https://virgool.ir/feed/@Aliariaعلی آریا هستم؛ مدرس اجرا و کارگردان نمایش. اینجا به بازخوانی اسطوره‌ها در شاهنامه و تحلیل پیوند ادبیات کهن با زندگی امروز می‌پردازم. من یک خالقم یک قصه گو با ابزار های مختلف .fa2026-11-11 10:19:34https://files.virgool.ir/upload/users/1436719/avatar/u9HzeG.jpghttps://virgool.ir/@Aliariahttps://virgool.ir/@Aliaria/شاهنامه-از-حافظه-ی-نیاکان-تا-الگوریتمِ-بقای-امروز-علی-آریا-lcup3bbemd2f# شاهنامه؛ از حافظه‌ی نیاکان تا الگوریتمِ بقای امروزعلی آریا آیا شاهنامه صرفاً مجموعه‌ای از داستان‌های کهن و حماسه‌های دور از واقعیت است؟ اگر پاسخ شما «بله» است، شاید هنوز از لایه‌های عمیق‌تر و حیاتی‌تر این اثر عظیم غافل مانده‌اید. شاهنامه، فراتر از یک اثر ادبی، «دیتابیسِ زنده» و «حافظه‌ی عملیاتی» تمدن ایران‌شهری است.### ۱. شاهنامه؛ بازخوانیِ ۷۰۰۰ سال تجربهفردوسی در شاهنامه، تاریخ نیاکان ما را از نخستین سکونتگاه‌ها و شکل‌گیری روستاها در حوزه تمدنی ایران‌شهری تا اوج شکوه در دوره ساسانی، به شکلی اقتباسی و فشرده روایت کرده است. او این کار را نه برای تزیین تاریخ، بلکه برای نجات آن از فراموشی انجام داده است. شاهنامه در واقع، چیزی حدود ۷۰۰۰ سال تار و پودِ تجربه، خطا، پیروزی و حکمتِ یک ملت را در کلمات خود بافته است تا ما بتوانیم در مواجهه با جهان امروز، خود را در قامت نیاکانمان ببینیم. مطالعه شاهنامه به ما اجازه می‌دهد تا با اتکا به اشاره‌های تاریخی آن، به دنبال آثار به‌جا مانده از گذشتگان برویم و بفهمیم که واقعاً که بودیم، چه کردیم و امروز در کجای این مسیر ایستاده‌ایم.### ۲. مکانیسم تصمیم‌گیری: چرا حافظه حیاتی است؟برای درک اهمیت این موضوع، باید به فرآیند ساده اما پیچیده تصمیم‌گیری در انسان نگاه کنیم. ما تمام اطلاعات را از طریق حواس پنج‌گانه دریافت می‌کنیم. این داده‌های حسی از طریق سیستم عصبی به «حافظه» منتقل می‌شوند. سپس، در ذهن ما، این داده‌های جدید با اطلاعاتی که از قبل در حافظه داریم، تطبیق، مقایسه و تحلیل می‌شوند. تنها بر اساس این «شناختِ حاصل از حافظه» است که ما تصمیم می‌گیریم با یک پدیده چه نسبتی برقرار کنیم.برای مثال، وقتی با میوه‌ای روبرو می‌شویم، از طریق لمس، بو و مزه، اطلاعات آن را به مغز می‌فرستیم. مغز این داده‌ها را با حافظه تطبیق می‌دهد و متوجه می‌شود که این همان «پرتقال» است؛ پس تصمیم به خوردن آن می‌گیریم. اگر حافظه‌ای از این تجربه نداشته باشیم، در هر برخورد با میوه، در وضعیت ابهام و بی‌تفاوتی خواهیم بود.### ۳. شاهنامه؛ حافظه‌ی ایران‌شهری برای تصمیمات امروزاینجاست که شاهنامه وارد میدان می‌شود. شاهنامه، «حافظه‌ی ایران‌شهری» ماست. اگر ما این حافظه را از دست بدهیم، در تحلیل، تصمیم و کنش‌های اجتماعی و فردی خود دچار خطا خواهیم شد. انسان تمام تصمیمات آگاهانه خود را بر پایه حافظه‌اش می‌گیرد؛ پس اگر حافظه‌ی تاریخی و فرهنگی خود را (که در قالب شاهنامه ذخیره شده) از دست بدهیم، در واقع ابزار اصلی تصمیم‌گیری درست را از دست داده‌ایم.مطالعه شاهنامه به ما کمک می‌کند تا در قالب شخصیت‌های این اثر، از ابتدا تا انتهای پادشاهی ساسانیان را زندگی و تجربه کنیم. ما با خواندن آن، نه فقط تاریخ، بلکه «الگوریتم‌های زندگی» را یاد می‌گیریم تا بتوانیم برای خود و جامعه‌مان، بهتر عمل کنیم.### نتیجه‌گیری: بازگشت قصه به قلب زندگیباید بدانیم که هیچ قصه‌ای از زندگی جدا نیست. داستان‌ها و کتاب‌ها، موجوداتی فانتزی و ورای واقعیت نیستند، بلکه در خدمت زندگی هستند. قصه ها به ما امکانِ «زیستنِ بیشتر و بهتر» را می‌دهند. ما باید قصه‌ها را با آگاهی بیشتر، درست مانند نیاکانمان، به چرخه حیات بازگردانیم. همان‌گونه که خوابیدن، کار کردن، ورزش کردن یا تفریح کردن از امور ضروری و روزمره زندگی هستند، «قصه» نیز باید جایگاه خود را در زندگی روزمره باز یابد. با بازخوانی شاهنامه، ما گذشته را بهتر می‌فهمیم، ارزش میراثمان را درک می‌کنیم و در نهایت، می‌توانیم به عنوان یک «ایرانی بهتر» زندگی کنیم و بقای خود را در گذر زمان تضمین نماییم.علی آریا ۳/۲/۱۴۰۵### ۳. شاهنامه؛ حافظه‌ی ایران‌شهری برای تصمیمات امروزعلی آریاعلی آریاFri, 24 Apr 2026 18:10:24 +0330https://virgool.ir/Dreams/داستان-کوتاه-رویا-نویسنده-زهرا-عسگری-نیا-نشر-آنها-l39zlcrofhiyسرمو میارم بالا به آسمان نگاه می کنم حریر شب رو با ستاره های طلایی به تن کرده و ماه رو به آبشار موهاش زده تا نگهشون داره ، موهای تابدار بلند مشکی که قدشون به زمین رسیده تا شاید عاشقی رو به معشوق برسونه و ماه هم ، اون بالا نگاهبان طناب وصاله نسیم خنکی می وزه باد عبورش رو تندتر می کنهنمی تونم نگاهم رو از زیبایی آسمان بگیرمماه رو می بینم که نمی تونه در مقابل باد استقامت کنه انبوهی از موهای آسمان از دست ماه رها می شه و به آغوش باد می افتهشنیدم که باد معتاد این آغوشه باد از بوییدن عطر موها جان دوباره ای می گیره و با قدرت بیشتری به جنگ ماه میره و موها را از اسارت ماه آزاد می کندهمان طور که باد در آغوش گیس آسمان می رقصد بلندی گیس ها به زمین رسیده از من می گذرد و من در سیاهی اش غرق می شوم همه جا تاریک شده دیگر نه آسمان را می بینم نه ماه و ستاره را نه خبری از باد استهمه چیز به سرعت از کنارم عبور می کند تنها چیزی که وجود دارد تاریکی مطلق است نمی بینم اما می شنوم صدای تند عبور آدمیزاد را، دستم را دراز می کنم فریاد می زنم چه خبر شده پاسخی نمی شنوم هراسان شروع به دویدن می کنم پاهایم حرکت نمی کند انگار که پاهایم را در چاهی گذاشته و رویش سیمان ریخته باشند آدم ها ریتم رفتنشان تندتر می شود دستم را به سمتشان دراز می کنم کسی توجهی نمی کند و مرا پس می زنندوجود چیزی در دستشانرا احساس می کنم شاید همان است که می توانند راه بروند دستانم را با قدرت زیاد در تاریکی فرو می کنم تا آن شی لعنتی در دستشان را بگیرم و من هم مثل بقیه بتوانم فرار کنم این یکی خیلی سریع بود دستم به شانه اش خورد، دیگری نزدیک بود گرفتمش لعنتی زورش از من بیشتر استشبیه یک لیوان استاین یکی رو حتما می گیرم آره گرفتمشصدای شکستن لیوان میاد چشمام رو باز می کنم سقف اتاقم را می بینم که با نورهای زرد مخفیش اتاقم رو به یک جای رویایی تبدیل کرده سرم رو می چرخونم نگاهم می افته به عکس ها و تابلوها و مدال های پیروزی روی دیوار اتاقم این ها رویاهای من هستند رویا چه واژه عجیبی توی گذشته هم همیشه به دنبال رویا بودم برام شبیه دریا بود بزرگ و زیبا اما توی آینده ام شبیه کویر بزرگ و خشک و زشترویای روی دیوار اتاقم یک وجه مشترک دارد یک توپ فوتبال و یک منتوپ فوتبال من رویاصدایی در میاد فکر کنم رویاست اومده صبح بخیر بگه درو باز می کنه میگه بیدار شدی عزیزم بهش لبخند می زنم وارد اتاق میشه یه لیوان با یه قوطی کوچیک توی دستشمیاد کنارم می نشینه همون طور که قوطی رو باز می کنه تو آب حلش کنه می گه می دونی که چقدر دوستت دارمنمی دونم چرا از شنیدنش خوشحال نمی شم بر می گرده به صورتم نگاه می کنه نگاهش پر از تنفر بهم میگه ولی الان دوست داشتنت خیلی سخت شده می خوام برمبا اینکه دلم خیلی شکسته و به درد اومده و می خوام ازش خواهش کنم نره بمونه ولی سکوت می کنمیهو از جاش پا میشه و عصبانی و شاکی می گه بهم پس بده می گم چیو میگه دوستت دارم هایی که بهت گفتم می گم چی داری میگیصداشو بلندتر می کنه ابروهاش تو هم گره می خوره صورتش می لرزه و باز تکرار می کنه گفتم بهم پسشون بده لعنتیمی گم آخه چطوری میگه بهم بگو این طوری پس بده می گم رویا دوستت دارم میگه من عاشقانه می گفتملحنم رو تغییر میدم میگم دوستت دارممیگه لعنتی با التماس نگونمی تونم بغض داره خفم می کنه بلند می گم دوست دارم صدام می لرزه التماس تو صدام بیشتر میشه قرمز شده سرشو به این طرف اون طرف می چرخونی کلافه است نگاهش به یه چیزی روی کمد می افته چاقو رو توی دستش صدای شکستن لیوان میاد چاقو توی دستش می بینم همون چاقوی دست طلایی که توی ماه عسل خریدیم رویا عاشق رنگ طلایی بود بهش قول دادم اولین چیز طلایی که دیدم واسش می خرم که یهو چشمم خورد به این چاقو زدیم زیر خنده خندید و بهش گفتم دوستت دارم رویا دوستت دارم رویا دکمه پیراهنمو باز می کنه دوستت دارم رویاچاقو رو می زاره روی سینه ام می گه یک بار دیگه فرصت داریتمام عشق این سال ها رو جمع می کنم دوستت دارمسردی چاقو رو توی قلبم احساس می کنم خون روی صورتم می پاشهچشمام رو باز می کنم سقف اتاقم صدای رویا میادخوبی عزیزمسرمو می چرخونم رویا توی چارچوب در ایستاده و نگران نگاهم می کنه فکر کنم رنگم پریده می گم چیزی نیست عزیزممیگه بذار واست آب بیارم با یک لیوان آب یه قوطی کوچیک توی دستش بر می گرده میاد کنارم میشینه همون طور که داره قوطی رو توی آب حل می کنهمیگه می دونی که چقدر دوستت دارم یه لحظه تمام بدنم سر میشه یخ می زنه بی اختیار با همون التماس داد می زنم دوستت دارم رویا بر می گرده میگه واقعادوستم داری؟دوباره تکرار می کنم دوستت دارم رویامیگه آخه عزیزم به حرف نیست کهآروم آروم دکمه های لباسش رو باز می کنه تن الماسش زیر نور کم رنگ اتاق برق می زنه و عطش خواستن رو در وجودم روشن می کنه صدای نفسام تندتر میشه صورتشو میاره نزدیک گوشم میگه دوست داشتنت رو نشون بده من منتظرمدلم می خواد بغلش کنم ببوسمش نمی تونم فقط سرمو می تونم تکون بدملباسای اضافه ای که زیبایی های بی نظیرش رو پنهان کردن رو یکی یکی از تنش درمیارهبرهنه و دلبرانه جلوم شروع به راه رفتن می کنه با لبخند بر می گرده بهم میگه زود باش من عادت ندارم زیاد منتظر بمونم به سمت تابلوهایی روی دیوار می ره یکی یکی از روی دیوار جداشون می کنه به عکس من خیره می شه میگه من عاشق این شدم نه کسی که حتی نمی تونه منو…رویا ؟!یکی داره صداش می کنه صدای یه مردهاومدم عزیزماین صدای رویا بودرویا توی چارچوب دره بهم نگاه می کنهمیگه گفتم که خیلی منتظر نمیمونم به عکس من توی دستش اشاره می کنه میگ شبیه اینه من همیشه سلیقه ام یه جوره صدای رویا هر لحظه بلندتر میشه تو گوشم می پیچهنمیدونم کی این دیوار لعنتی را برداشته و جاش شیشه مات گذاشتهصدای رویاحتی صدای نفساشتصویر محوشنه نمی خوام بشنومسرمو به سمت چپ می چرخونمصدای رویا نفس هاش تصویرشبه سقف خیره میشمصدای نفساش تصویرش سرمو به سمت زمین می خوام ببرم نمی تونم صدای رویا بیشتر میشه منم بیشتر زور می زنم از تخت می افتمصدای شکستن لیوان میاد چشمامو باز می کنم سقف اتاقم در باز میشهرویا با چشمای پف کرده و لباس خواب قرمزش که من براش خریدم رنگ پریده میاد تو میگه بازم از تخت افتادی؟ آره عزیزم کابوس می دیدممیاد بغلم می کنه که بزارتم روی تختبهش می گم رویا منو هیچ وقت تنها نمی ذاریشروع می کنه به خندیدنبلندتر می خنده بلندتر خنده های عصبیصداش می کنم رویامیگه می خوای یه کم هوا بخوریبی اراده می گم آرهمنو روی صندلی چرخ دار که دوتا پاهام رو گرفته و چهار تا بهم داده می زارهمنو میبره کنار پنجره باد خنکی میاد سرمو از پنجره میارم بیرونصدای شکستن لیوانبرمی گردم رویا رو پشت سرم می بینم از بیست و یک طبقه پرت میشم پایینچشمامو باز می کنم سقف اتاقم عروسک قشنگه من مخمل پوشیدهصدای عروسک میشنومسرمو بر می گردونم یه دختر بچه کنار تختم می بینم که عروسک دستشه با ناز بر می گرده بهم میگهبابا چرا اسم منو گذاشتی رویا؟؟؟۶ آبان ۱۴۰۳علی آریاعلی آریاSun, 27 Oct 2024 14:04:43 +0330https://virgool.ir/Dreams/علی-آریا-یادداشتی-بر-نمایشنامه-ملاقات-بانوی-سالخورده-اثر-فریدریش-دورنمات-mnzmqly9thveنمایشنامه دیدار بانوی سالخورده يک اثر فوق‌العاده استهدف اصلی از هنر تئاتر کمک به تکامل فرهنگی و فکری بشر است به همین دلیل در هر اثر نمایشی اندیشه ها حرف اول را می زنند و اهمیت يک متن که منشا و سرچشمه ی هر اثر نمایشی است با اندیشه هایی که بیان می‌کند سنجیده می‌شود‌.نمایشنامه دیدار بانوی سالخورده پر از اندیشه است اندیشه هایی ناب که فریدریش دورنمات با قلم خود به آنها به بهترین شکل پرداخته است.به این دیالوگ توجه کنید که یکی از دیالوگ های بینظیر متن است و از زبان معلم یکی از کاراکتر های داستان گفته می شود و بیان کننده آن است که در جهان همه گرفتار هستند و درد ها و رنج ها به نوعی عارضه ی زندگی کردن هستند و بین انسانها در این قربانگاه و مسلخ بزرگ تفاوتی در اصل وجود ندارد .《يک روز به ملاقات ما هم يک بانوی سالخورده میاد و اون وقت به سر ما هم همون چیزی میاد که حالا به سر شما میاد》فرمی که دورنمات برای نگارش نمایشنامه ديدار بانوی سالخورده انتخاب کرده است تراژدی است اما نویسنده تلاش کرده تا با شیرینی کمدی از تلخی اثر کم کند به همین دلیل باید گفت که این متن يک اثر تراژیکمدی استاین فرم احتمالا بخاطر شرایط اجتماعی انتخاب شده زیرا جامعه ی امروز ما کمتر تراژدی را می‌پسندد که می توان يکی از دلایل آن را نداشتن درک درستی از تراژدی و هدف آن دانست .هدف اصلی فریدریش دورنمات در این نمایشنامه نشان دادن چهره ی فقر و عوارض آن در جوامع مادی امروزی است که در مقیاس کوچک تر یعنی در شهری کوچک به نام 《گولن》در داستان به آن پرداخته شده است شهری که با تمام بزرگی ای که از نظر تاریخی و فرهنگی ای که دارد فقیر است و به همین دلیل همه چیز جایگاه و ارزش خود را از دست داده اند و خبری از ارزش انسان ها و انسانیت نیست .دیگر نکته ای که در میان انديشه های فراوان متن نمایشنامه دارای اهمیت ویژه‌ای است مسئله زنان و جایگاه آنها در جامعه ی ما و تاثیرات شان در روند يک زندگی و به خصوص تأثیرات مردان در زندگی آنها است نویسنده بدون آنکه جوابی به آن بدهد این سوال را مطرح می کند جایگاه ایدئال زنان در یک جامعه مردانه کجاست ؟ و کجا می تواند باشد !؟دورنمات با جبجا کردن قدرت و گرفتن آن از مرد به دلیل استفاده نادرست از آن و دادن قدرت به زن رابطه عامل و معمول را برعکس می کند .مسائل فراوانی در این نمایشنامه مطرح می‌شود مثل بی ارزش بودن دموکراسی ای که در حقیقت نیست ، یا بردگی غیر مستقیم انسان ها ی ضعیف و....در آخر به عنوان کلام پایانی این را اضافه میکنم که نمایشنامه دیدار بانوی سالخورده متنی است که انسان را در برابر انسان میگذارد مثل یک آینه و مخاطب خود را درگیر تفکر می‌کند و اجازه نمی‌دهد که بعد از دیدن یا خواندن اثر از کنار آن به سادگی گذشت.علی آریاعلی آریاFri, 14 Jan 2022 01:12:17 +0330https://virgool.ir/Dreams/نقدی-بر-نمایشنامه-چوب-بدستهای-وَرَزیل-غلامحسین-ساعدی-bmlhrmdydcxwنمایشنامه چوب بدستهای ورزیل نمایشنامه ای است ساده و روان که در آن نویسنده یعنی غلام حسین ساعدی حرفش را مستقیم واضح و بدون هیچ پیچ تابی بیان کرده و استعاره های درون متن بقدری روشن هستن که حتی نوجوانان هم اگر متن را مطالعه کنند قادر به درک آن ها هستند و بخاطر همین اثر از پیچیدگی ادبی ای که در نمایشنامه نویسی استفاده می شود بی بهره ماندهالبته بقدری صدای فریاد اعتراض غلامحسین ساعدی به موضوع استعمار بیگانگان ،جهل جامعه بومی ، حکومتی بی کفایت و نخبگانی بی هویت و غرب زده در متن بلند است که توجیه می کند سادگی اثر را زیرا کاربرد این متن را می توان گفت بیانی نمایشی از اعتراض به شرایط سیاسی آن زمان (۱۳۴۵) بوده است و هدفش آگاهی بخشی به جامعه‌ ای بوده که دارای درک و اندیشه های پیچیده و عمیق فرهنگی نبوده به گونه ای که همه مردم جامعه بتوانند آن را متوجه بشوند .نکته مهم دیگری هم هست و آن مربوط به مکان اتفاقات داستان است که روستایی است کوچک با جمعیتی کم نه یک کشور با شخصيت های بزرگ کشوری این انتخاب زیرکانه نویسنده باعث می‌شود که مخاطب درگیر حاشیه و مسائلی دیگر نشود و تمام توجه ها معطوف به موضوع اصلی نویسنده یعنی استعمار و سلطه بیگانگان شود و جالب آن است که استعمار گری غیر مستقیم و با واسطه یعنی موضوع اصلی اثر یکی از مسائل تاریخ ایران زمین است که پتانسیل فوق‌العاده ای برای نوشتن و پردازش دارد یکی دیگر از استعاره های درون متن که در نام اثر هم به آن اشاره شده آن است که مردم آبادی دائما چوب و چماق بدست می‌گیرند و عدای اعتراض را در می آورند اما جرعت اعتراض را ندارنداستفاده بی نظیر غلامحسین ساعدی از زبان و گویش بومی و محلی هم بشدت نکته ای قابل توجه و زيباستو نکته نهایی درباره شخصيت های نمایشنامه است که باید گفت آنها تیپ های ادبی ای هستند که هرکدامشان نماد یکی از اقشار درون جامعه است تا بیان کننده مسئله ای عمومی باشد نه یک درام شخصی.علی آریاعلی آریاMon, 10 Jan 2022 22:55:06 +0330