https://virgool.ir/feed/@1404alikhaniنوشتن را به قضاوت ترجیح می‌دهم. در حقوق ورزیده شدم، اما قلبم در تاریخ و سیاست می‌تپد. اینجا، دفتر وکالت ذهنم است؛ جایی که دغدغه‌های فکری روزمره را به نثر درمی‌آورم.fa2026-11-12 07:34:35https://files.virgool.ir/upload/users/4577441/avatar/Tcrak0.pnghttps://virgool.ir/@1404alikhanihttps://virgool.ir/@1404alikhani/تحلیل-ریشه-های-اقتصادی-اعتراضات-دی-ماه-۱۴۰۴-d7bgzout8lfyبرگرفته از تحلیل جواد صالحی‌اصفهانی، اقتصاددان دانشگاه ویرجینیا تکمنشأ و گسترش اعتراضاتاعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ در ۷ دی (۲۸ دسامبر ۲۰۲۵) همزمان با سقوط شدید ارزش ریال (عبور قیمت دلار از مرز 145 هزار تومان) آغاز شد. این اعتراضات ابتدا با تعطیلی بازار تهران و اصناف وابسته به واردات شروع شد و در کمتر از سه روز به بیش از ۲۰ استان کشور گسترش یافت و رنگ سیاسی به خود گرفت.این اقتصاددان ایرانی-آمریکایی، اعتراضات را نتیجه انباشت فشارهای اقتصادی مزمن می‌داند:عامل اقتصادیشوک ارزی و تورم: کاهش ۸۴ درصدی ارزش ریال در یک سال، تورم ۷۲ درصدی مواد غذایی، کاهش مستقیم قدرت خرید مردم.نظام چندنرخی ارز: منبع اصلی فساد و رانت، باعث خروج سرمایه و تشدید نابرابری.ریشه‌های تاریخی: رشد اقتصادی از ۹-۵٪ به کمتر از ۳٪ کاهش یافت، کسری بودجه مزمن و تامین آن از طریق چاپ پول.تنش‌های خارجی: جنگ ۱۲ روزه ۲۰۲۵ ریسک سرمایه‌گذاری را افزایش داداقدامات دولت و پیامدهابودجه انقباضی_افزایش سهم مالیات‌ها از ۴۲٪ به ۵۷٪ درآمد دولت_افزایش دستمزدها کمتر از نصف نرخ تورم پیش‌بینی‌شده (۴۶٪)اصلاحات ارزی پرتنش_تلاش برای حذف نظام چندنرخی ارز_به خطر افتادن منافع گروه‌های قدرتمند رانت‌خوار_احتمال نقش داشتن در شکل‌گیری اعتصاب اولیه بازاریانپرداخت‌های جبرانی_واریز ماهانه حدود ۷ دلار به ازای هر نفر_پوشش حدود ۸۰ میلیون نفر_کارایی نامشخص در آرام‌کردن اعتراضاتمقایسه اعتراضات 1404 با اعتراضات 1401ویژگی اعتراضات ۱۴۰۱ (مهسا امینی): جرقه آغازین مسائل اجتماعی-فرهنگی، هدف مشخص (مقابله با حجاب اجباری)،نتیجه محسوس کاهش اجرای قانون حجاب.اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴: بحران اقتصادی حاد،اهداف نامشخص‌تر و معطوف به معیشت،نتایج اقتصادی بلندمدت و نامشخص.چالش‌های حل بحرانتنگنای دولت_اقدامات انقباضی اصلاحات اقتصادی در کوتاه‌مدت فشار را افزایش می‌دهد_بی‌اعتمادی عمومی نسبت به وعده‌های بهبود اقتصادی_مقاومت گروه‌های ذی‌نفع در برابر اصلاحات ساختاریراه حل پیشنهادی صالحی‌اصفهانیتنها اقدام موثر برای تسکین سریع اقتصادی از دید وی کاهش تنش در سیاست خارجی است، اما این راه‌حل با موانعی روبه‌روست:_بدبینی ایرانیان نسبت به وعده‌های خارجی_دشواری سیاسی برای حاکمیت ایران در اتخاذ این راهبردنتیجه‌گیری: بحران چندبعدیاعتراضات دی‌ماه محصول چهار عامل درهم‌تنیده است:1. شوک اقتصادی حاد (سقوط ارزش پول و تورم افسارگسیخته)2. بحران ساختاری مزمن (فساد، رانت، سوء مدیریت)3. فرسایش قشر متوسط (ریزش "سوپاپ اطمینان" جامعه)4. فقدان اعتماد (به اصلاحات داخلی و راه‌حل‌های خارجی)این تحلیل نشان می‌دهد که اقدامات مقطعی و سرکوب بدون پرداختن به ریشه‌های بنیادین اقتصادی و سیاسی، قادر به ایجاد ثبات پایدار نخواهد بود.پی نوشت: من شناختی از نویسنده این مقاله ندارم اما به دلیل اینکه مباحث و نکاتی را که اعلام کرده بود معقول بنظر می رسید آنرا بصورت خلاصه منتشر کردم.AlikhaniAlikhaniFri, 23 Jan 2026 12:30:31 +0330