https://virgool.ir/feed/@AlirezaAsgariیادداشت های شخصیfa2026-11-10 19:23:59https://files.virgool.ir/upload/users/4974146/avatar/Pdfj07.jpghttps://virgool.ir/@AlirezaAsgarihttps://virgool.ir/@AlirezaAsgari/تگزاس-آبی-شد-وقتی-هزینه-جنگ-به-سفره-آمریکایی-ها-رسید-a5blxaweb4ylچگونه جنگ ایران و فشار اقتصادی، معادلات سیاسی آمریکا را تغییر داد؟نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر ۲۰۲۶ حسابی همه را غافلگیر کرد. دموکرات‌ها توانستند در ایالت‌هایی که سال‌ها دژ امن جمهوری‌خواهان بودند، پیروزی‌های تاریخی رقم بزنند.در تگزاس، جیمز تالاریکو موفق شد کرسی مهمی را به نفع دموکرات‌ها تغییر دهد؛ اتفاقی که سال‌ها بود در این ایالت دیده نشده بود. کارولینای جنوبی و کانزاس هم وضعیت مشابهی داشتند و نامزدهای دموکرات توانستند پس از دهه‌ها، کرسی‌های سنتی جمهوری‌خواهان را تصاحب کنند. از طرف دیگر، چهره‌های جوانی مثل عبدالالسید در میشیگان پیروز شدند تا ترکیب سیاسی و اجتماعی نهادهای انتخابی آمریکا بیش از پیش تغییر کند.حالا سؤال بزرگ اینجاست: چه شد مردمی که همین دو سال پیش (۲۰۲۴) به دونالد ترامپ اعتماد کرده بودند، حالا این‌طور زاویه گرفتند و به رقیب رأی دادند؟واقعیت این است که ترامپ برای آمریکایی‌ها چهره ناآشنایی نبود؛ همه با لحن تند، صراحت و استایل سیاسی‌اش کاملاً آشنا بودند. با این حال، میلیون‌ها نفر به او رأی دادند چون وعده داده بود اقتصاد داخلی را نجات دهد، عظمت آمریکا را برگرداند و پای منافع ملی بایستد.اما بین دست زدن برای یک سیاستمدار تهاجمی و پرداخت کردن هزینه‌های جیبی تصمیمات او، زمین تا آسمان فرق است. نقطه عطف ماجرا دقیقا زمانی رقم خورد که پای درگیری نظامی با ایران و بسته‌شدن تنگه هرمز وسط آمد.بازار جهانی انرژی شوک برداشت؛ نفت گران شد، بنزین و گازوئیل سر به فلک کشید و موج گرانی به جان حمل‌ونقل، پروازها و کالاهای اساسی افتاد. این‌جا بود که تناقض اصلی خودش را نشان داد. شهروند آمریکایی شاید عاشق قدرت‌نمایی کشورش در دنیا باشد و بدم نیاید به رقبا فشار بیاید، اما خط قرمز او «سفره و قدرت خرید» خودش است. وقتی هزینه این سیاست‌ها مستقیماً از جیب مردم در جایگاه‌های سوخت و فروشگاه‌ها کسر شد، معادلات رأی‌دهندگان هم به‌هم ریخت.جالب اینجاست که خود ترامپ هم بعد از اعلام نتایج، صراحتاً به همین موضوع اعتراف کرد. او گفت مردم ما آن‌قدرها صبر و تحمل نداشتند که پای هزینه‌های روزمره یک جنگ طولانی بایستند و ترجیح دادند به جای دستاوردهای کلان ژئوپلیتیک، وضعیت اقتصادی زندگی‌شان را ملاک قرار دهند.اگر بخواهیم این رخداد سیاسی را با ادبیات تریدرها بگوییم، ماجرا دقیقاً مثل این است که یک معامله‌گر با کلی ادعا وارد بازار شود، برای هر پوزیشن فقط ۰.۵ درصد ریسک تعریف کند، اما وسط کار به خاطر لجبازی، فراموش کردن مدیریت ریسک و نبستن حد ضرر، کارش به مارجین‌کال بکشد و کل حسابش لیکویید شود!در سیاست هم همین است؛ سیاستمدار نمی‌تواند فقط به چشم‌انداز یک تصمیم خیره‌کننده خیره شود و کوه هزینه‌های انباشته پشت سر آن را نبیند. ترامپ فکر می‌کرد هزینه‌های جنگ را می‌شود فقط در لایه سیاست خارجی جمع‌وجور کرد، اما آوار شوک انرژی روی سر اقتصاد داخلی خراب شد و فاکتور این مارجین‌کال، نهایتاً پای صندوق‌های رأی صادر شد.علیرضا عسگری | تحلیلگر مسائل اقتصادی و پژوهشگر حوزه علمیه قم علیرضا عسگریعلیرضا عسگریWed, 04 Nov 2026 23:45:37 +0330https://virgool.ir/@AlirezaAsgari/از-برجام-تا-امروز-معمای-بازگشت-به-میز-مذاکره-و-بن-بستِ-تصمیم-گیری-در-ایران-oi8znkdxswqtداستان ما و غرب دیگر مدت‌هاست که از مسیر یک توافق ساده‌ی فنی یا حقوقی خارج شده است. مسئله ابعاد عمیق‌تری به خود گرفته و به پرسشی بنیادین درباره آینده توسعه کشور تبدیل شده است: چرا اقتصاد ما، با وجود تجربه‌های مکرر از بدعهدی‌ها و هزینه‌های سنگین خارجی، همچنان تا این اندازه چشم‌انتظارِ نتیجه گفت‌وگو با غرب مانده است؟یادمان نرفته است؛ سال ۱۳۹۴ توافق برجام با این امید شکل گرفت که محدودیت‌های هسته‌ای در ازای گشایش اقتصادی و ارتباط با جهان برداشته شود. اما خروج یک‌طرفه ایالات متحده در سال ۱۳۹۷ و بازگشت تحریم‌ها، درس مهمی به همراه داشت: گره زدن آینده اقتصاد به توافقی که دوام آن به تصمیم دولت‌های دیگر بند است، ریسک بزرگی است. با این وجود، ضرورت‌های اقتصادی باعث شد تا سال‌ها بعد، مسیر گفتگوها بار دیگر دنبال شود؛ مسیری که در سال ۲۰۲۵ نیز، پس از دوره‌هایی از رایزنی، در میانه‌ی تحولات امنیتی و نظامی متوقف شد.طبیعی است که بازگشت به میز مذاکره را نمی‌توان ساده‌لوحانه به حساب خوش‌بینی گذاشت. اقتصاد کشور زیر فشار تحریم، محدودیت در فروش نفت، چالش‌های انتقال ارز و ناترازی‌های داخلی قرار دارد. در چنین شرایطی، تصمیم‌گیران برای کاهش هزینه‌های عمومی و فشار بر معیشت مردم، گفتگو را ابزاری برای مدیریت بحران می‌دانند. اما چالش اصلی اینجاست که تداوم این روند، گاهی ایران را در موقعیتی واکنشی قرار می‌دهد؛ جایی که زمان‌بندیِ فشار و گفتگو عمدتاً از سوی طرف مقابل تعیین می‌شود و قدرت انتخاب را محدود می‌سازد.با این حال، ریشه‌ی این معما عمیق‌تر از خطاهای دیپلماتیک است. امروز ساختار تصمیم‌گیری کشور با یک دوراهی و بن‌بست استراتژیک مواجه است که می‌توان آن را میان دو دیدگاه بررسی کرد:از یک سو، گروهی با نگاه واقع‌گرایانه و امنیتی هشدار می‌دهند که تن دادن به توافقی بی‌گارانتی در برابر طرفی که سابقه‌ی عهدشکنی دارد، یعنی پذیرش خسارت از موضع ضعف و دادن امتیاز نقد در ازای دستاوردی ناپایدار. از سوی دیگر، دیدگاه توسعه‌محور یادآور می‌شود که تداوم تحریم و قطع ارتباط با اقتصاد جهانی، به معنای فرسودگی ساختاری، کهنگی زیرساخت‌ها و فشار فزاینده بر اقتصاد است.نتیجه‌ی این تضاد، نوعی تعلیق و فرسایش در تصمیم‌گیری است؛ نه توافق‌ نکردن ممکن است (چون اقتصاد زیر فشار تحریم دچار تنگناست) و نه توافق کردن بدون ضمانتِ اجرا امن است (چون ریسک بدعهدی دوباره وجود دارد). در این میان، دل بستن مطلق به شرق نیز راهگشا نیست، زیرا شرق و غرب هرکدام مناسبات خود را بر اساس منافع ملی خویش تنظیم می‌کنند و هیچ کشوری هزینه‌های انزوای اقتصاد ایران را تقبل نخواهد کرد. از طرف دیگر، تحریم‌ها تنها مانع فروش نفت نیستند، بلکه با ایجاد ریسک‌های بانکی و بیمه‌ای، مانع اصلی جذب سرمایه و همکاری پایدار خارجی به شمار می‌روند.بنابراین، مسئله‌ی امروز فراتر از «چگونگی توافق با غرب» است؛ مسئله این است که چرا نتوانسته‌ایم جایگاهی اقتصادی بسازیم که قدرت انتخاب و چانه‌زنی ما را در مناسبات بین‌المللی تضمین کند. ایران از موقعیت بی‌نظیر ژئوپلیتیک و ترانزیتی برخوردار است، اما این مزیت تا زمانی که با ثبات مقررات، رفع ناترازی‌های داخلی و اصلاحات ساختاری در درون همراه نشود، به قدرت اقتصادی تبدیل نخواهد شد.ما زمان زیادی را صرف انتظار برای تغییر متغیرهای بیرونی کرده‌ایم. تا زمانی که بخش عمده‌ای از قدرت اقتصادی و ثبات در درون کشور ساخته نشود، دیپلماسی همواره در موضع انفعال باقی خواهد ماند. خروج از این چرخه، نیازمند نگاهی واقع‌بینانه، متوازن و دور از افراط و تفریط‌های سیاسی است؛ نگاهی که هم‌زمان به توسعه‌ی درون‌زا و دیپلماسیِ متکی بر قدرت ملی بها دهد.علیرضا عسگری / تحلیلگر مسائل اقتصادی و پژوهشگر حوزه علمیه قمعلیرضا عسگریعلیرضا عسگریWed, 04 Nov 2026 11:02:54 +0330https://virgool.ir/@AlirezaAsgari/چراتورم-در-ایران-به-سیاست-های-پولی-محدود-نمی-شود-eiqhrlvpslhyتا وقتی ناترازی بودجه، بانک‌ها و منابع ارزی اصلاح نشود، مهار نقدینگی درد را موقتاً کم می‌کند، اما بیماری سر جایش می‌ماندسیاست‌گذار نقدینگی را مهار می‌کند، تورم اغلب مدتی آرام می‌گیرد و دوباره برمی‌گردد. دلیلش بد اجرا شدن سیاست پولی نیست. پولی که خلق می‌شود بیش از آنکه علت باشد، نتیجه‌ی ناترازی‌هایی است که پشت آن‌اند. مثل تب که نشانه‌ی بیماری است: می‌شود پایینش آورد، ولی تا بیماری هست دوباره بالا می‌رود.پولی‌گرایان حق دارند که در بلندمدت بدون رشد پول تورم پایدار نمی‌ماند. جمله‌ی مشهور میلتون فریدمن همین است: تورم همیشه و همه‌جا پدیده‌ای پولی است. بحث من با این حرف نیست. مسکن بی‌اثر نیست؛ درد را واقعاً کم می‌کند. بحث این است که اگر فقط مسکن بدهیم، بیماری می‌ماند. پس باید پرسید این درد از کجا می‌آید و چه چیزی مدام رشد پول را تغذیه می‌کند.ناترازی‌ها چطور به هم وصل‌انددر اقتصاد ایران سه ناترازی به هم گره خورده‌اند: بودجه، شبکه‌ی بانکی و منابع ارزی. هرکدام به‌تنهایی مشکل‌ساز است، ولی اثر اصلی در رابطه‌ی میان آن‌هاست.از بودجه شروع کنیم. برای تأمین کسری چند راه هست: اوراق، درآمد بیشتر، هزینه کمتر. ولی وقتی این راه‌ها بسته بماند یا کافی نباشد، بار به شبکه‌ی بانکی و منابع پولی می‌افتد و مشکلی که مالی بود، پولی می‌شود. رشد نقدینگی در این حالت علت نیست؛ علامت است.این منطق در ادبیات اقتصاد کلان سابقه دارد. توماس سارجنت و نیل والاس در مقاله‌ای مشهور (۱۹۸۱) نشان دادند وقتی کسری دولت مستقل از سیاست پولی تعیین شود و ثابت بماند، سخت‌گیری پولی امروز می‌تواند فردا به خلق پول و تورم بیشتر برسد. اما نتیجه‌شان یک شرط داشت: نرخ بهره واقعی باید بالاتر از رشد واقعی اقتصاد باشد. مایکل دارنبی (۱۹۸۴) نشان داد در حالت عکس، حساب فرق می‌کند. پس این مدل برای ایران حکم صادر نمی‌کند، چراغ می‌گیرد: اگر آن شرط برقرار باشد و کسری سر جایش بماند، سیاست پولی دست‌وپایش بسته است. برقرار بودن شرط در ایران را باید داده روشن کند.بانک‌ها همین راه را ادامه می‌دهند. بانکی که سرمایه‌اش ضعیف است، دارایی‌های کم‌کیفیت و مطالبات غیرجاری دارد یا منابع و مصارفش با هم نمی‌خوانند، برای ادامه‌ی کار به منابع پرهزینه‌تر یا تأمین مالی از بانک مرکزی تکیه می‌کند. محدود کردن اعتبار البته تقاضای پولی را پایین می‌آورد. ولی اگر ریشه‌ی ناترازی دست نخورد، فقط علامت را مهار کرده‌ایم. کنترل علامت‌های تورم با اصلاح سازوکارهایی که تورم تولید می‌کنند یک کار نیست.بعد نوبت ارز می‌رسد. وقتی دسترسی به درآمدهای ارزی کم شود، نقل‌وانتقال مالی سخت شود و تجارت خارجی گران، هم دست دولت بسته‌تر می‌شود و هم هزینه‌ی بنگاه‌ها بالا می‌رود. بی‌ثباتی نرخ ارز از مسیر هزینه‌ی واردات و نهاده‌های تولید به قیمت‌ها می‌رسد. اقتصاددانان به این مسیر می‌گویند «انتقال نرخ ارز به قیمت‌ها» (exchange rate pass-through).شاید کسی بگوید بی‌ثباتی ارز خودش نتیجه‌ی رشد نقدینگی است. در بعضی مقاطع شاید چنین باشد؛ علیت دوطرفه است. اما این اعتراض چرخه را بی‌اثر نمی‌کند، فقط بسته‌ترش می‌کند. باز هم باید پرسید نقدینگی از کجا آمده.کل این روایت را می‌شود آزمود. اگر درست باشد، دوره‌هایی که انقباض پولی بدون اصلاح مالی اجرا شده، باید با بازگشت تورم همراه بوده باشند.آنچه فشار را ماندگار می‌کنددو عامل دیگر هم هست. ناترازی نیستند، اما فشار را سنگین‌تر و ماندگارتر می‌کنند.وقتی خانوارها و بنگاه‌ها به ثبات ارزش پول اطمینان ندارند، تصمیم‌شان را با انتظار تورم می‌گیرند. خانوار خرید را جلو می‌اندازد، بنگاه هزینه‌ی جایگزینی مواد اولیه را در قیمت می‌گنجاند و سرمایه‌گذار به‌جای فعالیت مولد، دنبال حفظ ارزش دارایی‌اش می‌رود. حتی اگر بخشی از فشارهای اولیه کم شود، برگشتن اعتماد زمان می‌برد. برای همین اعتبار سیاست‌گذار و قابل‌پیش‌بینی بودن تصمیم‌ها خودشان بخشی از مهار تورم‌اند.ظرفیت تولید هم همین نقش را دارد. اقتصادی که سرمایه‌گذاری، انرژی و مواد اولیه‌اش کم است و فناوری‌اش فرسوده، در برابر شوک‌ها انعطاف کمتری دارد. وقتی هزینه‌ی نهاده‌ها بالا می‌رود یا تقاضا جابه‌جا می‌شود، تولید به همان نسبت جواب نمی‌دهد.از کجا باید شروع کردسیاست پولی همچنان یکی از مهم‌ترین ابزارهای مهار تورم است، اما کارش تسکین است، نه درمان، و نمی‌تواند بار همه‌ی ناترازی‌ها را بکشد. حالا که علیت دوطرفه است، ترتیب کار را از کجا باید آورد؟ از جایی که زنجیره شروع می‌شود: بودجه سرچشمه است، چون کسری همان چیزی است که بانک و منابع پولی را درگیر می‌کند. پس بودجه اول می‌آید. بعد ترازنامه‌ی بانک‌ها، مجرایی که کسری را به نقدینگی تبدیل می‌کند. بعد آسیب‌پذیری ارزی، مسیری که فشار را به قیمت‌ها می‌رساند.تحریم و محدودیت‌های خارجی بر منابع ارزی، تجارت و هزینه‌ها اثر می‌گذارند و این واقعیت اصلاح ناترازی‌های داخلی را کم‌اهمیت نمی‌کند.مسکن را می‌شود تجویز کرد. پرسش این است که درد از کجا می‌آید.علیرضا عسگری | تحلیلگر مسائل اقتصادی و پژوهشگر حوزه علمیه قمعلیرضا عسگریعلیرضا عسگریTue, 03 Nov 2026 08:44:35 +0330