دلاک و تون‌تاب را از صبح خبر می‌کنم تا بینه‌خانه را قرق کنند؛ مبادا چشمِ نامحرم به تنم بیفتد... تازه خواهر، گمان نکنی فقط مرد نامحرم است! زنِ نامحرم هم کم نداریم؛ همین زن‌هایِ بی‌حیایِ فلان‌کوی و دخترِ بهمان‌حجره‌دار که اگر دستشان برسد حیا را یک‌جا سرمی‌کشند و ناموس سرشان نمی‌شود!»مادرم این تندیِ زبان و وسواسِ مفرط را به پایِ خشکیِ زهد و تقوای زن گذاشت. همین شد که وقتی خانم‌باجی رو به او کرد و گفت: «بگذار طفلت همین‌جا کنارِ بچه‌ها بنشیند و مشق بیاموزد، به جایِ شهریه هم عصرگاه تو بیا  دست‌کمکی به هر اندرونی بدهد»، مادرم دستش را بوسید و این پیشامد را مرحمتِ پروردگار دانست.مکتب‌خانه رونق داشت، اما رازِ هولناکِ عمارت در همان خلوتیِ سنگینِ نیم‌روز پنهان بود؛ وقتی بچه‌های اعیان پیِ ناهار و استراحت پیاده می‌شدند و کوچه در سکوت فرو می‌رفت. خانم‌باجی مرا به بهانه‌ی بادزدنِ زغال یا آوردنِ کوزه‌ی آب به اندرونیِ تاریک، همان پشتِ پرده‌هایِ ضخیمِ عناب‌رنگ می‌خواند؛ جایی که بویِ تندِ عطرِ صندل با بویِ ماندگیِ فرش‌ها و رطوبتِ دیوار در هم می‌آمیخت. در آن ساعت‌ها، آن نگاهِ متقی و اخم‌هایِ پرهیزکارانه به‌یک‌باره فرومی‌ریخت. چشمانش برقی غریب و آزمند می‌زد؛ برقِ وحشتی که تمامِ وجودِ کودکانه‌ام را فلج می‌کرد.در قفل می‌شد و آن زن، با همان دست‌هایی که صبح تسبیح شاه‌مقصود را دانه می‌انداخت، معصومیتِ مرا به مسلخِ تمایلاتِ بیمارگونه‌اش می‌برد. تمامِ مرزهایی که یک انسان را پناه می‌دهد، پیشِ چشمم لگدمال می‌شد؛ آزاری بی‌صدا، مسموم و پیچیده در نوازش‌های اجباری و تهدیدهای خفه‌کننده. من در آن اتاق، نه کودکی برای آموزش، که طعمه‌ای بی‌زبان و بی‌پناه برای سیراب‌کردنِ عطشِ زنی بودم که در بیرون، منادیِ عفت بود و در این زاویه، خودِ تباهی. بغض در گلویم خشک می‌شد، چرا که می‌دانستم پشتِ در، مادری ایستاده که به کرامتِ این خانه دخیل بسته و هیچ کلامی از زبانِ من توانِ شکستنِ بتِ مقدسِ خانم‌باجی را نداشت. هر ظهر، بخشی از روحِ من در آن پستو می‌مرد و جنازه‌ام بود که عصرها مشقِ الفبا می‌نوشت.سال‌ها از آن ایام گذشته است. آن عمارت بعد از مرگِ خانم‌باجی دست‌به‌دست چرخید، تیرک‌هایش شکست و حوضِ فیروزه‌اش در آوار دفن شد. اما آن سایه‌یِ شوم و حسِ یخ‌زدگی در نیم‌روزهای داغ هرگز از جانم پاک نشد.هنوز هم هرگاه در گذرِ عمر، کسی را می‌بینم که بر طبلِ عصمتِ خویش می‌کوبد، وسواسِ طهارت دارد و دیگران را به چشمِ ناپاکی می‌نگرد، بویِ صندل و تاریکیِ آن اندرونی در سرم هجوم می‌آورد. انسان چه موجودِ دهشتناکی است وقتی تسبیح و شریعت را شولایی می‌کند تا بر زخم‌هایِ چرکین و پلشتیِ درونش بپوشاند؛ و جامعه چه آسان فریب می‌خورد از آنانی که با صدای بلند دیگران را تکفیر می‌کنند، تا در سکوتِ خلوت، بی‌دفاع‌ترین روح‌ها را بدرند.مخلص امین ظاهریامین ظاهری amin zaheriامین ظاهری amin zaheriMon, 12 Oct 2026 01:30:38 +0330https://virgool.ir/@Aminzaheri/آنان-که-تو-را-می-بوسند-در-ذهن-شان-طنابِ-دارِ-تو-را-می-بافند-yhigs4wilucwبرفِ سنگینِ چلّه‌ی بزرگ، رفت‌وآمدِ درشکه‌ها را در کوچه‌باغ‌های سنگلج خشکانده بود. در تالارِ پنج‌دریِ عمارت، جز غژغژِ گاه‌وبیگاهِ چوب‌های ارسی در باد و صفیرِ زوزه‌ای که از لای درزهای چفت‌نشده می‌گذشت، صدایی به گوش نمی‌رسید. بوی عودِ هندی با نمِ کهنه‌ی قالی‌های کرک و خاکسترِ نیم‌سوزِ منقل درآمیخته بود؛ همان بوی مألوفِ اندرونی‌های عمارت های اعیان  که در آن، دسیسه زیرِ لحافِ ضخیمِ احترام نطفه می‌بندد.میرزا اسدالله‌خان، مستوفیِ کهنه‌کارِ دربار، جُبّه‌ی ماهوتِ ترمه‌دوزی‌اش را تنگ‌تر به بر کشید. چین‌های عمیقِ پیشانی‌اش گواهی می‌داد عمری را در دهلیزهای تاریکِ استیفا و تفتیش گذرانده است. در نگاهِ نافذش شراره‌ای از پیروزی زبانه می‌کشید. دست‌های استخوانی و لرزانش روی میزِ آبنوس، لبه‌ی طوماری سربه‌مهر را محکم می‌فشرد.اسدالله سر بلند کرد و به میرزا یحیی چشم دوخت. برادرزاده، کاتبِ خاص، و یگانه فرزندی که پیرمرد در این خاک برای خود متصور بود. جوانی با دستارِ شالِ لاجوردی، چشمانی خمار و نگاهی چنان فروتن و سربه‌زیر که گویی پای از دایره‌ی حیا بیرون نگذاشته است.پیرمرد، با صدایی که از فرط اشتیاق و کهولت می‌لرزید، گفت:  «کار را تمام کردم، یحیی... امشب آمیز نصرالله‌خان، منشیِ سفارت، در خلوت به خط و مهرِ خودش اقرارنامه‌ای به من داد که بنیادِ خائنین را برمی‌اندازد. ده‌هزار لیره از وجوهِ گمرکِ شمال به تاراج رفته. اما فتحِ کار اینجاست: آمیز نصرالله در این سند اقرار کرده که تمامِ وجوه را هر ماه، نیمه‌شب در باغِ لاله‌زار تسلیمِ جوانی از رعیت دربار می‌کرده؛ همان واسطه‌ای که وجوه را به خارج می‌رسانده است.»اسدالله سرفه‌ای خشک کرد، لبه‌ی طومار را گشود و با غروری آکنده از شفقت ادامه داد:  «میرزا نصرالله نامِ این واسطه را به زبان نیاورده؛ نوشته او را به چهره می‌شناسد و فردا در بارِ عام، پیشِ پای قبله‌ی عالم، روبه‌روی تمامِ اعیان انگشت بر سینه‌اش خواهد گذاشت تا سرِ خائن پای قاپوق بیفتد. شاه که این دلیری را از من ببیند، خلعتِ استیفای کل را یک‌جا بر دوشِ تو می‌اندازد. من آبروی هفتادساله‌ام را وثیقه‌ی جاه و جلالِ فردای تو کردم، پسر......»اسدالله با دیدگانی تر از مهر، به برادرزاده‌اش لبخند زد؛ لبخندی گرم، آرام و پدرانه.اما در آن سوی میز، خون در رگ‌های یحیی منجمد شد.  پیرمرد، بی‌آنکه بداند، صاعقه‌ی مرگ را به خانه‌ی خویش آورده بود. آن جوانی که نیمه‌شب‌ها در تاریکیِ باغِ لاله‌زار لیره‌ها را تحویل می‌گرفت، نه یک نفوذیِ ناشناس، که خودِ ((یحیی))بود. یحیی ماه‌ها با تکیه بر اعتبارِ نامِ عمو، شبکه‌ی قاچاقِ وجوه را هدایت کرده بود و گمان می‌برد منشیِ سفارت هرگز جرئتِ اعتراف نخواهد یافت.فردا در تالارِ آینه‌ی کاخ، نیازی به کارآگاهی یا سندخوانی نبود؛ مواجهه‌ی روبه‌رو بود. به‌محض آنکه درهای سلام گشوده می‌شد، میرزا نصرالله میان صدها درباری، با یک اشاره‌ی انگشت، یحیی را نشان می‌داد تا جانِ خودش را از غضبِ شاه برهاند. فردا پیش از غروبِ آفتاب، گردنِ یحیی زیرِ تیغِ میرغضب بود.یحیی تکان نخورد. دهشتِ مرگبارِ درونش را در کسری از ثانیه زیرِ نقابِ موروثیِ تزویر پنهان کرد. چشم‌هایش از اشکِ سپاس پر شد، نرم و بی‌صدا چون گربه‌ای روی برف پیش آمد و کنارِ پای عمو روی دوزانو نشست. دست‌های باریک، رگ‌برآمده و سردِ پیرمرد را میانِ کف‌های داغِ خویش گرفت، بالا آورد و روی سینه‌اش فشرد؛ درست بر روی تپش‌های دیوانه‌وارِ قلبی که داشت حکمِ قتلِ ولی‌نعمتش را صادر می‌کرد.«عموجان... تاجِ سرِ من... یحیی چه دارد که پیشکشِ این‌همه بزرگواری کند؟ خاکِ نعلینِ شما برای من سلطنت است. اگر سایه‌ی شما بر سرم نباشد، دیوان و خلعتِ شاه به چه کارم می‌آید؟»سپس سر فرود آورد. لب‌های داغش را بر پشتِ دستِ تکیده‌ی اسدالله نهاد. بوسه‌ای طولانی، چسبنده، و لبریز از خشوعِ ظاهری. پیرمرد با آهی از سرِ آرامش، پلک بر هم نهاد؛ دستِ دیگرش را با محبتی زلال بر موهای شقیقه‌ی جوان کشید و نفس راحتی کشید.اسدالله اما ندید؛ از پشتِ آن پلک‌های آسوده، راهی به کوره‌پزخانه‌ی ذهنِ جوان نداشت.  درست در همان ثانیه‌ای که لب‌های یحیی پوستِ چروکیده‌ی دستِ پیرمرد را می‌مکید، در دهلیزهای تاریکِ فکرِ او، نقشه‌ی نجات با طنابِ جنایت بافته می‌شد.یحیی در باطن به دستِ عمو تبرک نمی‌جست؛ داشت ضربانِ زمان را می‌شمرد. اگر اسدالله فردا صبح زنده به ارگ می‌رسید، همه‌چیز تمام بود. اما اگر امشب، پیرمردِ سالخورده در بسترِ خود بر اثرِ «سکتگیِ ناگهانی ناشی از ضعفِ قلب» جان می‌سپرد، بساطِ بارِ عام برمی‌چیده‌شد. یحیی طومار و اعتراف‌نامه را در منقلِ شاه‌نشین خاکستر می‌کرد و منشیِ سفارت، بی‌پشتوانه‌ی اسدالله، جرئت نمی‌کرد دهان باز کند. همه‌چیز در شبی زمستانی خاموش می‌شد و یحیی، داغدارِ اول و وارثِ تمامِ مکنتِ خاندان باقی می‌ماند.آری، در این دیارِ هزارتوی تزویر، رسمِ موروثی همواره چنین بوده است: همچنان که تو را می‌بوسند، در ذهن‌شان طنابِ دارِ تو را می‌بافند.بوسه، پرده‌ای بود از حریرِ ارادت تا نبینی چگونه در تاریکی، الیافِ ریسمان را بر گلویت اندازه می‌زنند. لب‌ها بر پوستت می‌نشست تا گرمای ستایش، سرمای زهرِ کشنده را از حواست برباید.یحیی سر برداشت. در چشمانش هاله‌ای از زلالیِ ریاکارانه موج می‌زد. با طمأنینه طومارِ سرنوشت را از روی میز برگرفت، به سینه‌اش چسباند و با نوایی محجوب گفت:  «من این سیاهه را تا سحر در حجره‌ی خود مهروموم نگاه می‌دارم تا خیالتان آسوده باشد، عموجان. شما امشب را بی‌تشویش سر بر بالین بگذارید... جوشانده‌ی عناب و گل‌گاوزبانتان را خودم دم می‌کنم و می‌آورم. بخوابید که فردا، روزِ فتحِ ماست.»اسدالله لبخندی از سرِ تسلیم و آرامش زد، تن به مخملِ گرمِ رختخواب سپرد و گفت:  «آسوده شدم، یحیی... امشب خوابِ راحتی خواهم داشت.»یحیی سر خم کرد، با وقاری آرام عقب‌عقب رفت و لنگه‌ی درِ ارسی را پشتِ سر چفت کرد. در تاریکیِ دهلیز، صدای کشیده شدنِ آهسته‌ی پای‌افزارش روی آجرها، طنینِ ساییده شدنِ کنفی زبر بر تیرکِ سقف را داشت؛ آرام، سنگین، و بی‌بازگشت.مخلص امین ظاهریامین ظاهری amin zaheriامین ظاهری amin zaheriFri, 09 Oct 2026 12:52:42 +0330https://virgool.ir/@Aminzaheri/بازی-کثیف-مهندس-کتریچرا-تازه-وارد-ها-قربانی-سازمانهای-سمی-میشوند-ptlntfymsldx«نگو… جدی می‌گی؟ منم یه چیزایی حس کرده بودم.»«آره بابا، خودِ قاسم‌آقا به بچه‌ها گفته بود ما تو کل این خراب‌شده فقط از این پسره حساب می‌بریم؛ معلوم نیست چه‌جور آدمیه، یه جوری نگاه می‌کنه اصلاً…»کلمات، سنگین و کش‌دار، در لفافی از احتیاطِ نمایشی، از میان غرش بم و بی‌وقفه‌ی پرس‌های هیدرولیک می‌گذشتند و درست در مرکز ثقلِ توجه من فرود می‌آمدند. چشمم به خط‌کش کولیسِ روی میز دوخته بود، اما تمام رادارهای حسی‌ام بر میز انتهای سالن کنترل کیفیت قفل شده بود؛ جایی که دو کارشناس باسابقه، استکان‌های چای را میان پنجه‌های روغنی‌شان گرفته بودند و گهگاه با گوشه‌ی چشم و حرکتی استادانه در زبان بدن، مرا رصد می‌کردند.در فرهنگ سازمانی سنتی و بسته، سکوت هرگز به معنای آرامش نیست. سکوت همان خشونتی است که به نام بی‌تفاوتی می‌گذرد؛ خشونتی بی‌صدا که با بی‌اعتناییِ حساب‌شده اعمال می‌شود. ماجرا از دوشنبه‌ای آغاز شده بود که مالک کارخانه، پدرخوانده‌ی بلامنازع این قلمرو، شخصاً با ماشین اختصاصی‌اش مرا از ساختمان شیک دفتر مرکزی به این سوله‌ی پر از براده و دود در حاشیه‌ی جاده قدیم آورد. دستم را در دست سرپرست عبوس واحد گذاشت و با فرمانی کوتاه گفت: «مهندس پیش شما باشه تا محیط دستش بیاد.» و بعد، گردوغبارِ رفتنش ماند و انزوای مطلق من.ورود با «امتیاز ویژه»، سمی‌ترین شکل آغاز در هر سلسله‌مراتب صنعتی است. در ناخودآگاه جمعی کارگران و کارشناسانِ فرودست، آدمی که از بالا سنجاق شده باشد نه یک همکار، بلکه چشمِ ناظر کارفرماست؛ دوربینی متحرک که باید با ایزوله کردنش، با مسدود کردن جریان حرف‌ها و با بایکوت، از کار انداختش. در بیست‌ودو سالگی، بدون هیچ شرح وظایف روشنی و بدون هیچ قطعه‌ای برای سنجش، من در برزخ میان «حضور فیزیکی» و «غیبت عملکردی» معلق بودم. دردناک‌ترین شکنجه‌ی محیط کار حجم کارِ سنگین نیست؛ این است که سیستم وانمود کند تو وجود نداری. روح آدمی در عطشِ دیده‌شدن، آماده‌ی پذیرش هولناک‌ترین فریب‌ها می‌شود.در این زیست‌بومِ فرساینده، جزیره‌ای خودمختار و وحشت‌آور وجود داشت: سلف‌سرویس و آشپزخانه، قلمرو انحصاری برادران پاشایی. دو پیرمرد شصت‌ساله‌ی آذری با چهره‌هایی سنگی، سبیل‌های پرپشت جوگندمی و ابروهایی که گویی با خشم به پیشانی‌شان دوخته شده بودند. تراژدی‌ی جاری در زندگی این دو، سال‌ها قهرِ با هم بودن‌شان بود؛ هم‌کاسه و هم‌سنگر در اتاقی دوازده‌متری پر از بخار روغن و وایتکس، اما کاملاً لال نسبت به یکدیگر. پیام‌هایشان را با کوبیدن خشن ملاقه‌ها بر لبه‌ی دیگ‌های مسی و هُل دادن درهای قابلمه ردوبدل می‌کردند.آشپزخانه‌ی آن‌ها مدل مینیاتوریِ یک استبداد اربابی بود؛ جایی که خدمت‌گزار، اربابِ مطلقِ مراجع می‌شود. وقتی منابع کم است و هیچ نظارت کیفی در کار نیست، آدمِ فرودست برای بازپس‌گیری حس قدرتی که در زندگی از او ربوده شده، دست به تحقیرِ ریه‌رِیه‌ی مشتری می‌زند. از نگهبان شیفت شب تا مدیر ارشد مهندسی، رأس ساعت دوازده‌ونیم باید با نظمی اردوگاهی قطار می‌شدند، سینی‌های استیل چندبخشی را می‌گرفتند، صدای شلیکِ ملاقه‌ی عدس‌پلو را تحمل می‌کردند و در سکوت کامل غذا را فرومی‌دادند. کوچک‌ترین اعتراضی به شوری یا سردی غذا، بهای نامرئی‌اش را در هفته‌های بعد می‌پرداخت: محرومیت از سهمیه‌ی گوشت.اما بحران واقعی، «آیین آب‌جوش» در ساعت نه تا نه و ربع صبح بود. هر واحد باید سفیری به این قلعه می‌فرستاد تا چند لیتر آب‌جوش گدایی کند. برادران پاشایی آب‌جوش را حق پرسنل نمی‌دانستند؛ به چشم اکرامی می‌دیدند که از جانب خودشان نازل شده است. نماینده‌های واحدها معمولاً با صورت‌های برافروخته، کتری‌های نیمه‌پر و گوش‌هایی سرخ از نیش‌وکنایه‌های پیرمردها بازمی‌گشتند.و در آن صبح سرد، دام به راه افتاد. همکارانم که یک هفته تمام با نگاهشان از روی من رد می‌شدند، ناگهان فاصله‌ی فیزیکی را شکستند. یکی‌شان با لحنی که تملق و صمیمیت ساختگی از آن چکه می‌کرد نزدیک شد:«مهندس جان… خودِ قاسم‌آقا دیشب به بچه‌های شیفت گفته این پسره که تازه اومده خیلی جذبه داره؛ از چشماش معلومه یه خطی بالا وصله، نمی‌شه باهاش دهن‌به‌دهن شد… خوش به حالت واقعاً، اینا جلو هیشکی کوتاه نمی‌ومدن. مهندس، ما که هر روز می‌ریم کلی خوار و خفیف می‌شیم، دمت گرم، این کتری رو بردار خودت برو یه حالی ازشون بگیر…»منِ بیست‌ودوساله، تشنه‌ی یک هویت، دامی را که با مهارت پهن کرده بودند دیدم و قدم در آن گذاشتم. وقتی سازمانی به آدمی هویت حرفه‌ای نمی‌دهد، او هویت را در افسانه‌های خیالی از هیبت و اقتدار شخصی می‌جستجو می‌کند. من واژه‌ی «مهندس» را که با تحسین ادا می‌شد، مثل مدال افتخاری بر سینه‌ام حس کردم. اینکه پست‌ترین وظیفه‌ی خدماتی ممکن ــ حمل کتری آب‌جوش ــ به من محول شده بود، زیر پرده‌ی ضخیم توهمی پنهان ماند که این‌بار مرا فریب داده بود: من سفیر مقتدرم، نه پادوی واحد.کتری زردِ رنگ‌ورورفته را که جرمِ سال‌ها بر بدنه‌اش نشسته بود، مثل مشعل پیروزی برداشتم. حیاط وسیع و آسفالت ترک‌خورده‌ی میان سوله‌ها را با گام‌هایی استوار طی کردم. از پشت پنجره‌های غبارگرفته، نگاه کارگران را تصور می‌کردم که به این منجی جوان خیره شده‌اند.وارد سلف شدم. قاسم پشت کانتر بود، با پیش‌بانی زرد و خیس. کتری را با طمأنینه‌ای تئاتری و بدون کلام روی استیل کوبیدم و مستقیم در مردمک‌های خسته‌اش خیره شدم. قاسم مکثی کرد، نگاهی به چهره‌ی مصمم و بادکرده‌ی من انداخت، شیر سماور تنوره‌ای را تا انتها گشود، کتری را تا لبه پر کرد، با شتاب روی پیشخوان هل داد و رویش را برگرداند. سکوت محض بود.پیروزی قطعی به نظر می‌رسید. آدمی در تمنای اثبات بزرگی‌اش، هر نشانه‌ای را به نفع توهم خود مصادره می‌کند؛ من هم سکوتِ ناشی از رخوت پیرمرد را کرنشِ او در برابر جذبه‌ی خیالی‌ام تعبیر کردم.این نمایش تراژیک پنج روز ادامه یافت. روزی پانزده دقیقه نقش «شوالیه‌ی آب‌جوش» را بازی می‌کردم؛ همکارانم با واژه‌ی «مهندس» قند در دلم آب می‌کردند و کتری پر می‌شد. در تمام ساعات دیگر روز، انزوا و بی‌کاری و طرد سر جایش بود، اما من با سرمستی‌ی زودگذرِ همان چند دقیقه‌ی تحسین پوشالی روزگار می‌گذراندم؛ ضعیف‌ترین حلقه‌ی زنجیر بودم و زنجیر از من سربارِ نامطلوب را سبک می‌کرد.تا دوشنبه‌ی بعد.کتری به دست، با همان ژست فاتحانه وارد شدم. هوا گرفته بود و بوی تند گازوئیل با بخار پیازداغ درهم‌آمیخته بود. قاسم تنها بود؛ با کاردی بزرگ، چربی‌های گوشت یخ‌زده را جدا می‌کرد. کتری را روی پیشخوان گذاشتم و سینه‌ام را جلو دادم.قاسم دست از کار کشید. کارد را آرام روی تخته‌ی ساطوری گذاشت، دست‌های چربش را به پارچه‌ای که به کمر بسته بود کشید و به سمتم آمد؛ اما نه با دستپاچگی، بلکه با سنگینی و طمأنینه‌ای که فقط در مردان سال‌خورده‌ی کارگری دیده می‌شود. سرش را نزدیک آورد. در چشم‌های کم‌سویش ذره‌ای ترس نبود؛ فقط شفافیتی عریان بود که مستقیم به نادانی من نگاه می‌کرد.با صدایی خفه، زنگ‌زده و آرام گفت:«پسر جان… همکارات سرِ کارت گذاشتن. این کله‌خراب‌ها هر سال یه تازه‌واردو مهندس‌مهندس می‌کنن که حمالی آب‌جوششونو بکنه و خودشون غر نشنون. این کتری رو ببر، به اون زرنگ‌ها هم بگو قاسم گفت نوبتی پاشید بیاید آب بگیرید؛ دیگه من کتری به دست هیچ‌کس نمی‌دم.»شیر سماور را چرخاند، آب جوش با خشم سرازیر شد، در کتری را محکم جا انداخت و بی‌آنکه نگاهم کند، برگشت سر وقت گوشت‌ها.هوا ناگهان از اکسیژن خالی شد. هیچ دیواری فروننریخت و صدایی بلند نشد، اما کل کاخ مقواییِ عزت‌نفسی که در یک هفته با واژه‌های جعلی ساخته بودم، پودر شد. دسته‌ی کتری دستم را می‌سوزاند، اما گرمایش دیگر حس غرور تولید نمی‌کرد؛ داغیِ مسلخ بود.حالا مناسبات شفاف شده بود: من هرگز همکاری مقتدر نبودم؛ صرفاً ابزاری ارزان بودم در دست کارمندانی که برای فرار از زحمت یک وظیفه‌ی روزمره، گرسنگیِ عاطفی جوانی منزوی را مصرف کرده بودند. این است ذات محیط‌های کاری بدون شایسته‌سالاری: وقتی سیستم نه عدالت دارد و نه ارزیابی واقعی، انرژی آدم‌ها به جای خلق ارزش، صرف تله‌های روانی، دسته‌بندی‌های غیررسمی و استثمار ضعیف‌ترین عضو می‌شود.به حیاط آمدم. دیگر روی ابرها راه نمی‌رفتم؛ روی آسفالت سرد و خیس قدم برمی‌داشتم.درِ شیشه‌ای واحد کنترل کیفیت را با هل‌دادنی آرام باز کردم. فضای سالن ساکت بود، اما چشم‌ها بلافاصله به سمت من چرخیدند. همکارِ باسابقه، همان که مهندس‌مهندس‌گفتن‌هایش گوش فلک را کر کرده بود، با نیشخندی گشاد و حرکتی دستپاچه از جایش بلند شد، چند گام جلو آمد و با تمسخری آشکار دست گشود:«به‌به… دست مریزاد مهندس! دیدی گفتم حریف تو نمی‌شن؟ بیارش بالا که هلاک شدیم از بی‌چایی… بده من کتری رو…»درست روبه‌رویش ایستادم. فاصله‌مان کمتر از یک قدم بود. در چشم‌هایش خیره شدم؛ چشم‌هایی که عمری در سایه‌ی امنِ میان‌مایگی زیسته بودند و بقایشان را در تحقیرِ آرام و پنهان دیگران می‌جستند. هیچ خشم یا هیجانی در چهره‌ام نبود؛ فقط خونسردی‌ای خشک و بُرنده.بی‌آنکه نگاهم را از نگاهش بردارم، دستم را آرام به جلو و کمی پایین متمایل کردم. پنجه‌ام روی دسته‌ی باکالیتی کتری شل شد و زاویه‌اش تغییر کرد.آبِ داغ با صدایی پرطنین، شُرشُرکنان بر کف سیمانی سالن ریخت. بخار غلیظی از برخورد آب جوش با بتن بلند شد و بوی نم و سیمانِ داغ، فضا را پر کرد. جوی باریکی از گل‌آب و براده‌های شسته‌شده به سمت کفش‌های چرمی همکارم جاری شد و او با بهتی هولناک، نیمی از قامتش را پس کشید.سکوتی ناگهانی و خفه‌کننده کل سالن را بلعید. تکنسین خط تولید، مسئول انبار و حتی کارگران پشت دستگاه‌ها دست از کار کشیدند. تمام نگاه‌ها روی گودال آب جوش و کتریِ خالی قفل شد. هیچ دادی زده نشد و هیچ شیشه‌ای نشکست؛ اما یک سازوکار بیمارِ بهره‌کشی، با همان مایع جوشان شسته شد و به فاضلاب رفت.کتری خالی را روی زمینِ خیس گذاشتم؛ صدای فلزی کوتاهی داد و آرام گرفت. نگاهم را برای آخرین بار از چهره‌ی یخ‌زده‌ی همکارم و سکوت بهت‌زده‌ی بقیه گرفتم، به سمت کمد شخصی‌ام رفتم، کتم را برداشتم و بدون کلمه‌ای از در بیرون زدم. آب جوش روی سیمان دود می‌کرد، اما در درون من، تمام آن وهمِ بیست‌ودوسالگی برای همیشه منجمد شده بود.مخلص امین ظاهری ---امین ظاهری amin zaheriامین ظاهری amin zaheriThu, 08 Oct 2026 17:50:40 +0330https://virgool.ir/@Aminzaheri/لب-همان-لب-بود-اما-بوسه-اش-گرمی-نداشت-qphucmefsfi3پیش درآمد :(تصمیم داشتم با این پست یک فایل صوتی هم باشد اما بارها بارها و بارها !!تلاش کردم و امکان آپلود فایل فراهم نشد .متاسفم لذا خواهشمندم در صورت امکان آهنگ (آمد اما)استاد بنان را که این پست به نوعی برشی از زندگی سراینده شعر آن اثر است را بشنوید .ممنونم)هر کس معشوق خویش را به شیوه‌ای روانه‌ی دیار عدم می‌کند: یکی با ناز، یکی با نیاز؛ یکی با خنجرِ فراق و دیگری با حریرِ آغوش. و چه بسیار که دلداده، درست در آن دم که گمان می‌برد کاروانِ وصال به مقصد رسیده، نادانسته تیغ بر گلوی عشق می‌کشد.تهرانِ آن عهد، شهری بود از دالان‌های پیچ‌درپیچ، باغ‌های محصور در خشتِ خام و شب‌هایی که در سایه‌روشنِ چراغ‌هایی تک و توک و گذرِ سنگینِ کالسکه‌ها جان می‌گرفت. در این شهر، مردی می‌زیست از اهل دیوان؛ صاحب‌منصب، صاحب‌وقار و پیراسته به خط و فضل. روزها در دستگاه ادارات، رقمِ احکام می‌زد و حسابِ دیوان می‌رسید؛ اما شب‌ها، چون هیاهوی پایتخت در تاریکی فرو می‌نشست، به ساحتِ شعر پناه می‌برد. با اربابِ هنر، اهلِ ساز و نغمه‌سرایانِ نامی الفتی دیرین داشت. در بزم‌های اهل ذوق پای می‌گذاشت، به زخمه‌ی تار دل می‌سپرد و گوش به هفت گاه و پنج آوازش می‌داد؛ اما در دایره‌ی خودفروشان نمی‌نشست. طبعش بلندتر از آن بود که متاعِ جان را به تحسین‌های زودگذرِ مجالس بیامیزد.او دفتری سوای دفترهای دیوان داشت؛ اوراقی پنهان از چشم اغیار که در آن نه از مدح اکابر نشانی بود و نه از شکوه روزگار. خط‌به‌خطِ آن دفتر، شرحِ اشتیاقی خاموش بود که سرتاسرش به نام یک تن رقم می‌خورد؛ همان که مطلع و مقطعِ تمامِ احوالش بود.آن یک تن، خاتونِ خانه‌اش بود.زنی با شوکتی غریب و جمالی که کلام در بیانش لکنت می‌گرفت. چون به اندرونی یا مجلسی درمی‌آمد، آینه‌ها در حسرتِ بازتابش غرق می‌شدند و شعله‌ی شمع‌ها از شرمِ روشنیِ روی او فرو می‌نشست. مرد، او را با مهری ژرف و استوار دوست می‌داشت؛ نه از آن شورهای سطحی که با تبی درمی‌گیرند و با بادی فروکش می‌کنند، بلکه از جنسِ آتشی پنهان در بنِ سنگ. در کارهای خانه با خاموشی طوافش می‌کرد و در خلوت، برایش غزل می‌ریخت. اما زن، این حریرِ کلمات را تنها تفننِ طبعی ادیبانه می‌پنداشت و هرگز درنیافت که هر بیت، سندی است از جان‌فشانی‌های پوشیده‌ی شوی خویش.آدمی را عادتی است غریب: نعمتی را که هر روز برابر چشم است، نادیده می‌انگارد. حضورِ مداوم، خود حجابِ دل می‌شود؛ و بسا گوهرِ نایاب که در غبارِ عادت، کم‌بهاتر از حبابی در دوردست جلوه می‌کند.در شبی از شب‌های چله، مجلسی از صاحب‌دلان و خنیاگران برپا بود. بوی عود با نوای سه‌تار و عطرِ چای قندپهلو آمیخته بود. مرد در گوشه‌ای از تالار، میان یارانِ اهل ادب، در بحرِ تصنیفی نو و چندوچونِ عروض  شعر غرق بود، و زن، آن‌سوتر، میان بانوهای دیگر نشسته بود؛ چون ماهتابی که به دورش سیارها طواف میکردند و ستاره ها محو تماشای نگاهش .در آن میان، جوانکی  نیز از ولایاتِ شمال پای به مجلس گشوده بود؛ بذله گو ، چرب‌زبان، آراسته به جامه و جسارت، و با نگاهی که طغیانِ دریا و عصیانِ بادهای کرانه را در خود داشت. جوان با زن هم‌سخن شد. از راه‌های مه‌گرفته گفت، از تلاطمِ موج‌ها و از بی‌پرواییِ رفتن؛ آن‌چنان که در گوش زن، سخنانش طنینِ واژه‌هایی را یافت که سال‌ها بود در آیینه‌ی آرامِ زندگی با همسرش جست‌وجو نکرده بود: عطشِ تماشا و هوسِ حادثه.گاه دلِ انسان نه در پی کمال، که در پی غفلت از ملال می‌دود؛ و نامِ این گریزِ سبک‌سرانه را عشق می‌نهد تا بر رسواییِ خویش نقابِ تقدس بکشد.جرقه‌ای در خفا فروافتاد. و امان از جرقه ای که بر خرمن نرم پنبه و بی رحمی باروت برقصد .چندی نگذشت که آن نگاه‌های گذرا به قرارهای نهان پیوند خورد. زن، بی‌خبر از عاقبتِ گرداب، پای از حریمِ امنِ خویش بیرون کشید و سر به سودایی باطل نهاد.و شد آنچه نباید تن ها در بستر فحشا لغزید و فقط عاقلان دانند که در کام خاین  شیرین افتد  آن زهر لیک آسان نمود اول ولی افتاد مشکل ها . .خداوندا کجا بودی تو آن دم ؟اگر من جای تو بودم برای خاطر مردی که میدانی و میدانم  جهان هر دو را آنی سیه کردم .عجب صبری خدا داری تو خود گفتی زنا زشت است و (وَمَنْ يَفْعَلْ ذَٰلِكَ يَلْقَ أَثَامًا) پس چرا ؟غروبی سرد، چون مرد از بیگاری به سرای بازآمد، کوبه‌ی در را زد و پاسخی نشنید. عمارت، در سکوتی مرگ‌بار فرو رفته بود. بر روی میزِ ماهوت، تکه‌کاغذی بود با چند سطرِ شتاب‌زده و خطی که به لرزه شباهت داشت.مرد کاغذ را خواند.یک بار...دوبار...و دیگر بار؛ نه بدان سبب که در فهم کلمات درمانده بود، بلکه بدان رو که روانِ آدمی در برابر فاجعه، سدّی از ناباوری می‌کشد تا یکباره فرو نریزد.سپس بر سرِ همان صندلی وا رفت. دفترِ غزل‌هایش را گشود و قلمدانِ لاکی را باز کرد؛ اما بنانش خشکید و مرکب در نوکِ قلم دلمه بست. شاعر بی‌کلمه شد ،گویی زبانش مردو بی‌شعری مرگی است بی‌تشییع و بی‌مزار برای شاعر .ایام گذشت و مرد ، آب شد؛ بی‌آن‌که فریادی برآورد یا جامه‌ای بدرد. هنوز بر اصل مانده بود هرچند از اسب با شدت و حدت زمینش زده بودند   هنوز پاسخِ تعارفاتِ اعیان را با نزاکت ادا می‌کرد؛ اما در عمقِ نگاهش خرابه‌ای دهان باز کرده بود که جز بادِ ویرانی در آن نمی‌وزید. دیگر نه در مباحثه‌ی یاران وارد می‌شد و نه بر نغمه‌ای سر تکان می‌داد.یارانِ صاحب‌سِر را دل به حالش بسوخت. یکی از ایشان گفت:«این مرد را دریابید؛ که آتش از درون به مغزِ استخوانش رسیده و اگر دم برنیاورد، خاکستر خواهد شد.»پس دو تن از دوستانِ وفادار عزمِ چاره کردند و پیِ گمگشته رفتند. سرانجام ردّ پای زن و جوان را در مهمان‌خانه‌ای کنارِ خزر یافتند. جوان را دیدند که بر ایوانی مشرف به آب، بی‌خیال از جهان و سیر از اندام زن چون کفتاری  کنجی لمیده. چون نامِ زن را پیش کشیدند و از رسمِ وفا پرسیدند، لبخندی زد از سرِ نخوت؛ لبخندی که نه نشانی از عاشقی در آن بود و نه پروایی از تباهی. گفت:«من نه زنجیری بر پایش نهاده بودم و نه قباله‌ای بدو داده‌ام. خود به پای خود آمد و اینک نیز اگر راهِ بازگشت گیرد، گردی بر دامانِ من نمی‌نشیند.»دوست دریافت که زن در چشمِ آن جوان، نه قبله‌ی آرزو که بازیچه‌ای فصلی و همدمی یک شبه  بوده است؛  چون موجی که بر ساحل تن فروریخته و کف کرده و رفته است.پس به خلوتِ زن راه یافتند و پرده از حقیقت برداشتند:«آن‌که به سودایش خانه را به خاک نشاندی، تو را جز به چشمِ هوسی زودگذر ندید. اما آن‌که در تهران چشم بر آستانه دارد، روزبه‌روز ذرّه‌ای از جانش را به پیشواز چون تویی می‌فرستد. اگر بازنگردی، بارِ خونی خاموش تا ابد بر دوش  وجدانت سنگینی خواهد کرد.»زن آن شب زار گریست. اشکی نه از سرِ عشقِ بازیافته، بلکه گریه‌ای تلخ از خفّتِ غفلت؛ گریه‌ی مسافری که ناگهان درمی‌یابد تمامِ دارایی‌اش را در قمارخانه‌ای بین‌راهی به باد داده و دست‌خالی در ظلمت رها شده است.سپیده‌دمان،  بار بست و روی به خانه نهاد.اما افسوس که رفتن به گامی میسر می‌شود و بازگشتن، گاه در گنجایشِ عمری نمی‌گنجد.تقه‌ی در به صدا درآمد.و دل مرد لرزید مرد در را گشود. قامت کشیده بود، اما تکیده؛ رخسار زرد و دیدگانی که ماه‌ها بود رنگِ خوابِ خوش ندیده بودند. زن را در چارچوب دید. هیچ نگفت. نه خطابی، نه عتابی، نه خشمِ مردانه‌ای و نه حتی برقی از اشتیاق در نگاهش تابید. تنها قدمی به پس نهاد و راه را گشود تا زن پا به درون بگذارد.همین.سکوت، برهنه‌تر از هر تازیانه‌ای بر جانِ زن فرود آمد.آن شب خانه به ظاهر همان بود: چراغِ لاله می‌سوخت، سماورِ ورشو دم می‌کشید و سفره گسترده بود. اما در هوای آن اتاق، بوی عشق ذبخ شده  پیچیده بود؛ بوی جنازه‌ای که دفن نشده بود.زن از شرم و التجا دست پیش آورد؛ مرد دستش را گرفت، اما  انگشتانش سرد و بی‌رمق ماندند. زن سر بر شانه‌ی او نهاد؛ شانه سر جایش بود، اما دیگر آن تکیه‌گاهِ استوار که عالم را از یاد می‌برد، نبود. صخره‌ای بود بی‌حس.هنگامِ خواب کنارِ هم در بستر لغزیدند. میان تن‌ها فاصله‌ای نبود، اما میان جان‌ها، فرسنگ‌ها بیابانِ برهوت دهان گشوده بود. مرد دیده بر هم نهاد و آن شب‌های وصل را به یاد آورد که با هر دمِ زن، جان می‌گرفت و تا صبح از فرطِ شادکامی پلک بر هم نمی‌گذاشت. اکنون نیز آن نفس بر گردنش می‌خورد، اما بادِ زمستان بود بر مزار. نفس، نفس بود؛ اما جان، پر کشیده بود.پاسی از شب گذشته، مرد بی‌صدا از بستر جدا شد و به اندرونیِ خلوتِ خویش رفت. چراغی افروخت، قلم در دست گرفت و پس از ماه‌ها جمود، قطره‌های خونینِ دل را بر صفحه‌ی کاغذ دوانید. نوشت و بارید، تا آن‌گاه که اذانِ صبح از گلدسته‌های شهر برخاست.آنچه بر آن کاغذ ریخت، بعدها با زخمه‌های تار و آوازی داغ‌دار در کوی و برزن پیچید.  کسی چه دانست از آن‌که سوگ‌نامه‌ای بود بر تابوتِ عشقی که تنِ معشوقش بازگشته بود، اما روحش هرگز.و مطلعِ آن دردنامه این بود:آﻣﺪ اﻣﺎ در ﻧﮕﺎﻫﺶ آن ﻧﻮازش ﻫﺎ ﻧﺒﻮدآﻣﺪ اﻣﺎ در ﻧﮕﺎﻫﺶ آن ﻧﻮازش ﻫﺎ ﻧﺒﻮدﭼﺸﻢ ﺧﻮاب آﻟﻮده اش را ﻣﺴﺘﻰ روﻳﺎ ﻧﺒﻮدﻧﻘﺶ ﻋﺸﻖ و آرزو از ﭼﻬﺮه ی دل ﺷﺴﺘﻪ ﺑﻮدﻋﻜﺲ ﺷﻴﺪاﻳﻰ در آن آﻳﻴﻨﻪ ی ﺳﻴﻤﺎ ﻧﺒﻮدﻟﺐ ﻫﻤﺎن ﻟﺐ ﺑﻮد اﻣﺎ ﺑﻮﺳﻪ اش ﮔﺮﻣﻰ ﻧﺪاﺷﺖوالخزن در خانه ماند و مرد نیز ماند. عمارت پابرجا بود، اما حریمِ دل ویران شده بود.  دو تن، چون دو شبحِ سرگردان، هر شب زیر یک سقف بالین می‌نهادند و روزها محتاطانه از کنارِ سایه‌ی یکدیگر رد می‌شدند؛ مبادا خراشی بر این زخمِ کهنه بیفتد.مرد شب‌ها، چون زن به خوابِ گران می‌رفت، قلم برمی‌داشت و زیر لب زمزمه می‌کرد:«هر کس معشوقِ خویش را به شیوه‌ای به دیار عدم می‌فرستد.او مرا با رفتن کُشت؛  و من او را با پذیرفتن.او با ترکِ خانه، جانم را ستاند؛  و من با گشودنِ در، حرمتِ بازگشتش را در آتش نشاندم.هیچ‌یک به خاک نرفتیم؛  اما عشق، در این میان، جان داد.»از آن ماجرا، در طاقچه‌های تاریخِ این شهر، تنها همان نغمه بر جای ماند؛ سروده‌ای برای زنی که در را گشوده بود و به خانه درآمده بود، اما دیگر هرگز به درونِ دل راه نیافت.چه بسا آدمی پندارد که به خانه بازگشته است؛  غافل از آن‌که خانه، خشت و گل نیست؛ خانه همان نگاهی است که چون بمیرد، تمامِ سقف‌های جهان بر سرت آوار خواهند شد.مخلص امین ظاهریامین ظاهری amin zaheriامین ظاهری amin zaheriWed, 07 Oct 2026 14:52:53 +0330https://virgool.ir/@Aminzaheri/سهمِ-بازماندگان-از-سکوت-یک-پلان-خانه-پس-از-رفتنِ-بی-بی-zisdcpblhrc9صبحِ روزِ بعد از هفتم بود و آفتابِ کِسل و خاکستری، خودش را مثلِ گربه‌ای کِزکرده انداخته بود روی فرشِ کهنه‌ی کرمانی. خانه دیگر بوی او را نمی‌داد. عطرِ خوشِ نبات‌داغ و هل، بویِ گل‌گاوزبانِ جوشیده در قوریِ گل‌سرخیِ شاه‌عباسی، جایش را داده بود به تندیِ گزنده‌ی وایتکس و تیرگیِ گلابِ ماسیده در گلویِ استکان‌هایِ دسته‌دارِ چای‌خوریِ ختم. نمِ راه‌پله از باز ماندنِ درها بالا کشیده بود و به تنِ دیوارهای گچی می‌نشست؛ انگار خانه پیش از آنکه ما دست به تنش بزنیم، خودش عرقِ سردِ رفتن ریخته بود.من بودم و فخری، با پاهای بی‌رمق و دست‌هایی یخ‌کرده وسطِ این هالِ دلمُرده. پیشِ پایمان دو رول نایلونِ سیاه و ضخیم زباله، یک ماژیکِ قرمزِ روغنی و شش تا کارتنِ موزیِ نم‌کشیده که از زیر دستِ  سیدمرتضایِ میوه‌فروش آورده بودم، دهان کجی می‌کردند. هیچ شباهتی به بچه‌های داغدار نداشتیم؛ دو تا مأمورِ تأمینِ خسارت بودیم، آمده با صورتی سنگی و حالی بی هویت ، تا هست‌ونیستِ زنی را که غیابش مثلِ بارِ سنگینِ یک عمارت روی گرده‌مان آوار بود، مصادره کنیم و مهرِ ابطال بزنیم.فخری با صدایی که از تهِ چاه درمی‌آمد، گفت: «داداش، عقل حکم می‌کنه دسته‌بندی کنیم. : اولی یادگاری‌ها؛ دومی بخشیدنی برای مستحق و اهلِ ثواب؛ سومی هم اسقاطی و دورریختنی.» گفتم: «باشد.» خیال می‌کردیم با یک خط‌کشِ آهنی و دو تا فرمولِ امروزی می‌شود چهل سال زندگی را سوا کرد. غافل از اینکه خاک، تنِ این خرت‌وپرت‌ها را بو کشیده بود و اشیاء، هارتر و لجوج‌تر از آن بودند که تن به این ریاضیاتِ بی‌حیا بدهند. ماده و هستی در برابرِ نیستی دندان نشان می‌داد؛ مقاومت می‌کرد، درست مثلِ خودِ او که با ناخنِ شکسته تا آخرین نفس لبه‌ی چادرش را ول نکرده بود.بالای طاقچه، روبه‌روی آینه‌ی لک‌افتاده‌ی قدنما، یک قوطیِ  وازلینِ بود؛ درب آن  شُل و نیمه‌باز. سرانگشت زدم؛ چربی‌اش هنوز بوی پمادِ ویکس و رزماری می‌داد. یک هلالِ عمیق و کج روی سطحِ مومی و زردش جا مانده بود؛ ردِ دقیقِ بندِ انگشتِ سبابه‌یِ ورم‌کرده‌ی زنی که شب‌ها از دردِ استخوان‌سوزِ آرتروز تا اذانِ خروس‌خوان بالشش را گاز می‌زد و کلمه‌ای «آخ» به نافِ ما گره نمی‌زد. حالا من با این اثرِ انگشتِ چربِ ماسیده چه می‌کردم؟ می‌انداختمش توی شکمِ کیسه‌زباله‌ی سیاه؟ نامردی بود، بی‌حرمتی بود، انگار گلویِ جنازه‌اش را زیر خاک فشرده باشم. نگه‌اش می‌داشتم؟ آخر کجای زندگیِ بیست‌متریِ بزک‌شده‌ی من و فخری یا بقیه جا برای ساختنِ امامزاده از یک قوطی وازلینِ گندیده بود؟ چادرنمازِ گل دارش  را از روی سجاده‌ی ترمه برداشتیم؛ گل‌های ریزِ بنفشش انگار از زیرِ آب نگاهت می‌کردند. بویِ خاکِ باران‌خورده‌ی کربلا، بویِ کهنگیِ عرقِ پیشانی و موهایِ حنابسته‌اش از میانِ پودهای نخ بیرون می‌زد. تا کردیم و توی بقچه گذاشتیم، اما کدام‌یک از زنها این روزگار طاقت دارند این بارِ حیا و حُجب را روی سرشان نگه دارند؟ چادر میانِ دست‌های ما بی‌وطن شده بود.قفلِ ماجرا اما درِ کمددیواریِ تاریکِ پستو بود؛ همان گنجینه‌ای که کلیدِ کوچکِ برنجی‌ کله تاجی اش سال‌های سال، بی‌آنکه حرفی زده شود، زیر گوشه‌ی لچکی پادری خفته بود. در که با قیژقیژِ کهنه‌ای باز شد، بویِ نفتالین و اسطوخودوس ریخت توی سینه‌مان. کشوی پایینی، زیر انبوهِ قواره‌پارچه‌های فاستونی و چادرهای رنگی  که بی‌بی برای روزِ مبادا و عروسیِ بچه‌ها انبار کرده بود و عاقبت هم نپوشید، یک جعبه‌ی فلزیِ گزِ اصفهان لم داده بود؛ نقاشیِ رنگ‌ورورفته‌ی میدانِ نقشِ جهان رویش پیدا بود.درش را با احتیاط، مثلِ باز کردنِ درِ تابوت، پس زدم. نه طلای هجده‌عیارِ شاه‌پسند داشت، نه سندِ منگوله‌دارِ باغِ شهریار، و نه انگشترِ عقیقِ خطی. همه‌اش اوراقِ محرمانه‌ی زنی بود که چهار دهه، در همین چاردیواری، تنهاتر از سنگِ کفِ رودخانه روزگار گذرانده بود. هفت قطعه عکسِ پرسنلیِ ۳×۴ با ته‌رنگِ خاکستری و لبه‌های دالبر؛ من با آن کتِ یقه‌انگلیسیِ گشاد و فخری با مقنعه‌ی چانه‌دارِ دبستان که چشم‌هایش از ترسِ فلاشِ دوربین گرد مانده بود. کنارِ عکس‌ها، تکه‌ای نباتِ زعفرانیِ سنگ‌شده در زرورق و چند کاسبرگِ خشکیده‌ی گل‌پَر از بستِ نوابِ مشهد، پیچیده میانِ یک دستمال‌یزدیِ گل‌دار. و زیرِ همه‌ی این‌ها، تلی از قبوضِ زرد و کاهیِ آب و برق، که از سالِ شصت‌وشش تا همین زمستانِ پارسال، ریال به ریال‌شان با خودکارِ بیکِ آبی و خطی شبیه پایِ کلاغ خط خورده و امضای «پرداخت شد» پایشان نشسته بود.میانِ کاغذها یک دفترچه‌ی چهل‌برگ با جلدِ مشمعیِ لاکی پیدا شد. خطِ زنانه، بی‌سوادوار اما شسته‌رفته و محکم: «سه تُمان بابتِ تعمیرِ کفشِ رضا: پس داده شد.» «قرضِ مریم برای شهریه‌ی دانشگاهِ اول پاییز: ،  پرداخت شد.» «پنج کیلو  بادمجان و نیم کیلو سیر لوازم ترشی  :  حساب تسویه شد، خدا را شکر.»ما را بگو که عمری سر تکان می‌دادیم و پشتِ سرش می‌گفتیم بی‌بی خسیس و کهنه‌پرست شده؛ می‌گفتیم خست دارد، چرا که لامپِ بیست‌واتیِ راهرو را خاموش می‌کند و توی ظلماتِ دهلیز کورمال‌کورمال راه می‌رود؛ چرا آن کاسه‌بشقاب‌هایِ گلسرخی و دیس‌هایِ بارفتنِ جهیزیه‌اش را از گنجه بیرون نمی‌آورد و آبگوشت را در پیاله‌ی ملامینِ لب‌پریده می‌کشد؛ چرا کیسه‌هایِ نایلونیِ دسته‌دار را با آبِ سرد می‌شوید و روی بندِ حیاط پهن می‌کند تا آفتاب بخورند. خاک بر سرِ غفلتِ ما! این‌ها امّلی نبود، صرفه‌جوییِ ناشی از خست نبود؛ تاوانِ وحشتِ بی‌پایانِ زنی بود که مثلِ بید از «سربار بودن» می‌لرزید. زنی از تبارِ نجابت‌هایِ کور، که تمامِ هستی‌اش را جمع کرده بود، مچاله شده بود در گوشه‌ی تاریکِ اتاق تا مبادا سایه‌اش هزینه‌ای بیندازد روی دخل‌وخرجِ این بچه‌های شهریِ نفهم . تمامِ سال‌ها زیر لب خوانده بود: «بی بی، من که پام لبِ گوره، همه‌چی دارم، شما به فکرِ خودتون باشید، مدیونید اگه بخواید دست تو جیب کنید...» و ما، چه با فراغتِ بال و چه با خودخواهیِ موذیانه‌ای، این تعارفِ خونین را قبول کرده بودیم و سرمان را انداخته بودیم زیر.غروب پاییزِ زودرس  که پنجه کشید روی شیشه‌های مات، خانه شبیه بیابانِ لوت شده بود؛ لوتِ کارتن‌های بسته‌بندی با نوارهایِ چسبِ پهنِ قهوه‌ای که دهان‌شان مثلِ زخم‌های التیام‌نیافته بسته شده بود. فخری نشسته بود گوشه‌ی قالیچه‌ای که حالا حاشیه‌هایش پر از دلمه‌های خاک و گچِ اسباب‌کشی بود. قندانِ بلورِ لاله عباسی را که یک لَبَش پریده بود و بی‌بی همیشه تویش قندِ هل‌زده می‌ریخت، چسبانده بود به سینه‌اش و هق‌هق می‌کرد. بی‌صدا، از تهِ دل. برای مردنِ بی‌بی گریه نمی‌کرد؛ برای این می‌سوخت که ما چهل سال آزگار زیرِ طاقِ این خانه با او نفس کشیدیم، چای خوردیم و از سرِ بی‌حوصلگی جوابِ احوالپرسی‌اش را دادیم، اما فقط امروز، میانِ خاکروبه‌های این گنجه و بوی تندِ نفتالین، فهمیدیم این زنی که مادر صدا می‌زدیم، در حقیقت کی بود؛ چه اندوهِ زلال و بی‌پناهی را در خلوت بالا آورده بود و از ترسِ خفتِ دین‌داری، تنش را مثلِ یک بقچه‌ی مچاله از جلوی پای ما پس کشیده بود.کارتن‌ها را بستیم و بارِ وانت کردیم، غافل از اینکه وقتی چراغِ خانه‌ی مادری خاموش می‌شود و درش با کلیدِ غریبه قفل می‌گردد، آنچه برای بچه‌ها می‌ماند کاسه و دیگ و چرخِ خیاطیِ کاستور نیست؛ بارِ گرانِ یک شرمندگیِ ابدی است، شبیه تکه‌سنگی داغ، که تا دمِ گور گوشه‌ی سینه‌ات جزغاله می‌شود و راهِ گلویت را می‌بنددمخلص امین ظاهریپ. ن: این روایت، صحنه‌ای واقعی است که در نوجوانی شاهدش بودم؛ خواهر و برادری را می‌دیدم که پس از مرگ مادرشان، میانِ اشیای خاموشِ خانه، زندگیِ او را جمع می‌کردند و در کارتن‌ها می‌بستند.آن روز نمی‌دانستم خانه را می‌شود بست و ترک کرد، اما سکوتِ مادر را نه.امین ظاهری amin zaheriامین ظاهری amin zaheriSun, 04 Oct 2026 16:44:50 +0330https://virgool.ir/@Aminzaheri/دست-بندِ-زمان-تأملی-در-اسارتِ-مچ-auu6r4yrxmnfبه مچ دست که می‌نگرم، پیش از هر چیز باریکه‌ای از گوشت و استخوان می‌بینم؛ بسترِ رگی آبی‌رنگ که بی‌صدا می‌تپد و تنها گواه مستقیم تن به زنده بودن در این دم است.مچ، گذرگاه غریبی است؛ نقطۀ اتصال آگاهی به جهان ماده، لولای اراده که درون را به بیرون وصل می‌کند. با همین دست است که در جهان دخل و تصرف می‌کنیم: می‌نویسیم، چوب را می‌تراشیم، سنگی برمی‌داریم، تن دیگری را در آغوش می‌کشیم یا به نشانۀ بدرود تکانش می‌دهیم.بااین‌حال، درست بر گلوگاه این ابزارِ آزادی و بر فراز سرچشمۀ نبض، سالهاست حلقه‌ای از چرم و فلز نشانده‌ایم تا خرد شدن پیوستۀ هستی را گوشزد کند. ساعت مچی تنها ابزاری برای تنظیم امور روزمره نیست؛ تجسد مادیِ پیمانی نانوشته است میان انسان و انضباطی خودخواسته.---گلوگاه نبض و بندگاه عملنشاندن زمان بر مچ، اتفاقی از سر تصادف نبود. ما زمان را بر سینه نیاویختیم تا با طپش قلب هم‌نوا شود، و بر پیشانی نچسباندیم تا افق دیدمان را اشغال کند؛ آن را درست بر مفصل عمل بستیم.دست هنوز کاری را آغاز نکرده، نگاه ناخودآگاه فرود می‌آید تا حساب دقیقه را بسنجد. پیش از آنکه دستی به گرمی فشرده شود، دری گشوده شود یا قلمی روی کاغذ بلغزد، چشم در پی موقعیت عقربه‌ها می‌گردد.این‌گونه، زمان از کیفیتی فراگیر و شناور، به دایره‌ای تنگ تقلیل یافت؛ دایره‌ای که هر بار نگاه کردن به آن، تلنگری است بر پیکر حضور بی‌پروای ما در جهان.در شعر و حکمت کهن، «زنّار» رشته‌ای بود که سالک را به یاد عهدها، تعلقات و مرزهای هویتش می‌انداخت. رندان، زنّار را به طنز و طعنه یاد می‌کردند تا نشان دهند آدمی چگونه با دست خود برای خویشتن قید و مرز می‌تراشد و بدان می‌نازد.ساعت مچی، زنّار جهان جدید است؛ نواری که دیگر نه بر کمر یا زیر خرقه، بلکه آشکارا بر تن بسته می‌شود تا تعلق ما را به انضباط دوران اعلام کند. این زنّار صنعتی، لحظه‌های همگون و مکانیکی را مدام به رخ می‌کشد: تذکری دائم به اینکه چه وقت باید برخاست، چه وقت باید شتافت و چه اندازه می‌توان درنگ کرد؛ نظمی که با هر تیک‌تاک، تأخیر را نه یک تصادف انسانی، که گناهی نابخشودنی جلوه می‌دهد.---از خلوتِ جیب تا کارگاهِ دستاما انسان همیشه این قید را بر پوست خود حمل نمی‌کرد. زمانی نه‌چندان دور، زمان در تاریکیِ امنِ جیب می‌زیست. جابه‌جایی ساعت از جیب به مچ، صرفاً تحولی در کارگاه‌های ساعت‌سازی نبود؛ دگرگونی عمیقی در هندسۀ وجودی انسان بود.جیب، در جلیقه یا کت، همسایۀ قفسۀ سینه بود؛ خلوتگاهی پنهان در کنار اشیای شخصی، نامه‌های تاخورده، عکسی از یاد رفته یا خُرده‌ریزهای حافظه. دیدن ساعت جیبی نیازمند آداب و اراده بود: دست باید به درون پوشش فرو می‌رفت، زنجیر را لمس می‌کرد، ساعت را بیرون می‌کشید و درب  را با فشاری کوچک باز می‌کرد.زمان پنهان بود و احضار می‌شد؛ نه آنکه مانند چشمی نامرئی، بی‌وقفه بر رفتار آدمی نظارت کند.جیب، مأمنِ فراغت و راز بود، اما دست، ابزارِ کار و تولید. انتقال ساعت از جیب به مچ، خروج زمان از حریمِ محرمانۀ سینه و تبعید آن به کارگاهِ عمل بود.با آمدنِ زمان به روی مچ، لحظه به خدمت بازدهی درآمد. دست‌ها باید پیوسته کار می‌کردند و چشم هم‌زمان باید زاویۀ حرکت را با انحراف عقربه‌ها تنظیم می‌کرد. زمان از هم‌نشینی با یادگاری‌های خصوصیِ جیب جدا شد و همچون یراقی اداری یا مهاری فلزی، بر اندامی نشست که مسئول ساختن، کوبیدن و امضا کردن است.---اسطورۀ سنجش و هراس از بی‌کرانگیاسطوره‌های کهن ما این دوگانگی را پیش‌بینی کرده بودند. در جهان‌بینیِ زروانی، دو چهره از زمان به چشم می‌خورد: زروان اَکَرانه که زمانِ بی‌مرز، بیکران و نامتعین هستی است، و زمانِ دیرندخدا یا بلند مدت (بینهایت) که مقیاس جهان مادی و میرایی است.ترس ما از مواجهه با آن بیکرانگیِ مهیب موجب شد تا به این قطعه‌قطعه کردنِ وسواس‌گونه پناه ببریم؛ زمان را به ساعت و دقیقه و ثانیه خرد کردیم تا این هیولای نامرئی رام به نظر برسد. اما سنجش‌پذیر کردن زمان، هرگز به معنای تسلط بر آن نبود.ساعت تنها فواصل را وزن می‌کند، بی‌آنکه بویی از کیفیت آن‌ها برده باشد؛ میان دقیقه‌ای که در دلهرۀ یک اتاق انتظار می‌گذرد با دقیقه‌ای در نگاهِ محبوب تفاوتی قائل نیست. برای صفحۀ ساعت، هر شصت ثانیه وزنی برابر دارد، حال آنکه در روان انسان، یک ثانیه گاه قرنی به درازا می‌کشد و ده سال در چشم برهم‌زدنی محو می‌شود.یونانیان میان «کرونوس»—همان زمان خطی، متوالی و مصرف‌شونده—و «کایروس»—آن لحظۀ گره‌گشا، یگانه و آبستنِ معنا—مرز روشنی کشیده بودند. ساعت مچی پادشاهی بلامنازع کرونوس است، اما روح آدمی تنها در قلمرو کایروس جان می‌گیرد؛ در همان دقایق باروری که با هیچ تقویمی اندازه گرفته نمی‌شوند و در حافظه می‌مانند.شمشیرِ وقت و دلهرۀ تقویماز همین روست که مفهوم «ابن‌الوقت» در نگاه عارفانی چون شمس و مولانا معنایی دیگر می‌یابد. عارف، وقت را نه چون کالایی برای ذخیره، بلکه چون شمشیر برّنده‌ای می‌دید که اگر در دست نگیری، تو را از پای درمی‌آورد.سالک در ابتدای راه «ابن‌الوقت» است؛ یعنی فرزندِ لحظه، هوشیار به وظیفۀ این دم و فارغ از حسرت گذشته و بیم آینده. اما غایت این سلوک، رسیدن به مقام «ابوالوقت» است: وضعیتی که در آن انسان، مقهورِ هجومِ ثانیه‌ها و انضباطِ تقویم‌ها نیست، بلکه خود صاحب‌اختیارِ وقت خویش است و به زمان معنا و فراخی می‌بخشد.ساعت مچی اما ما را نه فرزند وقت، که «اسیرِ وقت» می‌خواهد؛ موجوداتی معلق میان دلهرۀ قرار بعدی و عذاب وجدانِ دقیقه‌های تلف‌شده.در روزگار کودکی، بر همین مچ دست، شاید شلال پارچه سبزی یا بافته‌ای رنگین می‌بستیم؛ بی‌آنکه دغدغۀ آمدن و رفتن داشته باشیم. آن پارچه سبز، یادآور پیوندی مذهبی و آیینی، عاطفی یا دعایی برای سلامتی بود؛ حلقه‌ای از جنس رویش و آسودگی، نه قفلی از جنس شتاب.با گذر سال‌ها، ربان های معصومیت جای خود را به قاب‌های سردِ فلز و یاقوت دادند، و امروز نیز همان ساعت‌ها به حسگرهای دیجیتالی بدل شده‌اند که حتی ضربان قلب و کیفیت خواب را ارزیابی می‌کنند تا هیچ گوشه‌ای از بدن از قلمرو ارزیابی و بهره‌وری بیرون نماند.---نبضی که با عقربه کوک نمی‌شودبا همۀ این‌ها، راه‌حلِ  فلسفیِ این مخمصه، گسستنِ نمادینِ بند ساعت و کوبیدن آن بر سنگ نیست. جهانِ شبکه‌ای و معاصر ما بر پایۀ این همزمانیِ دقیق بنا شده است؛ قطارها، جراحی‌ها و دیدارهای ضروری بدون این زبان مشترک ریاضی از هم می‌پاشند.پرسش واقعی بر سر داشتن یا نداشتن ساعت نیست، بلکه بر سر موضع نگاه ماست. آزادی انسان در همین فاصلۀ باریک میان پوست و صفحۀ فلزی رقم می‌خورد.مچ دست حاملِ نبض است و ساعت یادآورِ زمان؛ نبض، حقیقتِ حضور است و عقربه، شبحِ شتاب.خردمندی شاید در این باشد که ساعت را به عنوان ابزاری برای تنظیم روابط با جهان بیرون به کار گیریم، اما اجازه ندهیم نبضِ درونی‌مان با تیک‌تاک آن کوک شود.دست برای گشودن، درنگ کردن، ساختن و لمس کردن است؛ نه برای آنکه مدام در اضطراب دیر رسیدن، به بند کشیده شود. می‌توان ساعت را بر مچ بست، اما مهار جان را به شتابِ عقربه‌ها نسپرد.مخلص امین ظاهریامین ظاهری amin zaheriامین ظاهری amin zaheriSat, 03 Oct 2026 07:59:56 +0330https://virgool.ir/@Aminzaheri/من-و-تسبیح-نام-ها-xvs0a4bjmni9کودک که بودم، شانس، پدیده‌ای زمینی و ملموس بود؛ چیزی شبیه به نسیمِ دمِ صبح که از پسِ  کوچه می‌گذشت و بی‌هوا دورِ سرم می‌چرخید. آن شانس، سکه نبود که در جیب پنهان شود، اسباب‌بازی هم نبود که بشود با آن سرگرم شد. شانسِ من، در دو قامتِ استوار و مهربان خلاصه می‌شد؛ «دادا» و «ننه». دو ستونِ لرزان اما پابرجایِ زندگی که سایه‌شان بر سرم، پهن‌تر و امن‌تر از آسمانِ هفتم بود. من در حریمِ آن سایه‌سار قد کشیدم؛ در همان مکتبی که آدمیزاد، پیش از آنکه الفبایِ کتابت بیاموزد، «انسان بودن» را در رگ‌هایش می‌دواند.خانه‌مان، فقط یک چهاردیواریِ ساده برای شب‌گذرانی نبود؛ ضیافتی بود بی‌پایان از اندوه و لبخند، از گره‌های کورِ فامیل و گره‌گشایی‌هایِ دادا و ننه. خانه، موجودی زنده بود که از پسِ نماز صبح، چشم‌هایش را به رویِ جهان می‌گشود. درِ خانه، ، تنها «روی هم» می‌ماند؛ چفت نمی‌شد. گویی خانه بی‌تابِ ورودِ عابری بود، همسایه‌ای، رفیقی، یا دلتنگ و گرفتاری که چاره اش ناچار شده . کوچه، درِ خانه، و اهالیِ محله، همه یک  پیکر بودند. امنیت، نه درِ فولادیِ ضدسرقت بود و نه قفل‌هایِ پیچیده؛ امنیت، در قلبِ آدم‌ها خانه داشت. سارق هم اگر از مقابلِ آن دیوارهایِ کوتاه می‌گذشت، حرمتِ آن «باز بودن» را پاس می‌داشت و سر به زیر، از آن حریم می‌گذشت.میانِ دادا و ننه، آیینی بود غریب؛ چیزی میانِ تفریحِ تلخ و نیایشِ نجیبانه. وقتی غبارِ خستگیِ روز فرو می‌نشست و خانه‌ به سکوتِ بعدازظهر پناه می‌برد، خاطره‌ای از پسِ سال‌هایِ دور، مثلِ پرنده‌ای خسته، از دهانِ یکی‌شان پر می‌کشید و بر شانه‌یِ اتاق می‌نشست. نامِ کسی که خاک، او را در خود بلعیده بود، کافی بود تا بساطِ یادآوری پهن شود:«خدا رحمتش کنه... نور به قبرش بباره... یادته فلانی چطور می‌خندید؟»آن‌گاه دادا، نگاهی به ننه می‌انداخت؛ نگاهی که تاریخِ یک عمر زیستن را در خود داشت. در خلوتِ خانه، دادا ننه را «رفیق» خطاب می‌کرد؛ و چه لقبِ شکوهمند و عاشقانه‌ای بود برایِ زنی که تمامیِ پستی و بلندی‌هایِ عمر را با او تا کرده بود. دادا با صدایی که گویی از اعماقِ یک چاهِ عمیق بالا می‌آمد، می‌گفت:«رفیق... همه رفتن‌ها... حواست هست؟»ننه، آهی از سرِ تسلیم می‌کشید و زمزمه می‌کرد: «آره پَ نومونم... همه می‌رن...»و آن‌گاه تسبیحِ شاه مقصود دادا، میدان‌دارِ مجلس می‌شد. دانه‌ها در میانِ انگشتانِ لرزان، یکی‌یکی بر نخِ سبزِ تسبیح سر می‌خوردند.تق... تق... تق...صدایِ مهره‌ها، نه صدایِ برخوردِ سنگ تراش خورده ، که صدایِ سقوطِ قطره‌هایِ باران بر سقفِ حلبیِ یک رویا بود؛ منظم، محتوم و سنگین. من در گوشه‌ی اتاق ، کودکِ کنجکاوی بودم که ستاره‌شماری می‌کرد. آن روز نمی‌دانستم که هر دانه‌ای که رها می‌شود، نامِ انسانی است که به ابدیت پیوسته. در دلم می‌گفتم: «خدایا! چقدر آدم که من نمی‌شناسمشان، چرا این تسبیح برایِ من خالی است؟ چرا سهمِ من از این اندوهِ زیبا، هیچ‌چیز نیست؟»کودکی است دیگر؛ گمان می‌برد که غم، بازیِ بزرگی است که هنوز اجازه‌یِ ورود به آن را نیافته.سال‌ها، تندتر از آنچه تصور می‌کردم، چرخیدند. ورق‌هایِ تقویم، یکی‌یکی زرد شدند و باد آن‌ها را برد. اول ننه رفت؛ سبک و آرام، همچون نسیمی که از پنجره بیرون می‌رود. بعد دادا، که بی رفیقِ نیمه‌راه، تابِ ماندن نداشت. بعد، دیوارها یکی‌یکی ریختند، همسایه‌ها پر کشیدند، و آن لوکیشنِ پرشورِ کودکی، در خاطره‌ها دفن شد.حالا، یک روزِ پاییزی، نشسته‌ام در میانه خانه‌ای که دیگر آن بنایِ زنده نیست؛ قفسی است مدرن، با درهایِ ضدسرقت و دیوارهایِ سردِ سیمانی که هیچ صدایی از بیرون به درون راه نمی‌دهد. همان  تسبیحِ شاه مقصود  را به دست گرفته‌ام. حالا، این منم که دانه‌ها را یکی‌یکی می‌لغزانم.و افسوس که چه نام‌هایِ بسیاری در حافظه‌ام انباشته شده است. چقدر زیاد... چقدر شلوغ است این خلوتِ ناخواسته.حالا که تسبیح در دستِ من است، حالا که دانه‌ها با صدایِ سردِ خود، نام‌هایِ رفتگان را در گوشم می‌خوانند، در دلم فریاد می‌زنم: «ای کاش... ای کاش آن روزها، در آن خانه‌یِ باز و پر از آفتاب، هرگز از خدا نخواسته بودم که سهمی در این تسبیح داشته باشم.»ای کاش... که هیچ‌گاه این بازیِ سهمگینِ خاطره، آغاز نمی‌شد.پ ن:این پست را قبل‌تر هم منتشر کرده بودم امروز مجدد با کمی ویرایش تقدیم مخلص امین ظاهریامین ظاهری amin zaheriامین ظاهری amin zaheriFri, 02 Oct 2026 12:18:42 +0330https://virgool.ir/@Aminzaheri/هر-چه-خوار-آید-روزی-به-کار-آید-xpfq5q6dahoq«هر جا دیی یه بَنی، بنیش ورا یه فَنّی!» (هر جا ریسمانی  (طناب)   دیدی، نگهش دار برای یک کار مهم ).این وردِ مقدّسِ «دادا» بود؛ هر بار که ننه دست روی کمر می‌گذاشت، به تلّ خرت‌وپرت‌های گوشه‌ی حیاط یا روی طاقچه چپ‌چپ نگاه می‌کرد و زبان به گلایه می‌گشود. پیرمرد با همین ورد خود ، خط بطلانی می‌کشید بر تمام قواعد علم اقتصاد و دورریز. منطقش این بود: جهان پر از پیش‌آمدهای غافلگیرکننده است و حتی آن تکه ریسمان ، یا آن میخ کج و تکه‌سیم لخت، روزی تقاصِ حضور بیهوده‌اش را پس خواهد داد و گرهی از کار فروبسته‌ی روزگار باز خواهد کرد. ما هم پا پس می‌کشیدیم؛ نه از سر پذیرش برهانش، بلکه از هراسِ مبهمی که در لحنش موج می‌زد. انگار اگر آن لولای زنگ‌زده را به سطل خاکروبه می‌سپردیم، فردای روز کائنات دهان باز می‌کرد و تقاص همان یک قطعه را از جانمان می‌ستاند. اما روز واقعه، آن «روز مبادا»ی موعود، هرگز سر نرسید و آنچه ماند، موزه‌ای از بن‌های بی‌فن و نیازهای دست‌نخورده بود.دادا تنها نبوده؛ او یک سرباز کهنه‌کار در جبهه‌ی فراگیرِ  این تروما بود؛ ترومایی جمعی که من آن را «سندرومِ بَنی‌-فَنّی» می‌نامم.در تاریک‌ترین دهلیز کمددیواری هر خانه‌ی ایرانی، پشت کفش‌های خاک‌گرفته‌ای که آسفالت  هیچ گذرگاهی  را لمس نکرده‌اند و زیر آوار سنگین لحاف‌تشک‌هایی با بوی غلیظِ نفتالین و ماندگی، جعبه‌ای مقوایی کز کرده است. چسب‌های پهن قهوه‌ای‌اش از رطوبتِ سالیان پوسته داده و چون زخمی کهنه دهان گشوده‌اند. درون این محفظه، گنجی در کار نیست؛ کلافی گره‌خورده از شارژرهای سوزنی نوکیا، فیش‌های پهن اریکسون و آداپتورهای سنگین اوایل دهه‌ی هشتاد جا خوش کرده‌اند؛ کنار خودکارهای تبلیغاتی از بانک‌هایی که نامشان از خیابان‌ها محو شد، و دسته‌ای فاکتور زردشده با جوهرهای ریخته که انگار سند طلبکاری  ما از  گذشته‌اند.برای چشمی غریبه و بیگانه با این فرهنگ ، این‌ها زباله‌اند؛ پس‌مانده‌هایی مستحقِ سطل خاکروبه. اما برای ما ساکنین  درون این مرزها، این کارتن، یک بایگانیِ سرّی از «امکان‌های از دست‌رفته» و «آینده‌های نازیسته» است.ما در فرهنگی قد کشیده‌ایم که حرص به انباشتن را لباسِ فاخر «تدبیر» می‌پوشاند. ما شیء را به خاطر کارکردش در اکنون نگاه نمی‌داریم؛ ما آن را به مثابه‌ی خاکریزی در برابر وحشتِ عریان فقدان حفظ می‌کنیم. آن رادیوی لامپیِ تسمه‌پاره در تاریکیِ پستو، یا ردیف زردشده‌ی کتاب‌های کنکور دهه‌ی هفتاد، دیگر شیء نیستند؛ آینه‌های عبرت‌اند. هر کتاب، تندیسِ دانشمندی است که قرار بود بشویم و نشدیم؛ آن آچارهای فرسوده و جعبه‌بکس‌های زنگ زده، تجسم آن مکانیکِ ماهر و مردِ همه‌فن‌حریفی است که در چرخ‌دنده‌های ملال‌آور کارمندی له شد؛ و آن قواره‌پارچه‌های سرمه‌دوزیِ تانخورده، پیکر زنِ سرزنده‌ای است که ذوق و آراستگی‌اش را پای اجاق‌گاز و شستن رخت  قربانی کرد. به همین دلیل است که پیراستن خانه و بیرون ریختن این خرت‌وپرت‌ها، هرگز یک نظافت ساده نیست؛ یک «سوگواریِ خاموش و پرملال» است. دست کشیدن از هر تکه‌آشغال، دست کشیدن از توهمی است که سال‌ها با آن زیسته‌ایم. اعتراف تلخی است به اینکه: «آن فصلی که منتظرش بودی گذشت، و آن آدمی که بنا بود بشوی، هرگز متولد نشد.»در تار و پود ما،  ترسی کهنه دویده است؛ هراس از قحطی، هراس از غارت، هراس از خالی ماندن انبار. آن کیسه‌ی نایلونی که گوشه ای از آشپزخانه  آویزان است و در شکمش صد کیسه‌ی مچاله‌شده‌ی دیگر را می‌فشارد، صرفاً نشانه‌ی بی‌سلیقگی نیست؛ یک «کهن‌الگوی تاریخی» است. ما زادگانِ صف‌های نفت در زمستان‌های استخوان‌سوز،  و اعلام  کوپن و وحشتِ قندِ نایابیم. برای ذهن زخم‌خورده از ناپایداری‌های اقلیمی و ارزی، هر شیءِ دورریختنی، یک سکّه‌ی تضمین برای فردای غیرقابل‌پیش‌بینی است. باورِ «شاید روزی به کار آید»، زنجیری نامرئی شد که دست‌وپایمان را بست و خانه‌هایمان را گورستانِ اشیای معلّق میان مرگ و زندگی کرد.ما این میراثِ اضطراب را از گذشتگان گرفتیم و با خرافه‌ای مدرن پیوند زدیم: «اگر این سیم کهنه را دور بیندازم، فردا دقیقاً همان چیزی خواهد بود که بدون آن کارم لنگ می‌ماند.» این دوراندیشی نیست؛ نوعی «باج‌سبیل دادن به بختِ نامساعد» است. ما با واگذار کردن متراژهای گران‌قیمت خانه‌مان به زباله‌ها، در واقع به تقدیر رشوه می‌دهیم تا غافلگیرمان نکند.خانه‌های امروز ما، حتی وقتی زیر لعاب رنگ‌های روشن و مبلمان مینیمال پنهان می‌شوند، در پستوها و زوایای تاریکشان همان موزه‌های هراسِ اجدادی‌اند. ما هم‌خانه‌ی ارواحِ تصمیاتِ معلق خویشیم. تمام عمر با ولع توشه اندوختیم برای روز مبادایی که هیچ قطب‌نمایی نشانش نمی‌داد؛ و در این احتکارِ بی‌پایان، تنها دارایی واقعی‌مان—یعنی «همین لحظه و وسعتِ تنفس در اکنون»—را زیر تلّی از آهن‌پاره‌ها و پلاستیک‌های کهنه دفن کردیم. غافل از اینکه برای واقعاً زیستن، پیش از خریدنِ قفسه‌ها، باید جرأتِ خالی کردنشان را داشت؛ و برای تسلط به (بنی-فنی)اول باید ذهن و روان خود را از زباله ها و افکار پوسیده پاک کنیم . مخلص امین ظاهریامین ظاهری amin zaheriامین ظاهری amin zaheriThu, 01 Oct 2026 20:21:09 +0330