
اسفندماه ۱۳۹۶، هنوز یک ماه هم از آمدنم به داتین نگذشته بود که زمزمههایی درمورد حضور در مناقصه پروژه بانک سپه و اهمیت و بزرگی این پروژه برای داتین، در کل شرکت به راه افتاده بود. یادم است تکتک آدمهایی که آنموقع درگیر تهیه اسناد مناقصه بودند، خیلی هیجانزده، پرمشغله و در عین حال خوشحال به نظرم میرسیدند. آن روزها شاهد این بودم که همکاران خوبم در حال تهیه برنامه زمانبندی پروژهای شده بودند که به قول خودشان از نظر بزرگی و پیچیدگی، متفاوت از پروژههای قبلی داتین بود.
اوایل تابستان سال بعد بود که من هم کمکم درگیر پروژه سپه شدم، تا تابستان دو سال بعد، یعنی بهرهبرداری پروژه در تیرماه ۱۳۹۹. به نظرم آن زمان، سختترین، پرچالشترین، آموزندهترین و صد البته قشنگترین لحظات زندگی کاریام بود که پشت سر گذاشتم. بعد از ابلاغ رسمی پروژه و با توجه به فشردگی زمانی آن، فازهای ابتدایی بهسرعت شروع شدند. در این مقطع، اهمیت دقت و سرعت در برنامهریزی اقدامات پروژه و فشردگی فعالیتهای جاری و جلسات مستمر با کارفرما، فشار بسیار زیادی را به من تحمیل کرد؛ تا اینکه کمکم تیم PMO مختص پروژه بانک سپه شکل گرفت و بدینترتیب من و همتیمیهایم، در کنار هم، توانستیم در این دستاورد بزرگ داتین نقشآفرینی کنیم. PMO یا Project Management Office همان دفتر مدیریت پروژه است که فرایندهای حاکمیتی مرتبط با پروژه را استاندارد میکند تا مدیریت منابع و دستیابی به اهداف پروژه تسهیل شود.. حالا که به گذشته نگاه میکنم، میبینم اعتماد و اعتقاد تیم مدیریت طرح به لزوم پیادهسازی و پایبندی به فرایندهای مدیریت پروژه از یک طرف و اثبات تاثیرگذاری فعالیتهای حوزه مدیریت و کنترل پروژه در پیشبرد اهداف طرح، توسط تیم PMO هم از طرف دیگر زمینهساز این موفقیت شدند.
اولین قدم پس از شروع طرح رسمی سامانه جامع بانکی امید، تدوین نسخه بهروزشده PMP با صرف زمانی حدود 300 نفر ساعت و برنامهریزی برگزاری آموزش مورد نیاز برای شروع فاز تحلیل شکاف بود. PMP یا Project Management Plan، سندی است که اصول، ضوابط و روشهای مدیریت پروژه را تعیین و با تعریف فرایندهای فنی و مدیریتی، فعالیتهای لازم برای دستیابی به اهداف پروژه را مشخص میکند.
در ادامه به توضیح بعضی سرفصلهای سند PMP، که برمبنای راهنمای PMBOK (یاProject Management Body of knowledge، راهنمای پیکره مدیریت پروژه، مشتمل بر مفاهیم و تعاریف مرتبط با مدیریت پروژههاست که میتواند بهعنوان راهنما مورد استفاده تیم مدیریت پروژه قرار گیرد.)، تهیه شد و به تائید کارفرما رسید، میپردازم.
بخش PMO درراستای ایفای نقش بهعنوان دفتر پشتیبانی تیم مدیریت طرح و بهمنظور برنامهریزی، نظارت و کنترل روند پیشرفت طرح سامانه جامع بانکی امید، فرایندهای کاری ویژهای تعریف و اجرا کرد. در ادامه برخی از مهمترین اقدامات برنامهریزیشده و صورتگرفته توسط تیم PMO را مرور میکنیم:
تهیه و بهروزرسانی برنامه زمانبندی اقدامات و فعالیتهای طرح: پس از مشخصشدن نتیجه مناقصه و در مقطع نهاییسازی قرارداد، برنامه کلان زمانبندی طرح، تهیه و بهعنوان پیوست قرارداد، نهایی شد. همزمان با عملیاتیشدن طرح و براساس برنامه مدیریت زمان مصوب، زمانبندی جزئیات اقدامات و فعالیتها، هر سه ماه تهیه و بعد از تائید کارفرما به برنامه کلان طرح اضافه میشد تا گزارشهای پیشرفت طرح برمبنای آن تهیه شود. سطح نخست، ساختار شکست کار مورد استفاده در زمانبندی، از فازهای ششگانهی اجرا شروع و در پایینترین سطح به جزئیترین اقدامات مورد نیاز جهت اجرای هر فاز برای هر زیرسامانه ختم میشد؛ بهطوریکه برنامه عملیاتی هر قسمت از طرح، بهراحتی از زمانبندی طرح قابل استخراج بود.
ساماندهی و اجرای کلیه ارتباطات و مکاتبات رسمی طرح: بزرگی ابعاد طرح سامانه جامع بانکی امید و گستردگی و تفاوتهای ذینعفان در سازمان کارفرما از منظر نیازهای کسبو کاری، امکانات و تواناییهای نرمافزاری، مقتضیات محیط جغرافیایی و ... از عواملی بود که مدیران طرح را به این ایده سوق داد که با تعریف ساختار رسمی ارتباطات و مکاتبات، از چالشها و سردرگمیهای احتمالی آتی جلوگیری به عمل آورند و به این ترتیب دفتر PMO در سازمان کارفرما و داتین، بهعنوان تنها کانال رسمی ارتباطات و مکاتبات معرفی شد. بخش PMO داتین بهمنظور ساماندهی حجم بالای ارتباطات روزانه ارکان مختلف طرح، مدیریت موثر تبادل اطلاعات حائز اهمیت و بعضا محرمانه در طول عمر پروژه، همه مکاتبات الکترونیکی و نامههای فیزیکی کارفرما را، بهصورت آنلاین، بررسیکرده و در کوتاهترین زمان ممکن موضوعات را به کلیه ذینفعان و مخاطبان نهایی مرتبط با هر مورد ارجاع میداد. اقدامات احتمالی مورد نیاز را نیز پیگیری کرده و درنهایت، درصورت نیاز، پاسخ مناسب را برای کارفرما میفرستاد.
برنامهریزی و مدیریت جلسات مدیریتی و کارشناسی مورد نیاز در حوزههای مختلف: پیشبرد برخی فازهای اصلی اجرای طرح، نیازمند تعامل مستمر کارفرما و داتین در سطوح مختلف کارشناسی و مدیریتی بود. درنتیجه روزانه تعداد قابل توجهی جلسه با حضور نمایندگان دو طرف و با هدف بررسی همهجانبه مسائل، گردآوری اطلاعات مورد نیاز جهت تصمیمسازی و درنهایت اتخاذ تصمیمات تاثیرگذار در روند طرح، برگزار میشد. از زمان شروع رسمی طرح سامانه جامع بانکی امید تا زمان شروع بهرهبرداری، بیش از 650 جلسه مدیریتی و کارشناسی با حضور نمایندگان کارفرما و داتین برنامهریزی و برگزار شد. بهمنظور برنامهریزی، برگزاری منظم، مدیریت و جمعبندی جلسات، سازوکار مدونی توسط PMO پیادهسازی شد. همینطور با هدف رصد میدانی اقدامات طرح، در اکثر جلسات، نمایندهای از بین همکاران PMO حضور داشتند.
ثبت و پیگیری مصوبات کلیه جلسات رسمی برگزارشده در طول طرح: تعداد بسیار بالای جلسات برگزارشده، گستردگی موضوعات مطرحشده و اهمیت تصمیمات اتخاذشده در هر جلسه، ما را به این فکر انداخت تا فرایند کاربردی و در عین حال سادهای برای ثبت، بررسی و پیگیری اقدامات و مصوبات صورتجلسات، طراحی و پیادهسازی کنیم؛ به این ترتیب حدود ۶۴۰ صورتجلسه مدون و پنجهزار و پانصد بند از اقدامات و مصوبات جلسات در دیتابیس صورتجلسات طرح، ثبت و پیگیری شد.
برگزاری جلسات هفتگی مدیریت طرح: با توجه به مدت زمان نسبتا فشرده طرح، بدون شک سرعت و دقت در گرفتن تصمیمات مدیریتی و استراتژیک حین پیشبرد فعالیتها بر سرنوشت طرح تاثیرگذار بود. جلسات دورهای «مدیریت طرح» که بهصورت سهجانبه و با حضور مدیران داتین، مدیران شرکت رایانه خدمات امید بهعنوان کارفرما و بهرهبردار یعنی بانک سپه، برگزار میشد، همینطور جلساتی که با عنوان Task Force و در روزهای نزدیک به بهرهبرداری برگزار شد، نمونههایی از جلساتی هستند که با هدف کمک به اخذ تصمیمات سریع و دقیق برگزار شدند. در این جلسهها مدیران طرح به بررسی و حل مسائل و مشکلات پیشآمده، بررسی روند پیشرفت اقدامات و فعالیتهای حوزههای مختلف و رصد ریسکهای طرح میپرداختند.
تهیه و ارائه گزارش پیشرفت طرح بهصورت هفتگی و ماهانه به ذینفعان مختلف: گزارش جامع و تفصیلی از وضعیت طرح و میزان پیشرفت فعالیتها نسبت به درصد پیشرفت برنامهای هر فعالیت، فهرست مشکلات و چالشهای پیشآمده و اقدامات برنامهریزیشده جهت انجام تا مقطع زمانی گزارش آتی، بهصورت هفتگی و ماهانه جهت ارائه به هیئتمدیره داتین و همینطور ارسال برای کارفرما، تهیه و ارائه میشد. صحت و دقت گزارشهای ارسالی بههمراه مستندات و شواهد پیوست گزارش، بهصورت مستمر، توسط کارفرما بررسی میشد و در صورت عدم پذیرش درصد پیشرفت گزارششده، موضوع، در جلسه هفتگی مدیریت طرح مورد بحث قرار میگرفت. درصد پیشرفت برنامهای و واقعی طرح براساس درصد پیشرفت وزنی فعالیتها و براساس ضرایب وزنی مورد توافق کارفرما و داتین، محاسبه میشد.
برنامهریزی و پیگیری تهیه مستندات طرح: تهیه محتوای مستندات حوزههای مختلف از جمله حوزه مدیریت طرح، کسبوکار، معماری سامانهها، زیرساخت، محیطهای سختافزاری و... توسط تیمهای مربوطه و براساس تعهد زمانی تحویل هر مستند، در قالب فرایند مشخصی، بهصورت مستمر توسط PMO پیگیری میشد. به این صورت که پس از نهاییشدن محتوای تخصصی و تائید مطالب توسط مدیر حوزه مربوطه، مستند جهت بررسی ساختار و کنترل کیفیت برای تیم کیفیت و تعالی سازمانی ارسال میشد و پس از اطمینان از صحت محتوا و ساختار ظاهری، برای کارفرما ارسال میشد.
مدیریت مستندات و دانش کسبشده در هر مرحله از اجرا: همزمان با پیشرفت فازهای مختلف طرح سامانه جامع بانکی امید، حجم زیادی از مستندات، اطلاعات و دانش مدیریتی و فنی گردآوری و تولید شد که PMO آرشیوی ساختاریافته از مستندات و مکاتبات راهاندازی کرد.
برنامهریزی جامع وقایع مهم و کلیدی طرح: در طول مدت اجرای طرح سامانه جامع بانکی امید چند رویداد کلیدی و تاثیرگذار بر روند پیشبرد طرح، مثل سمینارهای آموزشی، مانورهای هدفمند در سطح کشور و... برنامهریزی و اجرا شد. طی برگزاری مانورهای مهاجرت و بهرهبرداری، برنامهریزی دقیقی انجام و سعی شد تا با تهیه Action Plan اقدامات مورد نیاز، نظارت بر اجرای کامل و دقیق سناریوهای از پیش تعیینشده و همینطور ارائه گزارش از نتایج برگزاری این مانورها، شرایطی مشابه روزهای بهرهبرداری شبیهسازی شود.
در ادامه، سرفصل مهمترین اقدامات در فازهای اجرای طرح سامانه جامع بانکی امید در حوزه مدیریت و کنترل پروژه را بهصورت کلی میآورم:
فاز آمادهسازی سختافزار
فاز تحلیل شکاف
فاز بومیسازی
فاز استقرار
فاز مهاجرت
فاز آموزش
انجام این گامها و فرایندها برای ما، موفقیتی بزرگ در یک پروژه نرمافزاری بزرگ را بههمراه آورد که این راهکارها میتواند برای دیگر پروژهها نیز مورد استفاده قرار بگیرد.
در پایان مراتب قدردانی تیم PMO را از مدیران محترم تیم مدیریت طرح سامانه جامع بانکی امید و همه همکاران و دستاندرکاران اجرای پروژه ابراز میکنم که با حسن نیت، کاستیهای ما رو نایده گرفتن و همکاری موثری با تیم PMO داشتند؛ چرا که هیجیک از تلاشهای ما بدون مساعدت و همراهی سایر ارکان پروژه به نتیجه دلخواه نمیرسید.